波逸提论的注释(续) §1134
律抉择复注·波逸提论解释(一) · 162 段
就像在这个非法羯磨的部分里一样,在“和合的比丘尼僧团”这一项中,同样也有九种波逸提罪。为了说明这一点,论主说“和合时也有同样数目”。正如律中所说:在非法羯磨中,自认为是在做非法羯磨,却对和合的比丘尼僧团作别众想、或心存疑惑、或作和合想而给予教诫,犯波逸提。在非法羯磨中心存疑惑,却对和合的比丘尼僧团作别众想、或心存疑惑、或作和合想而给予教诫,犯波逸提。在非法羯磨中,自认为是在做如法羯磨,却对和合的比丘尼僧团作别众想、或心存疑惑、或作和合想而给予教诫,犯波逸提。巴利
Imasmiṃ viya adhammakammavāre ‘‘samagge bhikkhunisaṅghasmi’’nti vikappe ca evameva nava pācittiyo hontīti atidisanto ‘‘samaggepi ca tattakā’’ti āha. Yathāha ‘‘adhammakamme adhammakammasaññī samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti pācittiyassa. Adhammakamme vematiko samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti pācittiyassa. Adhammakamme dhammakammasaññī samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 150).
1134 按照两种九法来说,就是前面所展示的别众九法和和合九法这两种九法。这里的“那些”指的就是那些波逸提罪。巴利
1134.Dvinnaṃ navakānaṃ vasāti yathādassitaṃ vagganavakaṃ, samagganavakanti dvinnaṃ navakānaṃ vasena. Tāti pācittiyo.
在如法羯磨中,若认为那是非法羯磨,而教诫别众的比丘尼僧团,自己作别众想、犹豫不定、作和合想,都犯恶作。在如法羯磨中,若犹豫不定,而教诫别众的比丘尼僧团,自己作别众想、犹豫不定、作和合想,都犯恶作。在如法羯磨中,若认为那是如法羯磨,而教诫别众的比丘尼僧团,自己作别众想、犹豫不定、作和合想,都犯恶作。这样在别众这一边共有九种恶作。在如法羯磨中,若认为那是非法羯磨,而教诫和合的比丘尼僧团,自己作别众想、犹豫不定、作和合想,都犯恶作。在如法羯磨中,若犹豫不定,而教诫和合的比丘尼僧团,自己作别众想、犹豫不定、作和合想,都犯恶作。在如法羯磨中,若认为那是如法羯磨,而教诫和合的比丘尼僧团,自己作别众想、犹豫不定,就犯恶作。在如法羯磨中,若认为那是如法羯磨,而教诫和合的比丘尼僧团,自己作和合想,就无犯。这里除了最后所说的无犯这一项以外,其余八项在和合这一边共有八种恶作。这样一来,前面九种加上这八种,在如法羯磨这一边共有十七种恶作。所以说“如法羯磨中也有恶作,共有十七种”。巴利
‘‘Dhammakamme adhammakammasaññī vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti dukkaṭassa. Dhammakamme vematiko vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti dukkaṭassa. Dhammakamme dhammakammasaññī vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti dukkaṭassā’’ti vaggapakkhe nava dukkaṭāni. ‘‘Dhammakamme adhammakammasaññī samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti dukkaṭassa. Dhammakamme vematiko samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti dukkaṭassa. Dhammakamme dhammakammasaññī samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko ovadati, āpatti dukkaṭassa. Dhammakamme dhammakammasaññī samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ samaggasaññī ovadati, anāpattī’’ti (pāci. 151) ettha ante vuttaṃ anāpattivāraṃ vinā avasesesu aṭṭhasu vāresu samaggapakkhe aṭṭha dukkaṭāni. Evaṃ purimāni nava, imāni aṭṭhāti dhammakammapakkhe sattarasa dukkaṭāni hontīti āha ‘‘dukkaṭaṃ dhammakammepi, sattarasavidhaṃ siyā’’ti.
1135 “教诫吧”这句话,是被告知之后才说的——这是句子的连接方式。被告知“说八重法吧”之后,就说那八重法。被问到问题时就说——这是在八重法范围内被问到问题,就针对那个问题作答。跟正在学戒的尼众说——这是关联。意思是:对正在学戒的尼众说八重法,就没有过失。对疯癫者等人说法,也没有过失——这是句子的连接方式。巴利
1135. ‘‘Osārehī’’ti vutto katheti vāti yojanā. ‘‘Aṭṭhagarudhammaṃ kathehī’’ti vutto taṃ katheti vā. Pañhaṃ puṭṭho katheti vāti aṭṭhagarudhammavisaye pañhaṃ puṭṭho tameva vadati vā. Sikkhamānāya katheti vāti sambandho. Sikkhamānāya aṭṭhagarudhamme katheti vā, neva dosoti attho. Ummattakādino kathayato neva dosoti yojanā.
1136 1136. 现在,三种多闻者的特征已经在同一处说明了,而比丘教诫者的差别之处很容易理解,为了说明这一点,所以说了“应当只是口诵”等话。连接文句是:应当把两部纲目熟练掌握、能够口诵。连接文句是:应当把比丘分别和比丘尼分别中的纲目熟练掌握、能够口诵;意思是说,把比丘分别和比丘尼分别的纲目熟练掌握之后,学习它们的义注,然后应当做到在经文上和义理上都通顺、适合日常表达。连接文句是:应当把四个诵分熟练掌握、能够口诵。这是所表明的。用“熟练掌握”这个词,说明应当把经文熟习之后记住并反复提问。用“应当只是口诵”这个词,说明应当为了这个义理而听闻、记住并反复提问。巴利
1136. Idāni tiṇṇampi bahussutānaṃ lakkhaṇe ekattha dassite bhikkhunovādakassa viseso suviññeyyo hotīti taṃ dassetumāha ‘‘vācuggatāva kātabbā’’tiādi. Dve mātikā paguṇā vācuggatā kātabbāti yojanā. Bhikkhubhikkhunivibhaṅge mātikā paguṇā vācuggatāva kātabbāti yojanā, bhikkhubhikkhunivibhaṅgamātikā paguṇā katvā tāsaṃ aṭṭhakathaṃ uggahetvā pāḷito, atthato ca vacanapathāruḷhā vohārakkhamāyeva kātabbāti vuttaṃ hoti. Cattāro bhāṇavārā paguṇā vācuggatāva kātabbāti pakāsitāti yojanā. ‘‘Paguṇā’’ti iminā pāḷiyaṃ paguṇaṃ katvā dhāretvā paripucchitabbanti dasseti. ‘‘Vācuggatāva kātabbā’’ti iminā tadatthaṃ sutvā dhāretvā paripucchitabbamevāti dasseti.
1137 “为了说法”是指为了给已经到来的人说法。“说法之道”是指大善见说法的那一套方式。“吉祥……随喜”是指:在最上布施等吉祥之事中,属于饭食随喜的布施论;在童子吉祥等场合中,属于《大吉祥经》等吉祥的随喜;以及所谓不吉祥就是死亡,在那里,对亡者供食等场合中,属于《墙外经》等的说法。这样,随喜一共有这三种。巴利
1137.Parikathatthāyāti sampattānaṃ dhammakathanatthāya. Kathāmaggoti mahāsudassanakathāmaggo. Maṅgala…pe… anumodanāti aggassa dānādimaṅgalesu bhattānumodanāsaṅkhātā dānakathā ca, kumāramaṅgalādīsu mahāmaṅgalasuttādimaṅgalānumodanā ca, amaṅgalaṃ nāma kālakiriyā, tattha matakabhattādīsu tirokuṭṭādikathā cāti evaṃ tissoyevānumodanā.
1138 “布萨等的目的”这里,“等”这个字涵盖了自恣等。“羯磨与非羯磨的判定”,指的是羯磨篇中所说的判定;在《附随》的羯磨篇里,则说的是其中所出的微细羯磨的判定。用“业处”这个词,是因为接下来要说“障碍最上义的东西”,所以这里指的是观业处。修观的人应当通过界差别门来学习,这在《甘提巴达》中已经说过。“最上义”,就是阿拉汉。巴利
1138.Uposathādiatthāyāti ettha ādi-saddena pavāraṇādīnaṃ saṅgaho. Kammākammavinicchayoti kammavagge vuttavinicchayo, parivāre kammavagge āgatakhuddānukhuddakakammavinicchayoti vuttaṃ hoti. ‘‘Kammaṭṭhāna’’nti iminā ‘‘uttamatthassa pāpaka’’nti vakkhamānattā vipassanākammaṭṭhānamāha. Vipassanāvasena uggaṇhantena ca dhātuvavatthānamukhena uggahetabbanti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Uttamatthassāti arahattassa.
1139 学完这么多内容之后,就成了多闻者;因为已经学习了上面所说的那些法,所以叫多闻者。五夏,是指从受具足戒那天算起,已经满五个年头。十夏也是同样的道理。如果按年头来算,是在五个年头圆满的时候;如果按安居的次数来算,即使年头还没满,也可以叫五夏。否则的话,就应该知道是不足五夏。有些人不去审查年数,只因为“五夏”这个说法通用,就按安居次数来算,比如在满二十岁受具足戒等情况中那样,这是不对的。如果真要这样算,就应该找出合理的依据。舍离依止,就是放弃依止而住。自在,是因为没有依止师而自在,这里显示的是依止解脱的特征。巴利
1139.Ettakaṃ uggahetvāna bahussutoti yathāvuttadhammānaṃ uggahitattā bahussuto. Pañcavassoti upasampadato paṭṭhāya paripuṇṇapañcasaṃvaccharo. ‘‘Dasavasso’’ti etthāpi eseva nayo. Saṃvaccharavasena pañcavassesu paripuṇṇesu vutthavassavasena aparipuṇṇesupi pañcavassoyeva. Itarathā ūnapañcavassoti veditabbo. Paripuṇṇavīsativassūpasampadādīsu viya keci saṃvaccharagaṇanaṃ avicāretvā ‘‘pañcavasso’’tivacanasāmaññena vutthavassagaṇanameva gaṇhanti, tadayuttaṃ. Tathā gahaṇesu yutti vā maggitabbā. Muñcitvā nissayanti nissayavāsaṃ jahitvā. Issaroti nissayācariyavirahena issaro, iminā nissayamuttalakkhaṇaṃ dassitaṃ.
1140 “二分别”是指比丘分别和比丘尼分别这两部分。这里说的“口诵”,也是针对反复问答而说的。因此《萨罗他迪波尼》里说:“两种分别应当熟练、应当口诵”,这也是针对以问答方式进行学习而说的——有人这样解释。
“文字等”这里,“文字”指的是词,“等”字包含了随文字,也就是字母;意思是说不舍弃词和字母。
“于四部中”指的是长部、中部、相应部、增支部,这是依据排除关系用的处格。应当这样理解:一部或一本书也算一部。通过“也”字,应当知道小部也包括在内。通过“或”字,说明在小部中,本生诵者即使学了有义注的本生,也应当连同因缘一起学法句。这样说明时,就是合计两部书,或者四篇集事。巴利
1140.Dvevibhaṅgāti bhikkhubhikkhunivibhaṅgadvayaṃ. Idha ‘‘vācuggatā’’ti idaṃ paripucchampi sandhāyāhātipi vuttaṃ. Tenāha sāratthadīpaniyaṃ ‘‘dve vibhaṅgā paguṇā vācuggatā kātabbā’tiidaṃ paripucchāvasena uggahaṇampi sandhāya vutta’nti vadantī’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.145-147). Byañjanāditoti ettha byañjanaṃ nāma padaṃ, ādi-saddena saṅgahitaṃ anubyañjanaṃ nāma akkharaṃ, padakkharāni aparihāpetvāti vuttaṃ hoti. Catūsvapi nikāyesūti dīghamajjhimasaṃyutta aṅguttaranikāyesu, niddhāraṇe bhummaṃ. Eko vā nikāyo potthakopi ca ekoti yojanā. Api-saddena khuddakanikāyassāpi saṅgaho veditabbo. ‘‘Pi vā’’ti iminā khuddakanikāye jātakabhāṇakena sāṭṭhakathaṃ jātakaṃ uggahetvāpi dhammapadaṃ saha vatthunā uggahetabbamevāti dassite dve potthake samuccinoti, cattāri khandhakavattāni vā.
1142 无论他住在哪里,他就是那个方向的首领、最上者。“随欲而行”的意思是:在任何方向、任何地方,都能随自己的意愿行事。应当这样理解:他能随心所欲地让大众聚集起来,获得自在;也就是说,成为自在者之后,能随自己的喜好让比丘众聚集到自己面前。到这里,已经说明了能令大众聚集者的特征。巴利
1142.Disāpāmokkho yattha yattha vasati, tassā tassādisāya pāmokkho padhāno. Yenakāmaṃgamoti yattha katthaci disābhāge yathākāmaṃ vuttiko hotīti attho . Parisaṃ upaṭṭhāpetuṃ kāmaṃ labhate issaroti yojanā, issaro hutvā bhikkhuparisāya attānaṃ upaṭṭhāpetuṃ yathāruciyā labhatīti attho. Ettāvatā parisūpaṭṭhāpakalakkhaṇaṃ vuttaṃ.
1143 “语熟诵”就是言语上的熟诵。这里,在《疑解》(Nissandeha)中毫不含糊地说:“现在这个施物之规不成立,所以按照米哈咖遍问之说而作义理,并不叫做造成语熟诵。”由此可知,上面所说的第二支就已经被包含在内了。巴利
1143.Vācugganti vācuggataṃ. Ettha ca ‘‘idāni ayaṃ bhaṇḍapāthāvidhi na hotīti mihakaparipucchanakathānurūpato atthakaraṇaṃ na vācuggatakaraṇaṃ nāmāti viññāyatī’’ti nissandehe vuttaṃ. Iminā yathāvuttaṃ dutiyaṅgameva saṅgahitaṃ.
1144 “阿萨”是指这条学处。三种支分是:自己未受认可、比丘尼已圆满受具足戒、以教诫的方式宣说八敬法——这就是三种支分。巴利
1144.Assāti imassa sikkhāpadassa. Asammatatādīni tīṇi aṅgānīti attano asammatatā, bhikkhuniyā paripuṇṇūpasampannatā, ovādavasena aṭṭhagarudhammabhaṇananti imāni tīṇi aṅgāni.
