166那时,世尊于清晨时分着下衣,持钵与衣,入毗舍离城托钵。在毗舍离城托钵,食事毕,从托钵归来后,世尊便对具寿阿难说:“阿难,带上坐具,我们前往遮波罗塔庙作日中禅修。”“是的,尊者。”具寿阿难回应世尊,取过坐具,跟随在世尊身后。那时,世尊来到遮波罗塔庙,抵达后,便在敷好的座位上坐下。具寿阿难也顶礼世尊后,退坐一面。
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisi. Vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘gaṇhāhi, ānanda, nisīdanaṃ, yena cāpālaṃ cetiyaṃ tenupasaṅkamissāma divā vihārāyā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā nisīdanaṃ ādāya bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhi. Atha kho bhagavā yena cāpālaṃ cetiyaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Āyasmāpi kho ānando bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi.
167世尊对坐在一旁的具寿阿难说:“阿难,毗舍离悦意宜人,乌德那庙悦意宜人,乔达摩卡庙悦意宜人,萨坦吧庙悦意宜人,巴胡布答庙悦意宜人,萨兰达达庙悦意宜人,遮波罗庙悦意宜人。阿难,任何人若修习、多所修习、以之为车乘、以之为依止、安立、纯熟、善加精勤四神足,他若愿意,便可住世一劫,或住满劫余。而阿难,如来已修习、多所修习、以之为车乘、以之为依止、安立、纯熟、善加精勤四神足。因此,阿难,如来若愿意,也可住世一劫,或住满劫余。”即便世尊给出了如此清晰的暗示,放出了如此明显的光明,具寿阿难也未能领会;他没有恳请世尊:“尊者,愿世尊住世一劫,愿善逝住世一劫,为利众多人,为乐众多人,出于对世间的悲悯,为天与人众的利益与安乐。”因为他的心被魔罗所制伏。
世尊第二次对具寿阿难说:“阿难,毗舍离悦意宜人,乌德那庙悦意宜人,乔达摩卡庙悦意宜人,萨坦吧庙悦意宜人,巴胡布答庙悦意宜人,萨兰达达庙悦意宜人,遮波罗庙悦意宜人。阿难,任何人若修习、多所修习、以之为车乘、以之为依止、安立、纯熟、善加精勤四神足,他若愿意,便可住世一劫,或住满劫余。而阿难,如来已修习、多所修习、以之为车乘、以之为依止、安立、纯熟、善加精勤四神足。因此,阿难,如来若愿意,也可住世一劫,或住满劫余。”即便世尊给出了如此清晰的暗示,放出了如此明显的光明,具寿阿难也未能领会;他没有恳请世尊:“尊者,愿世尊住世一劫,愿善逝住世一劫,为利众多人,为乐众多人,出于对世间的悲悯,为天与人众的利益与安乐。”因为他的心被魔罗所制伏。
世尊第三次对具寿阿难说:“阿难,毗舍离悦意宜人,乌德那庙悦意宜人,乔达摩卡庙悦意宜人,萨坦吧庙悦意宜人,巴胡布答庙悦意宜人,萨兰达达庙悦意宜人,遮波罗庙悦意宜人。阿难,任何人若修习、多所修习、以之为车乘、以之为依止、安立、纯熟、善加精勤四神足,他若愿意,便可住世一劫,或住满劫余。而阿难,如来已修习、多所修习、以之为车乘、以之为依止、安立、纯熟、善加精勤四神足。因此,阿难,如来若愿意,也可住世一劫,或住满劫余。”即便世尊给出了如此清晰的暗示,放出了如此明显的光明,具寿阿难也未能领会;他没有恳请世尊:“尊者,愿世尊住世一劫,愿善逝住世一劫,为利众多人,为乐众多人,出于对世间的悲悯,为天与人众的利益与安乐。”因为他的心被魔罗所制伏。
于是,世尊对具寿阿难说:“去吧,阿难,现在你可以去做你认为合适的事了。”“是的,尊者。”具寿阿难应答世尊,从座起身,顶礼世尊,右绕之后,在不远处的一棵树下安坐。
Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ ānandaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṃ udenaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ gotamakaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sattambaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ bahuputtaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sārandadaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ cāpālaṃ cetiyaṃ. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno , ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’’ti. Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ; na bhagavantaṃ yāci – ‘‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti, yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacitto. Dutiyampi kho bhagavā…pe… tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṃ udenaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ gotamakaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sattambaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ bahuputtaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sārandadaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ cāpālaṃ cetiyaṃ. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’’ti. Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ ; na bhagavantaṃ yāci – ‘‘tiṭṭhatu , bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti, yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacitto. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘gaccha tvaṃ, ānanda, yassadāni kālaṃ maññasī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā avidūre aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi.
168那时,具寿阿难离去后不久,邪恶的魔罗来到世尊这里,立于一旁,对世尊说:“尊者,愿世尊现在般涅槃!愿善逝现在般涅槃!现在正是世尊般涅槃之时。尊者,世尊曾说过这样的话:‘魔罗,我尚不会般涅槃,直到我的比丘弟子们通达、调伏、自信无畏、多闻、持法、法随法行、行于正行、随法而行,从自己的老师学习后,能讲说、教导、宣说、建立、开显、分别、阐明它,并能以正法善巧地遮止、降伏已生的异论,教导具神变之法。’ 然而,尊者,如今世尊的比丘弟子们正是如此:通达、调伏、自信无畏、多闻、持法、法随法行、行于正行、随法而行,从自己的老师学习后,能讲说、教导、宣说、建立、开显、分别、阐明它,并能以正法善巧地遮止、降伏已生的异论,教导具神变之法。因此,愿世尊现在般涅槃!愿善逝现在般涅槃!现在正是世尊般涅槃之时。”
Atha kho māro pāpimā acirapakkante āyasmante ānande yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho māro pāpimā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘parinibbātudāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato. Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānī karissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessantī’ti . Etarahi kho pana, bhante, bhikkhū bhagavato sāvakā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desenti. Parinibbātudāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālodāni, bhante, bhagavato.
