巴吉帝亚论的注释
Pācittiyakathāvaṇṇanā
889889. 这样,以不太广也不太略的方式说明了尼萨耆亚的判定之后,现在为了说明紧接着被指出的巴吉帝亚篇的判定,开始说“明知而妄语”等。“明知而妄语”:明知自己的话是虚妄的,以“没看见说看见了”等方式,对明知而说妄语的人来说,就是故意说虚妄的话,这个意思也要取。正如注疏中所说:“明知而妄语者,即明知而说虚妄的话。”“妄语”一词,是处格,表示原因,意思是“以妄语为原因”。
889. Evaṃ nātivitthārasaṅkhepato nissaggiyavinicchayaṃ dassetvā idāni tadanantaraṃ niddiṭṭhassa pācittiyakaṇḍassa vinicchayaṃ dassetuṃ ‘‘sampajānamusāvāde’’tiādi āraddhaṃ. Sampajānamusāvādeti attano vacanassa musābhāvaṃ ñatvā, adiṭṭhaṃ ‘‘diṭṭha’’ntiādinā nayena musāvāde sampajānantassa musābhaṇanetipi attho gahetabbo. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘jānitvā jānantassa ca musābhaṇane’’ti (pāci. aṭṭha. 2). ‘‘Musāvāde’’ti hi nimittatthe bhummaṃ, musāvādanimittanti attho.
“轻率地说”这句要连起来理解。意思是:没有仔细考察,就急急忙忙地说,即使已经看见了,也说“我没看见”。正如《词句分别注》里说的:“所谓轻率地说,就是急匆匆地说。”“急匆匆地说,就是没有思考、没有审察,就仓促地说,即使看见了也说‘我没看见’。”
“混乱地说”是指:本来想说“衣”,却因为迟钝愚笨,说成了“破布”那样,想说这个,却说成了别的。正如注疏里说的:“所谓混乱地说,就是想说要说的,却说成了别的。”
Davā bhaṇantassāti yojanā. Anupaparikkhitvā vegena diṭṭhampi ‘‘adiṭṭhaṃ me’’ti vadantassāti attho. Yathāha ‘‘davā bhaṇati nāma sahasā bhaṇatī’’ti padabhājanīaṭṭhakathāyaṃ ‘‘sahasā bhaṇatīti avīmaṃsitvā anupadhāretvā vegena diṭṭhampi ‘adiṭṭhaṃ me’ti bhaṇatī’’ti (pāci. aṭṭha. 11). Ravā bhaṇantassāti ‘‘cīvara’’nti vattukāmassa ‘‘cīra’’nti vacanaṃ viya mandattā momūhattā ‘‘aññaṃ bhaṇissāmī’’ti aññaṃ bhaṇantassa. Yathāha ‘‘ravā bhaṇati nāma ‘aññaṃ bhaṇissāmī’ti aññaṃ bhaṇatī’’ti.
890“于他处”是指在第四巴拉基格等戒条中说的。自己没有证得上人法,却妄说“我已经证得了”,如果对方当下听到就明白这个意思,说的人就犯巴拉基格;如果当下不明白,过一段时间才明白,或者用间接的说法而对方明白了,就犯土喇咤亚;如果用间接的说法而对方没明白,就犯恶作。在“嗔心学处”里,对没有犯巴拉基格的人妄说“你犯了巴拉基格”,就犯桑喀地谢思。在“恶骂学处”里,则说为恶说罪,所以说“以妄语为因,有五种罪”。再加上这里的巴吉帝亚,一共就是六种罪聚。
890.Aññatthāti catutthapārājikādīsu. Attanā aladdhaṃ uttarimanussadhammaṃ ‘‘laddhaṃ mayā’’ti musā yassa bhaṇati, tena taṅkhaṇameva sutvā tadatthe ñāte pārājikassa, aññāte kālantarena ñāte ca pariyāyavacane ca ñāte thullaccayassa, pariyāyavacane aviññāte dukkaṭassa, duṭṭhadosasikkhāpade pārājikaṃ anāpannassa ‘‘āpanno’’ti musābhaṇane saṅghādisesassa, omasavādasikkhāpade dubbhāsitassa ca vuttattā āha ‘‘musāvādassa kāraṇā pañca āpattiyo’’ti. Imāya pācittiyā saddhiṃ cha āpattikkhandhā honti.
891-3891-3. 对于前面所说的生等十种辱骂事,应当这样连接理解:在词句分别中所说的,就是依生、名、姓、业、技艺、病、相、烦恼、罪、辱骂这十种辱骂事而言。其中,除了烦恼以外,其余这些全都可分为卑劣与高尚两种。正如词句分别中所说:“所谓生,有两种生:卑劣的生和高尚的生”等等。
891-3. Vuttesu jātiādīsu dasasu akkosavatthūsūti yojanā, padabhājane vuttesu jātināmagottakammasippaābādhaliṅgakilesaāpattiakkosānaṃ vasena dasasu akkosavatthūsūti attho . Tesu kilesaṃ vinā sabbete hīnukkaṭṭhavasena dvippakārā honti. Yathāha padabhājane ‘‘jāti nāma dve jātiyo hīnā ca jāti ukkaṭṭhā ca jātī’’tiādi.
在这里,旃陀罗等种姓是低劣的,刹帝利和婆罗门种姓是高尚的。在名字方面,像阿瓦坎那咖、迦瓦坎那咖这类名字,以及奴隶的名字,是低劣的;像佛护这样的名字是高尚的。在姓氏方面,拘希亚等姓氏是低劣的,乔达摩等姓氏是高尚的。在职业方面,木匠、珠宝匠等职业是低劣的,农耕、经商、牧牛等职业是高尚的。在技艺方面,编芦苇、制陶等技艺是低劣的,印章术、算术等技艺是高尚的。在疾病方面,一切疾病都是低劣的,但糖尿病因为不会造成痛苦,所以算是高尚的。在身体特征方面,过长等特征是低劣的,不过长等特征是高尚的。一切烦恼都是低劣的。一切罪也都是低劣的,但证得入流果是高尚的。在辱骂中,说“你是骆驼”“你是羊”“你是牛”之类是低劣的,说“你是智者”“你是善巧者”之类是高尚的。
Tattha caṇḍālādijāti hīnā, khattiyabrāhmaṇajātiyo ukkaṭṭhā. Nāmesu avakaṇṇakajavakaṇṇakādināmāni dāsanāmattā hīnāni, buddharakkhitādināmāni ukkaṭṭhāni. Kosiyādigottaṃ hīnaṃ, gotamādigottaṃ ukkaṭṭhaṃ. Kammesu vaḍḍhakimaṇikārādikammāni hīnāni, kasivāṇijjāgorakkhakammāni ukkaṭṭhāni. Sippesu naḷakārakumbhakārādisippaṃ hīnaṃ, muddāgaṇanādisippaṃ ukkaṭṭhaṃ. Ābādhesu sabbepi ābādhā hīnā, apica madhumeho pīḷājanakattābhāvā ukkaṭṭho. Liṅgesu atidīghatādayo hīnā, nātidīghatādayo ukkaṭṭhā. Sabbepi kilesā hīnā. Sabbāpattiyopi hīnā, apica sotāpattisamāpatti ukkaṭṭhā. Akkosesu ‘‘oṭṭhosi meṇḍosi goṇosī’’tiādiko hīno, ‘‘paṇḍitosi byattosī’’tiādiko ukkaṭṭho.
“除了用别的说法”是指不用比喻性的说法。“轻毁他人的人”是指以言语之刺刺击他人的人。“由正自觉者所宣说”:这是由世尊所宣说的——他亲自通达了一切法,因此被称为“正自觉者”。若说“你是旃陀罗”“你是竹工”“你是猎人”“你是车匠”“你是贱民”,这样说时,每说一句就犯一次巴吉帝亚。
Aññatraññāpadesenāti pariyāyakathanena vinā. Omasantassāti vacanapatodena ovijjhantassa. Sambuddhena pakāsitāti ‘‘caṇḍālosi venosi nesādosi rathakārosi pukkusosī’ti bhaṇati, āpatti vācāya vācāya pācittiyassā’’ti sāmaṃ sabbadhammāvabodhato ‘‘sambuddho’’ti paññātena bhagavatā desitā.
894“以他们”是指以生等作为辱骂的根据本身。或以其他说法,或以真实者……中略……或以已犯戒者本身,对未受具足戒者辱骂,恶作罪已由正自觉者宣说——应当这样连接。这里“真实”“虚妄”这两个词,应当参照“以他们”而视为复数形式来连接。由此应当看出:在说明“此中有一类”等第二段的内容时,为了成立恶作罪,那单一作用的第三段“以不足”以及第四段“非我等”等段落也被包含在内。正如义注中所说:“然而在‘此中有一类’这一段,因为除外后所说的缘故,是恶作;同样的方式也适用于‘以不足……非我等’等段落。”
894.Tehevāti jātiādīhi akkosavatthūheva. Aññāpadesena bhūtena vā…pe… āpannameva vā anupasampannaṃ akkosantassa dukkaṭaṃ sambuddhena pakāsitanti sambandho. Idha bhūtābhūtapadāni tehīti apekkhitvā bahuvacanantāni yojetabbāni. Etena ‘‘santi idhekacce’’tiādidutiyavāratthaṃ (pāci. 26) dassentena dukkaṭasādhanatthena tadekakāriyaṃ tatiyaṃ yenūnavārañca catutthaṃ na mayantiādivārañca saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘santi idhekacce’ti vāre pana pariharitvā vuttabhāvena dukkaṭaṃ. Eseva nayo ‘yenūna…pe… na maya’nti vāresupī’’ti (pāci. aṭṭha. 26).
对于“以离经文之词”等,这里也同样应当把“以真实”等词连接起来。“你是贼,你是破结者”这一类,就叫作离经文之词。“一切处”,是指在所有四种情况中,以及在离经文之词中。因为已经说过:“然而,对未受具足戒者,在四种情况中都只犯恶作。但如果用‘你是贼,你是破结者’等话语,那么无论对受具足戒者还是未受具足戒者,在一切情况中都只犯恶作。”“未受具足戒者”一词,涵盖了注疏中所说的未受具足戒者:“在这个学处中,除了比丘以外,比丘尼等一切众生都处于未受具足戒者的位置。”因此这里也将说:“在这里,比丘尼处于已进入的未受具足戒者的位置。”
Pāḷimuttapadehipīti etthāpi tatheva ‘‘bhūtena vā’’tiādīni padāni sambandhitabbāni. ‘‘Corosi, gaṇṭhibhedakosī’’tiādi pāḷimuttapadaṃ nāma. Sabbatthāti sabbesu catūsu vāresu, pāḷimuttapadesu ca. Vuttañhi ‘‘anupasampanne pana catūsupi vāresu dukkaṭameva. ‘Corosi, gaṇṭhibhedakosī’tiādivacanehi pana upasampannepi anupasampannepi sabbavāresu dukkaṭamevā’’ti (pāci. aṭṭha. 26). ‘‘Anupasampanna’’nti iminā ‘‘imasmiñca sikkhāpade ṭhapetvā bhikkhuṃ bhikkhuniādayo sabbe sattā anupasampannaṭṭhāne ṭhitā’’ti (pāci. aṭṭha. 26) aṭṭhakathāyaṃ vuttā anupasampannā saṅgahitā. Tenevetthāpi vakkhati ‘‘paviṭṭhānupasampannaṭṭhāne idha ca bhikkhunī’’ti.