1146 三句波逸提:是指“太阳落山时,有太阳落山的想、有疑惑、没有太阳落山的想”这三种分别。“于一处受具足戒”:是指在比丘尼僧团中受具足戒。“然而,教诫在比丘僧团中受具足戒的人,就只是波逸提。”注释书中是这样说的。巴利
1146.Tikapācittiyanti ‘‘atthaṅgate sūriye atthaṅgatasaññī, vematiko, anatthaṅgatasaññī’’ti vikappattaye. Ekatoupasampannanti bhikkhunisaṅghe upasampannaṃ. ‘‘Bhikkhusaṅghe upasampannaṃ pana ovadato pācittiyamevā’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.
1148 “依诵出等方式”:指依照“无犯:作诵出、作问难”等无犯条款的方式。“阿萨”:指比丘。巴利
1148.Uddesādinayenāti ‘‘anāpatti uddesaṃ dento, paripucchaṃ dento’’tiādinā anāpattivāranayena. Assāti bhikkhussa.
1149 “如果未被认可”这句话,因为接下来要讲“教诫者”,所以在这里可以理解为“已被认可者”。“比丘尼住处”就是指比丘尼的寺院。“除了适当的时候”是指除了“那时,比丘尼生病”所说的那个时候以外。已经说明“所谓生病的比丘尼,就是不能前去接受教诫或共住”,意思是说在所说的生病的时候,不算犯戒。巴利
1149. ‘‘Sace asammato’’ti vakkhamānattā ovadantassāti ettha ‘‘sammatassā’’ti labbhati. Bhikkhunupassayanti bhikkhunivihāraṃ. Aññatra kālāti ‘‘tatthāyaṃ samayo , gilānā hoti bhikkhunī’’ti vuttakālato aññatra. ‘‘Gilānā nāma bhikkhunī na sakkoti ovādāya vā saṃvāsāya vā gantu’’nti (pāci. 161) dassite gilānakāle anāpattīti vuttaṃ hoti.
1150 有两个波逸提:由第一条学处和这条学处,就产生两个波逸提。应当把“也有三个波逸提”连起来理解:由第一、第二、第三条学处,就产生三个波逸提,这就是它的意思。巴利
1150.Pācittiyadvayaṃ hotīti paṭhamasikkhāpadena, iminā ca sikkhāpadena dve pācittiyāni hontīti. ‘‘Tīṇipi pācittiyānī’’ti yojetabbā, paṭhamadutiyatatiyehi sikkhāpadehi tīṇi pācittiyāni hontīti attho.
1151 “以其他法”是指除了重法之外的其他佛语。“两个恶作”是指以未受认可而前往比丘尼住处为根源的两个恶作。说到“比丘”,是因为接下来要说“即使是已受认可者”,所以这里才这样提。由于在“以八重法或其他法教诫,犯波逸提”这个日没学处中已经说到,所以这里说“以夜为因”,意思是以夜间教诫为根本原因。巴利
1151.Aññena dhammenāti garudhammato aññena buddhavacanena. Dukkaṭadvayanti asammatabhikkhunupassayagamanamūlakaṃ dukkaṭadvayaṃ. Bhikkhunoti asammatassa ‘‘sammatassāpī’’ti vakkhamānattā. ‘‘Aṭṭhahi vā garudhammehi aññena vā dhammena ovadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 155) atthaṅgatasikkhāpade vuttattā ‘‘rattihetuka’’nti āha, rattiovādanamūlanti attho.
1152 “两种波逸提”是指以第二和第三学处为根本。以重法进行教诫,这重法就是某一波逸提的因缘,这是对词义的分析。由于已被认可,所以以重法为因缘的波逸提并不成立,这就是其中的关联。通过这第一学处,说明不构成犯戒的情况。巴利
1152.Pācittiyadvayanti dutiyatatiyamūlakaṃ. Garudhammena ovādo garudhammo, so nidānaṃ yassa pācittiyassāti viggaho. Sammatattā garudhammanidānassa pācittiyassa abhāvatoti sambandho. Iminā paṭhamasikkhāpadena anāpattibhāvaṃ dasseti.
1153 “彼”就是指已得认可的那个人。按照这第三条学处,犯恶作。按照第一条学处,则无犯,所以说“因为已得认可”。按照第二条学处,犯波逸提,所以说“因为夜间”。巴利
1153.Tassevāti sammatasseva. Dukkaṭaṃ iminā tatiyasikkhāpadena. Anāpatti paṭhamasikkhāpadena, tenevāha ‘‘sammatattā’’ti. Pācitti dutiyasikkhāpadena, tenevāha ‘‘rattiya’’nti.
1154 “三句波逸提已说”,指的是这样一条规定:“对已受具足戒的人,如果怀着‘她已受具足戒’的想法、或者心存疑惑、或者认为‘她未受具足戒’,在不是适当的时候进入比丘尼住处进行教诫,就犯波逸提罪。”这就是所说的三句波逸提。“其余两句”,指的是另外两种情况:“对未受具足戒的人,却怀着‘她已受具足戒’的想法,犯恶作罪;对未受具足戒的人心存疑惑,犯恶作罪。”这就是所举出的其余两句。“教诫者”,指的是以任何方式做教诫的人。巴利
1154.Tikapācittiyaṃvuttanti ‘‘upasampannāya upasampannasaññī, vematiko, anupasampannasaññī bhikkhunupassayaṃ upasaṅkamitvā aññatra samayā ovadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 162) tikapācittiyaṃ vuttaṃ. Itaradvayeti ‘‘anupasampannāya upasampannasaññī, āpatti dukkaṭassa. Anupasampannāya vematiko, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 162) dassite itaradvaye. Ovadantassāti yena kenaci ovadantassa.
1155 1155. “三句波逸提,在恶作的情形里就只是恶作”,为了说明这一点,所以说了“如是”。前往比丘尼住处后,用其他法来教诫的,也同样如此,这是句义上的连接。巴利
1155. Tikapācittiyaṃ, dukkaṭaṭṭhāne dukkaṭameva hotīti dassetumāha ‘‘tathā’’ti. Bhikkhunupassayaṃ gantvā aññena dhammena ovadantassa tathāti yojanā.
1156 “衣等”中的“等”字,涵盖了钵食等其他三种资具,以及恭敬、尊重、敬奉、礼拜、供养。“已认可”是指以比丘尼教诫者的任命而获得认可。巴利
1156.Cīvarādīnanti ādi-saddena piṇḍapātādiitarapaccayattayañca sakkāragarukāramānanavandanapūjanāni ca saṅgahitāni. Sammateti bhikkhunovādakasammutiyā sammate.
1157 1157.“三句波逸提已说”,就是圣典中已经显示的:“在如法羯磨中,有作如法羯磨想、有疑、有作非法羯磨想而这样说的人,犯波逸提。”这里所说的“羯磨”,就是前面所说的认可羯磨。在非法羯磨中,依作如法羯磨想者、疑者、作非法羯磨想者这三种情况,犯恶作。“二十岁或超过二十岁”,这是认可的要素。巴利
1157.Tikapācittiyaṃ vuttanti ‘‘dhammakamme dhammakammasaññī, vematiko, adhammakammasaññī evaṃ vadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 167) tikapācittiyaṃ pāḷiyaṃ dassitameva. Idha kammaṃ nāma yathāvuttaṃ sammutikammaṃ. Adhammakamme dhammakammasaññivematikaadhammakammasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭaṃ. Vīsativasso vā atirekavīsativasso vāti sammutiyā aṅgāni.
1158 有人问:所谓“被认可而未受具足戒者”,指的是谁?这是指先被认可,后来舍弃学处而变成沙弥的人。所谓“为了利养”,是指为了衣服等资具的利益。巴利
1158. ‘‘Sammataṃ anupasampanna’’nti kaṃ sandhāyāhāti ce? Sammatena hutvā sikkhaṃ paccakkhāya sāmaṇerabhāvamupagataṃ sandhāya vuttaṃ. Āmisatthāyāti cīvarādīnamatthāya.
1162 1162.“由比丘尼所给”——这里应当说成“由比丘所给”。句子应连接为“由比丘所给”。“比丘尼”是多余的。其中“在那里”,是指在衣受持学处中。“已指示”,就是已显示。巴利
1162.Bhikkhuniyā dinnanti ettha ‘‘bhikkhussā’’ti vattabbaṃ. Bhikkhunā dinnanti yojanā. ‘‘Bhikkhuniyā’’ti seso . Tatthāti cīvarapaṭiggahaṇasikkhāpade. Sūcitāti pakāsitā.
1163 这里应这样连接:非亲里比丘尼的衣。巴利
1163. Aññātikāya bhikkhuniyā cīvaranti yojanā.
1164 这里说的“此中”,就是指在这个学处当中。巴利
1164.Etthāti imasmiṃ sikkhāpade.
1165 把针穿进衣服,这是连接关系。把针抽出来,就是从衣服里抽出来。巴利
1165. Sūciṃ cīvaraṃ pavesetvāti sambandho. Sūcinīharaṇeti cīvarato.
1166 按用功的次数来算:在一个刹那之间,把很多(东西)穿进去,然后计算用针把它们抽出来的用功次数。应当这样连接:众多波逸提。意思是:罪的数量取决于用功的次数。巴利
1166.Payogassa vasāti ekakkhaṇe bahū āvuṇitvā sūciyā nīharaṇapayogagaṇanāya. Bahū pācittiyoti yojanā, payogappamāṇāpattiyo hontīti attho.
1169 应这样连接:有许多波逸提罪。“在针道上”是指在针的路径上。“在第二道上”这里应当知道,“阿拉”这个词是为了诗句韵律的方便而被省略了。巴利
1169. Anekā pācittiyāpattī hontīti yojanā. Ārapatheti sūcimagge. Dutiye patheti ettha āra-saddo gāthābandhasukhatthaṃ luttoti veditabbo.
1170 “为什么这样说”呢?这里的意思是:对于“有许多罪”这个说法,还有什么需要说的呢?“三波逸提”是指:正如所说的“对不是亲戚的人,知道不是亲戚,或者怀疑,或者以为是亲戚,自己缝衣或让别人缝衣,犯波逸提罪”,这就是所说的三波逸提。巴利
1170.Kā hi nāma kathāti ‘‘anekāpattiyo hontī’’ti ettha kiṃ vattabbanti attho. Tikapācittiyanti ‘‘aññātikāya aññātikasaññī, vematiko, ñātikasaññī cīvaraṃ sibbati vā sibbāpeti vā, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 178) vuttaṃ tikapācittiyaṃ.
1172 其他资具,就是鞋袋这类东西。说到“缝”,这里是从“让人缝”这个说法里补出来的意思。至于在学尼和沙弥尼,则称为“在学尼等”。巴利
1172.Aññaṃ parikkhāranti upāhanatthavikādiṃ. Sibbatoti ettha ‘‘sibbāpayato’’ti adhikārato labbhati. Sikkhamānasāmaṇeriyo sikkhamānādikā nāma.
1173 因为要经由缝制的行为而犯,所以称为“作”。巴利
1173. Sibbanakiriyāya āpajjitabbato kriyaṃ.
1174-5 “约定”是指用“今天去、明天去”这类方式事先商量好。就像经文里说的:“约定‘今天或昨天或后天去’。”
“道路”是指同一段行程的路,哪怕只是从一个村到另一个村。
“除了适当的时候”是指除了经文里说的“在这里,这个时候,这条路应当和商队一起走,被认为有危险、有恐怖”所说的那个特定时间之外。
没有商队就不能走的路,叫做“应当和商队一起走的道路”。
如果能看到盗贼躺卧、坐、站立、吃东西、喝水的地方,那样的道路叫做“有危险”。
如果在那里能发现被盗贼杀害、杀死、伤害、劫掠的人,那条路叫做“有恐怖”。
“这里”是指在此时,与比丘尼事先约定好而不违犯,与她一起走上同一段行程之路的时候,这就是意思。巴利
1174-5.Saṃvidhāyāti ‘‘ajja yāma, sve yāmā’’tiādinā nayena saṃvidahitvā. Yathāha ‘‘ajja vā hiyyo vā pare vā gacchāmāti saṃvidahatī’’ti (pāci. 183). Magganti ekaddhānamaggaṃ, antamaso gāmantarampi. Aññatra samayāti ‘‘tatthāyaṃ samayo, satthagamanīyo hoti maggo sāsaṅkasammato sappaṭibhayo’’ti (pāci. 182) vuttakālavisesā aññatrāti vuttaṃ hoti. Satthavāhehi vinā agamanīyo maggo satthagamanīyo nāma. Corānaṃ sayitanisinnaṭṭhitakhāditapītaṭṭhānāni yattha dissanti, tādiso maggo sāsaṅko nāma. Corehi hatamāritaghātaviluttamanussā yattha paññāyanti, so sappaṭibhayo nāma. Idhāti imasmiṃ bhikkhuniyā saddhiṃ katasaṃvidhānaṃ avirādhetvā tāya ekaddhānamaggaṃ paṭipajjanakāleti attho.
另一个村,就是村与村之间;进入那里、前往那里,就叫村际进入,意思是“在那里做了”。“或者在无村的荒野,超过半由旬”,这是句法连接;“或者越过无村的荒野道路二伽伍特时”,意思是……巴利
Añño gāmo gāmantaraṃ, tattha okkamanaṃ upagamanaṃ gāmantarokkamo, tasmiṃ kateti attho. Agāmake araññe addhayojanātikkame vāti yojanā, gāmarahitaṃ araññamaggampi dvigāvutaṃ atikkante vāti attho.
1176 “有罪”这句话,是为了在总体上说明罪之后,再显示罪的差别与无差别,所以接着说了“于此”等话。“于此”是指在关于这条学处的判定中,或者在这部论题中。与“显示了恶作”相连,就是整句的意思。“立于非可用地”这里,所谓非可用地,就是村内的比丘尼住处、门楼之类的地方。正如义注中所说:“如果他们在村内的比丘尼住处门口、街道上,或者其他地方的四衢道、象厩等处安排约定,比丘就犯恶作罪。”这里,四条道路交汇的地方叫四衢,三条道路交汇的地方叫路口。巴利
1176. ‘‘Āpatti hotī’’ti sāmaññato dassitaāpattiyā bhedābhedaṃ dassetumāha ‘‘etthā’’tiādi. Etthāti imasmiṃ sikkhāpadavinicchaye, pakaraṇe vā. Dukkaṭaṃ dīpitanti sambandho. Akappiyabhūmaṭṭhoti ettha akappiyā bhūmi nāma antogāme bhikkhunupassayadvārakoṭṭhakoti evamādi. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sace pana antogāme bhikkhunupassayadvāre rathikāya, aññesu vā catukkasiṅghāṭakahatthisālādīsu saṃvidahanti, bhikkhuno āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. aṭṭha. 182-183). Ettha ca catunnaṃ maggānaṃ sambandhaṭṭhānaṃ catukkaṃ. Tiṇṇaṃ maggānaṃ sambandhaṭṭhānaṃ siṅghāṭakaṃ.