“尊者,世尊曾说过这样的话:‘魔罗,我将不般涅槃,直到我的比丘尼弟子们通达、调伏、自信无畏、多闻、持法、法随法行、行于正行、随法而行,从自己的老师学习后,讲说、教导、宣说、建立、开显、分别、阐明,并以正法善加折服已生的外道邪说后,说示具神变之法。’ 如今,尊者,世尊的比丘尼弟子们正是如此:通达、调伏、自信无畏、多闻、持法、法随法行、行于正行、随法而行,从自己的老师学习后,讲说、教导、宣说、建立、开显、分别、阐明,并以正法善加折服已生的外道邪说后,说示具神变之法。因此,愿世尊现在般涅槃!愿善逝现在般涅槃!现在正是世尊般涅槃之时。”
‘‘Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessantī’ti . Etarahi kho pana, bhante, bhikkhuniyo bhagavato sāvikā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo , sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desenti. Parinibbātudāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālodāni, bhante, bhagavato.
“尊者,世尊确曾说过这样的言语:‘邪恶者,我将不般涅槃,直到我的近事男弟子们成为聪慧、善受训导、具足自信、多闻、持法、法随法行、如法而行、随法而行的行者。他们学得自己师长的教法后,将为人宣说、教导、施设、建立、开显、分别、阐明,以正法善巧地折伏生起的异论后,将说示具足神变的法义。’尊者,而今世尊的近事男弟子们已然是聪慧、善受训导、具足自信、多闻、持法、法随法行、如法而行、随法而行的行者。他们学得自己师长的教法后,为人宣说、教导、施设、建立、开显、分别、阐明,以正法善巧地折伏生起的异论后,说示具足神变的法义。尊者,如今恳请世尊般涅槃,恳请善逝般涅槃!尊者,此刻正是世尊般涅槃之时。”
‘‘Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessantī’ti. Etarahi kho pana, bhante, upāsakā bhagavato sāvakā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desenti. Parinibbātudāni , bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālodāni , bhante, bhagavato.
“尊者,世尊曾作此言:‘恶魔,我不般涅槃,只要我的女近事弟子们尚未成为如此——精通、善受训导、具足自信、多闻、持法、随法而行、行如法行、随法行者,并在承接师教之后,能够开示、宣说、施设、建立、开显、分别、阐明教法,以正法善巧折伏已生起的异论,进而宣说具有神变的法。’而今,世尊的女近事弟子们正是这般——精通、善受训导、具足自信、多闻、持法、随法而行、行如法行、随法行者,并在承接师教之后,能够开示、宣说、施设、建立、开显、分别、阐明教法,以正法善巧折伏已生起的异论,进而宣说具有神变的法。尊者,请世尊现在般涅槃,请善逝般涅槃。尊者,此刻正是世尊般涅槃之时。”
‘‘Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima parinibbāyissāmi, yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessantī’ti. Etarahi kho pana, bhante, upāsikā bhagavato sāvikā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desenti. Parinibbātudāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālodāni, bhante, bhagavato.
“尊者,世尊曾作此言:‘恶魔,我不般涅槃,只要我的梵行尚未成就、未得兴盛、未广流布、未遍及大众、未普传人天、未被善宣说。’而今,世尊的梵行已然成就、已然兴盛、已然广流布、已然遍及大众、已然普传人天、已然被善宣说。尊者,请世尊现在般涅槃,请善逝般涅槃。尊者,此刻正是世尊般涅槃之时。”
‘‘Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi , yāva me idaṃ brahmacariyaṃ na iddhaṃ ceva bhavissati phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāva devamanussehi suppakāsita’nti. Etarahi kho pana, bhante, bhagavato brahmacariyaṃ iddhaṃ ceva phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ, yāva devamanussehi suppakāsitaṃ. Parinibbātudāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālodāni, bhante, bhagavato’’ti .
如此说时,世尊对恶魔说:“恶魔,你且宽心。如来的般涅槃已为时不远。从今日起,三个月后,如来将入般涅槃。”
Evaṃ vutte bhagavā māraṃ pāpimantaṃ etadavoca – ‘‘appossukko tvaṃ, pāpima, hohi, na ciraṃ tathāgatassa parinibbānaṃ bhavissati. Ito tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena tathāgato parinibbāyissatī’’ti.
舍弃寿行
Āyusaṅkhāraossajjanaṃ
169于是,世尊在遮波罗灵庙,正念正知,舍弃了寿行。当世尊舍弃寿行时,大地震动,其势巨大可怖,令人身毛竖立,天鼓亦复震响。那时,世尊了知此事,便说出此感兴语:
Atha kho bhagavā cāpāle cetiye sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossaji. Ossaṭṭhe ca bhagavatā āyusaṅkhāre mahābhūmicālo ahosi bhiṃsanako salomahaṃso , devadundubhiyo ca phaliṃsu . Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –
“可量与不可量之生成,以及有行,牟尼已舍;
内心喜悦,安住于定,他破除了自体的生起,犹如破开铠甲。”
‘‘Tulamatulañca sambhavaṃ, bhavasaṅkhāramavassaji muni; Ajjhattarato samāhito, abhindi kavacamivattasambhava’’nti.
大地震动之因
Mahābhūmicālahetu
170这时,阿难尊者心想:“真是稀有啊,真是未曾有啊!此大地震动如此巨大,如此剧烈,可怖畏,令人毛发竖立,天鼓亦震响。究竟是什么原因,什么因缘,才有如此大地震动呢?”
Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi – ‘‘acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata bho, mahā vatāyaṃ bhūmicālo; sumahā vatāyaṃ bhūmicālo bhiṃsanako salomahaṃso; devadundubhiyo ca phaliṃsu. Ko nu kho hetu ko paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā’’ti?
于是,阿难尊者来到世尊面前,向世尊行礼后,坐在一旁。坐定后,阿难尊者对世尊说:“世尊,真是不可思议!真是稀有啊!这场大地震如此巨大、如此恐怖,令人毛骨悚然,而且天鼓也震响了。世尊,到底是什么原因、什么因缘,才会发生这么剧烈的地震呢?”
Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante, mahā vatāyaṃ, bhante, bhūmicālo; sumahā vatāyaṃ , bhante, bhūmicālo bhiṃsanako salomahaṃso; devadundubhiyo ca phaliṃsu. Ko nu kho, bhante , hetu ko paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā’’ti?
