大念处经
9. Mahāsatipaṭṭhānasuttaṃ
全书 135 段
372如是我闻:一时,世尊住在拘楼国一个名叫剑磨瑟昙(Kammāsadhamma)的镇中。那时,世尊对比丘们说:“诸比丘。”那些比丘回应:“尊者。”世尊便这样开示:
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kurūsu viharati kammāsadhammaṃ nāma kurūnaṃ nigamo. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhaddante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
373“诸比丘,这是唯一之道:为众生清净,超越忧愁与悲泣,止息痛苦与忧恼,证得正理,亲证涅槃,也就是四念处。”
‘‘Ekāyano ayaṃ, bhikkhave, maggo sattānaṃ visuddhiyā, sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ cattāro satipaṭṭhānā.
“诸比丘,哪四种呢?在此,比丘于身随观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧;于受随观受而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧;于心随观心而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧;于法随观法而住,精勤、正知、具念,调伏世间的贪忧。”
‘‘Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ, vedanāsu vedanānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ, citte cittānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ, dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
身随观·入出息节
Kāyānupassanā ānāpānapabbaṃ
374“诸比丘,比丘如何于身随观身而住呢?在此,比丘前往林野、树下或空寂之处,结跏趺坐,端正身体,安立正念于面前。他正念而入息,正念而出息。入息长时,他如实了知‘我入息长’;出息长时,他如实了知‘我出息长’。入息短时,他如实了知‘我入息短’;出息短时,他如实了知‘我出息短’。他如此修习:‘我将觉知全身而入息’;他如此修习:‘我将觉知全身而出息’。他如此修习:‘我将平静身行而入息’;他如此修习:‘我将平静身行而出息’。”
‘‘Kathañca pana, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati? Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati. Dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti. Rassaṃ vā assasanto ‘rassaṃ assasāmī’ti pajānāti, rassaṃ vā passasanto ‘rassaṃ passasāmī’ti pajānāti. ‘Sabbakāyapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati , ‘sabbakāyapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati. ‘Passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati.
“诸比丘,犹如熟练的旋工或其学徒,在长拉时了知‘我在长拉’,在短拉时了知‘我在短拉’;诸比丘,同样地,比丘入息长时了知‘我入息长’,出息长时了知‘我出息长’;入息短时了知‘我入息短’,出息短时了知‘我出息短’。他如此修习:‘我将觉知全身而入息’;他如此修习:‘我将觉知全身而出息’;他如此修习:‘我将平静身行而入息’;他如此修习:‘我将平静身行而出息’。如此,他或于内身随观身而住,或于外身随观身而住,或于内外身随观身而住;他或于身随观集法而住,或于身随观灭法而住,或于身随观集灭法而住。或者,他现起‘有身’之念,仅至于智与忆念的程度。他无所依止而住,不于世间执取任何事物。诸比丘,比丘如是于身随观身而住。”
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, dakkho bhamakāro vā bhamakārantevāsī vā dīghaṃ vā añchanto ‘dīghaṃ añchāmī’ti pajānāti, rassaṃ vā añchanto ‘rassaṃ añchāmī’ti pajānāti evameva kho, bhikkhave, bhikkhu dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti, rassaṃ vā assasanto ‘rassaṃ assasāmī’ti pajānāti, rassaṃ vā passasanto ‘rassaṃ passasāmī’ti pajānāti. ‘Sabbakāyapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati. Iti ajjhattaṃ vā kāye kāyānupassī viharati, bahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati. Samudayadhammānupassī vā kāyasmiṃ viharati, vayadhammānupassī vā kāyasmiṃ viharati, samudayavayadhammānupassī vā kāyasmiṃ viharati. ‘Atthi kāyo’ti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati. Evampi kho , bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.
身随观·威仪路节
Kāyānupassanā iriyāpathapabbaṃ
375“再者,诸比丘,比丘行走时,了知:‘我行走’;站立时,了知:‘我站立’;坐着时,了知:‘我坐着’;躺卧时,了知:‘我躺卧’。无论身体处于何种姿势,他都了知。如此,他或于内身随观身而住,或于外身随观身而住,或于内外身随观身而住。他或于身随观集法而住,或于身随观灭法而住,或于身随观集灭法而住。又,他安立‘有身’之念,仅至于智与忆念的程度;他无所依而住,于世间不执取任何事物。诸比丘,如此比丘于身随观身而住。”
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu gacchanto vā ‘gacchāmī’ti pajānāti, ṭhito vā ‘ṭhitomhī’ti pajānāti, nisinno vā ‘nisinnomhī’ti pajānāti, sayāno vā ‘sayānomhī’ti pajānāti, yathā yathā vā panassa kāyo paṇihito hoti, tathā tathā naṃ pajānāti. Iti ajjhattaṃ vā kāye kāyānupassī viharati, bahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati. Samudayadhammānupassī vā kāyasmiṃ viharati, vayadhammānupassī vā kāyasmiṃ viharati, samudayavayadhammānupassī vā kāyasmiṃ viharati. ‘Atthi kāyo’ti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati. Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.