1177 “净地”是指比丘尼住处等地方。就像论典里说的:“如果双方站在比丘尼住处、或园林中间、或坐堂、或外道的卧处,然后商量约定,那就没有犯戒。这里其实就是净地。所以在这种地方,因为商量的缘故,不说有恶作罪。”正因为这样,论典才说“他们不对其说有恶作”。“他们不说,对此人”是对词句本身的分析。巴利
1177.Kappiyabhūmi nāma bhikkhunupassayādi. Yathāha ‘‘sace ubhopi bhikkhunupassaye vā antarārāme vā āsanasālāya vā titthiyaseyyāya vā ṭhatvā saṃvidahanti, anāpatti. Kappiyabhūmi kirāyaṃ. Tasmā ettha saṃvidahanapaccayā dukkaṭāpattiṃ na vadantī’’ti (pāci. aṭṭha. 182-183). Tenevāha ‘‘na vadantassa dukkaṭa’’nti. ‘‘Na vadanti assā’’ti padacchedo.
1178 “两种情形”是指:站在不净地约定之后出发,以及站在净地约定之后出发,这两种选择。“正在行走的人”这里用“正”这个字,是为了点明已经出发的人。就像所说的“出发时无犯”。“比丘”这个说法,是用来说明比丘尼没有犯戒的情况。为了界定犯戒的范围,所以说了“相邻”等话。巴利
1178.Ubhayatthāti akappiyabhūmiyaṃ ṭhatvā saṃvidhāya gamane, kappiyabhūmiyaṃ ṭhatvā saṃvidhāya gamane cāti ubhayavikappe. Gacchantassevāti evakārena nikkhantassa jotakaṃ. Yathāha ‘‘nikkhamane anāpattī’’ti. ‘‘Bhikkhuno’’ti iminā bhikkhuniyā anāpattibhāvaṃ dīpeti. Āpattikhettaniyamanatthamāha ‘‘anantarassā’’tiādi.
1179 其中“亦”是指进入净地边界时也是如此。“已说”是指《大筏疏》中说的。正如所说“《大筏疏》中已说”。巴利
1179.Tatrāpīti kappiyabhūmiupacārokkamanepi. Udīritanti mahāpaccariyaṃ. Yathāha ‘‘mahāpaccariyaṃ vutta’’nti.
1180 “中间”是指自己已经离开的村子与下一个村子之间。就像所说的:“从村子出发以后,只要还没有进入下一个村子的边界范围,在这中间即使作了约定,比丘也犯恶作。”在这个学处里,按时间、门、道路来分,有三种约定和非约定。为了说明在道路和门非约定时也有罪,所以说“门……乃至……称为”。但在时间非约定时,则会说无罪。若有罪,就是波逸提。巴利
1180.Antarāti attano nikkhantagāmassa, anantaragāmassa ca vemajjhe. Yathāha ‘‘gāmato nikkhamitvā pana yāva anantaragāmassa upacāraṃ na okkamati, etthantare saṃvidahitepi bhikkhuno dukkaṭa’’nti (pāci. aṭṭha. 182-183). Imasmiṃ sikkhāpade kāladvāramaggānaṃ vasena tayo saṅketavisaṅketāti tesu maggadvāravisaṅketepi āpatti hotevāti dassetumāha ‘‘dvāra…pe… vuccatī’’ti. Kālavisaṅkete pana anāpattiṃ vakkhati. Āpatti pācitti.
1181 在“未约定的时间”:如果先以“我们午前出发”等话做了约定,那么午后等时段就叫未约定的时间,就是指那个时候。至于“只有比丘的约定”:如果没有比丘尼的约定,只有比丘之间作了约定,那就犯恶作罪。巴利
1181.Asaṃvidahite kāleti ‘‘purebhattaṃ gamissāmā’’tiādinā katasaṃvidhānānaṃ pacchābhattādi asaṃvidahitakālaṃ nāma, tasmiṃ. Bhikkhusseva vidhānasminti bhikkhuniyā saṃvidhānaṃ vinā bhikkhusseva vidhāne sati āpatti dukkaṭaṃ.
1182 在约定时间前往,或在非约定时间以改变约定标记的方式前往,或在遇到危难时约定后前往,都无犯。这是句子的连接方式。“如是”一词,是指前面所说的“约定后前往者无犯”这一点。巴利
1182. Samaye vidahitvā gacchato vā asamaye vidahitvā visaṅketena gacchato vā āpadāsu vidahitvā gacchato vā anāpattīti yojanā. Tathāti ‘‘vidahitvā gacchato anāpattī’’ti idaṃ atidisati.
在这里,“时”是指前面说过的特定时间。“不同标记”是指时间标记被打乱,也就是说,本来约定“我们将在某天某时去”,到了该去的时候,那个时间约定却失效了,这就是所说的意思。正如所说“只有在时间标记不同时才无犯”。“危难”是指国土分裂、地方上的人逃难的时候。正如所说“国土分裂时,人们登上车轮四处流散,在这样的危难中”。这里“国土分裂”就是国土被破坏。“登上车轮”是指登上威仪路的轮,或者登上车的轮。“痴狂者等”中的“等”字,包括了心乱者等。巴利
Tattha samayo nāma yathāvuttakālaviseso. Visaṅketo nāma kālavisaṅketo, ‘‘asukasmiṃ divase asukavelāya gamissāmā’’ti saṃvidahitvā gamanakāle tassa kālasaṅketassa vibhavananti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘kālavisaṅketeyeva anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 185). Āpadā nāma raṭṭhabhede janapadānaṃ palāyanakālo. Yathāha ‘‘raṭṭhabhede cakkasamāruḷhā janapadā pariyāyanti, evarūpāsu āpadāsū’’ti (pāci. aṭṭha. 185). Ettha ca raṭṭhabhedeti raṭṭhavilope. Cakkasamāruḷhāti iriyāpathacakkaṃ, sakaṭacakkaṃ vā samāruḷhā. Ummattakādinoti ādi-saddena khittacittādayo gahitā.
1183 “身语等三”这里,“等”字把心也包括进去了,说的就是身、语、心。巴利
1183.Kāyavācādikattayāti ettha ādi-saddena cittaṃ gahitaṃ, kāyavācācittāti vuttaṃ hoti.
1184 “向上行”是指逆流而上的船。“向下行”是指顺流而下的船。这里“登上”一词省略了“约定”。正如律文所说:“若有比丘与比丘尼事先约定,一起登上同一条船。”意思是:以世间享乐为名义的朋友交情,登上那条船,以嬉戏心为主导,互相约定。正如注疏中所说:“以世间享乐、朋友交情为由,以嬉戏为先,而事先约定。”巴利
1184. Uddhaṃ javatīti ujjavanī, paṭisotagāminī nāvā, taṃ. Adho javanato ojavanī, anusotagāminī nāvā, taṃ. Abhiruheyyāti ettha ‘‘saṃvidhāyā’’ti seso. Yathāha ‘‘yo pana bhikkhu bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidhāya ekaṃ nāvaṃ abhiruheyyā’’ti (pāci. 186). Lokassādasaṅkhātamittasanthavena taṃ nāvaṃ āruyha kīḷanacittaṃ pubbaṅgamaṃ katvā aññamaññaṃ saṃvidhāyāti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘lokassādamittasanthavavasena kīḷāpurekkhāro saṃvidahitvā’’ti (pāci. aṭṭha. 188).
1185 沿着有村庄的岸边走,或者按村与村之间的方式走,犯波逸提。沿着没有村庄的岸边走,走满半由旬犯波逸提;超过半由旬的地方,不管那里有村庄还是没村庄,都犯。巴利
1185. Sagāmatīrapassena gamane gāmantaravasena vā pācitti, agāmatīrapassena gamane addhayojane pācitti addhayojanātireke ṭhāne gāme vijjamānepi avijjamānepi.
1186 1186. 为了说明沿着宽一由旬的河流中间行走时,按半由旬来判定罪,所以说了“如是”等话。他们说:“对于宽度不足一由旬的河流,它的中间分属两岸。对于沿着这样的河流中间行走的人,按村落之间的计数和按半由旬的计数来判定罪。”巴利
1186. Yojanaputhulāya nadiyā majjhena gacchato addhayojanavasena āpattidassanatthamāha ‘‘tathā’’tiādi. ‘‘Ūnayojanaputhulāya nadiyā majjhaṃ ubhayabhāgaṃ bhajatīti tādisikāya nadiyā majjhena gacchantassa gāmantaragaṇanāya, addhayojanagaṇanāya ca āpattī’’ti vadanti.
1187 “随意于海中”这里,还要补上“应行”这个词。通过“于一切注疏中”等说法,是在说明允许随意而行的理由。由此也可以知道,在不流动的水域、池塘等地方,是没有罪过的。巴利
1187.Yathāsukhaṃ samuddasminti ettha ‘‘gantabba’’nti seso. ‘‘Sabbaaṭṭhakathāsū’’tiādinā yathāsukhagamanānuññāya hetuṃ dasseti. Imināva asandamānodakesu vāpitaḷākādīsu anāpattīti viññāyati.
1188 为了到达渡口,意思是把船开到对岸。那艘船。已准备好的,指驾船的人。巴利
1188.Titthasampādanatthāyāti paratitthaṃ pāpetuṃ. Taṃ nāvaṃ. Yuttāti nāvāpājakā.
1189 “如是”这个词,把“无犯已说明”这个意思包含进来了。没有事先约定就和比丘尼一起上同一条船,或者为了渡到对岸而和比丘尼约定后一起上同一条船,或者遇到危难时和比丘尼约定后一起上同一条船,这些都说明是无犯。这是文义的连接。巴利
1189.‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘anāpatti pakāsitā’’ti imaṃ saṅgaṇhāti. Asaṃvidahitvā bhikkhuniyā saddhiṃ ekaṃ nāvaṃ abhiruheyya vā, tiriyaṃ taraṇāya bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidahitvāpi ekaṃ nāvaṃ abhiruheyya vā, āpadāsu bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidahitvāpi ekaṃ nāvaṃ abhiruheyya vā, tathā anāpatti pakāsitāti yojanā.
“与前相同”这句话,统摄了“在未约定的时间”等所说的判定。在这里,如果只是时间约定有变,就无犯;如果是渡口和船约定有变,就有犯。正如所说:“在这里,也只是因为时间约定有变才无犯”等等。由于有“以世间友谊交往为缘,以游戏为先而约定”的说法,有些人说“这条学处是不善心、世间所呵责”,这种说法不能采纳。因为以游戏为先登船之后,在进入村落之间,或者超过半由旬时,即使具足善心或无记心,也会犯。如果这人因此生起悚惧而证得阿拉汉果,或者入睡,或者作意业处而行走,那他怎么会具足不善心,而这条学处却被说成“不善心、世间所呵责”呢?因此,这是制定上的呵责,三心,成立。巴利
‘‘Anantarasamo’’ti iminā ‘‘asaṃvidahite kāle’’tiādinā vuttavinicchayaṃ saṅgaṇhāti. Idhāpi kālavisaṅkete anāpatti, titthanāvāvisaṅkete āpattiyeva. Yathāha ‘‘idhāpi kālavisaṅketeneva anāpattī’’tiādi (pāci. aṭṭha. 191). ‘‘Lokassādamittasanthavavasena kīḷāpurekkhāro saṃvidahitvā’’ti (pāci. aṭṭha. 188) vacanato keci ‘‘imaṃ sikkhāpadaṃ akusalacittaṃ lokavajja’’nti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. Kīḷāpurekkhāratāya hi abhiruhitvā gāmantarokkamane, addhayojanātikkame vā kusalābyākatacittasamaṅgīpi hutvā āpattiṃ āpajjati. Yadi hi so saṃvegaṃ paṭilabhitvā arahattaṃ vā sacchikareyya, niddaṃ vā okkameyya, kammaṭṭhānaṃ vā manasi karonto gaccheyya, kuto tassa akusalacittasamaṅgitā, yenidaṃ sikkhāpadaṃ ‘‘akusalacittaṃ, lokavajja’’nti vuccati, tasmā paṇṇattivajjaṃ, ticittanti siddhaṃ.
1190 除在家人事先备办之外,明知是比丘尼所劝化而得的饭食却仍然食用,就犯波逸提——这是句子的连接方式。所谓“所劝化”,是指向施主们宣说比丘的戒行、多闻等功德,使他们把食物备办出来。正如论中所说:“比丘尼所劝化,即通过称扬功德而备办、应当获得并已做成的。”其意思是:通过彰显功德而促成、应当得到的东西。“除在家人事先备办之外”,是指在比丘尼劝化之前,在家人就已经准备好的。正如论中所说:“在比丘尼劝化之前,在家人已经备办好的饭食。”因为下文将会说“或者没有在家人所备办的”。巴利
1190. Gihisamārambhaṃ hitvā bhikkhuniyā paripācitaṃ bhattaṃ ñatvā bhuñjato bhikkhuno pācitti hotīti yojanā. Paripācitaṃ nāma bhikkhuno sīlasutādiguṇaṃ kulānaṃ vatvā nipphāditaṃ. Yathāha ‘‘bhikkhuniyā paripācitaṃ, guṇappakāsanena nipphāditaṃ laddhabbaṃ katanti attho’’ti (pāci. aṭṭha. 194). Gihisamārambhanti bhikkhuniyā paripācanato pubbeyeva gihipaṭiyattaṃ. Yathāha ‘‘bhikkhuniyā paripācanato paṭhamameva yaṃ gihīnaṃ paṭiyāditaṃ bhatta’’nti (pāci. aṭṭha. 194). Vakkhati hi ‘‘gihisampāditampi vā vinā’’ti.
1191 “它的”一词,因为下文将要说到,所以应当与“什么食物”连接起来。“它的”,指的是前面所说的五种食物。“在一切吞咽中”,指的是在一切使食物进入喉咙的努力中。巴利
1191. ‘‘Tassā’’ti vakkhamānattā ‘‘yaṃ bhojana’’nti yojetabbaṃ. Tassāti pañcadhā vuttassa bhojanassa. Sabbesuajjhohāresūti sabbesu paragalakaraṇappayogesu.