171“阿难,有八种因、八种缘能令大地震现起。哪八种?阿难,此大地安立于水,水安立于风,风住于空中。阿难,有时大风吹起,风起时摇动水,水被摇动便摇动大地。这就是大地震现起的第一种因、第一种缘。
‘‘Aṭṭha kho ime, ānanda, hetū, aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāya. Katame aṭṭha? Ayaṃ, ānanda, mahāpathavī udake patiṭṭhitā, udakaṃ vāte patiṭṭhitaṃ, vāto ākāsaṭṭho. Hoti kho so, ānanda, samayo, yaṃ mahāvātā vāyanti. Mahāvātā vāyantā udakaṃ kampenti. Udakaṃ kampitaṃ pathaviṃ kampeti. Ayaṃ paṭhamo hetu paṭhamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
“再者,阿难,或有具足神通、得心自在的沙门或婆罗门,或有具大神通、大威力的天神,他们修习了有限地想与无量水想。他能令此大地动摇、震荡、遍震荡、普遍动荡。这就是大地震现起的第二种因、第二种缘。”
‘‘Puna caparaṃ, ānanda, samaṇo vā hoti brāhmaṇo vā iddhimā cetovasippatto, devo vā mahiddhiko mahānubhāvo, tassa parittā pathavīsaññā bhāvitā hoti, appamāṇā āposaññā. So imaṃ pathaviṃ kampeti saṅkampeti sampakampeti sampavedheti. Ayaṃ dutiyo hetu dutiyo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
“再者,阿难,菩萨从兜率天身殁后,正念正知入于母胎时,这大地震动、剧烈震动、普遍震动、全面震动。这就是大地震出现的第三因、第三缘。
‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā bodhisatto tusitakāyā cavitvā sato sampajāno mātukucchiṃ okkamati, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ tatiyo hetu tatiyo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
“再者,阿难,菩萨正念正知从母胎降生时,这大地震动、剧烈震动、普遍震动、全面震动。这就是大地震出现的第四因、第四缘。
‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā bodhisatto sato sampajāno mātukucchismā nikkhamati, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ catuttho hetu catuttho paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
“再者,阿难,如来证得无上正自觉时,这大地震动、剧烈震动、普遍震动、全面震动。这就是大地震出现的第五因、第五缘。
‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā tathāgato anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhati, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ pañcamo hetu pañcamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
“再者,阿难,当如来转无上法轮时,大地便震动、剧烈震动、强烈震动、全面震动。这就是大地震动的第六个原因与条件。
‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā tathāgato anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavatteti, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ chaṭṭho hetu chaṭṭho paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
“再者,阿难,当如来以正念正知舍置寿行时,大地便震动、剧烈震动、强烈震动、全面震动。这就是大地震动的第七个原因与条件。
‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā tathāgato sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossajjati, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ sattamo hetu sattamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
“再者,阿难,当如来于无余涅槃界而般涅槃时,大地便震动、剧烈震动、强烈震动、全面震动。这就是大地震动的第八个原因与条件。阿难,这些便是大地震动的八种原因与条件。”
‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā tathāgato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ aṭṭhamo hetu aṭṭhamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya. Ime kho, ānanda, aṭṭha hetū, aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā’’ti.
172“阿难,有这八种集会。是哪八种呢?刹帝利集会、婆罗门集会、居士集会、沙门集会、四大天王集会、三十三天集会、魔众集会、梵天集会。阿难,我忆念曾往诣数百刹帝利集会。于彼处,我曾与他们共坐、共相交谈、共入论议。于彼处,他们是何容貌,我即现如是容貌;他们是何音声,我即出如是音声。我以法语开示、劝勉、激励、令他们欢喜。他们不知正在说法者究竟是谁,心生此念:“这位说法者,是天神,还是人呢?”我以法语开示、劝勉、激励、令他们欢喜已,便即隐没。我隐没已,他们仍不知彼隐没者究竟是谁,心生此念:“这隐没者,是天神,还是人呢?”阿难,我忆念曾往诣数百婆罗门集会。于彼处,我曾与他们共坐、共相交谈、共入论议。于彼处,他们是何容貌,我即现如是容貌;他们是何音声,我即出如是音声。我以法语开示、劝勉、激励、令他们欢喜。他们不知正在说法者究竟是谁,心生此念:“这位说法者,是天神,还是人呢?”我以法语开示、劝勉、激励、令他们欢喜已,便即隐没。我隐没已,他们仍不知彼隐没者究竟是谁,心生此念:“这隐没者,是天神,还是人呢?”阿难,我忆念曾往诣数百居士集会。于彼处,我曾与他们共坐、共相交谈、共入论议。于彼处,他们是何容貌,我即现如是容貌;他们是何音声,我即出如是音声。我以法语开示、劝勉、激励、令他们欢喜。他们不知正在说法者究竟是谁,心生此念:“这位说法者,是天神,还是人呢?”我以法语开示、劝勉、激励、令他们欢喜已,便即隐没。我隐没已,他们仍不知彼隐没者究竟是谁,心生此念:“这隐没者,是天神,还是人呢?”阿难,我忆念曾往诣数百沙门集会。于彼处,我曾与他们共坐、共相交谈、共入论议。于彼处,他们是何容貌,我即现如是容貌;他们是何音声,我即出如是音声。我以法语开示、劝勉、激励、令他们欢喜。他们不知正在说法者究竟是谁,心生此念:“这位说法者,是天神,还是人呢?”我以法语开示、劝勉、激励、令他们欢喜已,便即隐没。我隐没已,他们仍不知彼隐没者究竟是谁,心生此念:“这隐没者,是天神,还是人呢?”阿难,我忆念曾往诣数百四大天王集会。于彼处,我曾与他们共坐、共相交谈、共入论议。于彼处,他们是何容貌,我即现如是容貌;他们是何音声,我即出如是音声。我以法语开示、劝勉、激励、令他们欢喜。他们不知正在说法者究竟是谁,心生此念:“这位说法者,是天神,还是人呢?”