身随观·正知节
Kāyānupassanā sampajānapabbaṃ
376“再者,比丘们,比丘在前进与返回时,都以正知而行;在向前看与向旁看时,都以正知而行;在弯曲与伸展肢体时,都以正知而行;在搭持外衣、钵与下衣时,都以正知而行;在食用、饮用、咀嚼与品尝时,都以正知而行;在大便与小便时,都以正知而行;在行走、站立、坐着、入睡、醒来、说话与沉默时,都以正知而行。就这样,他或于内……以此方式,比丘们,比丘于身随观身而住。
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti. Iti ajjhattaṃ vā…pe… evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.
身随观·厌逆作意节
Kāyānupassanā paṭikūlamanasikārapabbaṃ
377“复次,诸比丘,比丘对此身,从脚掌向上,从头顶向下,为皮肤所包裹,审察其中充满种种不净:‘在此身中,有发、毛、爪、齿、皮,肉、筋、骨、骨髓、肾,心、肝、肋膜、脾、肺,肠、肠间膜、胃中物、粪便,胆汁、痰、脓、血、汗、脂肪,泪、油脂、唾液、鼻涕、关节滑液、尿液。’
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye kesā lomā nakhā dantā taco, maṃsaṃ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṃ vakkaṃ, hadayaṃ yakanaṃ kilomakaṃ pihakaṃ papphāsaṃ, antaṃ antaguṇaṃ udariyaṃ karīsaṃ , pittaṃ semhaṃ pubbo lohitaṃ sedo medo, assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā mutta’nti.
“诸比丘,犹如一个两端开口的袋子,装满了种种谷物,即:稻、米、绿豆、豌豆、芝麻、白米。一位明眼之人解开袋子后检视:‘这些是稻,这些是米,这些是绿豆,这些是豌豆,这些是芝麻,这些是白米。’同样地,诸比丘,比丘观察此身,从脚底往上,从头顶往下,以皮肤为边际,充满种种不净:‘此身中有发、毛……(中略)……尿。’”
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, ubhatomukhā putoḷi pūrā nānāvihitassa dhaññassa, seyyathidaṃ sālīnaṃ vīhīnaṃ muggānaṃ māsānaṃ tilānaṃ taṇḍulānaṃ. Tamenaṃ cakkhumā puriso muñcitvā paccavekkheyya – ‘ime sālī, ime vīhī ime muggā ime māsā ime tilā ime taṇḍulā’ti. Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye kesā lomā…pe… mutta’nti.
“就这样,于内身随观身……(中略)……诸比丘,比丘即如此于身随观身而安住。
Iti ajjhattaṃ vā…pe… evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.
身随观·界作意节
Kāyānupassanā dhātumanasikārapabbaṃ
378“再者,比丘们,比丘不论这身体是如何放置、如何安立的,都依界来观察:‘在此身中,有地界、水界、火界、风界。’”
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṃ yathāṭhitaṃ yathāpaṇihitaṃ dhātuso paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū’ti.
“诸比丘,犹如技术娴熟的屠夫或屠夫的学徒,宰牛之后将肉切割成块,坐在十字路口;同样地,比丘们,比丘不论这身体是如何放置、如何安立的,都依界来观察:‘在此身中,有地界、水界、火界、风界。’”
‘‘Seyyathāpi , bhikkhave, dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā gāviṃ vadhitvā catumahāpathe bilaso vibhajitvā nisinno assa, evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṃ yathāṭhitaṃ yathāpaṇihitaṃ dhātuso paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū’ti.
“如是,他或于内身随观身而住……(中略)……诸比丘,比丘正是这样,于身随观身而住。
‘‘Iti ajjhattaṃ vā kāye kāyānupassī viharati…pe… evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.
身随观·九墓地节
Kāyānupassanā navasivathikapabbaṃ
379“再者,诸比丘,比丘犹如见到一具弃于冢间的尸体,已死一日、二日或三日,肿胀、青瘀、流脓。他便以此身作对照:‘此身也无非如此性质,也必将如此,无法超脱于此。’”
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ ekāhamataṃ vā dvīhamataṃ vā tīhamataṃ vā uddhumātakaṃ vinīlakaṃ vipubbakajātaṃ. So imameva kāyaṃ upasaṃharati – ‘ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatīto’ti.