1192 比丘尼劝化过的食物,吃了就有罪过。应当这样连接理解。巴利
1192. Bhikkhuniyā paripācitaṃ bhuñjato dosoti yojanā.
1193 两者是指已煮和未煮的。一切处是指:在这两种情形中受用时,仅仅因为吞咽就构成恶作。应当这样连接理解。巴利
1193.Ubhosūti paripācitepi aparipācitepi. Sabbatthāti imesu dvīsu paribhuñjato ajjhohāravaseneva dukkaṭanti yojanā.
1195 除了五种食物以外,如果吃其他任何粥、嚼食、水果之类的东西,就不犯戒。应当这样连接理解。巴利
1195. Pañcabhojanaṃ ṭhapetvā aññaṃ pana yaṃ kiñci yāgukhajjaphalādikaṃ bhuñjantassa anāpattīti yojanā.
1197 这整条第十学处,从它生起的方式等方面来看,和第二条不定法完全一样,应当这样联系起来理解。所谓“这条学处”,指的就是所说的“若有比丘与比丘尼一对一私下共坐,波逸提”——也就是私下共坐学处。巴利
1197. Idaṃ sabbaṃ dasamaṃ sikkhāpadaṃ samuṭṭhānanayādinā dutiyāniyateneva sadisaṃ matanti yojanā. Idaṃ sikkhāpadanti ‘‘yo pana bhikkhu bhikkhuniyā saddhiṃ eko ekāya raho nisajjaṃ kappeyya, pācittiya’’nti (pāci. 199) vuttaṃ rahonisajjasikkhāpadaṃ.
1198 所谓“一”,就是只住一天。“住处食”是指想修福的人不指定某一个教派,随需要而布施,在讲堂等地方设好的五种食物中的任何一种。就像经文里说的:“所谓住处食,就是五种食物中的任何一种,在讲堂、棚子、树下或露天处,不指定对象,随需要而设。”关于“无病者”,这里《词句分别注》中说“无病者,就是能够从那个住处离开的人”,又说“能够走半由旬或一由旬”,所以意思是:能够从那个住处走半由旬或一由旬的有能力的无病者。“从彼以上”,就是从第二日起。巴利
1198.Ekoti ekadivasiko. Āvasatho piṇḍoti puññatthikehi ekaṃ pāsaṇḍaṃ anuddissa yāvadatthaṃ dātuṃ sālādīsu paññattaṃ pañcasu bhojanesu aññataraṃ bhojanaṃ. Yathāha ‘‘āvasathapiṇḍo nāma pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ sālāya vā maṇḍape vā rukkhamūle vā ajjhokāse vā anodissa yāvadattho paññatto hotī’’ti (pāci. 206). Agilānenāti ettha ‘‘agilāno nāma sakkoti tamhā āvasathā pakkamitu’’nti vutta padabhājaniyaaṭṭhakathāyaṃ ‘‘addhayojanaṃ vā yojanaṃ vā gantuṃ sakkotī’’ti (pāci. aṭṭha. 206) vuttattā tamhā āvasathā addhayojanaṃ vā yojanaṃ vā gantuṃ samatthena agilānenāti attho. Tato uddhanti dutiyadivasato uttari.
1199 1199. “不指定而施设的食物”这句话的连接意思是:不指定“只给这些人”,也不指定“只给某一派别”,或者不指定“只有这么多人可以吃”这样的人数限制,而是作为所有人都可以共享的食物,施设在住处,这就是这句话的意思。“按需要而施设的食物”这句话的连接意思是:这里的“需要”指填饱肚子等目的,也就是这食物在这里的用途。拆解词义来说:不限定“应该给这么多”,而是规定“应该给吃东西的人所需要的量”,这样施设的食物,就是这里的意思。“应该吃”:可以按业成就来解释,也可以按状态成就来解释。“食物”:指可以吞咽的东西。“一次”:指一回。“在那里”:指在住处。巴利
1199. Anodisseva paññatte piṇḍeti yojanā, ‘‘imesaṃyeva vā’’ti aññataraṃ pāsaṇḍaṃ vā ‘‘ettakānaṃyeva vā’’ti tattha puggalaparicchedaṃ vā akatvā sabbasādhāraṇaṃ katvā paññatte āvasathapiṇḍeti attho. Yāvadatthe eva piṇḍe paññatteti yojanā, yāvatā attho kucchipūraṇādikaṃ payojanamettha piṇḍeti viggaho, ‘‘ettakaṃ dātabba’’nti aparicchinditvā ‘‘bhuñjantānaṃ yāvadatthaṃ dātabba’’nti paññatte piṇḍe evāti attho. Bhuñjitabbanti kammasādhanaṃ vā bhāvasādhanaṃ vā. ‘‘Bhojana’’nti ajjhāharaṇīyaṃ. Sakinti ekavāraṃ. Tatthāti āvasathe.
1200 对于那团食物,在所有的吞咽中,就是指在所有的吞咽动作都已经完成的时候。对于那个吞咽的人,波逸提罪按吞咽动作的次数来计算。巴利
1200.Tassa piṇḍassa. Ajjhohāresu sabbesūti sabbesu ajjhohārappayogesu katesu. Tassa ajjhohārakassa. Pācittiyo payogagaṇanāya.
1201 以一家而在多处所的差别中施设,以及以多家而在多处所的差别中施设,这两句是连接起来的。食是这里所讨论的主题。一和多合起来就是非一,处所的差别就是处所差别,非一的那些处所差别,就是这里所说的内容,在这些当中。一受用是指受用一团食物。唯字是用来排除第二日等受用。巴利
1201. ‘‘Ekena kulena nānekaṭṭhānabhedesu paññatte’’ti, ‘‘nānākulehi vā nānekaṭṭhānabhedesu paññatte’’ti cāti yojanā. ‘‘Piṇḍe’’ti adhikāro. Nānā ca eko ca nānekā, ṭhānānaṃ bhedā ṭhānabhedā, nānekā ca te ṭhānabhedā cāti viggaho, tesu. Ekabhogoti ekapiṇḍaparibhogo. Evakārena dutiyadivasādiparibhogaṃ nivatteti.
1204 “病者”这里要连起来理解:按照前面所说的特征,成为病人之后,一再地吃,或者去时吃、来时吃,都不犯戒。哪怕只是走半由旬的路,去而复返,在途中或在所到之处,一天之内吃东西,都不犯戒——说的就是这个意思。正如论中所说:“如果有人去时在途中一天、在所到之处一天吃东西,他也不犯戒;来的人也一样。”关于“指定而施设”这一条,这里省略了“诸比丘”这个词。正如论中所说:“是专门为诸比丘的利益而指定施设的。”“少量”是指不足以填饱肚子的少量食物。正如论中所说:“并不是施设了‘要吃饱’,如果得到一点一点的食物,这样的东西即使经常受用也可以。”“一次”是指按照所说的方式,在施设的范围内吃一次,就不犯戒。巴利
1204.Gilānassāti vuttalakkhaṇena gilāno hutvā punappunaṃ bhuñjantassa gacchato vā āgacchantassa vā anāpattīti yojanā, antamaso addhayojanampi gacchato, gantvā āgacchato vā antarāmagge ca gataṭṭhāne ca ekasmiṃ divase bhuñjantassa anāpattīti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘yo gacchanto antarāmagge ekadivasaṃ, gataṭṭhāne ca ekadivasaṃ bhuñjati, tassāpi anāpatti. Āgacchantepi eseva nayo’’ti (pāci. aṭṭha. 208). Odissa paññatteti ettha ‘‘bhikkhū’’ti seso. Yathāha ‘‘bhikkhūnaṃyeva atthāya uddisitvā paññatto hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 208). Paritteti udarapūraṇāya appahonake thoke bhojane. Yathāha ‘‘yāvadatthaṃ paññatto na hoti, thokaṃ thokaṃ labbhati, tādisaṃ niccampi paribhuñjituṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 208). Sakinti yāvadatthaṃ paññattaṃ vuttanayena ekavāraṃ bhuñjato anāpatti.
1205 “粥等”中的“等”字,涵盖了五种正食之外其他可以吞咽的东西。巴利
1205.Yāguādīnīti ādi-saddena pañcabhojanato aññesaṃ ajjhoharaṇīyānaṃ gahaṇaṃ.
1206 1206. “所说诸时除外”是连接语,也就是除了所说的七种时之外:病时、施衣时、作衣时、道路行时、登船时、大众时、沙门食时。巴利
1206. Vuttā samayā aññatrāti yojanā, ‘‘tatthāyaṃ samayo, gilānasamayo cīvaradānasamayo cīvarakārasamayo addhānagamanasamayo nāvābhiruhanasamayo mahāsamayo samaṇabhattasamayo’’ti (pāci. 217) vuttā sattavidhakālā aññatra.
其中,当因为脚掌破裂而无法去乞食时,这就是病时。对已经做过咖提那衣的人,是五个月;对其他的人,是迦提月,这就是施衣时。当正在做衣时,对衣做任何应当做的事,这就是作衣时。当想要走半由旬,或者正在走,或者已经去了,这就是道路行时。登船的时候也是同样的道理。当在乞食村里,四位比丘乞食之后仍然无法维持时,这就是大众时。当任何一位出家者以食物邀请时,这就是沙门食时。什么是众?就是已经说过的“众”等。巴利
Tattha yadā pādānaṃ phalitattā na sakkoti piṇḍāya carituṃ, ayaṃ gilānasamayo. Atthatakathinānaṃ pañca māsā, itaresaṃ kattikamāsoti ayaṃ cīvaradānasamayo. Yadā cīvare kariyamāne kiñcideva cīvare kattabbaṃ karoti, ayaṃ cīvarakārasamayo. Yadā addhayojanampi gantukāmo vā hoti, gacchati vā, gato vā, ayaṃ addhānagamanasamayo. Nāvābhiruhanasamayepi eseva nayo. Yadā gocaragāme cattāro bhikkhū piṇḍāya caritvā na yāpenti, ayaṃ mahāsamayo. Yadā yo koci pabbajito bhattena nimanteti, ayaṃ samaṇabhattasamayo. Gaṇo katamoti āha ‘‘gaṇo’’tiādi.
1207 1207. 什么是众食?这里说“凡”等。凡是五种正食中的任何一种,由邀请或由告知而得到的,在这里所指的就是食,这是句子的连接方式。由邀请,是指以“诸食”等后面将要说明的方式所作的不如法邀请。由告知,是指以“即使”等后面将要说明的方式所作的不如法告知。巴利
1207. Gaṇabhojanaṃ nāma kinti āha ‘‘ya’’ntiādi. Yaṃ pañcannaṃ aññataraṃ nimantanato, viññattito vā laddhaṃ, taṃ idha bhojananti adhippetaṃ hotīti yojanā. Nimantanatoti ‘‘bhojanāna’’ntiādinā vakkhamānappakārena kataṃ akappiyanimantanamāha. Viññattitopi vāti ‘‘sacepī’’tiādinā vakkhamānanayena katamakappiyaviññattimāha.
1208-11 “诸食”这里用的是属格,表示从整体中选出某一项;“某一”是省略的说法,也就是五种食物当中的某一种。这五种食物被总括为“饭、麦片、干粮、鱼、肉为食”。“名”是指接下来要说的饭等名称。“邀请比丘们”这句话里,省略了“在一处或在不同处”。正如所说“在一处受邀,在不同处受邀”。所谓在一处邀请,就是所有比丘站在同一处时受到的邀请。所谓在不同处邀请,就是到比丘们各自的住处去,或者到他们共同站立的某一处去,由多人分别作出的邀请。正如所说“前往四个住处或精舍而在不同处受邀,或者就在同一处站立时,一人由儿子邀请,一人由父亲邀请,这样也是在不同处受邀”。巴利
1208-11.Bhojanānanti niddhāraṇe sāmivacanaṃ, ‘‘aññatarassā’’ti seso, ‘‘odano sattu kummāso, maccho maṃsañca bhojana’’nti saṅgahitānaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarassa. Nāmanti vakkhamānaṃ odanādināmaṃ. Bhikkhū nimantetīti ettha ‘‘ekato, nānato vā’’ti seso. Yathāha ‘‘ekato nimantitā. Nānato nimantitā’’ti (pāci. aṭṭha. 217-218). Ekato nimantanaṃ nāma sabbesaṃ bhikkhūnaṃ ekato ṭhitānaṃ nimantanaṃ. Nānato nimantanaṃ nāma bhikkhūnaṃ visuṃ visuṃ vasanaṭṭhānaṃ gantvā vā ekato ṭhitaṭṭhānaṃ gantvā vā anekehi nimantanaṃ. Yathāha ‘‘cattāri pariveṇāni vā vihāre vā gantvā nānato nimantitā, ekaṭṭhāne ṭhitesuyeva vā eko puttena, eko pitarāti evampi nānato nimantitā’’ti (pāci. aṭṭha. 217-218).
异名,是指“饭”等一切词的异名,以及“你们接受”这类动作词的同义说法。异语,是指摩揭陀语之外的其他方言,比如僧伽罗语、达米拉语等。以异名或以异语来邀请,这就是它们之间的关联。巴利
Vevacanaṃ nāma odanādisabbapadānaṃ, sampaṭicchathātiādikiriyāpadānañca pariyāyavacanaṃ. Bhāsantaraṃ nāma māgadhavacanato aññaṃ sīhaḷadamiḷādivohārantaraṃ. Vevacanehi eva vā bhāsantarena vā nimantetīti sambandho.
接着是邀请之后。邀请,是指前面说的那种不合规矩的邀请。一起拿,是指彼此之间不超过十二手肘的距离,不管站着还是坐着,都一起拿。巴利
Tato nimantanānantaraṃ. Nimantananti yathāvuttaṃ akappiyanimantanaṃ. Ekato gaṇhantīti aññamaññassa dvādasahatthaṃ amuñcitvā ṭhitā vā nisinnā vā ekato gaṇhanti.
“众食之因”这一条,是说如果没有这样取食,就不会因食物这个条件而犯波逸提。巴利
‘‘Gaṇabhojanakāraṇa’’nti idaṃ bhojanapaccayā pācittiyaṃ evaṃ gahaṇamantarena na hotīti vuttaṃ.
1212 1212. “或者一起,或者各自,无论去还是食物,在众食中都不构成原因”,智者们这样说,这是句子的连接。这里“或者一起,或者各自”之后,省略了“或者站着,或者坐着”。巴利
1212. Ekato, nānato vāpi yaṃ gamanaṃ, bhojanampi vā, taṃ gaṇabhojane na kāraṇantipi viññū bhaṇantīti yojanā. Ekato nānato vāpīti ettha ‘‘ṭhitā vā nisinnā vā’’ti seso.