我以法语开示、劝勉、激励、令他们欢喜已,便即隐没。我隐没已,他们仍不知彼隐没者究竟是谁,心生此念:“这隐没者,是天神,还是人呢?”阿难,我忆念曾往诣数百三十三天集会。于彼处,我曾与他们共坐、共相交谈、共入论议。于彼处,他们是何容貌,我即现如是容貌;他们是何音声,我即出如是音声。我以法语开示、劝勉、激励、令他们欢喜。他们不知正在说法者究竟是谁,心生此念:“这位说法者,是天神,还是人呢?”我以法语开示、劝勉、激励、令他们欢喜已,便即隐没。我隐没已,他们仍不知彼隐没者究竟是谁,心生此念:“这隐没者,是天神,还是人呢?”阿难,我忆念曾往诣数百魔众集会。于彼处,我曾与他们共坐、共相交谈、共入论议。于彼处,他们是何容貌,我即现如是容貌;他们是何音声,我即出如是音声。我以法语开示、劝勉、激励、令他们欢喜。他们不知正在说法者究竟是谁,心生此念:“这位说法者,是天神,还是人呢?”我以法语开示、劝勉、激励、令他们欢喜已,便即隐没。我隐没已,他们仍不知彼隐没者究竟是谁,心生此念:“这隐没者,是天神,还是人呢?”阿难,我忆念曾往诣数百梵天集会。于彼处,我曾与他们共坐、共相交谈、共入论议。于彼处,他们是何容貌,我即现如是容貌;他们是何音声,我即出如是音声。我以法语开示、劝勉、激励、令他们欢喜。他们不知正在说法者究竟是谁,心生此念:“这位说法者,是天神,还是人呢?”我以法语开示、劝勉、激励、令他们欢喜已,便即隐没。我隐没已,他们仍不知彼隐没者究竟是谁,心生此念:“这隐没者,是天神,还是人呢?”阿难,这便是八种集会。
‘‘Aṭṭha kho imā, ānanda, parisā. Katamā aṭṭha? Khattiyaparisā, brāhmaṇaparisā, gahapatiparisā, samaṇaparisā, cātumahārājikaparisā , tāvatiṃsaparisā, māraparisā, brahmaparisā. Abhijānāmi kho panāhaṃ, ānanda , anekasataṃ khattiyaparisaṃ upasaṅkamitā. Tatrapi mayā sannisinnapubbaṃ ceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā . Tattha yādisako tesaṃ vaṇṇo hoti, tādisako mayhaṃ vaṇṇo hoti. Yādisako tesaṃ saro hoti, tādisako mayhaṃ saro hoti. Dhammiyā kathāya sandassemi samādapemi samuttejemi sampahaṃsemi. Bhāsamānañca maṃ na jānanti – ‘ko nu kho ayaṃ bhāsati devo vā manusso vā’ti? Dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā antaradhāyāmi. Antarahitañca maṃ na jānanti – ‘ko nu kho ayaṃ antarahito devo vā manusso vā’ti? Abhijānāmi kho panāhaṃ, ānanda, anekasataṃ brāhmaṇaparisaṃ…pe… gahapatiparisaṃ… samaṇaparisaṃ… cātumahārājikaparisaṃ… tāvatiṃsaparisaṃ… māraparisaṃ… brahmaparisaṃ upasaṅkamitā. Tatrapi mayā sannisinnapubbaṃ ceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā. Tattha yādisako tesaṃ vaṇṇo hoti, tādisako mayhaṃ vaṇṇo hoti. Yādisako tesaṃ saro hoti, tādisako mayhaṃ saro hoti. Dhammiyā kathāya sandassemi samādapemi samuttejemi sampahaṃsemi. Bhāsamānañca maṃ na jānanti – ‘ko nu kho ayaṃ bhāsati devo vā manusso vā’ti? Dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā antaradhāyāmi. Antarahitañca maṃ na jānanti – ‘ko nu kho ayaṃ antarahito devo vā manusso vā’ti? Imā kho, ānanda, aṭṭha parisā.
八胜处
Aṭṭha abhibhāyatanāni
173“阿难,有这八种胜处。哪八种呢?有人内有色想,观察外在的色——有限、美好或丑陋。他生起这样的想:‘我已胜伏他们,我知、我见。’这是第一种胜处。”
‘‘Aṭṭha kho imāni, ānanda, abhibhāyatanāni. Katamāni aṭṭha ? Ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ paṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ.
“有人内有色想,观察外在的色——无量、美好或丑陋。他生起这样的想:‘我已胜伏他们,我知、我见。’这是第二种胜处。”
‘‘Ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ dutiyaṃ abhibhāyatanaṃ.
“有人内无色想,观察外在的色——有限、美好或丑陋。他生起这样的想:‘我已胜伏他们,我知、我见。’这是第三种胜处。”
‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ tatiyaṃ abhibhāyatanaṃ.
“内心无有色想的人,向外观察无量的、或美或丑的色。他超越它们,如是作意:‘我知、我见。’这是第四种胜处。”
‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ catutthaṃ abhibhāyatanaṃ.
“内心无色想者,外观诸色,彼诸色皆为蓝色,具蓝色之相、蓝色之显现、蓝色之光泽。譬如亚麻花为蓝色,具蓝色之相、蓝色之显现、蓝色之光泽;又如波罗奈所产两面磨光之布,为蓝色,具蓝色之相、蓝色之显现、蓝色之光泽。同样,内心无色想者,外观诸色,彼诸色皆为蓝色,具蓝色之相、蓝色之显现、蓝色之光泽,便作是念:‘我已胜彼而了知、而照见。’此为第五胜处。”
‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni. Seyyathāpi nāma umāpupphaṃ nīlaṃ nīlavaṇṇaṃ nīlanidassanaṃ nīlanibhāsaṃ. Seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ nīlaṃ nīlavaṇṇaṃ nīlanidassanaṃ nīlanibhāsaṃ. Evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ pañcamaṃ abhibhāyatanaṃ.
“第六胜处者:内心无有色想之人,向外见诸色,皆是黄、黄颜色、黄显现、黄光泽。犹如咖尼咖拉花,为黄、黄颜色、黄显现、黄光泽;又如波罗奈之布,双面打磨,为黄、黄颜色、黄显现、黄光泽。如是,内心无有色想之人,向外见诸色,皆是黄、黄颜色、黄显现、黄光泽。他便作如是念:‘我已征服他们,我知、我见。’此为第六胜处。”
‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni. Seyyathāpi nāma kaṇikārapupphaṃ pītaṃ pītavaṇṇaṃ pītanidassanaṃ pītanibhāsaṃ. Seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ pītaṃ pītavaṇṇaṃ pītanidassanaṃ pītanibhāsaṃ. Evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ chaṭṭhaṃ abhibhāyatanaṃ.