895“想开玩笑”在这里,就像“如理省察”等(中部1.22, 23, 422;增支部6.58;9.9;大义释206;分别论518)里面一样,是ya音脱落了。“一切处”,就是在所有说到的巴吉帝亚事和恶作事中,也就是在一切处。“所发起的是恶说”,意思是:说“你是旃陀罗……乃至……你是补羯娑”,每说一句就犯一句恶说,像(巴吉帝亚32)所说的那样。不过,背着当事人用巴吉帝亚事和恶作事来辱骂,只犯恶作。同样,想开玩笑而背着当事人说,也只犯恶说——老师们是这样说的。
895.Davakamyatāti ettha ‘‘paṭisaṅkhā yoniso’’tiādīsu (ma. ni. 1.22, 23, 422; a. ni. 6.58; 9.9; mahāni. 206; vibha. 518) viya ya-kāralopo. Sabbatthāti sabbesu vuttapācittiyavatthūsu ca dukkaṭavatthūsu cāti sabbattheva. Dubbhāsitamudīritanti ‘‘caṇḍālosi…pe… pukkusosī’ti bhaṇati, āpatti vācāya vācāya dubbhāsitassā’’ti (pāci. 32) vuttanti attho. Parammukhā pana pācittiyavatthūhi ca dukkaṭavatthūhi ca akkosane dukkaṭameva. Tathā davakamyatāya parammukhā vadantassāpi dubbhāsitamevāti ācariyā vadanti.
896-7把“以义为先而说”这个说法套进句子里,就是:比丘以义为先而说,不犯戒。“法”指的就是“你是旃陀罗”这类经文本身。正如注疏里说的:“诵读经文的人,是以法为先。”所谓“教诫”,就是注疏里描述的那种样子:以“现在你仍然是旃陀罗,不要作恶法,不要成为黑暗、走向黑暗的人”这类方式,安住在以教诫为先的立场上而说。因为心转变很快,即使中间生起了嗔恨,也不犯戒。
896-7. Atthaṃ purakkhatvā vadato bhikkhussa anāpattīti yojanā. Dhammo nāma ‘‘caṇḍālosī’’tiādipāḷiyeva. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘pāḷiṃ vācento dhammapurekkhāro’’ti (pāci. aṭṭha. 35). Anusāsanī nāma ‘‘idānipi caṇḍālosi, mā pāpadhammaṃ akāsi, mā tamo tamaparāyano ahosī’’tiādinā (pāci. aṭṭha. 35) nayena aṭṭhakathāyaṃ vuttasarūpāyeva anusāsanīpurekkhatāya ṭhatvā vadantassa cittassa lahuparivattitabhāvato antarā kodhe uppannepi anāpatti.
这里说的“此处”,是指这条轻蔑语的学处。因为只有与嗔相应的心才会构成违犯,所以只有心理上的苦受。
Etthāti imasmiṃ omasavādasikkhāpade. Paṭighasampayuttacitteneva āpajjitabbattā mānasikadukkhavedanāva hoti.
898898. “从两种行相来看,比丘离间语可能有罪”,这是连接。挑拨叫作离间语,即言语;意思是把和睦相处、本是一体的众生,分裂成不同的群体。离间本身就是离间语;具足这种言语的人,按共行的说法就叫离间者;他的业就是离间语,比丘们的离间语就是比丘离间语,这里说的就是在比丘离间语这件事上。在词句分析中说:“受了具足戒的人,听到关于另一位具足戒者的话后,向那位具足戒者传达离间语:‘某某说你是“旃陀罗……中略……补羯娑”’,犯……中略……巴吉帝亚。”因此,自己身为具足戒者,听到一位具足戒者用出身等十种辱骂事中的某一种,在另一位具足戒者背后辱骂他,然后去到那位具足戒者那里,以将要说的那种形式,凭着自己想被喜爱或想离间和合这两种原因中的某一种,传达离间语说“某某这样对你说”;说出这种离间语的因缘,就构成巴吉帝亚。这是这段话的意思。
898. Duvidhākārato bhikkhupesuññe āpatti siyāti yojanā. Pisatīti pisuṇā, vācā , samagge satte avayavabhūte vagge bhinne karotīti attho. Pisuṇā eva pesuññaṃ, tāya vācāya samannāgato puggalo sahacariyanayena pisuṇo, tassa kammaṃ pesuññaṃ, bhikkhūnaṃ pesuññaṃ bhikkhupesuññaṃ, tasmiṃ bhikkhupesuññe. Padabhājane ‘‘upasampanno upasampannassa sutvā upasampannassa pesuññaṃ upasaṃharati ‘itthannāmo taṃ ‘caṇḍālo…pe… pukkuso’ti bhaṇatī’ti āpatti…pe… pācittiyassā’’ti (pāci. 39) vuttattā sayaṃ upasampanno hutvā upasampannassa jātiādīsu dasasu akkosavatthūsu aññatarena aññaṃ upasampannaṃ parammukhā akkosantassa sutvā tassa santikaṃ gantvā vakkhamānasarūpesu attano piyakāmatābhedādhippāyasaṅkhātesu dvīsu kāraṇesu aññatarakāraṇaṃ paṭicca ‘‘asuko tuyhaṃ evaṃ vadatī’’ti pesuññaṃ harati, tassa pesuññakathananimittaṃ pācittiyaṃ hotīti attho.
“二种行相”在这里,“行相”这个词是“原因”的同义词。就像注疏里说的:“以二行相,就是以二原因”。这里说的“原因”,指的是意趣的差别。为了从意趣的角度说明这个原因,所以说了“自己”等话。“自己欲亲爱”是指:想说离间语的人希望自己被人喜爱,意思是想要自己受到喜爱,是带着这样的意趣而说的。就像注疏里说的:“‘这样我就能成为他所喜爱的人’,这样希求自己获得亲爱”。“也欲分裂他人”是指:希望骂人者和听到自己离间语的人这两者之间发生分裂,是带着分裂的意趣而说的。就像注疏里说的:“想要一方与另一方分裂”。
Duvidhākāratoti ettha ākāra-saddo kāraṇapariyāyo. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘dvīhākārehīti dvīhi kāraṇehī’’ti (pāci. aṭṭha. 38). Ettha kāraṇaṃ nāma adhippāyaviseso. Taṃ kāraṇaṃ adhippāyamukhena dassetumāha ‘‘attano’’tiādi. Attano piyakāmassāti attano piyabhāvakāmassa pesuññaṃ bhaṇantassa, attano piyabhāvaṃ kāmayantassāti attho, tādisena adhippāyenāti vuttaṃ hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘evaṃ ahaṃ etassa piyo bhavissāmī’’ti attano piyabhāvaṃ patthayamānassā’’ti (pāci. aṭṭha. 38). Parabhedatthinopi vāti akkosakassa ca attano pesuññavacanaṃ suṇantassa cāti ubhinnaṃ bhedaṃ icchantassāti attho, bhedādhippāyenāti vuttaṃ hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘parassa parena bhedaṃ icchantassā’’ti (pāci. aṭṭha. 38).
899899. 以转述的方式骂人,其言语……中略……犯恶作,应当这样连接。意思是:比丘听到转述的骂人话之后,跑到别人那里去说,就犯恶作。正如经文所说:“有名叫某某的人……这里确实有一些旃陀罗……中略……他说,他不说别的,只是重复那句话,每说一次话就犯一次恶作”等等。以非经文的方式骂人,其言语……中略……犯恶作,也应当这样连接。这里,用“你是贼,你是破结者”等说法所表示的,就叫作非经文的方式。
899. Pariyāyanayena akkosantassa vacanassa…pe… dukkaṭanti yojanā, pariyāyaakkosavacanaṃ sutvā parassa santikaṃ gantvā vadantassa bhikkhuno dukkaṭaṃ hotīti attho. Yathāha ‘‘itthannāmo santi idhekacce caṇḍālā…pe… bhaṇati, na so aññaṃ bhaṇati, taṃyeva bhaṇatīti āpatti vācāya vācāya dukkaṭassā’’tiādi (pāci. 41). Pāḷimuttanayena akkosantassa vacanassa…pe… dukkaṭanti yojanā. Ettha ‘‘corosi, gaṇṭhibhedakosī’’tiādinā dassito pāḷimuttanayo nāma.
900把未受具足戒者的辱骂传给受具足戒者,同样犯恶作,应当这样连接。以“及”字,还把“受具足戒者的辱骂传给未受具足戒者”以及“未受具足戒者的辱骂传给未受具足戒者”也同样犯恶作,这两种变化一并收摄进来。因为注疏中说“这里以比丘尼为首,所有未受具足戒者都名为未受具足戒者”,所以“比丘尼”只是举一个例子。
900. Anupasampannassa akkosaṃ upasampannaṃ haratopi ca tathā dukkaṭanti yojanā. Ca-saddena upasampannassa akkosaṃ anupasampannaṃ haratopi ca, anupasampannassa akkosaṃ anupasampannaṃ haratopi ca tathā dukkaṭanti vikappadvayañca samuccinoti. ‘‘Idhāpi bhikkhuniṃ ādiṃ katvā sabbe anupasampannā nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 38) aṭṭhakathāvacanato ‘‘bhikkhunī’’ti upalakkhaṇaṃ.
901“不是想要亲爱”是指不想有亲爱关系。“也不是想要破坏”是指不想破坏。在“为了呵责诸恶”这里,要补上“唯”字。就像注疏里说的:“看到一个人在骂,另一个人在忍,就说:‘啊,无惭者!像这样,他还会以为可以再对具寿这样说。’像这样纯粹是为了呵责恶行而说的,无犯。”
901.Na ceva piyakāmassāti piyabhāvaṃ akāmayantassa ca. Na bhedatthinopi cāti bhedaṃ anicchantassa ca. Pāpānaṃ garahatthāyāti ettha ‘‘kevala’’nti seso. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ekaṃ akkosantaṃ, ekañca khamantaṃ disvā ‘aho nillajjo, īdisampi nāma āyasmantaṃ puna vattabbaṃ maññissatī’ti evaṃ kevalaṃ pāpagarahitāya bhaṇantassa anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 38).
903“以其他”是指以沙弥等。因为在分别句中说过:“凡句、凡随句、凡随字、凡随文,这一切都名为句”(巴吉帝亚四十六),所以这里是就部分而以整体来假立名称,说“三藏”时,其实说的正是其中一部分的句等,应当这样理解。这里,句等的具体形态要从注疏中去了解。注疏中确实说过:“句,指的是一偈句;随句,指第二句;随字,指每一个字;随文,指与前文相似的后文。”这是针对偈颂体裁的教说而说的。又说:“任何一字是随字,字的集合是随文,字与随文的集合是句;第一句就是句,第二句是随句,应当这样了知此中的种种差别。”这是针对散文体裁的教说而说的。
903.Aññenāti sāmaṇerādinā. ‘‘Yañca padaṃ yañca anupadaṃ yañca anvakkharaṃ yañca anubyañjanaṃ, sabbametaṃ padaso nāmā’’ti (pāci. 46) padabhājane vuttattā avayave samudāyopacāravasena ‘‘piṭakattaya’’nti tadekadesapadādi eva vuttoti gahetabbo. Ettha padādisarūpaṃ aṭṭhakathāya veditabbaṃ. Vuttañhi tattha ‘‘padanti eko gāthāpādo adhippeto. Anupadanti dutiyo pādo. Anvakkharanti ekekamakkharaṃ. Anubyañjananti purimabyañjanena sadisaṃ pacchābyañjana’’nti (pāci. aṭṭha. 45). Idaṃ gāthāmayadesanaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Yaṃ kiñci vā ekamakkharaṃ anvakkharaṃ, akkharasamūho anubyañjanaṃ, akkharānubyañjanasamūho padaṃ, paṭhamapadaṃ padameva, dutiyaṃ anupadanti evamettha nānākaraṇaṃ veditabba’’ntipi (pāci. aṭṭha. 45) vuttaṃ. Idaṃ cuṇṇiyadesanaṃ sandhāya vuttaṃ.
所谓“法”,是指佛所说的巴利圣典等法。因为在《无碍解道》中讲五法时,巴利圣典也被称为“法”。所谓五法,就是能产生果的因、圣道、所说之法、善与不善,这些都被确定为“法”。在这里,“所说”指的就是巴利圣典。依据注疏的义理也包含在其中。而这部圣典,是先前以摩揭陀语确立、经过三次结集传承下来的,应当这样来接受。
Dhammanti buddhabhāsitādipāḷidhammaṃ. Paṭisambhidāyañhi dhammapañcake pāḷipi dhammoti vuttā. Dhammapañcakaṃ nāma phalanibbattako hetu, ariyamaggo, bhāsitaṃ, kusalākusalaṃ ceti ete dhammasaññitāti niddiṭṭhaṃ. Ettha hi bhāsitanti pāḷi vuttā. Aṭṭhakathānissitopi ettheva saṅgahaṃ gacchati. So ca pubbe magadhabhāsāya ṭhito saṅgītittayāruḷho gahetabbo.