1213-4 “使人知道”:用“给我们四个人食物”这类话一起说明,或者用“给我,给我”这类话分别说明。“也是这样”:也是通过使人知道。巴利
1213-4.Viññāpetvāti ‘‘amhākaṃ catunnampi bhattaṃ dehī’’tiādinā ekato vā ‘‘mayhaṃ dehi, mayhaṃ dehī’’ti pāṭekkaṃ vā viññāpetvā. Evampīti viññattitopi.
1215 “两种”是指邀请者和告知者。巴利
1215.Duvidhassāti nimantakassa, viññāpakassa ca.
1216 在七种时间吃饭都无犯,这是语法推导。从“众食”这一主题可以得知,意思是:在上述病者等七种时间里,他们不靠掩饰而吃。“一处”这个词要和“取”连接起来。“食者”指吃的人。“如是”则是指回“无犯”这一点。巴利
1216. Sattasupi samayesu bhuñjataṃ anāpattīti yojanā, ‘‘gaṇabhojana’’nti pakaraṇato labbhati, yathāvuttesu gilānādīsu sattasu kālesu lesaṃ vinā bhuñjantānanti attho. ‘‘Ekato’’ti idaṃ ‘‘gahetvā’’ti iminā yojetabbaṃ. Bhuñjatanti bhuñjantānaṃ. Tathāti ‘‘anāpattī’’ti idaṃ paccāmasati.
1217 未受具足戒者、行者、钵、未受邀者,未受具足戒者……乃至……受邀者,意思是以这些人作为第四人。把未受具足戒者、或乞食行者、或属于第四人的钵、或未受邀者作为第四人,一起取来吃的人,牟尼宣说为破众;这是说明众数不圆满。以乞食的行为为乞食行者,这里省略前半个词,只说“行者”,就是乞食者。因为他不受邀请,所以不是众食者,这是要点。钵,是指坐在精舍里,为了得到以自己为第四人的食物而派出去的钵。未受邀者,是指最初以不如法邀请时,没有包括在那个邀请里的受具足戒者。在这里,就是在这条学处里。亦这个字,是指向上面已说明的按两人或三人来判定的方式。巴利
1217. Anupasampanno ca cārī ca patto ca animantito ca anupasampanna…pe… nimantitā, te catutthe katvāti attho , anupasampannaṃ vā piṇḍacāriṃ vā catutthassa pattaṃ vā animantitaṃ vā catutthaṃ katvā ekato gahetvā bhuñjantānaṃ gaṇabhedo muninā pakāsito, gaṇassa aparipuṇṇatā dīpitāti vuttaṃ hoti. Piṇḍāya carati sīlenāti piṇḍacārī, so idha pubbapadalopena ‘‘cārī’’ti vutto, piṇḍapātiko. So hi nimantanaṃ asādiyanto gaṇabhojanako gaṇakhādako na hotīti adhippāyo. Patto nāma vihāre nisīditvā catutthena attanā laddhabbabhojanatthāya pesito patto. Animantito nāma paṭhamaṃ akappiyanimantanāya nimantite anantogadho upasampanno. Etthāti imasmiṃ sikkhāpade. Api-saddo heṭṭhā dassitaṃ dvinnaṃ, tiṇṇaṃ vā vasena vuttavinicchayaṃ apekkhati.
1218 “时节所得者”,是指病人等七种时节所得之人;此处属格表示限定关系。省略的是“某者”,应与“以……方式”连起来理解。整句连起来就是“非众破”。时节所得者本人没有犯戒,但把他当作第四人而接受众食的人,因为会产生罪,所以说“然而应知有罪”。正如《大筏疏》所说:“时节所得者自己得以脱罪,其余的人因为凑满众数而成为有罪者。”巴利
1218.Samayaladdhānanti gilānādayo sattasamayā laddhā yehi te samayaladdhā, tesaṃ, niddhāraṇe sāmivacanaṃ. ‘‘Aññatarassā’’ti seso, ‘‘vasenā’’ti iminā sambandho. Neva gaṇabhedoti yojanā. Samayaladdhakassa attano anāpattibhāvamantarena taṃ catutthaṃ katvā gaṇabhojanaṃ gaṇhantānaṃ pana āpattisambhavato āha ‘‘āpatti pana veditabbā’’ti. Yathāha mahāpaccariyaṃ ‘‘samayaladdhako sayameva muccati, sesānaṃ gaṇapūrakattā āpattikaro hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 220).
1219 五种食物中,有人取了其中某一种的名称而受邀请,之后又接受就在这些食物当中所布施的另一种;为了说明这种情况没有违越,所以说“诸食物”等。“诸食物”是限定语中的属格,意思是“以其中某一种而言”。那就是没有违越:以饭等名称受邀请后,接受所布施的粥等时,不构成众食。巴利
1219. Pañcabhojanesu aññatarassa nāmaṃ gahetvā nimantetvā tesuyeva aññaṃ diyyamānaṃ gaṇhantassa visaṅketābhāvaṃ dassetumāha ‘‘bhojanānañcā’’tiādi. Bhojanānanti niddhāraṇe sāmivacanaṃ, aññatarassa vasenāti vuttaṃ hoti. Taṃ visaṅketaṃ, odanādīnaṃ nāmena nimantetvā diyyamānaṃ yāguādiṃ gaṇhantassa gaṇabhojanaṃ na hotīti vuttaṃ hoti.
1221 “常食”指的是固定食。如果说“你们接受常食”,即使很多人一起接受也可以。筹食等也是同样的道理。巴利
1221.‘‘Niccabhatta’’nti dhuvabhattaṃ vuccati. ‘‘Niccabhattaṃ gaṇhathā’’ti vadanti, bahūnampi ekato gahetuṃ vaṭṭati. Salākabhattādīsupi eseva nayo.
1223-4 “被众多人”是指被许多各自分别邀请的人。“在五种中的任何一种”这里要补上“在如法者当中”,这是依格表示限定范围,意思是“在五种如法者当中的任何一种”。用“舍弃”等话是想说明什么?就是:当他对某人作分配时,如果那人在场,就以“我把我的食物份额给你”的方式当面分配;如果那人不在场,就称那人的名字,以“我把我的食物份额给某某”的方式非当面分配——这样就舍弃了对最初邀请者的分配,也就是不对他作分配的意思。巴利
1223-4.Bahūhi manussakehīti visuṃ visuṃ nimantitehi anekehi manussehi. Pañcasu yassa kassāti ettha ‘‘sahadhammikesū’’ti seso, niddhāraṇe bhummaṃ, pañcasu sahadhammikesu yassa kassacīti attho. ‘‘Hitvā’’tiādinā kimāhāti? Yassa vikappeti, tasmiṃ sannihite ‘‘mayhaṃ bhattapaccāsaṃ tuyhaṃ dammī’’ti sammukhā vikappanavasena vā tasmiṃ asannihite tassa nāmaṃ gahetvā ‘‘mayhaṃ bhattapaccāsaṃ itthannāmassa dammī’’ti asammukhā vikappanavasena vā paṭhamanimantanāya vikappanaṃ hitvā, taṃ avikappetvāti vuttaṃ hoti.
这里“食”字后面省略了“凡进食的人”。如果一个人已经受邀,却吃了后来才受邀者的食物,就犯波逸提,这是句子的关联。意思是:如果颠倒顺序,哪怕只吃一口,也犯波逸提。这话说的是什么情况呢?就是先吃了后来受邀者的食物,之后又吃最初受邀者的食物;还有,在同一钵里,把最初受邀者的食物放在下面,把另一人的食物放在上面,把手伸下去,还没吃到下面那一口,就先吃了上面的食物——说的就是这种情况。因此,只要不颠倒顺序,吃混合在一起的食物就没有过失,这是大筏疏以反面方式作出的判定。正如它所说:“两三家施主邀请比丘,让他们坐在同一个地方,从这里那里取来食物倒在一起,把汤和菜也倒进去,成为混合的一团,在这里没有过失,大筏疏是这样说的。”巴利
Bhattanti ettha ‘‘yo bhuñjatī’’ti seso. Nimantito yo pacchā nimantitaṃ bhattaṃ bhuñjati, tassa pācittiyanti yojanā. Uppaṭipāṭiyā ekasitthampi bhuñjato tassa pācittiyaṃ siyāti yojanāti. Kiṃ vuttaṃ hoti? Pacchā nimantitānaṃ bhojanaṃ paṭhamaṃ bhuñjitvā paṭhamaṃ nimantitānaṃ bhojanaṃ pacchā bhuñjantassa ca ekapatteyeva heṭṭhā paṭhamaṃ nimantitānaṃ bhojanaṃ pakkhipitvā itaraṃ upari pakkhipitvā heṭṭhā hatthaṃ otāretvā heṭṭhā ṭhitabhojane ekasitthampi paṭhamaṃ abhuñjitvā upari ṭhitaṃ paṭhamaṃ bhuñjantassa cāti vuttaṃ hoti. Teneva yathā uppaṭipāṭi na hoti, tathā missīkataṃ bhojanaṃ bhuñjantassa na dosoti mahāpaccariyaṃ vinicchayo byatirekato dassito hoti. Yathāha ‘‘dve tīṇi kulāni nimantetvā ekasmiṃ ṭhāne nisīdāpetvā ito cito ca āharitvā bhattaṃ ākiranti, sūpabyañjanaṃ ākiranti, ekamissakaṃ hoti, ettha anāpattīti mahāpaccariyaṃ vutta’’nti (pāci. aṭṭha. 229).
1225-6 1225-6. 为了按照词句分析里所说的方式,说明展转食的具体形态,所以说了“诸食物也”等话。意思是:他食用那五种食物当中的某一种食物。“被大仙阐明”,是指按照词句分析中“展转食,名为五种食物”等那样的方式所说的。巴利
1225-6. Paramparabhojanassa sarūpaṃ padabhājane vuttanayena dassetumāha ‘‘bhojanānampī’’tiādi. Tesameva pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ paribhuñjatīti yojanā. Mahesinā paridīpitanti padabhājane ‘‘paramparabhojanaṃ nāma pañcannaṃ bhojanāna’’ntiādinā (pāci. 227) nayena vuttaṃ.
1227 “于何处”这句话是说:当许多人把食物放进同一个钵里,由于只算作一个人所施与,所以没有分别考察的余地。“一切成为一味”是说:并不是各自被识别出不同的味道,而只是成为一味。巴利
1227.Yatthāti anekehi ekabhājane pakkhitte yasmiṃ bhojaneti vuttaṃ hoti ekeneva dinne vicāraṇābhāvā. Sabbamekarasaṃ siyāti visuṃ visuṃ viññāyamānarasaṃ ahutvā ekarasameva hoti.
1230 “以村”这句话,说的只是村落本身。“受邀者无犯”这一条,应该分别配合村、众、镇来理解。就像“从村或林野”(波罗夷91)那里一样,用“村”这个词也把城市包括在内。所谓“众”,是指各自组成团体、行善法的如法之人。所谓“镇”,是指有市场的大村庄。受了整村的邀请之后,到达时在任何一处人家中吃饭,都无犯,这就是这里的义理。对众等也是如此。正如注疏所说:“受了整村邀请的人,在任何地方吃,都无犯。对众也是如此。”所谓“常食无犯”,是说从多处施与的常食,纵使颠倒次序食用,也无过失,这就是所说的意思。巴利
1230.‘‘Gāmenā’’ti iminā gāmaṭṭhāyeva vuttā. ‘‘Nimantitassa doso na vijjatī’’ti idaṃ gāmapūganigamehi paccekaṃ yojetabbaṃ. Gāma-saddena ‘‘gāmā vā araññā vā’’ti (pārā. 91) ettha viya nagarampi saṅgahitaṃ. Pūgo nāma visuṃ visuṃ samūhā hutvā puññakārino dhammikamanussā. Nigamo nāma sāpaṇo mahāgāmo. Sakalagāmena nimantito hutvā sampatte yattha katthaci gehe bhuñjantassa anāpattīti attho. Pūgādīsupi eseva nayo. Yathāha ‘‘sakalena gāmena ekato hutvā nimantitasseva yattha katthaci bhuñjato anāpatti. Pūgepi eseva nayo’’ti (pāci. aṭṭha. 229). Niccabhatte doso na vijjatīti anekaṭṭhānato diyyamānaṃ niccabhattampi uppaṭipāṭiyā bhuñjantassa na dosoti vuttaṃ hoti.
1231 以身体、语言、身语意这些而犯者,名为迦絺那衣的生起。在这里,“作”指的是食物,“不作”指的是初次邀请时的不分配。这两者就是所说的“食物与不分配”。巴利
1231. Kāyo vācā kāyavācācittanti imehi āpajjanaṃ kathinasamuṭṭhānaṃ nāma. Idha kriyaṃ nāma bhojanaṃ, akriyaṃ nāma paṭhamanimantanassa avikappanaṃ, idaṃ dvayamevāha ‘‘bhojanañcāvikappana’’nti.
1232-3 糕:指极美味等味道。为送礼之故:为了作礼物的缘故。备办:已准备好。为路粮之故:为了行者的干粮的缘故。备办的炒团或:这是连接关系。炒团:指炒粉、生粉、芝麻、米等。正如《波逸提注疏》所说:“炒粉、生粉、芝麻、米等,这一切在这里都称为炒团。”糕或炒团:这是连接。hi:只是语助词。于彼:指在那些已备办的糕或炒团中。比丘:这里“若欲求者”是剩余的部分。巴利
1232-3.Pūvāti atirasādayo rasā. Paheṇakatthāyāti paṇṇākāratthāya. Paṭiyattāti sampāditā. Pātheyyatthāyāti gamikassa sambalatthāya. Paṭiyattā manthā vāti sambandho. Manthā nāma baddhasattuabaddhasattutilataṇḍulādayo. Yathāha ‘‘baddhasattuabaddhasattutilataṇḍulādi sabbaṃ idha manthotveva saṅkhaṃ gacchatī’’ti (pāci. aṭṭha. 233). Ye pūvā, manthā vāti yojanā. Hīti nipātamattaṃ. Tattha paṭiyattesu tesu pūvesu vā manthesu vā. Bhikkhunāti ettha ‘‘ākaṅkhamānenā’’ti seso.