“第七胜处:内心无色想者,向外见红色之色——具足红色之色泽、红色之显现、红色之光辉。恰如般度吉瓦迦花,红色,具足红色之色泽、红色之显现、红色之光辉;又如波罗奈布,两面都已打磨光滑,红色,具足红色之色泽、红色之显现、红色之光辉。同样地,内心无色想者,向外见红色之色——具足红色之色泽、红色之显现、红色之光辉。他这样想:‘我已征服了它们,我已知晓,我已得见。’这便是第七胜处。”
‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni. Seyyathāpi nāma bandhujīvakapupphaṃ lohitakaṃ lohitakavaṇṇaṃ lohitakanidassanaṃ lohitakanibhāsaṃ. Seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ lohitakaṃ lohitakavaṇṇaṃ lohitakanidassanaṃ lohitakanibhāsaṃ. Evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ sattamaṃ abhibhāyatanaṃ.
“第八胜处:内心无色想者,向外见白色之色——具足白色之色泽、白色之显现、白色之光辉。恰如晨星,白色,具足白色之色泽、白色之显现、白色之光辉;又如波罗奈布,两面都已打磨光滑,白色,具足白色之色泽、白色之显现、白色之光辉。同样地,内心无色想者,向外见白色之色——具足白色之色泽、白色之显现、白色之光辉。他这样想:‘我已征服了它们,我已知晓,我已得见。’这便是第八胜处。阿难,这便是八胜处。”
‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni. Seyyathāpi nāma osadhitārakā odātā odātavaṇṇā odātanidassanā odātanibhāsā. Seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ odātaṃ odātavaṇṇaṃ odātanidassanaṃ odātanibhāsaṃ. Evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ aṭṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ . Imāni kho, ānanda, aṭṭha abhibhāyatanāni.
174“阿难,有八种解脱。哪八种呢?有色者见色,此为第一解脱。内无色想者见外色,此为第二解脱。唯倾心于净妙,此为第三解脱。完全超越一切色想,灭尽对立想,不念种种想,觉知“虚空无边”,入于空无边处而住,此为第四解脱。完全超越空无边处,觉知“识无边”,入于识无边处而住,此为第五解脱。完全超越识无边处,觉知“无所有”,入于无所有处而住,此为第六解脱。完全超越无所有处,入于非想非非想处而住,此为第七解脱。完全超越非想非非想处,入于想受灭而住,此为第八解脱。阿难,这便是八解脱。”
‘‘Aṭṭha kho ime, ānanda, vimokkhā. Katame aṭṭha? Rūpī rūpāni passati, ayaṃ paṭhamo vimokkho. Ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati, ayaṃ dutiyo vimokkho. Subhanteva adhimutto hoti, ayaṃ tatiyo vimokkho. Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ catuttho vimokkho. Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ pañcamo vimokkho. Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ chaṭṭho vimokkho. Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ sattamo vimokkho. Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati, ayaṃ aṭṭhamo vimokkho. Ime kho, ānanda, aṭṭha vimokkhā.
175“阿难,一时,我初成正觉,住在优楼频螺的尼连禅河岸边,牧羊人的榕树下。那时,魔罗波旬来到我面前,立于一旁,对我说:‘尊者,愿世尊如今般涅槃!愿善逝如今般涅槃!尊者,今正是世尊般涅槃之时。’阿难,他这样说后,我便对魔罗波旬说:”
‘‘Ekamidāhaṃ , ānanda, samayaṃ uruvelāyaṃ viharāmi najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe paṭhamābhisambuddho. Atha kho, ānanda, māro pāpimā yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho, ānanda, māro pāpimā maṃ etadavoca – ‘parinibbātudāni, bhante, bhagavā; parinibbātu sugato, parinibbānakālodāni, bhante, bhagavato’ti. Evaṃ vutte ahaṃ, ānanda, māraṃ pāpimantaṃ etadavocaṃ –
“波旬,我尚不般涅槃,直至我的比丘弟子成为通达、善受训、无畏、多闻的持法者,依法随法而修,如法行道,依教奉行,通达师教后,能解说、宣示、安立、建立、开显、解析、阐明,能以正法善巧降伏所起的异论,宣说这具足神变的法。”
‘‘‘Na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessanti.
“波旬,我不会般涅槃,直到我的比丘尼弟子们成为通达、善练、无畏、多闻的持法者,随法修行、如法而行、依法而住,掌握老师的教导之后,能够讲述、宣说、确立、安立、开显、分析、阐明法义,能以正法善加制伏所生的种种外道议论,宣说这具足神变力的法。
‘‘‘Na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessanti.
“波旬,我不会般涅槃,直到我的近事男弟子们成为通达、善练、无畏、多闻的持法者,随法修行、如法而行、依法而住,掌握老师的教导之后,能够讲述、宣说、确立、安立、开显、分析、阐明法义,能以正法善加制伏所生的种种外道议论,宣说这具足神变力的法。
‘‘‘Na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessanti.
“波旬,我不会般涅槃,直到我的近事女弟子们成为通达、善练、无畏、多闻的持法者,随法修行、如法而行、依法而住,掌握老师的教导之后,能够讲述、宣说、确立、安立、开显、分析、阐明法义,能以正法善加制伏所生的种种外道议论,宣说这具足神变力的法。
‘‘‘Na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessanti.
“波旬,我不会般涅槃,直到我的梵行成就、兴盛、广布、流传人间、遍及四方,并为诸天神与人善加宣说。”
‘‘‘Na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me idaṃ brahmacariyaṃ na iddhañceva bhavissati phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāva devamanussehi suppakāsita’nti.