“和别人一起念诵,就犯巴吉帝亚。”这句话是依据《巴吉帝亚》第四十六条分别文中所说的“一方先领起,另一方跟着收尾”等方式,说明:如果和未受具足戒的人一起开始念诵,以同声念出的方式,无论是念一句、跟着一句、跟着一个字,还是跟着一个词,都按所念句等的数量来算,犯巴吉帝亚。
‘‘Saha bhaṇantassa pācittiyaṃ siyā’’ti iminā ‘‘ekato paṭṭhapetvā ekato osāpentī’’tiādinā (pāci. 46) padabhājanāgatanayena anupasampannena saddhiṃ ārabhitvā ekato uccāraṇavasena padaṃ vā anupadaṃ vā anvakkharaṃ vā anubyañjanaṃ vā vadato padādigaṇanāvasena pācittiyanti vuttaṃ hoti.
904在《大筏疏》等注释里说:没有收进结集的法当中,像《王教诫》这样的经,本身就是能让人犯戒的。应该这样理解上下文。《王教诫》是一部经的名字。用“等”这个字,还包括了《利根》等经。
904.Saṅgītiṃ anāruḷhesu dhammesu rājovādādayo suttantā āpattijanakāyevāti mahāpaccariyādisu vuttāti yojanā. Rājovādo nāma eko suttanto. Ādi-saddena tikkhindriyādisuttantā gahitā.
905比丘或比丘尼起“未受具足戒”想,或者比丘对此心存疑惑,那么在以句教法时,就犯恶作。应当这样连接理解。
905. Bhikkhusmimpi bhikkhuniyāpi ca anupasampannasaññino, vimatissa vā bhikkhussa tathā padasodhamme dukkaṭaṃ hotīti yojanā.
906-7“一起让他诵”是指:和那些一起受持诵文、尚未受具足戒的人一道,出声让他诵。“或者诵习”是指:就像那样,一起诵习。
906-7.Ekato uddisāpetīti ekato uddesaṃ gaṇhantehi anupasampannehi saddhiṃ uccāraṇavasena uddisāpeti. Sajjhāyaṃ vā karotīti tathā ekato sajjhāyati.
如果在一首偈颂里,有一句诵不出来,其余部分能诵出来,这就叫作“多数熟练的经典”。这个道理在经里也应该知道——这是注疏里的话。所以在“多数熟练的经典”这句话里,“多数”是省略的说法。“令诵出”,意思是说“这样念”,也就是一起念出来。“诵”,指应当诵的内容。“以彼”,指以未受具足戒的人。
‘‘Sace ekagāthāya eko pādo na āgacchati, sesaṃ āgacchati, ayaṃ yebhuyyena paguṇagantho nāma. Esa nayo suttepi veditabbotī’’ti (pāci. aṭṭha. 48) aṭṭhakathāvacanato paguṇaganthanti ettha ‘‘yebhuyyenā’’ti seso. Opātetīti ‘‘evaṃ bhaṇāhī’’ti ekato bhaṇati. Uddesanti uddisitabbaṃ. Tenāti anupasampannena.
908由于这既从言语生起,也从言语与心两者生起,所以这种生起方式被称为“词法”(padasodhamma)之名。应当这样来理解它们的关联。
908. Yasmā idaṃ padasodhammasikkhāpadaṃ vācato ca samuṭṭhāti, vācācittadvayāpi ca samuṭṭhāti, tasmā idaṃ samuṭṭhānaṃ padasodhammasaññitanti vuttanti yojanā.
909-10909-10. 在完全有顶盖、完全有围障的住所中,如果比丘在夜间与比丘以外的人一起躺卧,除了特定情况外,在三夜之内,就犯巴吉帝亚——应当这样连接理解。因为注疏中说“凡是能起到遮蔽作用的,在这里都应理解为有顶盖和有围障”,所以,用砖、石、灰泥、草、叶等任何能作顶盖的东西完全覆盖的住所,就是“完全有顶盖”。又因为注疏中说“从地面开始,一直到顶盖,用墙或其他任何东西,甚至用布围起来”,所以,用任何东西围起来、遮蔽的住所,就是“完全有围障”。《库伦德注疏》中说:“即使没有碰到顶盖,只要以最低限度、用一肘半高的围墙等围起来,也仍然算是完全有围障。”这一点接下来会用“一肘半”等话来解释。
909-10. Sabbacchannasabbaparicchanne senāsane tissannaṃ pana rattīnaṃ yo pana bhikkhu rattiyaṃ ṭhapetvā bhikkhuṃ aññena sace nipajjeyya, tassa pācittiyaṃ siyāti yojanā. ‘‘Yaṃ kiñci paṭicchādanasamatthaṃ idha chadanañca paricchannañca veditabba’’nti (pāci. aṭṭha. 51) aṭṭhakathāyaṃ vuttattā chadanārahaṃ iṭṭhakāsilāsudhātiṇapaṇṇādīnaṃ yena kenaci sabbaso chāditaṃ senāsanaṃ sabbacchannaṃ. ‘‘Bhūmito paṭṭhāya yāva chadanaṃ āhacca pākārena vā aññena vā kenaci antamaso vatthenapi parikkhitta’’nti (pāci. aṭṭha. 51) aṭṭhakathāyaṃ vuttattā yena kenaci parikkhipitvā paṭicchāditasenāsanaṃ sabbaparicchannaṃ. ‘‘Chadanaṃ anāhacca sabbantimena pariyāyena diyaḍḍhahatthubbedhena pākārādinā parikkhittāpi sabbaparicchannāyevā’’ti (pāci. aṭṭha. 51) kurundaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ, taṃ ‘‘diyaḍḍhā’’tiādinā vakkhati.
在完全有顶盖、完全有围障的同一住所里,如果一位比丘和另一位已受具足戒的人,或者和多位已受具足戒的人一起,先共宿了三夜,从第四夜开始,在之后所有的夜晚,从日落以后,整个夜里,不管是前半夜还是后半夜,也不管是既非前半夜也非后半夜,只要在同一住所里躺下伸展身体睡觉,那么他每天都犯巴吉帝亚罪。这个规定,注释书里是用“在这里也应当知道‘同一住所’等四句”这一类话来说明的。
Evaṃ sabbacchannasabbaparicchanne ekasmiṃ senāsane yo bhikkhu upasampannato aññena ekena vā anekehi vā tirattaṃ sahaseyyaṃ kappetvā catuttharattiṃ ādiṃ katvā sabbarattīsu sūriyatthaṅgamato paṭṭhāya sakalarattiyaṃ paṭhamaṃ vā pacchā vā apubbācarimaṃ vā piṭṭhiṃ pasāretvā sace ekasenāsane seyyaṃ kappeti, tassa devasikaṃ pācittiyaṃ hotīti idaṃ vidhānaṃ ‘‘apicettha ekāvāsādikampi catukkaṃ veditabba’’ntiādinā (pāci. aṭṭha. 51) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.
“大多数有遮盖且有围障”这句话,也应当这样连接起来理解其含义。按照注释书中所说:“如果某处上方大部分地方有遮盖,少部分没有遮盖,四周大部分有围障,少部分没有围障,这就叫作大多数有遮盖、大多数有围障。”应当依照注释书所说的方式,理解大多数有遮盖、有围障。其含义如前所述。关于“大多数是粪扫衣”这句,注释书中说,三份中有两份称为“大多数”;但在这里的词语清净法中,正如注释书解释“大多数是熟练的典籍”时所说的“一首偈颂”等那样,应当知道四份中有三份也称为“大多数”。
‘‘Yebhuyyena paricchanne channe’’ti imināpi evameva yojetvā attho veditabbo. ‘‘Yassā pana upari bahutaraṃ ṭhānaṃ channaṃ, appaṃ acchannaṃ, samantato ca bahutaraṃ parikkhittaṃ, appaṃ aparikkhittaṃ, ayaṃ yebhuyyenachannā yebhuyyenaparicchannā nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 51) aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena yebhuyyena channaparicchannaṃ veditabbaṃ. Attho vuttanayoyeva. ‘‘Yebhuyyena paṃsukā’’ti etassa aṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 86) tīsu dve yebhuyyaṃ nāma, idha pana padasodhamme ‘‘yebhuyyena paguṇaṃ gantha’’nti etassa aṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 48) ‘‘ekagāthāyā’’tiādivivaraṇe viya catūsu tayopi bhāgā yebhuyyaṃ nāmāti veditabbaṃ.
911凡是作为淫欲够格对象、在第一巴拉基格中已经说明的,哪怕低到只是畜生,跟以该第一巴拉基格对象犯戒的补特伽罗一起躺下,就犯同宿罪。这是句子的连接方式。
911. Methunassa pahonakaṃ yaṃ pana vatthu paṭhamapārājikāya niddiṭṭhaṃ antamaso tiracchānagatenapi, tena paṭhamapārājikavatthunā puggalena saha nipajjitvā āpatti sahaseyyāpatti hotīti yojanā.
912-3“或两者都躺下”这一说法,由于已通过前两首偈颂从意义上显示了选项,为了说明按前后次第也可能发生,便以“未受具足者”等(律藏巴吉帝亚52-54)的方式,指出所显示的两类情形,所以说“已躺下”等。“起立后”这一说法,应当按间隔来理解。或者说,也按未受具足者来计数,即在许多未受具足者中,按他们的数目来算。在许多未受具足者中,按他们的数目来算,一位比丘有许多罪;如此显示之后,也就说明了:在许多受具足者中有一位未受具足者时,按他们与那一位的作业计数,应当犯许多罪;而在两者都众多时,每一位受具足者按未受具足者的计数,也有许多罪。
912-3. ‘‘Ubho vā nipajjantī’’ti vikappassa paṭhamagāthādvayeneva atthato dassitattā pubbāpariyavasenapi sambhavantaṃ dassetuṃ ‘‘anupasampanne’’tiādinā (pāci. 52-54) nayena dassitapakkhadvayaṃ nidassetumāha ‘‘nipanne’’tiādi. ‘‘Uṭṭhahitvā’’ti idaṃ vicchāvasena gahetabbaṃ. Anupasampannagaṇanāyapi vāti bahūsu anupasampannesu tesaṃ gaṇanāya ca. Anupasampannesu bahūsu tesaṃ gaṇanāya ekassa bhikkhuno bahū āpattiyo hontīti evaṃ dassanena upasampannesu bahūsu ekasmiṃ anupasampanne sati tesañca tassa payogagaṇanāya āpajjitabbā bahū āpattiyo ca ubhosupi bahūsu ekekasseva upasampannassa anupasampannagaṇanāya bahū āpattiyo ca hontītipi dassitaṃ hoti.
914如果只有一扇门可以进出,那么即使住处有一百间房,只要只有一个出入口,受具足戒的比丘住在其中一间房里,在自己睡觉的房间里,无论关门还是不关门,到了第四夜还躺下睡觉,那么对于睡在上层以及其他房间里的未受具足戒者,同样适用前面所说的定罪规则。为了说明这一点,才说“如果关了门”等话。“房”是省略了后面的词,实际指房门。到了第四天太阳落山时躺下,就可能犯罪,这是句子的连接方式。“与未受具足戒者一起”这个意思可以从上下文得知。罪是巴吉帝亚。
914. Ekeneva dvārena vaḷañjitabbato ekūpacāre satagabbhepi senāsane upasampanno ekasmiṃ gabbhe vasanto attanā sayanagabbhe dvāraṃ pidahitvā vā apidahitvā vā catuttharattiyaṃ sayati ce, uparimatale, avasesagabbhesu ca sayantehi anupasampannehi pubbe vuttaāpattiniyamoyevāti dassanatthamāha ‘‘sace pidhāyā’’tiādi. Gabbhadvāraṃ uttarapadalopena ‘‘gabbha’’nti vuttaṃ. Catutthadivase atthaṅgate sūriye nipajjati, āpatti siyāti yojanā. ‘‘Anupasampannena sahā’’ti pakaraṇato labbhati. Āpatti pācittiyaṃ.