“就这样,于内身随观身……(中略)……诸比丘,比丘即如此于身随观身而安住。
‘‘Iti ajjhattaṃ vā …pe… evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.
“再者,诸比丘,比丘就如看到一具被弃置墓地的尸体,正被乌鸦啄食、被鹰啄食、被秃鹫啄食、被苍鹭啄食、被狗啃食、被虎啃食、被豹啃食、被豺啃食、被种种虫类所食。他便以此身与之比对:‘此身同样是这样,同样会如此,无法超越它。’”
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ kākehi vā khajjamānaṃ kulalehi vā khajjamānaṃ gijjhehi vā khajjamānaṃ kaṅkehi vā khajjamānaṃ sunakhehi vā khajjamānaṃ byagghehi vā khajjamānaṃ dīpīhi vā khajjamānaṃ siṅgālehi vā khajjamānaṃ vividhehi vā pāṇakajātehi khajjamānaṃ. So imameva kāyaṃ upasaṃharati – ‘ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatīto’ti.
“就这样,于内身随观身……(中略)……诸比丘,比丘即如此于身随观身而安住。
‘‘Iti ajjhattaṃ vā…pe… evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.
“再者,诸比丘,比丘就如看到一具被弃置墓地的尸体:由筋腱连结、附有血肉的骨骼……(中略)……由筋腱连结、剥去皮肉但沾满血污的骨骼……(中略)……由筋腱连结、血肉都已离尽的骨骼……(中略)……散落四处、断去连结的骨骸,散在各处各方:手骨散落一处,脚骨一处,踝骨一处,小腿骨一处,大腿骨一处,髋骨一处,肋骨一处,脊柱一处,肩胛骨一处,颈骨一处,颚骨一处,齿骨一处,头骨一处。他便以此身引来自我比对:‘此身同样是这样的性质,同样会变成这样,无法超越它。’”
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ aṭṭhikasaṅkhalikaṃ samaṃsalohitaṃ nhārusambandhaṃ…pe… aṭṭhikasaṅkhalikaṃ nimaṃsalohitamakkhitaṃ nhārusambandhaṃ…pe… aṭṭhikasaṅkhalikaṃ apagatamaṃsalohitaṃ nhārusambandhaṃ…pe… aṭṭhikāni apagatasambandhāni disā vidisā vikkhittāni, aññena hatthaṭṭhikaṃ aññena pādaṭṭhikaṃ aññena gopphakaṭṭhikaṃ aññena jaṅghaṭṭhikaṃ aññena ūruṭṭhikaṃ aññena kaṭiṭṭhikaṃ aññena phāsukaṭṭhikaṃ aññena piṭṭhiṭṭhikaṃ aññena khandhaṭṭhikaṃ aññena gīvaṭṭhikaṃ aññena hanukaṭṭhikaṃ aññena dantaṭṭhikaṃ aññena sīsakaṭāhaṃ. So imameva kāyaṃ upasaṃharati – ‘ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatīto’ti.
“如是,于内……(中略)……而住。
‘‘Iti ajjhattaṃ vā …pe… viharati.
“再者,诸比丘,比丘犹如见到弃于尸陀林的尸体,白骨,色如螺贝……乃至……积骨经年……乃至……骨已腐朽,化为粉末。他以此身对照:‘此身也是如此之法、如此之性,不能超越于此。’如是,或于内身随观身而住,或于外身随观身而住,或于内外身随观身而住。或于身随观集法而住,或于身随观灭法而住,或于身随观集灭法而住。他现起‘有身’之念,唯为了知与忆念的限度。他无所依而住,不执取世间的任何事物。诸比丘,比丘也如此于身随观身而住。”
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ aṭṭhikāni setāni saṅkhavaṇṇapaṭibhāgāni…pe… aṭṭhikāni puñjakitāni terovassikāni …pe… aṭṭhikāni pūtīni cuṇṇakajātāni. So imameva kāyaṃ upasaṃharati – ‘ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatīto’ti. Iti ajjhattaṃ vā kāye kāyānupassī viharati, bahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati. Samudayadhammānupassī vā kāyasmiṃ viharati, vayadhammānupassī vā kāyasmiṃ viharati, samudayavayadhammānupassī vā kāyasmiṃ viharati. ‘Atthi kāyo’ti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati. Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.