176“阿难,就在今天,在遮波罗塔庙,魔波旬来到我面前,站在一旁,然后对我说:‘尊者,世尊,现在请般涅槃吧!善逝,请般涅槃吧!尊者,世尊般涅槃的时机已到。尊者,世尊曾经说过:“波旬,我不会般涅槃,直到我的比丘弟子们成为……,直到我的比丘尼弟子们成为……,直到我的男居士弟子们成为……,直到我的女居士弟子们成为……,直到我的梵行成就、兴盛、广大、流传人间、遍及四方,并被天与人善加宣说。”而如今,尊者,世尊的梵行已经成就、兴盛、广大、流传人间、遍及四方,已为天与人善加宣说。尊者,世尊,现在请般涅槃吧!善逝,请般涅槃吧!尊者,世尊般涅槃的时机已到。’”
‘‘Idāneva kho, ānanda, ajja cāpāle cetiye māro pāpimā yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho, ānanda, māro pāpimā maṃ etadavoca – ‘parinibbātudāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālodāni, bhante, bhagavato. Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘‘na tāvāhaṃ, pāpima , parinibbāyissāmi , yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti…pe… yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti…pe… yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti…pe… yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti…pe… yāva me idaṃ brahmacariyaṃ na iddhañceva bhavissati phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ, yāva devamanussehi suppakāsita’’nti. Etarahi kho pana, bhante, bhagavato brahmacariyaṃ iddhañceva phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ, yāva devamanussehi suppakāsitaṃ. Parinibbātudāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālodāni, bhante, bhagavato’ti.
177“阿难,听他这样说后,我便对魔波旬说:‘波旬,你不须烦忧,如来不久便将般涅槃。从今日起三个月后,如来将入般涅槃。’阿难,就在今天,在遮波罗塔庙,如来正念正知,已放弃了寿命行。”
‘‘Evaṃ vutte, ahaṃ, ānanda, māraṃ pāpimantaṃ etadavocaṃ – ‘appossukko tvaṃ, pāpima, hohi, naciraṃ tathāgatassa parinibbānaṃ bhavissati. Ito tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena tathāgato parinibbāyissatī’ti. Idāneva kho, ānanda, ajja cāpāle cetiye tathāgatena satena sampajānena āyusaṅkhāro ossaṭṭho’’ti.
阿难劝请之事
Ānandayācanakathā
178听了这话,阿难尊者便对世尊说:“尊者,愿世尊住世一劫!愿善逝住世一劫!为大众的利益与安乐,出于对世间的悲悯,为一切天、人的义利、利益和安乐!”
Evaṃ vutte āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti.
“阿难,不要再说了,莫向如来恳请。阿难,现在不是恳请如来的时候。” 阿难尊者第二次……第三次又对世尊说:“尊者,愿世尊住世一劫!愿善逝住世一劫!为大众的利益与安乐,出于对世间的悲悯,为一切天、人的义利、利益和安乐!”
‘‘Alaṃdāni, ānanda. Mā tathāgataṃ yāci, akālodāni, ānanda, tathāgataṃ yācanāyā’’ti. Dutiyampi kho āyasmā ānando…pe… tatiyampi kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti.
“阿难,你信受如来的正觉吗?”“是的,尊者。”“那么,阿难,你为何要这样再三地强请如来呢?”“尊者,这是我在世尊面前亲闻、亲受的:‘阿难,无论谁修习并多修四神足,使之成为依止、成为根基、安立践行、娴熟、精勤圆满,若他愿意,便能住世一劫,或住至寿量之余。阿难,如来已修习并多修四神足,使之成为依止、成为根基、安立践行、娴熟、精勤圆满。阿难,若如来愿意,便能住世一劫,或住至寿量之余。’”“阿难,你信受吗?”“是的,尊者。”“阿难,那么,这便是你的过失,这便是你的罪责:当如来作出了如此明白的暗示、发出了如此昭然的光明时,你未能了悟,未曾向如来请愿:‘尊者,愿世尊住世一劫,愿善逝住世一劫,为利众生,为令众生安乐,为悲悯世间,为人天的利益、安乐与福祉。’阿难,如果你当时请求如来,如来或许会两次拒绝,在第三次时便会应允。阿难,因此,这便是你的过失,这便是你的罪责。”
‘‘Saddahasi tvaṃ, ānanda, tathāgatassa bodhi’’nti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Atha kiñcarahi tvaṃ, ānanda, tathāgataṃ yāvatatiyakaṃ abhinippīḷesī’’ti? ‘‘Sammukhā metaṃ, bhante, bhagavato sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. So ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’’’ti. ‘‘Saddahasi tvaṃ, ānandā’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, tuyhevetaṃ dukkaṭaṃ, tuyhevetaṃ aparaddhaṃ, yaṃ tvaṃ tathāgatena evaṃ oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ, na tathāgataṃ yāci – ‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti. Sace tvaṃ, ānanda, tathāgataṃ yāceyyāsi, dveva te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṃ adhivāseyya. Tasmātihānanda, tuyhevetaṃ dukkaṭaṃ, tuyhevetaṃ aparaddhaṃ.
179“阿难,那时我正住在王舍城的灵鹫山。在那里,阿难,我也曾对你这样说过:‘阿难,王舍城是令人愉悦的,灵鹫山是令人愉悦的。阿难,无论谁修习并多修四神足,使之成为依止、成为根基、安立践行、娴熟、精勤圆满,若他愿意,便能住世一劫,或超过一劫。阿难,如来已修习并多修四神足,使之成为依止、成为根基、安立践行、娴熟、精勤圆满。阿难,若如来愿意,便能住世一劫,或超过一劫。’阿难,即使如来给出了如此明白的暗示、发出了如此昭然的光明,你还是未能领会,未曾向如来请愿:‘尊者,愿世尊住世一劫,愿善逝住世一劫,为利众生,为令众生安乐,为悲悯世间,为人天的利益、安乐与福祉!’阿难,如果你当时请求如来,如来或许会拒绝你两次,然后在第三次时答应你。所以,阿难,这便是你的过失,这便是你的罪责。”
‘‘Ekamidāhaṃ, ānanda, samayaṃ rājagahe viharāmi gijjhakūṭe pabbate. Tatrāpi kho tāhaṃ, ānanda, āmantesiṃ – ‘ramaṇīyaṃ, ānanda, rājagahaṃ, ramaṇīyo, ānanda, gijjhakūṭo pabbato. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’ti. Evampi kho tvaṃ, ānanda, tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ, na tathāgataṃ yāci – ‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’nti. Sace tvaṃ, ānanda, tathāgataṃ yāceyyāsi, dve te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṃ adhivāseyya. Tasmātihānanda, tuyhevetaṃ dukkaṭaṃ, tuyhevetaṃ aparaddhaṃ.