915“一肘半高”,就是按木匠的墨线量,高度为一肘半。所谓“围墙”,是指已经建成的围墙。所谓“堆积”,也有人说是尚未完成的围墙。这里为了说明阳台不算在内,所以说“即使高十肘,地基也不计入围绕的范围”,义注认为这就是量度标准。“地基”指的就是阳台。用“等”字,还包括墙壁、木板遮挡之类。
915.Diyaḍḍhahatthubbedhenāti vaḍḍhakiratanena diyaḍḍharatanubbedhena. Pākāro nāma niṭṭhito. Cayanaṃ nāma vippakatapākārotipi vadanti. Iminā ca āḷindassa aggahaṇatthaṃ ‘‘dasahatthubbedhāpi jagati parikkhepasaṅkhyaṃ na gacchatī’’ti (pāci. aṭṭha. 51) aṭṭhakathā pamāṇanti vadanti. Jagatīti āḷindaṃ. Ādi-saddena bhittipaṇṇāvaraṇādigahaṇaṃ.
916是布屋还是衣屋?
916.Dussakuṭiyanti vatthakuṭiyaṃ.
917“从全覆全围等的差别,从大部分等的差别”这句话里的“等”字,要分别对应到每一组。第一个“等”字,涵盖了全覆大部分围、全覆半围、全围大部分覆、全围半覆这四种,称为住所。再加上偈颂里直接说到的全覆全围,一共显示五种住所。第二个“等”字,涵盖了大部分覆大部分围、大部分覆半围、大部分围半覆这三种,称为住所。这样一共得出八种分类。那为什么又说“七巴吉帝亚”呢?因为这是依据大注疏的说法。正如大注疏中说:“全覆大部分围,巴吉帝亚;全覆半围,巴吉帝亚;大部分覆半围,巴吉帝亚;全围大部分覆,巴吉帝亚;全围半覆,巴吉帝亚;大部分围半覆,巴吉帝亚;再加上圣典里所说的巴吉帝亚,一共说为七巴吉帝亚。”
917. ‘‘Sabbacchannaparicchannādippabhedato yebhuyyādippabhedato’’ti ādi-saddo paccekaṃ yojetabbo. Paṭhamena ādi-saddena sabbacchannayebhuyyaparicchannasabbacchannaupaḍḍhaparicchannasabbaparicchannayebhuyyacchanna- sabbaparicchannaupaḍḍhacchannasaṅkhātāni cattāri senāsanāni gahitāni. Gāthāya sarūpena vuttasabbacchannasabbaparicchannena saddhiṃ pañca senāsanāni dassitāni honti. Dutiyena ādi-saddena yebhuyyacchannayebhuyyaparicchanna yebhuyyacchannaupaḍḍhaparicchanna yebhuyyaparicchannaupaḍḍhacchannasaṅkhātāni tīṇi senāsanāni gahitāni. Ime aṭṭha vikappā labbhanti. Kasmā vuttaṃ ‘‘satta pācittiyānī’’ti? Mahāaṭṭhakathāya vuttattā. Yathāha ‘‘mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘sabbacchanne yebhuyyenaparicchanne pācittiyaṃ, sabbacchanne upaḍḍhaparicchanne pācittiyaṃ, yebhuyyenacchanne upaḍḍhaparicchanne pācittiyaṃ, sabbaparicchanne yebhuyyenacchanne pācittiyaṃ, sabbaparicchanne upaḍḍhacchanne pācittiyaṃ , yebhuyyenaparicchanne upaḍḍhacchanne pācittiyaṃ, pāḷiyaṃ vuttapācittiyena saddhiṃ satta pācittiyānī’ti vutta’’nti (pāci. aṭṭha. 53).
为什么在义注里先说了“八条巴吉帝亚”,接着又把数目限定为“七”呢?对于没有疑惑的情况,先给出这样的解释:在圣典中说到两种分类——“所谓床座,就是全覆全围、大部分覆大部分围”——取其中一种所说的巴吉帝亚,与圣典中已说的巴吉帝亚合在一起,所以说为“七”。在《萨罗他迪波尼》中也给出了解释:“圣典中说‘七条巴吉帝亚’,是把圣典中所说的两种巴吉帝亚从总体上合为一个来说的。但如果分别计算,全覆全围是巴吉帝亚,大部分覆大部分围也是巴吉帝亚,那就正好是八条巴吉帝亚。”
Kasmā pana aṭṭhakathāyaṃ ‘‘aṭṭha pācittiyānī’’ti vatvā ‘‘sattā’’ti gaṇanaparicchedo katoti? Nissandehe tāva ‘‘seyyā nāma sabbacchannā sabbaparicchannā, yebhuyyenacchannā yebhuyyenaparicchannā’ti (pāci. 52) pāḷiyaṃ āgatesu dvīsu vikappesu ekasmiṃ vuttapācittiyaṃ gahetvā pāḷiyaṃ vuttena pācittiyena ‘sattā’ti vutta’’nti parihāro dassito. Sāratthadīpaniyañca ‘‘satta pācittiyānī’ti pāḷiyaṃ vuttapācittiyadvayaṃ sāmaññato ekattena gahetvā vuttaṃ. Visuṃ pana gayhamāne sabbacchanne sabbaparicchanne pācittiyaṃ, yebhuyyenacchanne yebhuyyenaparicchanne pācittiyanti aṭṭheva pācittiyāni hontī’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.53) parihāro vutto.
在全部、多数、一半这些情形中,配上覆与围的搭配后,就出现九种组合。其中第九种——半覆半围——因为已经说明是恶作,所以由排除可以推知,其余八种只可能出现八种巴吉帝亚。不过,注疏里说“七种”,应当理解为:因为稍微少一点或多一点,都不足以构成一个完整的倍数,所以才那样说。“于此”,就是指在这个学处中。
Sabbayebhuyyaupaḍḍhapadesu channaparicchannapadehi yojitesu nava vikappā sambhavanti, tesu navame upaḍḍhacchannaupaḍḍhaparicchannavikappe dukkaṭassa dassitattā pārisesato itaresu aṭṭhasu aṭṭha pācittiyāneva sambhavanti. Aṭṭhakathāyaṃ pana appakaṃ ūnamadhikaṃ vā guṇanūpagaṃ na hotīti katvā ‘‘sattā‘‘ti vuttanti gahetabbaṃ. Etthāti imasmiṃ sikkhāpade.
918“半覆半围”,应当这样连接。“全围少覆”,应当依次连接。通过这个,在注疏中提到的五种分别里,先显示了第三种分别,然后用“等”这个字涵盖了“全覆”等其余几种分别。正如注疏中所说:“全覆少围,犯恶作;大部分覆少围,犯恶作;全围少覆,犯恶作;大部分围少覆,犯恶作;连同圣典中提到的恶作,一共说了五种恶作。”所谓“圣典中提到的恶作”,就是指这首偈颂开头所说的那个恶作。正如所说:“半覆半围,犯恶作。”
918. ‘‘Aḍḍhacchanne aḍḍhaparicchanne’’ti yojanā. ‘‘Sabbaparicchanne cūḷacchanne’’ti yathākkamena yojanā. Iminā aṭṭhakathāgatesu pañcasu vikappesu tatiyavikappaṃ dassetvā ādi-saddena sabbacchannādayo sesavikappā gahitā. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sabbacchanne cūḷakaparicchanne dukkaṭaṃ, yebhuyyenacchanne cūḷakaparicchanne dukkaṭaṃ, sabbaparicchanne cūḷakacchanne dukkaṭaṃ, yebhuyyenaparicchanne cūḷakacchanne dukkaṭaṃ, pāḷiyaṃ āgatadukkaṭena saha pañca dukkaṭānīhi vutta’’nti (pāci. aṭṭha. 53). Pāḷiyaṃ āgatadukkaṭaṃ nāma imissāyeva gāthāya ādimhiyeva vuttadukkaṭaṃ. Yathāha ‘‘upaḍḍhacchanne upaḍḍhaparicchanne āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 53).
这里说的“小覆盖”等,应当这样理解:如果一处住处分成四份,其中一份有覆盖,其余三份没有覆盖,这就叫“小覆盖”。如果分成三份,其中两份有覆盖,一份没有覆盖,这就叫“多分覆盖”。如果分成两份,一份有覆盖,一份没有覆盖,这样的住处就叫“半覆盖”。“小围绕”等也应当按这个方式来理解。“与覆盖等”用的是具格,表示“一起、伴随”的意思;“亦”字表示集合。整句应当这样连起来理解:连同一切“小围绕、有覆盖”等四种情况一起,在半覆盖半围绕的处所中,总共说明了五种恶作。
Cūḷacchannādīni cettha evaṃ veditabbāni – yassa catūsu bhāgesu eko channo, sesā acchannā, idaṃ cūḷakacchannaṃ. Yassa tīsu bhāgesu dve channā, eko acchanno, idaṃ yebhuyyenacchannaṃ. Yassa dvīsu bhāgesu eko channo, eko acchanno, idaṃ upaḍḍhacchannaṃ nāma senāsanaṃ. Cūḷaparicchannādīni iminā nayena veditabbāni. Channādīhipīti sahatthe karaṇavacanaṃ. Pi-saddo samuccayattho. Sabbacūḷaparicchannachannādīhi catūhipi saha aḍḍhacchannaparicchanne pañcadhā dukkaṭaṃ paridīpitanti yojanā.
920“一切覆盖等”这里,“等”字还包含了律典中所说的“一切围绕、一切覆盖、多分覆盖、多分无围绕”这些无犯情况,以及注疏中所说的“半覆盖小围绕、半围绕小覆盖、小覆盖小围绕”这三种无犯情况。
920.Sabbacchannādiketi ettha ādi-saddena ‘‘sabbaparicchanne sabbaacchanne yebhuyyenaacchanne yebhuyyenaaparicchanne’’ti (pāci. 54) pāḷiyaṃ vuttā anāpattivārasesā ca aṭṭhakathāyaṃ vuttā ‘‘upaḍḍhacchanne cūḷakaparicchanne, upaḍḍhaparicchanne cūḷakacchanne , cūḷakacchanne cūḷakaparicchanne’’ti (pāci. aṭṭha. 53) tayo anāpattivārā ca gahitā.
921“卧时亦”这里的“亦”字,还涵盖了经文里说的另一种情况:“比丘卧时,未受具足戒的人坐着,或者两人都坐着。”
921.Nipannepīti ettha pi-saddena ‘‘bhikkhu nipanne anupasampanno nisīdati, ubho vā nisīdantī’’ti (pāci. 54) pāḷiyaṃ vuttapakārantare samuccinoti.
922“亦”这个字,是在说明:更何况是长辈女人。“应共宿”:进入具备前面所说的特征——完全覆盖、完全围住等——的住处之后,从日落开始,按照前面所说的方式,作伸展背部的卧姿。
922.Api-saddena pageva mahattariyāti dasseti. Sahaseyyaṃ pakappeyyāti yathāvuttalakkhaṇaṃ sabbacchannasabbaparicchannādisenāsanaṃ pavisitvā sūriyatthaṅgamato paṭṭhāya pubbe vuttappakāreneva piṭṭhippasāraṇalakkhaṇaṃ seyyaṃ kappeyya.