“二三钵”:就是两钵或三钵,这是词义解析。“满”:指与钵口边缘下边那条线齐平而装满。正如(律注)所说:“取与钵口下边线齐平而满的钵。”“二三钵满”:这里说明了数量,由于数量和所计量的东西没有分别,所以应取糕和团食,就像说“两三那利米”一样。“以糕或以粉”:这是连接。“粉”:包括炒过的粉和没炒过的粉,这里也用它来指代芝麻等物。如果第三钵从钵口下边线往上堆高装进去,那么这也要用“超过那个”来理解。正如(律注)所说:“如果取第三钵堆得高高的,按糕的数量计算,犯波逸提。”巴利
Dvattipattāti dve vā tayo vā pattāti viggaho. Pūrāti mukhavaṭṭiyā heṭṭhimarājisamaṃ puṇṇā. Yathāha ‘‘mukhavaṭṭiyā heṭṭhimalekhāya samapūre patte gahetvā’’ti (pāci. aṭṭha. 233). ‘‘Dvattipattā pūrā’’ti cettha parimāṇaṃ dassitaṃ, parimāṇaparimeyyānaṃ abhedopacārena pūvamanthā gahetabbā yathā ‘‘dve tisso taṇḍulanāḷiyo’’ti. Pūvehi vā sattūhi vāti yojanā. Sattūti baddhasattuabaddhasattūnaṃ gahaṇaṃ, imināva tilādīni upalakkhitāni. Tatiyapattassa mukhavaṭṭiyā heṭṭhārājiyā uddhaṃ katvā pakkhittañcetaṃ ‘‘tato uttari’’nti iminā ca gayhati. Yathāha ‘‘sace tatiyaṃ pattaṃ thūpīkataṃ gaṇhāti, pūvagaṇanāya pācittiya’’nti (pāci. aṭṭha. 233).
1237 这里,对那些糕饼或团食,如果得到两钵满满的,就这样搭配理解。应当给一钵满的,就这样搭配理解。从“一”来说,也就是从一钵满的量来说,不应当给,意思是:不应当不情愿地给任何一点。正如(《波逸提注疏》233)所说:“用所拿走的那一份,不应当不情愿地给任何东西。应当随自己的意愿去做。”像这样布施时,在集会堂或自己常住的住处,对见到的比丘僧团先作共同分配之后,不应当只给朋友而不给其他人。正如所说:“然而,不应当随朋友而给。”(《波逸提注疏》233)巴利
1237.Tattha tesu pūvesu vā manthesu vā dve ce pattapūrā laddhāti yojanā. Eko pattapūro padātabboti yojanā. Ekatoti ekapattapūrato na padātabboti yojanā, kiñcipi akāmā na dātabbanti attho. Yathāha ‘‘yena eko gahito, na tena kiñci akāmā dātabbaṃ. Yathāruci kātabba’’nti (pāci. aṭṭha. 233). Evaṃ dadantena āsanasālāya vā attano nibaddhavāsaṭṭhāne vā diṭṭhassa bhikkhusaṅghassa sādhāraṇaṃ katvā dānamantarena na mittānameva dātabbaṃ. Yathāha ‘‘yathāmittaṃ pana dātuṃ na labbhatī’’ti (pāci. aṭṭha. 233).
1238-9 施与不是用来送礼、也不是当路粮的东西,这是句子的连接关系。就像(律藏波逸提235)里说的:“施与不是为送礼、也不是为当路粮而准备的东西。”“从那个”是指从送礼和路粮来说。用“或”这个字,是把这里没有明说、但在无犯那一节里讲到的“在行程中止时施与”(波逸提235)也包括进来。“少于那个”是指少于那两三钵。就像(波逸提235)里说的:“接受少于两三钵满的。”如果心里想的是“这是为路粮之类而准备的”,却拿了路粮之类的东西,也一样犯戒,因为这条学处不以心想为条件。为了自己拿,即使说“放到这个人手里”这样的话,也会犯,所以属于语业。巴利
1238-9. Apaheṇakaṃ apātheyyaṃ dentānanti sambandho. Yathāha ‘‘na paheṇakatthāya na pātheyyatthāya paṭiyattaṃ dentī’’ti (pāci. 235). Tatoti paheṇakapātheyyato. Vā-saddena idha avuttaṃ ‘‘gamane paṭippassaddhe dentī’’ti (pāci. 235) anāpattivāre vuttaṃ saṅgaṇhāti. Tadūnakanti tato dvattipattato ūnakaṃ. Yathāha ‘‘ūnakadvattipattapūre paṭiggaṇhātī’’ti (pāci. 235). Apātheyyādiatthāya paṭiyāditanti saññāya pātheyyādiṃ gaṇhantassāpi āpattiyeva acittakattā sikkhāpadassa. Attanoyeva gahaṇatthaṃ ‘‘imassa hatthe dehī’’ti vacanenāpi āpajjanato vacīkammaṃ.
1240 “以其他”这一说法,是省略了派生词尾的表述,意思是“以某一”,并与“已受请”相连。“诸食物”是处格,表示分别。“已受请”是指依照注疏所说的两种方式成为已受请:一是“尊者们,请随意取用”,这样随所欲而施食;二是自己说“够了,贤友,一点一点给吧”,这样以拒绝而施食。在两种施食方式中,“已受请”一词的 vara 字根应依请求或拒绝之义来理解。“波逸提,非剩余”是句读。针对“非剩余食物”这一限定,将“以其他”处的格位转换后,应连接为“五种食物中的任一种”,也就是后文说明非剩余食物时所说的五种食物中的任一种。因为与“或嚼食或噉食”一同宣说,依同一关联之理,也应取“或嚼食”。除开五种食物和三种时限食,一切时分食都称为嚼食。巴利
1240.Aññenāti taddhitalopena niddeso, aññatarenāti attho, pavāritoti sambandho. Bhojanānanti niddhāraṇe bhummaṃ. Pavāritoti ‘‘gaṇhatha bhante yāva icchathā’ti evaṃ yāvadatthapavāraṇāya, sayañca ‘alaṃ āvuso thokaṃ thokaṃ dehī’ti evaṃ paṭikkhepapavāraṇāyā’’ti aṭṭhakathāya vuttappakāradvayena pavāritoti attho . Vikappadvaye pakāradvaye pavārita-sadde vara-dhātussa patthanavāraṇatthavasenāyamattho veditabbo, ‘‘pācitti anatiritta’’nti padacchedo. ‘‘Anatirittaṃ bhojana’’nti visesitabbamapekkhitvā ‘‘aññenā’’ti ettha vibhattiṃ vipariṇāmetvā ‘‘pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojana’’nti yojetabbaṃ, vakkhamāne anatirittakatabhojananiddese vuttesu pañcasu bhojanesu aññataraṃ bhojananti attho. ‘‘Khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā’’ti (pāci. 236, 238) saha desitattā ekayogañāyena ‘‘khādanīyaṃ vā’’ti ca gahetabbaṃ. Pañca bhojanāni, kālikattayañca ṭhapetvā sabbaṃ yāvakālikaṃ khādanīyanti vuttaṃ.
1241 这里“食”是指:还看得到有人正在吃、食物还没吃完。如果一个人正在吃,就说明他进食的动作还没有中断,还在继续。“食物”是指放在手边等处、可以用来布施的饭等食物。“手范围”是说,为了把可以用来布施的食物递过去而站定的位置,大约有两肘半手那么长。“持来”就是递送,也就是递送的状态;意思是说,想布施的人站定后,身体做出把食物递过去的动作。“身语拒绝”是说,对于这样递过来的食物,接受的人用手部动作等身体行为,或者说“够了”之类的话,来表示拒绝。巴利
1241.Asananti ettha vippakatabhojanaṃ dissati, bhuñjamāno ce puggalo hoti, bhojanakiriyānupacchinnā vattatīti attho. Bhojananti pavāraṇapahonakaodanādi hatthādīsu dissati. Hatthapāsoti pavāraṇapahonakaṃ bhojanaṃ dātuṃ abhiharitvā ṭhitokāso aḍḍhateyyahatthappamāṇo hotīti vuttaṃ hoti. Abhiharaṇaṃ abhihāro, so eva abhihāratā, tathā dātuṃ ṭhitassa kāyena kato abhihāro dissatīti vuttaṃ hoti. Kāyavācāpaṭikkhepoti tathā abhihaṭe bhojane paṭiggāhakassa hatthavikārādiko kāyiko vā ‘‘ala’’ntiādiko vācasiko vā paṭikkhepo paññāyatīti attho.
1242 “以无戏论”是指如来连同习气一起断除了渴爱等三种戏论。巴利
1242.Nippapañcenāti saha vāsanāya pahīnataṇhādipapañcattayarahitena tathāgatena.
1243 这里说的“其中”,是指在米饭等食物当中。“七种”则是指接下来要说的“稻”等那些相对应的七种。巴利
1243.Tatthāti odanādīsu. Sattannanti ‘‘sālī’’tiādinā vakkhamānānurūpānaṃ.
1244 “水生”是指生于水中。“于此”是指在五支施食中。这个决定,是显示接下来要说的方式和决断。巴利
1244.Odakoti udake bhavo. Etthāti pañcaṅgapavāraṇāya. Ayaṃnicchayoti vakkhamānavidhippakāraṃ vinicchayaṃ dasseti.
1245 稻,是指所有稻类。粳,是指所有粳类。粟,是指白、红、黑等所有粟类。稗,是白稗。以谷,是指以谷物积集福德资粮的世尊。巴利
1245.Sālīti sabbasālijāti. Vīhīti sabbavīhijāti. Kaṅgūti setarattakāḷabhedā sabbā kaṅgujāti. Varako setavarako. Dhaññena sambhatapuññasambhārena bhagavatā.
1246 草,说的就是草籽本身。已经显示出来,也已经包含在内了。varaka盗贼,就是微细的varaka。巴利
1246.Tiṇanti tiṇabījameva vuttaṃ. Dīpitaṃ saṅgahitaṃ. Varakacorakoti sukhumavarako.
1248 为了展示支分具足,他说了“以手”等话。巴利
1248. Aṅgasampattiṃ dassetumāha ‘‘hatthenā’’tiādi.
1249 细,就是细薄。巴利
1249.Tanūti tanukā.
1250 不守护自恣。巴利
1250.Na rakkhati pavāraṇaṃ.
1251-2 “谷汁等”里的“等”字,把酪浆等东西也包括进去了。“置于其上后”是指放到炉灶上之后。“果”是指葫芦之类的果实。“叶”是指用来做汤菜的叶子。“笋”是指竹子之类的笋。“诸多”是用来修饰前面这些物品的。“于其中”是指在放入了叶等之后的酪浆等东西里。“显示界限”在这里其余应补足为“在受用时”。“生起”在这里可以理解为“果等粥”。巴利
1251-2.Dhaññarasādīnīti ādi-saddena dadhiādayo gahitā. Āropetvāti uddhanaṃ āropetvā. Phalanti elāḷukādiphalaṃ. Paṇṇanti sūpasākaṃ. Kaḷīranti veḷuādīnaṃ kaḷīraṃ. Bahūnīti tesameva visesanaṃ. Tattha cāti pakkhittapaṇṇādimhi takkādike. Odhiṃ dassetīti ettha ‘‘paribhogakāle’’ti seso. Sañjanetīti ettha ‘‘phalādiyāgū’’ti labbhati.
1253-4 它(粥)具有肉等的味道。应当在说了取粥或粥之后,再把它连接起来。关于粥已被包含在内,这里的意思是:无论有没有明确限定范围,这两种情况下对粥的判断都是一样的。巴利
1253-4.Raseti maṃsādirase. ‘‘Yāguṃ gaṇhathā’’ti vā ‘‘yāgu’’nti vā vatvāti yojetabbā. Yāgu saṅgahitāti ettha odhipaññāyanaapaññāyanavikappadvaye yāguyā samo vinicchayoti adhippāyo.
1255 “触”就是接触。“触”这个界,是接触的意思,这里说的是“投入”。就像义注里说的:“在那里投入鱼肉。”应当这样理解:哪怕只有芥子那么大的鱼肉,如果能辨认得出来。“受请”这里省略了“令生起”这个词。“粥”这个词要按主格来变格,然后连接成“粥令生起”。巴利
1255.Chupantīti samphusanti. Chupa samphasseti dhātu, pakkhipantīti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘yattha macchamaṃsaṃ pakkhipantī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239). Sāsapamattampi macchamaṃsaṃ vā sace paññāyatīti yojanā. Pavāraṇanti ettha ‘‘janetī’’ti seso. Yāguyāti padaṃ paccattavasena vipariṇāmetvā yāgu janetīti yojetabbaṃ.
1256 缠绕的已被过滤的不令生起,应这样连接理解。巴利
1256.Saṃsaṭṭhoti parissāvito na sañjanetīti yojanā.
1257 “完全除开”是连接语。为了说明投入肉等之后的饭等制作物所剩下的部分,所以说“完全”。“完全不让生起”是句子的连接。“竹米”,就是竹稻的米。“等”这个字包含了根茎。正如所说:“用竹米等,或者用根茎果实,或者用任何东西做成的饭。”巴利
1257. Sabbaso ṭhapetvāti sambandho. Maṃsādipakkhittaodanādippakaraṇāvasesato aṅgaṃ dassetumāha ‘‘sabbaso’’ti. Sabbaso na pavāretīti yojanā. Veḷutaṇḍulanti veḷuvīhīnaṃ taṇḍulaṃ. Ādi-saddena kandamūlaṃ saṅgahitaṃ. Yathāha ‘‘veṇutaṇḍulādīhi vā kandamūlaphalehi vā yehi kehici katabhatta’’nti.
1258 这里“从彼”是指从稻米等、从竹子等生出来的炒米。用那些,就是用那些炒米等。纯净,意思是:不掺杂炒米等物,不邀请,这样连接。巴利
1258.Tatoti sāliādito, veḷuādito ca, tato nibbattā puthukā vāti attho. Tāhīti puthukāhi. Suddhāti puthukādīhi amissā na pavārentīti sambandho.
1259 已经被炒过的(东西)。被炒粉包摄的,就是炒粉所摄。巴利
1259.Bhaṭṭhānanti bhajjitānaṃ. Sattūhi saṅgahitaṃ sattusaṅgahitaṃ.
1261 面食团,就是与谷粉结合的,意思是结成团的谷粉。巴利
1261.Sattūnaṃ modakoti sattubaddhaṃ, baddhasattūti attho.