180“阿难,又有一次,我即住于王舍城,在乔达摩榕树园……即住于王舍城,在盗贼崖……即住于王舍城,在维巴山旁的七叶窟……即住于王舍城,在仙人山旁的黑岩……即住于王舍城,在寒林的蛇头山洞……即住于王舍城,在温泉园……即住于王舍城,在竹林松鼠喂养处……即住于王舍城,在耆婆的芒果园……即住于王舍城,在曼德古慈的鹿野苑。阿难,就在彼处,我也曾对你说过这样的话:‘阿难,王舍城极为宜人,灵鹫山极为宜人,乔达摩榕树园极为宜人,盗贼崖极为宜人,维巴山旁的七叶窟极为宜人,仙人山旁的黑岩极为宜人,寒林的蛇头山洞极为宜人,温泉园极为宜人,竹林松鼠喂养处极为宜人,耆婆的芒果园极为宜人,曼德古慈的鹿野苑极为宜人。阿难,若有人修习四神足、多作修习、以之为车乘、以之为根基、安立稳固、善巧掌握、善加修持,则他若愿意,便能住世一劫,或一劫有余。阿难,如来若愿意,便能住世一劫,或一劫有余。’阿难,即便如来给出了如此明显的暗示,作出了如此明白的提示,你仍未能领会,未去请求如来:‘尊者,愿世尊住世一劫!愿善逝住世一劫!为利益众多人,为安乐众多人,为悲悯世间,为人天的利益、福利与安乐!’阿难,假若你当时请求如来,如来或许前两次会拒绝你,但第三次便会应允你。因此,阿难,这是你的过失,你犯了过错。”
‘‘Ekamidāhaṃ, ānanda, samayaṃ tattheva rājagahe viharāmi gotamanigrodhe…pe… tattheva rājagahe viharāmi corapapāte… tattheva rājagahe viharāmi vebhārapasse sattapaṇṇiguhāyaṃ… tattheva rājagahe viharāmi isigilipasse kāḷasilāyaṃ… tattheva rājagahe viharāmi sītavane sappasoṇḍikapabbhāre… tattheva rājagahe viharāmi tapodārāme… tattheva rājagahe viharāmi veḷuvane kalandakanivāpe… tattheva rājagahe viharāmi jīvakambavane… tattheva rājagahe viharāmi maddakucchismiṃ migadāye tatrāpi kho tāhaṃ, ānanda, āmantesiṃ – ‘ramaṇīyaṃ, ānanda, rājagahaṃ, ramaṇīyo gijjhakūṭo pabbato, ramaṇīyo gotamanigrodho, ramaṇīyo corapapāto, ramaṇīyā vebhārapasse sattapaṇṇiguhā, ramaṇīyā isigilipasse kāḷasilā, ramaṇīyo sītavane sappasoṇḍikapabbhāro , ramaṇīyo tapodārāmo, ramaṇīyo veḷuvane kalandakanivāpo, ramaṇīyaṃ jīvakambavanaṃ, ramaṇīyo maddakucchismiṃ migadāyo. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā…pe… ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’ti. Evampi kho tvaṃ, ānanda, tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ, na tathāgataṃ yāci – ‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’nti. Sace tvaṃ, ānanda, tathāgataṃ yāceyyāsi, dveva te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṃ adhivāseyya. Tasmātihānanda, tuyhevetaṃ dukkaṭaṃ, tuyhevetaṃ aparaddhaṃ.
181“阿难,有一次,我也曾住在这里的毗舍离的伍德纳塔庙。就在那里,阿难,我也对你说过:‘阿难,毗舍离令人愉悦,伍德纳塔庙令人愉悦。阿难,任何人只要修习、多修、以它为车乘、以它为根基、稳固确立、熟练掌握、善加修习了四神足,他若愿意,便能住世一劫,或一劫有余。阿难,如来同样修习、多修、以它为车乘、以它为根基、稳固确立、熟练掌握、善加修习了四神足。阿难,如来若愿意,也能住世一劫,或一劫有余。’阿难,尽管我给出了如此明显的暗示、如此清晰的提示,你却未能领会,没有这样恳请如来:‘尊者!愿世尊住世一劫!愿善逝住世一劫!为众多人的利益,为众多人的安乐,为悲愍世间,为诸天神与人的利益、福利与安乐!’阿难,如果你当时向如来恳请,如来也许会拒绝前两次,到第三次便会应允。所以,阿难,这是你的过失,这是你的过错。”
‘‘Ekamidāhaṃ, ānanda, samayaṃ idheva vesāliyaṃ viharāmi udene cetiye. Tatrāpi kho tāhaṃ, ānanda, āmantesiṃ – ‘ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṃ udenaṃ cetiyaṃ. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’ti. Evampi kho tvaṃ, ānanda, tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ, na tathāgataṃ yāci – ‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’nti. Sace tvaṃ, ānanda, tathāgataṃ yāceyyāsi, dveva te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṃ adhivāseyya, tasmātihānanda, tuyhevetaṃ dukkaṭaṃ, tuyhevetaṃ aparaddhaṃ.
182“阿难,有一次,我也曾住在这里的毗舍离的乔达摩卡塔庙……也曾住在这里的毗舍离的萨坦吧庙……也曾住在这里的毗舍离的巴户普特塔庙……也曾住在这里的毗舍离的萨兰达达塔庙……就在今天,阿难,我在遮波罗塔庙中也对你说过:‘阿难,毗舍离令人愉悦,伍德纳塔庙、乔达摩卡塔庙、萨坦吧庙、巴户普特塔庙、萨兰达达塔庙、遮波罗塔庙也都令人愉悦。阿难,任何人只要修习、多修、以它为车乘、以它为根基、稳固确立、熟练掌握、善加修习了四神足,他若愿意,便能住世一劫,或一劫有余。阿难,如来同样修习、多修、以它为车乘、以它为根基、稳固确立、熟练掌握、善加修习了四神足。阿难,如来若愿意,也能住世一劫,或一劫有余。’阿难,即使我做出了如此明显的暗示、给出了如此清晰的信号,你还是未能领会,没有这样恳请如来:‘世尊,请住世一劫!善逝,请住世一劫!为众多人的利益,为众多人的安乐,出于对世间的悲悯,为诸天神与人的福祉、利益与安乐!’阿难,如果你恳请如来,如来会拒绝你两次,第三次便会应允。因此,阿难,这正是你的过失,正是你的错误。”
‘‘Ekamidāhaṃ , ānanda, samayaṃ idheva vesāliyaṃ viharāmi gotamake cetiye …pe… idheva vesāliyaṃ viharāmi sattambe cetiye… idheva vesāliyaṃ viharāmi bahuputte cetiye… idheva vesāliyaṃ viharāmi sārandade cetiye… idāneva kho tāhaṃ, ānanda, ajja cāpāle cetiye āmantesiṃ – ‘ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṃ udenaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ gotamakaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sattambaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ bahuputtaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sārandadaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ cāpālaṃ cetiyaṃ. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’ti. Evampi kho tvaṃ, ānanda, tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ, na tathāgataṃ yāci – ‘tiṭṭhatu bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’nti. Sace tvaṃ, ānanda, tathāgataṃ yāceyyāsi, dveva te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṃ adhivāseyya. Tasmātihānanda, tuyhevetaṃ dukkaṭaṃ, tuyhevetaṃ aparaddhaṃ.