923-4“天女”是指天界的女人。“畜生道女”是指蜥蜴之类的雌性畜生。用“成为交合对象者”这句话,是在说明:对不是交合对象的女人共宿,就没有过失。“计算对象”是指计算女人,以及计算她们和自己的行为。“有”是指比丘有。与女人共宿三天,依这条学处犯了罪之后,如果在第四天共宿,就依两条学处犯罪。这里应当这样理解:对于成为恶作对象的那位女人,比丘在那里共宿时,先依这条学处犯恶作;到第四天夜里共宿时,在依这条学处应犯的恶作之外,连同前一条学处一起,犯巴吉帝亚。
923-4.Deviyāti devitthiyā. Tiracchānagatitthiyāti godhādikāya. ‘‘Methunavatthubhūtāyā’’ti iminā methunadhammassa avatthubhūtāya sahaseyyāya dosābhāvaṃ dasseti. Vatthūnaṃ gaṇanāyāti mātugāmassa gaṇanāya ca tāsañca attano ca payogagaṇanāya ca. Assāti bhikkhussa. Mātugāmena tayo divase sahaseyyāya iminā sikkhāpadena āpattiṃ āpajjitvā catutthadivase sahaseyyāya dvīhipi sikkhāpadehi āpattiṃ āpajjatīti ettha dukkaṭavatthubhūtāya itthiyā tattheva sahaseyyāya iminā sikkhāpadena dukkaṭaṃ āpajjitvā catutthadivase rattiyaṃ sahaseyyāya iminā sikkhāpadena āpajjitabbadukkaṭena saha purimasikkhāpadena pācittiyaṃ āpajjatīti veditabbaṃ.
926926. “以六句以上对女人说法”这个说法是有关联的。“女人”是指律典中所说的——“所谓女人,就是人类的女人,不是夜叉女,不是饿鬼女,不是畜生道的女人,有智慧,有能力了知善说恶说、粗鄙非粗鄙”——这样的人类女人。“说法”是指超过六句,正在宣说具有如下所述特征之法。“没有有智慧的男人”是指律典中所说的“所谓有智慧者,就是男子身,有能力了知善说恶说、粗鄙非粗鄙”的、处于能听到范围内的人类男子,不在场。“法”是指具足如下所述方式之教法。
926. Chappañcavācāhi uddhaṃ itthiyā dhammaṃ bhaṇantassāti sambandho. Itthiyāti ‘‘mātugāmo nāma manussitthī, na yakkhī, na petī, na tiracchānagatā, viññū paṭibalā hoti subhāsitadubbhāsitaṃ duṭṭhullāduṭṭhullaṃ ājānitu’’nti pāḷiyaṃ vuttamanussitthiyā. Bhaṇantassāti vakkhamānalakkhaṇaṃ dhammaṃ chahi padehi uttari bhaṇantassa. Viññuṃ purisaviggahaṃ vināti ‘‘viññū nāma purisaviggaho paṭibalo hoti subhāsitadubbhāsitaṃ duṭṭhullāduṭṭhullaṃ ājānitu’’nti (pāci. 64) pāḷiyaṃ vuttasavanūpacāragatamanussapurisaṃ vinā. Dhammanti vakkhamānappakārasarūpaṃ desanādhammaṃ.
927开示有两种:偈颂体和散句体。其中,为了说明偈颂体开示的语言是以偈句为特征的,所以说“偈句”等。而在散句体开示中,语言的划分应当依据词尾变化来理解。因此,《难点句》中说:“‘一个偈句’这话只是针对偈颂的构造而言,在其他地方则应取以词尾变化结尾的词。”以句所示之法即为法,法就是三藏。“义注”一词,应当理解为三次结集所传承的古义注。因此,《难点句》中说:“义注、法句因缘、本生因缘等。”据此,他们说所讲的义注就是古代结集所传承的。除了义注等文本以外,可以随自己的意愿用达米拉语等其他语言来说。
927. Gāthāmayā, cuṇṇiyaganthamayāti duvidhā desanā, tattha gāthāmayadesanāya vācā nāma gāthāpādalakkhaṇāti dassetumāha ‘‘gāthāpādo’’tiādi. Cuṇṇiyadesanāyaṃ pana vācāparicchedo vibhatyantavasena veditabbo. Tenāha gaṇṭhipade ‘‘eko gāthāpādo’ti idaṃ gāthābandhameva sandhāya vuttaṃ, aññattha pana vibhattiantapadameva gahetabba’’nti. Padasodhammaṃ niddiṭṭhaṃ dhammanti piṭakattayaṃ. ‘‘Aṭṭhakatha’’nti iminā saṅgītittayāruḷhaṃ porāṇaṭṭhakathaṃ gahetabbaṃ. Teneva gaṇṭhipade vuttaṃ ‘‘aṭṭhakathaṃ dhammapadajātakādivatthuñcā’’ti. Imināpi porāṇakaṃ saṅgītiāruḷhameva aṭṭhakathaṃ vuttanti vadanti. Aṭṭhakathādipāṭhaṃ ṭhapetvā damiḷādibhāsantarena yathāruci kathetuṃ vaṭṭatīti.
928928. 依句等六种语言,为之上而说法者——这是句子的连接方式。“为说法者”,是指用句法等所说的特征,以句等形式,通过六种语言进一步说法的人。“依句等计算”,就是按照前面所说的特征,逐句、逐字、逐音节地计算。
928. Padādīnaṃ vasā channaṃ vācānaṃ upari dhammaṃ desentassāti yojanā. Desentassāti padasodhamme vuttalakkhaṇapadādisarūpāhi chahi vācāhi uttari dhammaṃ desentassa. Padādigaṇanāyāti yathāvuttalakkhaṇapadaanupadaanvakkharaanubyañjanagaṇanāya.
929“男子形”就是人类男子的外貌。在这里,所谓“畜生”,指的是能变化外貌、有神通的龙和金翅鸟。
929.Purisaviggahanti manussapurisavesaṃ. Ettha tiracchānagatā nāma vesanimmānārahā iddhimantā nāgasupaṇṇā.
931据说,他在宣说更多的法。
931.Vadatoti adhikaṃ dhammaṃ bhāsato.
932“女人形”是指人类女人的样子。“畜生女”是指前面所说的那种畜生女的样子。
932.Itthirūpanti manussitthivesaṃ. Tiracchānagatitthiyāti vuttasarūpāya tiracchānagatitthiyā.
933933. 自己起身之后又坐下,再为(她)说法的,宣示为无犯,这是其中的关联。在“或对女人也是如此”这一句里,因为“如此”这个词已经涵盖了前面所说的那种情形,所以意思是说:对起身之后又坐下的女人再说法的,宣示为无犯。通过“起身”等说法显示威仪的变换,表明在各种不同的威仪中也都无犯。
933. Sayaṃ uṭṭhāya nisīditvā puna dhammaṃ desentassa anāpatti pakāsitāti sambandho. Mātugāmassa vā tathāti ettha ‘‘tathā’’ti iminā vuttappakārassa gahitattā uṭṭhāya nisinnassa mātugāmassa puna dhammaṃ desentassa anāpatti pakāsitāti vuttaṃ hoti. ‘‘Uṭṭhāyā’’tiādinā iriyāpathaparivattanadassanena nānāiriyāpathepi anāpattiṃ dīpeti.
934“对另一位,又对另一位”这一句,后面还要补上“来来去去的”。正如注疏所说:“所谓‘对另一位女人’,意思是:对一位说完,又对来来去去的另一位也说;这样,纵使坐在同一个座位上对十万个女人说法,也都是这个意思。”又,“及”字含有把未说到的内容一并收摄的作用,因此把“被问问题而说”这一句也收摄进来。若有女人问:“尊者,《长部》是讲什么的?”纵使为她把整部《长部》都讲出来,也不犯。正如注疏所说:“‘问问题、被问了就说’,是指:女人问‘尊者,所谓《长部》,是说明什么意义的?’这样被问了以后,比丘纵使把整部《长部》都说出来,也不犯。”这里所说的“纵使把整部《长部》都说出来”,是指只要还没讲完,即使第二天接着讲,也一样。
934.Aññissā puna aññissāti ettha ‘‘āgatāgatāyā’’ti seso. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘aññassa mātugāmassāti ekissā desetvā puna āgatāgatāya aññissāpi desetīti evaṃ ekāsane nisinno mātugāmasatasahassannampi desetīti attho’’ti (pāci. aṭṭha. 66). Avuttasamuccayatthena ca-saddena ‘‘pañhaṃ puṭṭho kathetī’’ti (pāci. 66) idaṃ samuccinoti. ‘‘Dīghanikāyo kimatthiyo bhante’’ti pañhaṃ pucchato mātugāmassa sabbaṃ dīghanikāyaṃ vadatopi anāpatti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘pañhaṃ pucchati, pañhaṃ puṭṭho kathetīti mātugāmo ‘dīghanikāyo nāma bhante kimatthaṃ dīpetī’ti pucchati, evaṃ pañhaṃ puṭṭho bhikkhu sabbaṃ cepi dīghanikāyaṃ katheti, anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 66). Ettha ca sabbaṃ cepi dīghanikāyaṃ kathetīti yāva na niṭṭhāti, tāva punadivasepi katheti.
935由于说法,以及由于没有让有智慧的男人就位的行为,因此应当承担作与不作。
935. Dhammassa desanāya, viññumanussapurisassa asannihitakaraṇena ca āpajjitabbato kriyākriyaṃ.
936广大的是指色界和无色界的禅那。殊胜的是指出世间法。已经被引导到最上状态,所以叫殊胜。对……宣说的人,是指以“我进入初禅”这样的方式,按照第四巴拉基格里所说的方式来宣说的人。因为在般涅槃时和被问时,比丘和比丘尼应当宣说自己所证得的上人法,所以说了“除了比丘尼,比丘”。剩下的部分是“对另一位”。就像注疏里说的:“‘对受具足戒者宣说真实’,这是只针对上人法而说的。因为在般涅槃时,或者在中间被极度折磨时,对受具足戒者宣说真实是允许的。”这里的“真实”,应当说成“在宣说上人法时”,这是表目的义的处格,意思是:宣说在自己相续中、在这个生命体里已经成就的上人法,这就是目的。
936.Mahaggataṃ rūpārūpajjhānaṃ. Paṇītaṃ lokuttaradhammaṃ. Padhānabhāvaṃ nītanti paṇītaṃ. Ārocentassāti ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjāmī’’tiādinā (pārā. 201) nayena catutthapārājike vuttanayena vadantassa. Parinibbānakāle ca puṭṭhakāle ca bhikkhubhikkhunīnaṃ attanā laddhassa uttarimanussadhammassa ārocetabbattā ‘‘ṭhapetvā bhikkhuniṃ bhikkhu’’nti vuttaṃ. ‘‘Aññassā’’ti seso. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘upasampannassa bhūtaṃ ārocetīti uttarimanussadhammameva sandhāya vuttaṃ. Parinibbānakāle, hi antarā vā atikaḍḍhiyamānena upasampannassa bhūtaṃ ārocetuṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 77). Bhūteti ettha ‘‘uttarimanussadhamme ārocite’’ti vattabbaṃ, nimittatthe bhummaṃ, attano santāne imasmiṃ attabhāve siddhauttarimanussadhammassa ārocananimittanti attho.
937如果他不了解对方所说的内容:当他告诉某人时,如果那人在刚听到的当下,不能以“这位是初禅的获得者”这类已经说过的表述方式来了知。所谓“间接说法”:就是像“住在你精舍里的那位,是初禅的获得者”这样一类的间接说法。如果他向某人宣说了上人法,而那人听完之后立刻不能了解“他这样说”,那么对于这样宣说的比丘,就犯恶作罪,这是前后关联。若对真实情况以间接方式宣说,比丘也犯恶作罪,这是整句的连缀方式。
937.Noce jānāti so vuttanti yassa āroceti, so sace sutakkhaṇeyeva vuttanayeneva ‘‘esa paṭhamajjhānassa lābhī’’tiādinā nayena vuttaṃ no jānāti. Pariyāyavacaneti ‘‘yo te vihāre vasati, so paṭhamassa jhānassa lābhī’’ti evamādipariyāyavacane. Yassa uttarimanussadhammaṃ āroceti, so sace sutasamanantaraṃ ‘‘esa evaṃ vadatī’’ti vuttaṃ no jānāti, tādisassa ārocentassa bhikkhuno hoti āpatti dukkaṭanti sambandho. Assa bhūtassa pariyāyavacane ca bhikkhuno āpatti dukkaṭaṃ hotīti yojanā.
