心随观
Cittānupassanā
大念处经 · 3 段
381“再者，诸比丘，比丘如何于心随观而安住呢？诸比丘，在此，比丘对于有贪的心，清晰了知：‘有贪的心’；对于离贪的心，清晰了知：‘离贪的心’；对于有嗔的心，清晰了知：‘有嗔的心’；对于离嗔的心，清晰了知：‘离嗔的心’；对于有痴的心，清晰了知：‘有痴的心’；对于离痴的心，清晰了知：‘离痴的心’；对于收敛的心，清晰了知：‘收敛的心’；对于散乱的心，清晰了知：‘散乱的心’；对于广大的心，清晰了知：‘广大的心’；对于非广大的心，清晰了知：‘非广大的心’；对于有上的心，清晰了知：‘有上的心’；对于无上的心，清晰了知：‘无上的心’；对于专注的心，清晰了知：‘专注的心’；对于不专注的心，清晰了知：‘不专注的心’；对于解脱的心，清晰了知：‘解脱的心’；对于未解脱的心，清晰了知：‘未解脱的心’。如此，他于内在的心随观而安住，或于外在的心随观而安住，或于内外的心随观而安住。他于心随观集法而住，或于心随观灭法而住，或于心随观集灭法而住。又或者，他的‘有心’之念现前安立，仅是为了知的程度，为了忆念的程度，他无所依而住，不执取世间任何事物。诸比丘，比丘就是这样于心随观心而住。
‘‘Kathañca pana, bhikkhave, bhikkhu citte cittānupassī viharati? Idha, bhikkhave, bhikkhu sarāgaṃ vā cittaṃ ‘sarāgaṃ citta’nti pajānāti, vītarāgaṃ vā cittaṃ ‘vītarāgaṃ citta’nti pajānāti. Sadosaṃ vā cittaṃ ‘sadosaṃ citta’nti pajānāti, vītadosaṃ vā cittaṃ ‘vītadosaṃ citta’nti pajānāti. Samohaṃ vā cittaṃ ‘samohaṃ citta’nti pajānāti, vītamohaṃ vā cittaṃ ‘vītamohaṃ citta’nti pajānāti. Saṅkhittaṃ vā cittaṃ ‘saṅkhittaṃ citta’nti pajānāti, vikkhittaṃ vā cittaṃ ‘vikkhittaṃ citta’nti pajānāti. Mahaggataṃ vā cittaṃ ‘mahaggataṃ citta’nti pajānāti, amahaggataṃ vā cittaṃ ‘amahaggataṃ citta’nti pajānāti. Sauttaraṃ vā cittaṃ ‘sauttaraṃ citta’nti pajānāti, anuttaraṃ vā cittaṃ ‘anuttaraṃ citta’nti pajānāti. Samāhitaṃ vā cittaṃ ‘samāhitaṃ citta’nti pajānāti, asamāhitaṃ vā cittaṃ ‘asamāhitaṃ citta’nti pajānāti. Vimuttaṃ vā cittaṃ ‘vimuttaṃ citta’nti pajānāti. Avimuttaṃ vā cittaṃ ‘avimuttaṃ citta’nti pajānāti. Iti ajjhattaṃ vā citte cittānupassī viharati, bahiddhā vā citte cittānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā citte cittānupassī viharati. Samudayadhammānupassī vā cittasmiṃ viharati, vayadhammānupassī vā cittasmiṃ viharati, samudayavayadhammānupassī vā cittasmiṃ viharati, ‘atthi citta’nti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati . Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu citte cittānupassī viharati.
心随观终