1263 就是用这些炒米。“或纯嚼食”是指按照下文要说的方式,不混杂鱼等食物的嚼食。巴利
1263.Tehevāti lājehi eva. Suddhaṃ khajjakaṃ vāti vakkhamānanayena macchādīhi asammissaṃ khajjakaṃ.
1264 用“充满”等说法,是在显示相反的意思。那指的是空洞等。巴利
1264.‘‘Pūrita’’ntiādinā tabbipariyāyaṃ dasseti. Tanti kuṇḍakādi.
1266 不净肉。所谓“因不成立”,是因为不净肉应当被拒绝,所以在受请中不能成立。巴利
1266.Akappiyaṃ maṃsaṃ. Avatthuttāti akappiyamaṃsānaṃ vāretabbattā pavāraṇāya avatthuttā.
1267 “因为是事由”是指:因为清净肉是自恣请的事由。在“令生起”这一句里,应当补上“以及正在被吃的(肉)的肉性”。正如所说的:“然而,他所吃的东西,即使处在应当拒绝的位置上,在被吃的时候也并没有失去肉的性质。”巴利
1267.Vatthukattāti kappiyamaṃsassa pavāraṇāya vatthubhūtattā. Pavāretīti ettha ‘‘khādiyamānassa ca maṃsattā’’ti seso daṭṭhabbo. Yathāha ‘‘yaṃ pana khādati, taṃ kiñcāpi paṭikkhipitabbaṭṭhāne ṭhitaṃ, khādiyamānaṃ pana maṃsabhāvaṃ na jahatī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239).
1268 任何一种允许食用的食物,是指五种食物中任何一种允许吃的食物。巴利
1268.Kiñci kappiyabhojananti pañcasu bhojanesu yaṃ kiñci kappiyabhojanaṃ.
1269 不净肉是指:除了不净肉之外,其余那些通过污家、行医、自称上人法、收受金银等方式而得到的食物,都算在内。正如所说:“凡是靠污家、行医、自称上人法、收受金银等所产生的、被佛陀所呵斥的、由邪命而得到的不净食物,就应当拒绝,不应接受。”巴利
1269.Akappiyaṃ maṃsaṃ aññanti akappiyamaṃsato avasesaṃ kuladūsanādivasena uppannabhojanaṃ gahitaṃ. Yathāha ‘‘kuladūsanavejjakammauttarimanussadhammārocanasāditarūpiyādīhi nibbattaṃ buddhapaṭikuṭṭhaṃ anesanāya uppannaṃ akappiyabhojanaṃ paṭikkhipati, na pavāretī’’ti.
1270-1 关于“坐处与食物”,为了说明这两个部分的具体判定,所以说了“如果已经吞咽”等话。“已经吞咽”是指食物已经到了喉咙里。用“在钵中”这个说法,也把盘子等其他器皿包括进去了。应当这样理解:在某些情况下没有食物。也就是说,在钵里、手里、嘴里,或者无论在哪里,五种食物中任何一样都找不到,只还能察觉到气味,这就是这里所说的意思。巴利
1270-1. Asanaṃ bhojananti aṅgadvaye vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘sace ajjhohaṭa’’ntiādi. Ajjhohaṭanti paragalagataṃ hoti. ‘‘Patte’’ti iminā thālakādibhājanañca gahitaṃ. Katthaci bhojanaṃ natthīti yojanā. Patte, hatthe, mukhe vā yattha katthaci pañcannaṃ bhojanānaṃ kiñci na vijjati, gandhamattaṃ paññāyatīti vuttaṃ hoti.
1272 这里“取”字后面省略了“在别处吃”这个意思。因为《大筏疏》里说“如果有人想去别处吃,先把嘴里的饭咽下去,再取剩下的”等等,这些话是权威依据,所以说“不令生起”。巴利
1272.Ādāyāti ettha ‘‘aññatra bhuñjitu’’nti seso. ‘‘Yopi aññatra gantvā bhuñjitukāmo mukhe bhattaṃ gilitvā sesaṃ ādāyā’’tiādinā (pāci. aṭṭha. 238-239) mahāpaccariyaṭṭhakathāyaṃ vuttavacanassa pamāṇattā āha ‘‘na pavāretī’’ti.
1273 如是所述的《库伦达注疏》(pāci. aṭṭha. 238-239)中有“饭已吞进口中,手上有饭想施给吃剩食的人,钵里有饭想施给比丘,如果在那时拒绝,就不算受请”这一段话,为的是把它收进去;而“口中与饭”等说法,以及下文将要讲的“食事之断绝”等道理,又都在食事结束时适用——因此,这首偈颂不采用“想吃”的读法,而应采用“想施”的读法。巴利
1273. ‘‘Mukhe bhattaṃ gilitaṃ, hatthe bhattaṃ vighāsādassa dātukāmo, patte bhattaṃ bhikkhussa dātukāmo, sace tasmiṃ khaṇe paṭikkhipati, na pavāretī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239) evamāgataṃ kurundaṭṭhakathaṃ saṅgahetuṃ ‘‘mukhe ca bhatta’’ntiādivacanato ca ‘‘asanassa upacchedā’’tiādinā vakkhamānāya yuttiyā asanāvasāne yujjamānattā ca imissā gāthāya ‘‘bhottukāmo’’ti pāṭhaṃ aggahetvā ‘‘dātukāmo’’ti pāṭho gahetabbo.
1274 “从食事之断绝”这句话,说明的是就在那个座位上、保持坐着的姿态时,应当对食事作出断绝。正如注疏中所说:“然而,在那个座位上不想再吃,想进精舍再吃,或者想施给别人。”《库伦达注疏》中已经展示了对此事的判定,所以“大慧者”是指《库伦达注疏》的老师。“知因与非因者”,就是了知“这是受请的因,这不是因”。有些写本中写作“知因与非因者”。这里应当这样连接理解:大慧者、知因与非因者的老师们说“从食事……中略……这确实是因”。巴利
1274.‘‘Asanassa upacchedā’’ti iminā tasmiṃyeva āsane yathānisinneneva kātabbe asane āsāvacchedo dīpito. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tasmiṃ pana āsane na bhuñjitukāmo, vihāraṃ pavisitvā bhuñjitukāmo, aññassa vā dātukāmo’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239). Kurundaṭṭhakathāyaṃ tassa vinicchayassa dassitattā ‘‘mahāpaññā’’ti kurundaṭṭhakathācariyaṃ sandhāyāha. Kāraṇākāraṇaññunoti ‘‘pavāraṇassa idaṃ kāraṇaṃ, idaṃ akāraṇa’’nti jānantā. ‘‘Kāraṇākāraṇaññunā’’ti katthaci potthake likhanti. Tattha mahāpaññā kāraṇākāraṇaññuno ācariyā asanassa…pe… soti hi kāraṇaṃ kathayantīti yojanā.
1275 1275. 为了说明手所触及范围内的判定,所以说“取时……中略……伸出”。“取时”:指以某种威仪姿态而取,如此而取时。“最后肢体”:施主所施之物,受者接受时,受者身体位于后方的部分,即受者具足站立等威仪时的足跟等最后肢体。“施者伸出之手以外的前方肢体”:应理解为连结解释。“伸出之手”:这里省略了“为施”。“二者”:这里省略了“之间”——即受者与施者、后方与前方,二者肢体之间的空间。分析为“半、半手、第三”,意思是超过一搩手两肘尺的量。巴利
1275. Hatthapāsaṅge vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘gaṇhato…pe… pasārita’’nti. Gaṇhatoti yena iriyāpathena samannāgato hutvā gaṇhāti, evaṃ gaṇhato. Pacchimaṃ aṅganti dāyakena dinnassa paṭiggāhakassa yo avayavo parabhāge hoti , taṃ ṭhānādiiriyāpathasamannāgatassa paṭiggāhakassa paṇhiādiṃ pacchimaṃ aṅgaṃ. Dadato pasāritaṃ hatthaṃ vinā purimaṃ aṅganti yojanā. Pasāritaṃ hatthanti ettha ‘‘dātu’’nti seso. Ubhinnanti ettha ‘‘antare’’ti seso. Paṭiggāhakadāyakānaṃ pacchimapurimānaṃ ubhinnaṃ aṅgānaṃ antare okāse. Aḍḍhaṃ upaḍḍhaṃ hatthaṃ teyyaṃ tatiyaṃ yassāti viggaho, atirekavidatthidviratanappamāṇanti attho.
1276 为了说明“送至”这一部分的分判,说了“于彼”等话。应这样连接:站在那个二肘半的地方;意思是站在那个两肘一搩手量的地方。“送至”就是已带来。“如是”就是像送来的那样,意思是足以用来受请的五种食物中的任何一种。巴利
1276. Abhihāraṅge vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘tasmi’’ntiādi. Aḍḍhateyye tasmiṃ ṭhāne ṭhatvāti yojanā, dviratanavidatthipamāṇe tasmiṃ ṭhāne ṭhatvāti attho. Abhihaṭanti upanītaṃ. Tādisanti abhihaṭasadisaṃ, pavāraṇapahonakānaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataranti attho.
1277-8 在环等钵支撑物上,亦在钵脚之类的支撑物上。在两腿之间,意思是膝上。拿来之后,就是递过来之后。在这里,“取食”后面省略了“从这里”,应理解为:坐在近旁的人说“从这里取食”。“食”是举例,意思是五种食物中的任何一种。“那”指的是这样取来的所说食物等。“以及递过来的”这里,“以及”是补足词语的词,或者表示“唯”的意思,应理解为“唯无递过来”。巴利
1277-8.Ādhārake vāpīti valayādipattādhārakepi. Ūrūsūti dvinnaṃ ūrūnaṃ majjhe, aṅketi attho. Āharitvāti abhiharitvā. Bhattaṃ gaṇhātīti ettha ‘‘ito’’ti seso, ‘‘ito bhattaṃ gaṇhā’’ti anantare nisinno ca bhāsatīti yojanā. Bhattanti upalakkhaṇaṃ, pañcasu bhojanesu yaṃ kiñcīti attho. Tanti tathā gaṇhituṃ vuttabhattādibhojanaṃ. Abhihārassa cāti ettha ca-saddo padapūraṇattho, evakārattho vā, abhāvā evāti yojanā.
1279 食篮这个词,是用来举例说明的。巴利
1279.‘‘Bhattapacchi’’nti idaṃ upalakkhaṇaṃ.
1280 这里“正被给予”后面省略了“在食物中”。“其他”指的是坐在手臂范围内的人。由于没有持来这一支分,他就不算已受邀请。巴利
1280.Dīyamāneti ettha ‘‘bhojane’’ti seso. Itaroti hatthapāse nisinno. Abhihāraṅgassa abhāvā so na pavāritoti.
1281 为了说明拒绝的判定,说“以身”等。因为以言语递送不构成支分,所以说“以身递送”。正如所说:“拒绝以言语递送者,没有自恣。”拒绝已递送的食物时,用手指或手,或对手中所持之物作任何移动等身体动作,或扬眉,或怒视,这叫作以身拒绝。说“够了”“我不拿”“请稍候”“请接受”“别倒了”“请走开”等这类话,这叫作以言语拒绝。巴利
1281. Paṭikkhepaṅge vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘kāyenā’’tiādi. Vācābhihārassa anaṅgattā āha ‘‘kāyenābhihaṭa’’nti. Yathāha ‘‘vācāya abhihaṭaṃ paṭikkhipato pavāraṇā natthī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239). Abhihaṭabhojanaṃ paṭikkhipituṃ aṅguliyo vā hatthaṃ vā hatthagatassa kassaci calanādiṃ yaṃ kañci kāyavikāraṃ karonto, bhamuṃ ukkhipanto, kujjhitvā olokento vā kāyena paṭikkhipatīti vuccati. ‘‘Ala’’nti vā ‘‘na gaṇhāmī’’ti vā ‘‘āgamehī’’ti vā ‘‘adhivāsehī’’ti vā ‘‘mā ākirā’’ti vā ‘‘apagacchāhī’’ti vā evamādikaṃ vadanto vācāya paṭikkhipatīti vuccati.
1282-3 在这里也要把“以及”连起来理解。虽然说话的人心里想阻止,但仅仅用制止的话,并不能构成以“倾倒”等方式所说的自恣邀请,所以说“然而并没有自恣”。意思是,并没有自恣。巴利
1282-3.Ākirāti etthāpi ‘‘iti cā’’ti yojetabbaṃ. Evaṃ vadantassa nivāretukāmatācitte satipi nivāraṇavacanena hontaṃ pavāraṇaṃ ākirātiādividhivacane na hotīti āha ‘‘na pana’nti pavāraṇā’’ti. Pavāraṇā pana na atthīti yojanā.
1284 “取味”这句话,是在说“取味”这个连接关系。听闻了它,意思是听到了那句话。巴利
1284. ‘‘Rasaṃ gaṇhathā’’ti vadeti sambandho. Taṃ sutvāti taṃ vacanaṃ sutvā.
1285 “萨拉”这个说法,只是口头上的一种称呼。“伊达”是用通称来说鱼和肉,这就构成了邀请的支分。在“鱼汁、肉汁”这里,因为也可以理解为并列复合词,所以说成“拿鱼、拿肉”,那也构成支分。巴利
1285.‘‘Sāra’’nti idaṃ vaṇṇabhaṇanamattaṃ. ‘‘Ida’’nti sāmaññena macchamaṃsaṃ vadati, pavāraṇaṅgaṃ hoti. Maccharasaṃ maṃsarasanti ettha dvandasamāsassapi sambhavato ‘‘macchaṃ, maṃsaṃ gaṇhā’’ti ca vuttaṃ hoti, tañca aṅgaṃ hoti.
1286 如果说“取汁”,那么由于这里并没有可供选择的余地,它就不构成邀请的支分。因此才说“如果有肉”。巴利
1286. ‘‘Rasaṃ gaṇhā’’ti vutte panassa vikappassa abhāvā pavāraṇassa aṅgaṃ na hoti. Tenevāha ‘‘atthi ca maṃsaṃ ce’’ti.
1287 请稍等片刻(“少留片刻”:请等待须臾之时),观察片刻时间。巴利
1287.Muhuttaṃāgamehīti kañci kālaṃ olokehi.
1288 “波罗娑”等词中的“等”字,是用来涵盖维坦伽等在内的。巴利
1288.Panasādīhīti ādi-saddena vettaṅgādīnaṃ gahaṇaṃ.
1290 鱼汤、肉汤这个说法,这里复合词的拆分方式,应该像鱼汁、肉汁那里一样来理解。巴利
1290.Macchasūpaṃ maṃsasūpanti ettha samāsavikappā ‘‘maccharasaṃ maṃsarasa’’nti ettha viya daṭṭhabbā.