183“阿难,我先前不是已经对你说过吗?‘一切可爱、可意的事物,终将别离、离散、变异。阿难,已生、已存在、有为且具坏灭性的事物,怎能期望它不会坏灭呢?这是不可能的。’阿难,如来已经舍离、吐弃、解除、断除、放下寿命行,并且说出了如此决定的话:‘如来般涅槃的时刻不远了。从现在起,三月之后,如来便将般涅槃。’要让如来为了续命的缘故又把此寿命行收回去,这是不可能的。来,阿难,我们去大林的重阁讲堂吧。”“是的,世尊。”阿难尊者应答世尊。
‘‘Nanu etaṃ , ānanda, mayā paṭikacceva akkhātaṃ – ‘sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo. Taṃ kutettha, ānanda, labbhā, yaṃ taṃ jātaṃ bhūtaṃ saṅkhataṃ palokadhammaṃ, taṃ vata mā palujjīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati’. Yaṃ kho panetaṃ, ānanda, tathāgatena cattaṃ vantaṃ muttaṃ pahīnaṃ paṭinissaṭṭhaṃ ossaṭṭho āyusaṅkhāro, ekaṃsena vācā bhāsitā – ‘na ciraṃ tathāgatassa parinibbānaṃ bhavissati. Ito tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena tathāgato parinibbāyissatī’ti. Tañca tathāgato jīvitahetu puna paccāvamissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Āyāmānanda, yena mahāvanaṃ kūṭāgārasālā tenupasaṅkamissāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
那时,世尊与阿难尊者一同前往大林的重阁讲堂。抵达后,世尊对阿难尊者说:“阿难,你去将凡住于毗舍离附近的比丘,悉数召集到集会堂。”“是,世尊。”阿难尊者应诺世尊后,便将凡住于毗舍离附近的比丘悉数召集到集会堂,而后前往世尊处。到达后,他顶礼世尊,立于一旁。立于一旁的阿难尊者对世尊这样说:“世尊,比丘僧团已聚集,现在,请世尊知时。”
Atha kho bhagavā āyasmatā ānandena saddhiṃ yena mahāvanaṃ kūṭāgārasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘gaccha tvaṃ, ānanda, yāvatikā bhikkhū vesāliṃ upanissāya viharanti, te sabbe upaṭṭhānasālāyaṃ sannipātehī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā yāvatikā bhikkhū vesāliṃ upanissāya viharanti, te sabbe upaṭṭhānasālāyaṃ sannipātetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sannipatito, bhante, bhikkhusaṅgho, yassadāni, bhante, bhagavā kālaṃ maññatī’’ti.
184于是,世尊便前往集会堂,在敷设好的座位上坐下。坐定之后,世尊对诸比丘说:“诸比丘,因此,那些由我证知后为你们宣说的法,你们应当善加学习、修习、实践、多加修习,以此令梵行长久住世、流传不绝,这是为了大众的利益,为了大众的安乐,出于对世间的悲悯,为了诸天神与人类的福祉、利益和安乐。诸比丘,哪些法是我证知后为你们宣说,你们应当善加学习、修习、实践、多加修习,以此令梵行长久住世、流传不绝的呢?那就是:四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、八圣道。诸比丘,这些就是我证知后为你们宣说的法,你们应当善加学习、修习、实践、多加修习,以此令梵行长久住世、流传不绝,这是为了大众的利益,为了大众的安乐,出于对世间的悲悯,为了诸天神与人类的福祉、利益和安乐。”
Atha kho bhagavā yenupaṭṭhānasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘tasmātiha, bhikkhave, ye te mayā dhammā abhiññā desitā, te vo sādhukaṃ uggahetvā āsevitabbā bhāvetabbā bahulīkātabbā, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame ca te, bhikkhave, dhammā mayā abhiññā desitā, ye vo sādhukaṃ uggahetvā āsevitabbā bhāvetabbā bahulīkātabbā, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Seyyathidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Ime kho te, bhikkhave, dhammā mayā abhiññā desitā, ye vo sādhukaṃ uggahetvā āsevitabbā bhāvetabbā bahulīkātabbā, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti.
185那时,世尊又对诸比丘说:“诸比丘,来吧,我今告诉你们:‘诸行皆归坏灭,当以不放逸而成就。’如来般涅槃的时节将至。从今日起,再过三个月,如来便将般涅槃。”世尊这样说,善逝这样说后,那位导师又说了如下偈颂:
Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘handadāni, bhikkhave, āmantayāmi vo, vayadhammā saṅkhārā, appamādena sampādetha. Naciraṃ tathāgatassa parinibbānaṃ bhavissati. Ito tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena tathāgato parinibbāyissatī’’ti. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā . –
“我年寿已尽,所余生命无多;
我将辞别你们而去,已为自己建立依归。
“诸比丘,当精勤不放逸,具足正念,善持净戒;
以善等持之思惟,善护自心。
“凡于此法与律中,不放逸而安住者;
他舍断了生与轮回,便将作苦之边际。”
‘‘Paripakko vayo mayhaṃ, parittaṃ mama jīvitaṃ; Pahāya vo gamissāmi, kataṃ me saraṇamattano. ‘‘Appamattā satīmanto, susīlā hotha bhikkhavo; Susamāhitasaṅkappā, sacittamanurakkhatha. ‘‘Yo imasmiṃ dhammavinaye, appamatto vihassati; Pahāya jātisaṃsāraṃ, dukkhassantaṃ karissatī’’ti .