938在存在这样的理由时:即使已经知道对方有那样的动机,只要存在那种可称为能显示修行不会白费、能激励、能鼓舞等作用的理由。对一切:指对已受具足戒和未受具足戒的一切人。戒等:指戒、多闻、教法方面的功德。说:在这里,从上下文来看,指的是比丘。
938.Tathārūpekāraṇe satīti parassa kāraṇabhāvaṃ ñatvāpi paṭipattiyā amoghabhāvadassanasamuttejanasampahaṃsanādikarasaṅkhāte kāraṇe sati. Sabbassāpīti upasampannānupasampannassa sabbassa. Sīlādinti sīlasutapariyattiguṇaṃ. Vadatoti ettha ‘‘bhikkhuno’’ti pakaraṇato labbhati.
939不可能是指:见具足者不可能有疯狂等状态。正如注疏中所说:“因为见具足者没有疯狂或心乱。这在《大筏疏》中也已经讨论过了。”应当知道,在说明为什么不提“疯狂”这个词时,就已经通过举例标示出了不提“心乱”等词的理由。在这里,只有具备道果见的圣者才确实没有疯狂等状态。但获得禅那的人如果出现那种状态,就会从禅那退失,因此对他们来说,应当说:因为虚妄而说则无犯,并非因为真实而说。
939.Tadasambhavāti diṭṭhisampannassa ummādādīnaṃ asambhavā. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘diṭṭhisampannānaṃ ummādassa vā cittakkhepassa vā abhāvāti. Mahāpaccariyampi hi vicārita’’nti (pāci. aṭṭha. 77). Ummattakapadassa avacane kāraṇaṃ vadanteneva khittacittādipadānaṃ avacane kāraṇañca upalakkhaṇato dassitamevāti daṭṭhabbaṃ. Ettha ca maggaphaladiṭṭhiyā samannāgatānaṃ ariyānameva hi ummattakādibhāvo natthi. Jhānalābhino pana tasmiṃ sati jhānā parihāyanti, tasmā tesaṃ abhūtārocanapaccayā anāpatti vattabbā, na bhūtārocanapaccayā.
940这条罪除了已证得禅那、道果等的人以外,对其他的人不可能发生,所以说“只有善心和无记心两种心”。这是就最高标准来说的,只针对圣者而说。但是,不了解施设(概念假立)而获得禅那的凡夫,以贪欲之力,在不同的事情上也会以不善心说出来,这种情况并非不存在,因此应该说“三种心”。即便如此,应当看到,多数情况下只有善心和无记心发生,所以才那样说。两种受,是指乐受和舍受。这条学处因为不了解施设,就成了无心而犯。圣者在这里了解施设,所以不违犯;凡夫即使了解施设,也照样违犯。应当看到,他们因为违犯导师教令的强力不善思,会从禅那退失。
940. Imissāpattiyā aññatra jhānamaggādilābhīnaṃ aññassa asambhavā ‘‘kusalābyākateheva dvicitta’’nti vuttaṃ. Idañca ukkaṭṭhaparicchedena ariyapuggaleyeva sandhāya vuttaṃ. Paṇṇattiṃ ajānantā pana jhānalābhī puthujjanā nānāvatthumhi lobhavasena akusalacittenāpi na ārocentīti natthi, tasmā ‘‘ticitta’’nti vattabbaṃ siyā, tathāpi bahulena kusalābyākatānameva sambhavoti evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Dvivedanaṃ sukhopekkhāvasena. Idañca sikkhāpadaṃ paṇṇattiajānanavasena acittakasamuṭṭhānaṃ hoti. Ariyā cettha paṇṇattiṃ jānantā vītikkamaṃ na karonti, puthujjanā pana paṇṇattiṃ jānitvāpi vītikkamaṃ karonti. Te ca satthuno āṇāvītikkamacetanāya balavaakusalabhāvato jhānā parihāyantīti daṭṭhabbaṃ.
941941. 把比丘的粗恶罪告知未受具足戒者,除了有僧团许可的情况——这样连接:那位比丘就犯戒。所谓“粗恶罪”,就是桑喀地谢思。那么,分别中既然说“粗恶罪,就是四巴拉基格和十三桑喀地谢思”,为什么这里只取桑喀地谢思呢?回答说:巴拉基格是为了显示“粗恶”这个词的含义才说的,而这里世尊所指的只是桑喀地谢思——这是注释书里已经讨论过的。那里确实说过:“巴拉基格是为了显示‘粗恶’一词的含义才说的,但这里所指的是桑喀地谢思。”后面还会说:“这里只有桑喀地谢思才被认为是粗恶罪。”关于“未受具足戒者”:分别中明确指出“除了比丘和比丘尼,其余的就是未受具足戒者”,所以这里说的是向这样的人告知。
941. Bhikkhuno duṭṭhullaṃ āpattiṃ bhikkhusammutiṃ ṭhapetvā anupasampanne ārocentassa bhikkhuno āpattīti yojanā. Duṭṭhullaṃ āpattinti saṅghādiseso. Nanu ca ‘‘duṭṭhullā nāma āpatti cattāri ca pārājikāni terasa ca saṅghādisesā’’ti (pāci. 79) padabhājane pārājikasaṅghādisesā dassitā, kasmā idha saṅghādisesova gahitoti? Vuccate – pārājikaṃ duṭṭhullasaddatthadassanatthaṃ vuttaṃ, idha pana saṅghādisesoyeva bhagavatā adhippetoti aṭṭhakathāyaṃ vicāritametaṃ. Vuttañhi tattha ‘‘pārājikāni duṭṭhullasaddatthadassanatthaṃ vuttāni, saṅghādisesaṃ pana idha adhippeta’’nti (pāci. aṭṭha. 78). Vakkhati ca ‘‘idha saṅghādisesāva, duṭṭhullāpattiyo matā’’ti. Anupasampanneti ‘‘bhikkhuñca bhikkhuniñca ṭhapetvā avaseso anupasampanno’’ti (pāci. 80) padabhājane niddiṭṭhaanupasampannassa ārocentassāti vuttaṃ hoti.
所谓“除了比丘许可”,在《分别》里以“有比丘许可,只限于罪,不限于家族”等语句说明:对频繁犯戒的比丘,为了让他将来能守护自己、生起惭愧心,僧团可以限定罪的范围、或限定在家人(近事男)的范围、或两者都限定、或两者都不限定,然后让他发露罪过;僧团要在僧众中间三次告知,取得同意后才算成立。这里说的就是“除了这个许可之外”。正如注疏中所说:“看到频繁犯戒的比丘,心想‘这样一来,他将来会因为对别人的惭愧而守护自己’,为了这位比丘的利益,三次征求僧团同意后,应由僧团来做。”
Ṭhapetvā bhikkhusammutinti ‘‘atthi bhikkhusammuti āpattipariyantā na kulapariyantā’’tiādinā (pāci. 80) padabhājane dassitaṃ abhiṇhāpattikassa bhikkhuno āyatiṃ saṃvaratthaṃ hirottappajananatthaṃ āpattiyo vā upāsakakulāni vā ubhayameva vā paricchinditvā vā aparicchinditvā vā āpattiyo ārocetuṃ saṅghena saṅghamajjhe tikkhattuṃ sāvetvā katasammutiṃ ṭhapetvāti vuttaṃ hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘abhiṇhāpattikaṃ bhikkhuṃ disvā ‘evamesa paresu hirottappenāpi āyatiṃ saṃvaraṃ āpajjissatī’ti tassa bhikkhuno hitesitāya tikkhattuṃ apaloketvā saṅghena kātabbā’’ti (pāci. aṭṭha. 80).
942“结合而说”中的“即”字,应当放在合适的位置上。接下来会用“事”等来说明“即”字所限定的含义。用“泄不净”来说事,用“桑喀地谢思”来说罪。过失本身就是过失。“巴吉帝亚罪”是它的类别。把“此人泄不净、犯桑喀地谢思”这样连事带罪一起说的时候,其过失就成为巴吉帝亚罪,应当这样连接理解。
942.Ghaṭetvā vadantassevāti evakāro yathāṭhāne yojetabbo. Evakārena byavacchinnamatthaṃ vakkhati ‘‘vatthu’’ntiādinā. ‘‘Asuciṃ mocetvā’’ti iminā vatthumāha, ‘‘saṅghādisesa’’nti iminā āpattiṃ. Vajjameva vajjatā. ‘‘Pācittiyāpattī’’ti imassāyaṃ pariyāyo. ‘‘Ayaṃ asuciṃ mocetvā saṅghādisesaṃ āpanno’’ti vatthunā saddhiṃ ghaṭetvā āpattiṃ vadantassa vajjatā pācittiyāpatti hotīti yojanā.
943清净者,是指没有犯巴拉基格的人。说,是指说的原因,也就是连同事由一起说桑喀地谢思的意思。
943.Suddhassāti pārājikamanāpannassa. Vadanti vadanahetu, vatthunā saddhiṃ saṅghādisesassa kathanatoti attho.
944非粗重是指桑喀地谢思以外的罪。粗重想是指桑喀地谢思想。或者说其余诸罪,是指除桑喀地谢思以外其余六种罪聚。
944.Aduṭṭhullāyāti saṅghādisesato aññāya āpattiyā. Duṭṭhullasaññinoti saṅghādisesasaññino. Sesā āpattiyopi vāti saṅghādisesaṃ vinā sese chaḷāpattikkhandhe.
945“如是”这个词,是在指出那是恶作。宣说未受具足戒者五种被视为粗重的恶行的人,也同样得恶作——这是句子的连接方式。所谓“未受具足戒者五种被视为粗重的恶行”,指的是违犯杀生等五条学处。但有些人说“漏精等五种”,这不应采纳。因为杀生等十条学处才是为沙弥制定的。对于为他们制定的这些学处,才应当考察粗重与非粗重,而漏精等并不是单独为他们制定的。
945.Tathāti dukkaṭaṃ atidisati. Pañcadhā mataṃ anupasampannassa duṭṭhullaṃ ajjhācāraṃ ārocentassa tathā dukkaṭanti yojanā. Anupasampannassa pañcadhā mataṃ duṭṭhullaṃ ajjhācāranti ca pāṇātipātādipañcasikkhāpadavītikkamā gahitā. Keci pana ‘‘sukkavissaṭṭhiādayo pañcā’’ti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. Pāṇātipātādīni hi daseva sikkhāpadāni sāmaṇerānaṃ paññattāni. Tesaṃ paññattesuyeva ca sikkhāpadesu duṭṭhullāduṭṭhullavicāraṇā kātabbā, na ca sukkavissaṭṭhiādīni visuṃ tesaṃ paññattāni atthīti.
那么,对比丘来说,所谓粗重的漏精等事,对未受具足戒者究竟叫什么呢?叫恶行。正如注疏中所说:“漏精……乃至……名为恶行。”由此也可以成立:“对未受具足戒者,漏精等不名为粗重。”因为当说“名为恶行”时,就表明对未受具足戒者来说,漏精等只是名为恶行,而不是名为粗重恶行。又因为注疏中说“名为恶行”,而且对未受具足戒者来说漏精等属于不应做的事,所以它们归入惩罚甘马所处理的事项。有人说,如果比丘怀着想毁坏另一位未受具足戒者名声的心,而宣说这些事,就犯恶作。这里所说的“未受具足戒者”,应当理解为包括沙弥、沙弥尼和式叉摩那。
Atha bhikkhuno duṭṭhullasaṅkhātāni sukkavissaṭṭhiādīni anupasampannassa kiṃ nāma hontīti? Ajjhācāro nāma hontīti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sukkavissaṭṭhi…pe… ajjhācāro nāmāti vutta’’nti (pāci. aṭṭha. 82). Imināpi cetaṃ siddhaṃ ‘‘anupasampannassa sukkavissaṭṭhiādi duṭṭhullaṃ nāma na hotī’’ti. ‘‘Ajjhācāro nāmā’’ti hi vadanto anupasampannassa sukkavissaṭṭhiādi kevalaṃ ajjhācāro nāma hoti, na pana duṭṭhullo nāma ajjhācāroti dīpeti. ‘‘Ajjhācāro nāmā’’ti ca aṭṭhakathāyaṃ vuttattā, akattabbarūpattā ca anupasampannassa sukkavissaṭṭhiādīni daṇḍakammavatthupakkhaṃ bhajanti. Tāni ca aññassa anupasampannassa avaṇṇakāmatāya ārocento bhikkhu dukkaṭaṃ āpajjatīti vadanti. Idha pana anupasampannaggahaṇena sāmaṇerasāmaṇerisikkhamānānaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ.