1291 “咖兰巴咖”是鱼肉或其他东西混在一起做成的特殊汤的名字。正因如此,如果说“拿肉咖兰巴咖、拿鱼咖兰巴咖”,因为拒绝了,所以就成了自恣;如果说“拿咖兰巴咖”,因为话没说定,所以不成自恣。为了说明它和咖离拉汤等有相同的判定方式,所以说“这里说的道理是一样的”。巴利
1291.Karambakanti macchamaṃsena vā aññena vā missasseva sūpavisesassa nāmaṃ. Teneva ca ‘‘maṃsakarambakaṃ gaṇhatha, macchakarambakaṃ gaṇhathā’’ti vutte nisedhena pavāraṇā hoti, ‘‘karambakaṃ gaṇhathā’’ti vutte aniyatavacanattā na hoti. Kaḷīrasūpādīhi samānavinicchayabhāvaṃ dassetumāha ‘‘eseva nayo vutto’’ti.
1292 当说到“于已说中”的时候。巴利
1292.Vuttasminti vutte.
1293 因为“以何”指的是饭食。“被询问”是指被说了“拿吧”。“那饭食的”,因为粥存在的缘故。“如是因”是指这个邀请的原因。巴利
1293.Yenāti bhattena. Āpucchitoti ‘‘gaṇhathā’’ti vutto. Tassa bhattassa. Atthitāya yāguyā vijjamānattā. Iti kāraṇanti idaṃ pavāraṇakāraṇaṃ.
1294 有人说“拿混了粥的来”时,如果那粥在端来的钵里,跟投进去的饭一样多或者更多,那么他这样说了之后,比丘并不会拒绝端来的东西而作邀请——经文是这样连接的。“据说”这个词表示不满意。正因为这样,后面才说“然而原因是难以看清的”。巴利
1294. ‘‘Yāgumissakaṃ gaṇhā’’ti vutte sā yāgu tattha tasmiṃ abhihaṭe bhājane pakkhittabhattena samā vā bahutarā vā ce hoti, so evaṃ vatvā abhihaṭaṃ paṭikkhepaṃ bhikkhu na pavāreti kirāti yojanā. Kirāti aruciṃ sūceti. Teneva vakkhati ‘‘kāraṇaṃ pana duddasa’’nti.
1295 Sabbatthā即在一切注释书里巴利
1295.Sabbatthāti sabbaaṭṭhakathāsu.
1296 把“分开”理解为:不让哪怕一粒米混在一起,也就是把汤汁或牛奶从饭里分出来。巴利
1296.Visuṃ katvāti ekasitthampi yathā na hoti, tathā rasaṃ vā khīraṃ vā bhattato viyojetvā.
1297 正在行走时,意思是直到吃完饭为止,一直都保持走着。就像所说的那样:走着的人即使到了河水满溢的地方,也不停下来站着,而是沿着河岸绕过树丛继续走;上了船或走上桥之后,也不停下来、不转身,继续走着。巴利
1297.Gacchantenevāti yāva bhojananiṭṭhānaṃ, tāva gacchanteneva. Yathāha ‘‘gacchantena nadipūraṃ pattenapi aṭṭhatvā naditīre gumbaṃ parikkhipitvā vicarantena nāvaṃ vā setuṃ vā āruḷhena aṭṭhatvā vaṭṭetvā vicarantenā’’ti.
1298 “so”是指正在行走的人。“tato”是指从那个地方,意思是说行走的威仪被破坏了。巴利
1298.Soti gacchanto. Tatoti ṭhānato, gamanairiyāpathassa vikopitattāti adhippāyo.
1299 不移动座位,意思是保持坐姿所接触的位置不动,也就是说不站起来。《甘提巴达》中说:“就像不与取一样,应当把从座位上离开视为犯戒。”巴利
1299.Āsanaṃavicāletvāti nisajjāvasena phuṭṭhaṭṭhānaṃ acāletvā, anuṭṭhahitvāti vuttaṃ hoti. ‘‘Adinnādāne viya ṭhānācāvanaṃ gahetabba’’nti gaṇṭhipade vuttaṃ.
1300 “从那时起”,是指受请用餐结束之后,或者指从所坐的地方起。“从这里”“从那边”。“即使稍微移动”,是指从所坐的地方向这边或那边稍微挪动一下,意思就是离开。巴利
1300.Tatoti pavāritakālato uddhaṃ, tato nisinnaṭṭhānato vā. Ito, etto vā. Īsakampi saṃsaritunti nisinnaṭṭhānato ito cito ca thokampi saṃsarituṃ, apagantunti attho.
1301 “一切处”是指凳子等可搬动的所有座具。这里说“知律者”,意思是:他了知注疏中已经说过的话——“如果连床一起抬起来搬到别处,是允许的”,以及“对凳子等物,也是同样的判定”。巴利
1301.Sabbatthāti pīṭhakādisaṃhārime sabbasmiṃ āsane. ‘‘Vinayaññunā’’ti iminā ‘‘sace pana naṃ saha mañcena ukkhipitvā aññatra nenti, vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239) aṭṭhakathāyaṃ ‘‘pīṭhakādīsupi ayameva vinicchayo’’ti vuttabhāvaṃ jānantenāti vuttaṃ hoti.
1302 “卧下”在这里的意思是:按照“辗转翻身时,不应越过原来所卧那一侧的位置”这句话,不离开先前躺卧的地方,就那样继续躺着。所谓“就在那里”,说的是蹲踞着。注疏中说:“不过,应在他下方铺上草席或某种坐具。”巴利
1302.Nipajjitvāti ettha ‘‘parivattantena yena passena nipanno, tassa ṭhānaṃ nātikkametabba’’nti vacanato pubbasayitaṭṭhānaṃ avijahitvā sayitvāyevāti attho. Tathevāti ukkuṭiko hutvāvāti vuttaṃ hoti. ‘‘Tassa pana heṭṭhā palālapīṭhaṃ vā kiñci vā nisīdanakaṃ dātabba’’nti (pāci. aṭṭha. 238-239) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.
1303 比丘在作残食时,应把钵倾斜,当食物被示现后,便应说“此一切已足”——这是文句的衔接。其中,“作残食者”:在波逸提中所列举的八种方式中——“残食,名为已作净、已作受持、已作举起、已在手范围内作、已由已食者作、已由已食且受请未离座者作、已说‘此一切已足’、为病人所作残食”——除去最后一种,由前七种律仪行相而作残食,便是此处所说。如说:“以此七种律仪行相,凡残食……”等。巴利
1303. Atirittaṃ karontena sikkhunā bhājanaṃ onametvāna bhojane dassite atha ‘‘alametaṃ sabba’’nti vattabbanti yojanā. Tattha atirittaṃ karontenāti ‘‘atirittaṃ nāma kappiyakataṃ hoti, paṭiggahitakataṃ hoti, uccāritakataṃ hoti, hatthapāse kataṃ hoti, bhuttāvinā kataṃ hoti, bhuttāvinā pavāritena āsanā avuṭṭhitena kataṃ hoti, ‘alametaṃ sabba’nti vuttaṃ hoti, gilānātirittaṃ hotī’’ti (pāci. 239) vuttesu aṭṭhasu ākāresu antaṃ vinā purimehi sattahi vinayakammākārehi atirittaṃ karontenāti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘imehi sattahi vinayakammākārehi yaṃ atiritta’’ntiādi (pāci. aṭṭha. 238-239).
在这里,为了做成残食而带来的食物,既是净的,也因与姜、蒜等净物结合,又因为没有不净的肉,还因为没有发生污家等过失,所以名为“作”。由于说“这一切已足够”,就成就了残食的状态,因此既是净又是作,所以说为“已作净”。对于下面那些词,也应当同样理解“作”字的含义和复合词的拆分。其余的词中:比丘所受持的,名为“受持”。令作之后,由前来的比丘稍微举起或放下示现,名为“已作举起”。为了请作净而前来的人,在二肘半的手掌范围内所作的残食,称为“在伸手可及处所作”。乃至任何一种食物,哪怕是用草尖取来吃过,因为已经吃过,就是“已食者”。正如所说:“五种食物中的任何一种食物,哪怕只是用草尖吃过。”进食时成为受请者而没有离座的人,就是“已食者、已受请、未从座位起身者”,由这样的人所作,就说为“已食者所作……已受请、未离座者所作”。以“这一切已足够”这句话说出遮止,就显示为“说‘这一切已足够’”。这就是七种毗奈耶行事方式。巴利
Idha atirittaṃ kātuṃ abhihaṭabhojanaṃ kappiyañca nāma hoti, kappiyakatena siṅgiveralasuṇādivatthunā yuttatāya ca akappiyamaṃsābhāvena ca kuladūsanādīhi anuppannabhāvena ca katañca nāma hoti. ‘‘Alametaṃ sabba’’nti atirittakatabhāvato evaṃ kappiyañca taṃ kataṃ cāti kappiyakatanti vuttaṃ hoti. Evamuparipi kata-saddassa attho ca samāsaviggaho ca veditabbo . Avasiṭṭhapadesu bhikkhunā paṭiggahitaṃ paṭiggahitaṃ nāma. Taṃ kārāpetvā āgatena bhikkhunā thokaṃ uccāretvā, otāretvā vā dassitaṃ uccāritakataṃ nāma. Kappiyaṃ kārāpetumāgatassa aḍḍhateyyahatthappamāṇahatthapāsabbhantaragatena atirittakataṃ ‘‘hatthapāse kata’’nti vuccati. Antamaso pavāraṇajanakaṃ yaṃ kiñci bhojanaṃ kusaggenāpi gahetvā bhuttattā bhuttāvinā. Yathāha ‘‘pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ antamaso kusaggenāpi bhuttaṃ hotī’’ti. Bhuñjanto pavārito hutvā yo āsanaṃ na kopeti, so bhuttāvī pavārito ‘‘āsanā avuṭṭhito’’ti vuccati, tena kataṃ ‘‘bhuttāvinā…pe… avuṭṭhitena kata’’nti vuttaṃ. ‘‘Alametaṃ sabba’’nti vacībhedaṃ katvā vuttaṃ ‘‘alametaṃ sabbanti vuttaṃ hotī’’ti dassitaṃ. Ayaṃ sattavidho vinayakammākāro nāma.
不过,“病人残食”虽然在这首偈颂里没有直接说到,但为了显示“非残食”的意思,在接下来要说的“作”等偈颂中,应当从“非病人残食”这个说法的反面来理解。从病人那里剩下的食物,即使是为了在其他日子食用而储存起来的,也叫作“病人残食”。巴利
Gilānātirittakaṃ pana imissā gāthāya avuttampi anatirittasandassanatthaṃ vakkhamānāya ‘‘kata’’ntiādigāthāya ‘‘na gilānātirittañcā’’ti imassa vipariyāyato veditabbaṃ. Gilānato atirittaṃ, tassa aññadinesu bhuñjanatthāya upaṭṭhāpitampi gilānātirittaṃ nāma.
“由那位比丘”这句话,是用“已食者”以及“已食、已受请、已从座位起身”这些所说的方式,来特别指出那位明确具体的比丘。也就是说,对于五种能引发受请的食物,哪怕只吃了一点点,就是“已食者”;或者已经吃了、已经受请,但还没有从座位起身,这也算是所说的“比丘”。“倾斜容器”这里,应补上“在食物已被示出时”,并用“然后”来连接。像生姜等适合做净的食物,先做净,再让人受持,来到手边范围内之后,那位让人做残食的比丘把容器稍微倾斜一下再举起,这便是在示食时刻之后,叫作“倾斜容器”。为了说明接下来还应做什么,所以说“够了”等话。巴利
‘‘Tena bhikkhunā’’ti iminā ‘‘bhuttāvinā’’ti ca ‘‘bhuttāvinā pavāritena āsanā vuṭṭhitenā’’ti ca vuttappakārena visiṭṭhaṃ teneva pākaṭaṃ bhikkhuṃ parāmasati, pavāraṇajanakānaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ appamattakampi bhuttāvinā, bhuttāvī pavāritopi hutvā āsanā avuṭṭhitena vā bhikkhunāti vuttaṃ hoti. Onamitvāna bhājaneti ettha ‘‘dassite bhojane’’ti seso, ‘‘athā’’ti iminā sambandho. Kappiyakaraṇārahāni siṅgiverādīni kappiyaṃ kāretvā paṭiggahāpetvā āgantvā hatthapāsabbhantare patvā atirittaṃ kārāpentena bhikkhunā bhājanaṃ thokaṃ onāmetvā uccāretvā dassitakālānantarāti vuttaṃ hoti. Uttari kātabbaṃ dassetumāha ‘‘ala’’ntiādi.
到这里为止,用“由那位比丘”这句话,已经包含了两个条件:“已食者所作”和“已食、已受请而未从座位起身者所作”。用“把容器倾斜”这句话,已经包含了“已作大小便”这一项。“已作净、已作受持、在手边范围内所作”这三项,则由表示无间的“然后”一词包含在内。而“此一切已足”这一句,应当看作在这里是以其本身的形式直接显示的。巴利
Ettāvatā ‘‘tena bhikkhunā’’ti iminā ‘‘bhuttāvinā kataṃ, bhuttāvinā pavāritena āsanā avuṭṭhitena kata’’nti aṅgadvayaṃ saṅgahitaṃ. ‘‘Onametvāna bhājana’’nti iminā ‘‘uccāritakataṃ hotī’’ti idaṃ saṅgahitaṃ. ‘‘Kappiyakataṃ, paṭiggahitakataṃ, hatthapāsekata’’nti idaṃ tayaṃ anantariyavācinā atha-saddena saṅgahitaṃ. ‘‘Alametaṃ sabba’’nti idaṃ panettha sarūpeneva dassitanti daṭṭhabbaṃ.
1304 并非只有放在钵里的食物才需要作残食。经文说“然而净……”,是为了说明:食物即使放在筐之类的容器里,不管放在哪一种容器里,也都要这样做。“昆迪”就是研钵。“容器”指拿到的任何一种容器。巴利
1304. Patte ṭhitabhojanameva atirittaṃ kātabbanti natthi, pacchiādīsu yattha katthaci bhājane ṭhitampi kātabbanti dassetumāha ‘‘kappiyaṃ panā’’ti. Kuṇḍeti bhaṇḍukkhaliyaṃ. Bhājaneti yaṃ kiñci bhājanaṃ gahitaṃ.
1 2 3 4 5 6