“非粗重恶行”这句是用来连接上下文的。还要补上“未受具足戒者的”这几个字。也就是说,对未受具足戒者来说,除了前面所说的五条学处之外,像非时食这类其他的,就是非粗重恶行。正如经文所说:“未受具足戒者的粗重或非粗重恶行”等等。
Aduṭṭhullaṃ ajjhācāranti yojanā. ‘‘Anupasampannassā’’ti ca ajjhāharitabbāni. Anupasampannassa yathāvuttehi pañcasikkhāpadehi aññaṃ vikālabhojanādiṃ aduṭṭhullaṃ ajjhācāraṃ vā. Yathāha ‘‘anupasampannassa duṭṭhullaṃ vā aduṭṭhullaṃ vā ajjhācāra’’ntiādi (pāci. 82).
946或者只是报告事情本身:以“这个人犯了漏精”这样的方式,只报告事情本身。或者只是报告罪:以“这个人犯了巴拉基格,这个人犯了桑喀地谢思”这样的方式,只报告罪本身。关于“比丘共许”,这里应当理解为把事和罪结合起来报告。“如是”这个词,指的是“无犯”。
946.Kevalaṃvatthuṃ vā ārocentassāti ‘‘ayaṃ sukkavissaṭṭhiṃ āpanno’’tiādinā nayena vatthumattaṃ ārocentassa. Kevalaṃ āpattiṃ vā ārocentassāti ‘‘ayaṃ pārājikaṃ āpanno, ayaṃ saṅghādisesaṃ āpanno’’tiādinā nayena āpattimattaṃ ārocentassa ca. Bhikkhusammutiyāti ettha vatthunā ghaṭetvā āpattiṃ ārocentassāti gahetabbaṃ. ‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘anāpattī’’ti etaṃ parāmasati.
948在《词句分别》中,先举出“地有两种:已生地和未生地”,然后说——
948.Akappiyaṃ pathavinti padabhājane ‘‘dve pathaviyo jātā ca pathavī ajātā ca pathavī’’ti (pāci. 86) uddisitvā –
所谓“生地”,就是纯粹的尘土、纯粹的泥土,石头少、砂砾少、瓦片少、碎石少、沙子少,大部分是尘土、大部分是泥土;而且没有经过火烧的,也称为生地。另外,无论是尘堆还是土堆,只要被雨淋超过四个月,这也称为生地。
‘‘Jātā nāma pathavī suddhapaṃsu suddhamattikā appapāsāṇā appasakkharā appakathalā appamarumbā appavālikā yebhuyyenapaṃsukā yebhuyyenamattikā, adaḍḍhāpi vuccati jātā pathavī. Yopi paṃsupuñjo vā mattikāpuñjo vā atirekacātumāsaṃ ovaṭṭho, ayampi vuccati jātā pathavī’’ti (pāci. 86) ca,
所谓“未生地”,就是纯粹是石头、纯粹是碎石、纯粹是瓦片、纯粹是粗砂、纯粹是细沙,尘土少、泥土少,大部分是石头、大部分是碎石、大部分是瓦片、大部分是粗砂、大部分是细沙,即使被火烧过,也叫作未生地。还有,尘堆或土堆被雨淋不到四个月的,这也叫作未生地。
‘‘Ajātā nāma pathavī suddhapāsāṇā suddhasakkharā suddhakathalā suddhamarumbā suddhavālikā appapaṃsu appamattikā yebhuyyenapāsāṇā yebhuyyenasakkharā yebhuyyenakathalā yebhuyyenamarumbā yebhuyyenavālikā, daḍḍhāpi vuccati ajātā pathavī. Yopi paṃsupuñjo vā mattikāpuñjo vā ūnacātumāsaṃ ovaṭṭho, ayampi vuccati ajātā pathavī’’ti (pāci. 86) ca –
在所说的两种地当中,被称为“生地”的那种地,就是不可用的地。
Niddiṭṭhāsu dvīsu pathavīsu jātapathavisaṅkhātaṃ akappiyapathaviṃ.
这里,石头等的特征应依照注疏中所说的方式来了知:拳头大小以上的,应知是石头;拳头大小的,是砾石。瓦片,指破碎的陶片。碎石,指坚硬的砾石。沙,就是细沙。大部分是尘土等的特征,则应从注疏中的“大部分是尘土,指三份中有两份是尘土,一份是石头等中的某一种”,以及“未烧过,指没有经过烧炉、烧砖、烧陶器、烧窑等方式烧过”等来了知。在“少尘少土”这两句里,是以简说的方式说明了大部分是石头等的五句,那里的含义也应以与大部分是尘土等句所说相反的方式来理解。正如注疏中所说:“这是为了显示那两者的差别。”
Ettha pāsāṇādīnaṃ lakkhaṇaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘muṭṭhippamāṇato upari pāsāṇāti veditabbā, muṭṭhippamāṇā sakkharā. Kathalāti kapālakhaṇḍāni. Marumbāti kaṭasakkharā. Vālikāti vālukāyevā’’ti vuttanayeneva veditabbaṃ. Yebhuyyenapaṃsukādīnaṃ lakkhaṇaṃ ‘‘yebhuyyenapaṃsukāti tīsu koṭṭhāsesu dve koṭṭhāsā paṃsu, eko pāsāṇādīsu aññataro koṭṭhāso’’ti (pāci. aṭṭha. 86) ca ‘‘adaḍḍhāpīti uddhanapattapacanakumbhakārāvāpādivasena tathā tathā adaḍḍhā’’tiādi aṭṭhakathāto ca veditabbaṃ. ‘‘Appapaṃsuappamattikā’’ti dvīsupi padesu niddesarūpena yebhuyyenapāsāṇādipadapañcakaṃ vuttaṃ, tatthāpi attho yebhuyyenapaṃsupadādīsu vuttavipallāsena veditabbo. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tesaṃyeva hi dvinnaṃ pabhedadassanameta’’nti (pāci. 86).
或自己挖——对于像这样属于不合法地的地面,哪怕只是用脚趾或者用扫帚柄,自己动手挖。或叫人挖——或者用“把这个挖了”这类不合法的说法,让别人去挖。或叫人破坏——同样地,让别人去破坏。或破坏——甚至用尿流之类的东西去弄坏。由于“或”这个字有统摄的作用,它可以和所有动词搭配,所以“叫人破坏及”这里的“及”字,应当理解为是把这里没有提到的“或烧、或叫人烧”这两个词也一并收进来了。至于“哪怕在煮钵的时候自己烧,或者让别人烧”等等,这些句子的含义要依据注疏来理解。犯巴吉帝亚——挖的时候、破坏的时候,每打一下都犯巴吉帝亚。
Khaṇeyya vāti evarūpaṃ akappiyapathavipadesaṃ antamaso pādaṅguṭṭhenāpi sammuñjanisalākāyapi sayaṃ vā khaṇati. Khaṇāpeyya vāti aññena vā ‘‘idaṃ khaṇāhī’’tiādinā akappiyavohārena khaṇāpeyya. Bhedāpeyyāti tatheva bhedāpeyya. Bhindeyya vāti passāvadhārādīhipi bhindeyya. Adhikāravasena vā-saddassa sabbakiriyāpadehi sambandho labbhatīti bhedāpeyya cāti ettha ca-saddo idha avuttassa ‘‘dahati vā, dahāpeti vā’’ti padadvayassa samuccayakoti veditabbo. Antamaso pattampi pacanto sayaṃ vā dahati, aññena vā dahāpetītiādi imesaṃ padānaṃ aṭṭhakathāvasena (pāci. aṭṭha. 87) veditabbaṃ. Pācittiyaṃ siyāti khaṇantassa, bhindantassa ca pahāre pahāre pācittiyaṃ.
949对于下命令的人,按命令的次数来算;对于烧的人,按火星落下的次数来算。这一点应该依据“每打一下都犯巴吉帝亚”这类注疏中的说法来理解。为了说明这个意思,所以说了“自己”等话。
949. Āṇāpentassa āṇattigaṇanāya, dahantassa aggipātagaṇanāya hotīti idaṃ ‘‘pahāre pahāre pācittiya’’ntiādiaṭṭhakathāvacanavasena veditabbaṃ, imameva dassetumāha ‘‘sayamevā’’tiādi.
950对于“命令者”,是指只命令一次的人。
950.Āṇāpentassāti sakiṃ āṇāpentassa.
951“可令挖掘”这句话,是为了显示一般说法的例外情况,才说了“挖掘莲池”等话。这里的意思是:因为“莲池”“坑穴”等词并不是“地”的同义词,所以这样说并不犯戒。
951. ‘‘Khaṇāpeyyā’’ti sāmaññavacanassa apavādadassanatthaṃ ‘‘khaṇa pokkharaṇi’’ntiādimāha. Koci doso na vijjatīti ettha pokkharaṇiāvāṭādisaddānaṃ pathavipariyāyattābhāvato evaṃvacanena anāpattīti adhippāyo.
952“此在此”等词句既然是现前之境或所指之境的表达语,那么,为了显示以这些词连接而说的那种行为本身就构成犯戒,故说“此”等。
952. ‘‘Imaṃ idhā’’tiādīnaṃ padānaṃ paccakkhabhūtādhippetabhūmivācakattā tehi yojetvā vuttassa tasseva payogassa āpattikarabhāvaṃ dassetumāha ‘‘ima’’ntiādi.
953块茎指棕榈等植物的块茎。库伦德指家族守护树。柱指支柱。树干指已除去枝条和细枝的树身部分。根指使树能在地中善加安住的树的部分。允许:因为以不限定的话来说就没有犯,所以是允许。
953.Kandanti tālādikandaṃ. Kurundanti kulacocarukkhaṃ. Thūṇanti thambhaṃ. Khāṇukanti sākhāviṭaparahitaṃ rukkhāvayavaṃ. Mūlanti pathaviyā suppatiṭṭhitabhāvakaraṃ rukkhāvayavaṃ. Vaṭṭatīti aniyametvā vacanena anāpattibhāvato vaṭṭati.
954用“此”这个直接指示的词加以限定之后,因为这样说了,就构成罪,所以说“限定之后再说,那是不允许的”。
954.Imanti paccakkhaparāmāsapadena niyametvā vacanato āpatti hotīti āha ‘‘niyametvāna vattuṃ pana na vaṭṭatī’’ti.
955用瓶子来浇,意思是拿瓶子取水来浇。“稀泥”就是泥浆。应当这样连接理解:比丘不可以把厚厚的泥去掉。
955.Ghaṭehi ussiñcitunti ghaṭehi gahetvā avasiñcituṃ. Tanukaddamoti jambālo. Bahalaṃ kaddamaṃ bhikkhunā apanetuṃ na ca vaṭṭatīti yojetabbaṃ.
956“河流等”:这里用“等”字把恒河、山涧等都包括进来。和“岸”这个词相连。“覆盖”是指被雨水覆盖。“四个月”:这是为了表示与破坏行为持续相连而用的宾格,意思是“在四个月之内可以破坏”。
956.Nadiyādīnanti ettha ādi-saddena gaṅgākandarādīnaṃ gahaṇaṃ. ‘‘Taṭa’’nti iminā sambandho. Vaṭṭhanti vuṭṭhīhi ovaṭṭhañca. Cātumāsanti vikopanakiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ, cātumāsabbhantare vikopetuṃ vaṭṭatīti attho.
957957. 如果掉进水里,就说是“岸”,这个连接的意思是:如果河岸崩裂,掉进里面的水域。“即使天降雨”:即使雨云降雨,“降”这个词是主动语态。“即使已经过了四个月”:这也是连接。这里为了说明原因而说:“因为天在水里降雨。”
957. Sace toyasmiṃ patati taṭanti yojanā, sace kūlaṃ bhijjitvā antoudake patatīti. Deve vuṭṭhepīti pajjunnadeve vuṭṭhepi. Vuṭṭha-saddo kattusādhano. Cātumāsamatikkantepīti yojanā. Tattha hetudassanatthamāha ‘‘toye devo hi vassatī’’ti.
958“索迪”是指石池。其中“图”,是说那个没有水的索迪坑。
958.Soṇḍinti pāsāṇapokkharaṇiṃ. Tattha tūti udakarahite tasmiṃ soṇḍiāvāṭe.
959在四个月之内清扫、破坏:这是句子的连接方式。应当把“尘”这个受词拿来,与“清扫、破坏、扰动”这些动词相连。那堆尘土,在天人降雨之后,水流断绝,地面即使厚实干燥,从降雨那天算起,四个月之内也可以扰动它、破坏它——这就是这段话的意思。
959. Antocātumāsaṃ sodhetuṃ bhinditunti yojanā. ‘‘Sodhetuṃ bhindituṃ vikopetu’’nti kiriyāpadehi ‘‘raja’’nti kammapadaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. Taṃ rajorāsiṃ deve vuṭṭhe pacchā udakassa chinnattā bahalabhūmisukkhampi vuṭṭhipātadivasato paṭṭhāya antocātumāse kopetuṃ bhindituṃ vaṭṭatīti attho.
960在充满水的池塘中,扰动那些尘垢,从四个月以上是允许的。
960.Puṇṇe soṇḍimhi taṃ rajaṃ vikopetuṃ vaṭṭati cātumāsato uddhanti yojanā.
961“降雨时”:这里要把“天”这个词按处格变位,连成“天降雨时”,意思是雨云降雨的时候。“背石上”:就是石头背上。“那也”:像这样沾在石头背上的那些尘土。
961.‘‘Phusāyante’’ti etena ‘‘devo’’ti idaṃ bhummavasena vipariṇāmetvā ‘‘deve phusāyante’’ti yojetabbaṃ, pajjunnadeve vuṭṭhipātaṃ karonteti attho. Piṭṭhipāsāṇaketi pāsāṇapiṭṭhe. Tampīti tathā pāsāṇapiṭṭhe laggaṃ tampi rajaṃ.
962所谓“未作斜坡的”,是指山坡的下半部分不被雨水打湿,山体就这样倾斜着立在那里。这是对无雨处所生起的蚁丘所作的标识。
962.Akatapabbhāro nāma yathā heṭṭhābhāgo vuṭṭhiphusitehi na temīyati, tathā namitvā ṭhitapabbatappadeso. Idaṃ anovassakaṭṭhāne uṭṭhitavammikānaṃ upalakkhaṇaṃ.
963963. 在露地生起的蚁丘,如果已经被覆盖,要过多久才可以挖掘呢?这里的关联是“四个月”。“四个月”用的是宾格,表示与挖掘行为紧密相连的时间。“树”等,是柱子、石头之类的指代。“白蚁等”中的“等”字,包括了黑蚁等在内。所谓“那个规则”,就是前面说的“从覆盖那天算起,往后四个月之内可以挖掘”这个规则。
963. Abbhokāse vuṭṭhito vammiko sace ovaṭṭho, kaṃ cātumāsaṃ vikopetuṃ vaṭṭatīti sambandho. Cātumāsanti vikopanakiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Rukkheti ca thambhapāsāṇādīnaṃ upalakkhaṇaṃ. Upacikādīnanti ādi-saddena kāḷakipillikādīnaṃ gahaṇaṃ. So nayoti ‘‘ovaṭṭhadivasato uttari cātumāsabbhantare kopetuṃ vaṭṭatī’’ti yathāvutto nayo.
964964. 所谓“鼠土”,就是被老鼠刨出来的土。“鼠的刨出”就是“鼠土”,这是词义拆解。所谓“牛刺土”,就是牛蹄踏起来的泥土。所谓“蚯蚓粪土”,就是地面上蚯蚓的粪泥。如果是跟原地基相连的,只要不破坏原本的地面,从表层取用就可以。
964.Mūsikukkiraṃ nāma mūsikāhi uddhaṭapaṃsu. Mūsikānaṃ ukkiro mūsikukkiroti viggaho. Gokaṇṭakaṃ nāma gunnaṃ khurānaṃ uṭṭhitamattikā. Gaṇḍuppādamalaṃ nāma bhūlatāya malamattikā. Sambandhaṃ pana pakatibhūmiṃ akopentena matthakato gaṇhituṃ vaṭṭati.
965“耕地”是指被耕作过的地方,在那里用犁翻起来的土块,就叫犁耕土。说“未断”,是为了打消这样的疑虑:把它切成一块一块之后,又连成一片铺在那里的土层,会不会也算作未生之地。所以说“与地相连”。这里的“彼”,指的就是犁耕土。
965.Kasīti kasitaṭṭhānaṃ, tattha naṅgalena uddhaṭamattikā kasinaṅgalamattikā. ‘‘Acchinnā’’tiiminā khaṇḍākhaṇḍikaṃ katvā āyataṃ hutvā ṭhitamattikāpaṭalampi ajātapathavī siyāti āsaṅkānivattanatthamāha ‘‘bhūmisambandhā’’ti. Sāti kasinaṅgalamattikā.
966这里,“住所”一词,应当以“旧”为余字来理解。覆盖之后超过四个月的,不可以破坏。
966.Senāsananti ettha ‘‘purāṇa’’nti pāṭhaseso gahetabbo. Ovaṭṭhaṃ cātumāsato uddhaṃ na vikopayeti yojanā.
967从覆盖之日算起,已经超过四个月的房屋,就叫做“于彼”。“椽”这个词,是为了说明即使椽顶上白蚁堆的土块破裂,也没有犯戒。“墙”这个词,是指墙壁的一部分,比如墙脚等处的木头。这也是针对墙上的土、白蚁的土来说的。“柱”这个词,也是针对与柱相关的围墙地面土块、白蚁土等泥土来说的。“板面”是指铺好的木板。这也是针对木板上面的泥土、白蚁土来说的。用“椽”等词,应当分别与“我将取”搭配。“我将取”这个词,是为了说明并没有挖掘的意图。
967.Tatoti ovaṭṭhadivasato paṭṭhāya cātumāsātikkantagehato. ‘‘Gopānasi’’nti iminā gopānasimatthake ṭhitaupacikāpaṃsumhi bhijjantepi anāpattibhāvaṃ dīpeti. ‘‘Bhitti’’nti iminā tadekadesaṃ bhittipādādidārumāha. Idampi bhittimattikaṃ upacikāmattikaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Thambha’’nti idampi taṃsambandhapākārabhūmimattikāupacikādipaṃsuṃ sandhāya vuttaṃ. Padarattharanti atthatapadaraṃ. Idampi padarānaṃ upari mattikāupacikāpaṃsuṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Gopānasi’’ntiādīhi padehi ‘‘gaṇhissāmī’’ti paccekaṃ yojanīyaṃ. ‘‘Gaṇhissāmī’’ti iminā vikopanādhippāyābhāvaṃ dīpeti.
968“取”在这里是表示不尊重的属格用法,后面省略了“以清净心”这个说法。“砖”是指屋顶的砖。“等”字包括了石头、海沫等物。“落下”的意思是:以清净心去取的时候,如果土块断裂掉下来,就没有犯戒。“土块”是指墙上和屋顶上超过四个月的覆盖土,如果没有覆盖满四个月,就可以取用。正如注疏中所说:“如果那些还没有被浸透,取那些,没有犯戒。”如果取了,才会有犯戒,这是上下文的关联。
968.Gaṇhantassāti ettha anādare sāmivacanaṃ, ‘‘suddhacittenā’’ti pāṭhaseso. Iṭṭhakāti chadaniṭṭhakā. Ādi-saddena pāsāṇasamuddapheṇādīnaṃ gahaṇaṃ. Patatīti suddhacittena gaṇhante sace mattikā chijjitvā patati, anāpattīti attho. Mattikanti bhittiyaṃ, chadane ca cātumāsādhikovaṭṭhamattikaṃ, anovaṭṭhaṃ ce, gaṇhituṃ vaṭṭatīti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sace yā yā atintā, taṃ taṃ gaṇhāti, anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 86). Yadi gaṇhati, āpatti siyāti yojanā.
969“未浸透”是指没有被雨水浸透。这里是在指出需要判定的情形。由于这种情况可能发生在屋内,也可能发生在屋外,为了先说明住在屋内者的判定,所以说“如果在屋内”。在被雨水浸透和未浸透这两种泥堆中,为了先说明未浸透的那种,所以说“而且没有覆盖”。
969.Atintoti vassodakena atinto, iminā vinicchitabbavatthuṃ dasseti. Tassa antogehe ca bahi ca sambhavato antogehe ṭhitassa tāva vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘antogehe sace siyā’’ti. Vassodakena tintātintesu dvīsu mattikāpuñjesu atintaṃ tāva dassetumāha ‘‘anovaṭṭho cā’’ti.
970为了说明被雨水浸透的情况,接着说出“又在下雨后”等话。这里“在下雨后”是用处格把“泥堆”这个词转变过来,应当理解为“在下过雨后的泥堆里”;“乃至一日”是省略的说法;在“在屋里”这个地方,应当加上“放着”,也就是说,放在屋里的泥堆被雨水浸透,乃至一日。按照下面将要说的方式,应当理解为:不是被雨水打在别处后溅起来的水所润湿,而是被直接落下的雨滴浸透。其句法构造为“如果全部都浸透了”。这是和“泥堆”这个词的关联。
970. Vassodakena tinte vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘vuṭṭhe puna cā’’tiādi. ‘‘Vuṭṭhe’’ti iminā ‘‘mattikāpuñjo’’ti padaṃ bhummavasena vipariṇāmetvā vuṭṭhe mattikāpuñjeti yojetabbaṃ, ‘‘ekadivasampī’’ti seso, gehasminti ettha ‘‘ṭhite’’ti vattabbaṃ, gehasmiṃ ṭhite mattikāpuñje vassodakena ekadivasampi tinteti vuttaṃ hoti. Vakkhamānanayena aññattha paharitvā uṭṭhitena tena atemitvā ujukaṃ patitehi vassaphusitehi tinteti gahetabbaṃ. Sace sabbo tinto hotīti yojanā. ‘‘Mattikāpuñjo’’ti iminā sambandho.
971用“全部”这个限定词,是为了说明被排除在外的那一部分浸透的判定,所以接着说“多少”等等。“然”这个字正是用来点出这个限定。所谓“多少”,是指不从下方渗入,而是从顶部、从边缘算起,有多少分量。所谓“在那里”,就是在泥堆那里。对于“不净”,则跟着说“且过了四个月”。通过“未浸透……中间省略……净”这一段,表达的意思是:要么避开不净的地方,要么让净人以净语把它取走,未浸透的地方就可以随意使用。正如注疏中所说“由净人们”等等。
971. ‘‘Sabbo’’ti iminā visesanena byavacchinnaṃ ekadesatinte vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘yattaka’’ntiādi. Tu-saddo imameva visesaṃ joteti. Yattakanti heṭṭhā anotaritvā matthakato, pariyantakato ca yattakappamāṇaṃ. Tatthāti mattikāpuñje. ‘‘Akappiya’’nti etassa ‘‘cātumāsaccayenā’’ti anuvattati. ‘‘Atintaṃ…pe… kappiya’’nti iminā akappiyaṭṭhānaṃ pariharitvā vā kappiyakārakehi kappiyavacanena harāpetvā vā atintaṃ ṭhānaṃ yathākāmaṃ vaḷañjetabbanti ayamattho dassito hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘kappiyakārakehī’’tiādi (pāci. aṭṭha. 86).
972用水,是指直接从空中落下的雨水。打到别处后再落到那里、把泥堆浸透的,可以。那个泥堆,从与大地连成一体的时候起,再往后,如果这个泥堆被水浸透,并且和地面连成了一体,那么从此以后,它本身就已经是大地了,不可以去挖动。这就是整句的意思。
972.Vārināti ujukaṃ ākāsato patitavassodakena. Aññattha paharitvā tattha patitvā temite vaṭṭati. So mattikāpuñjo. Tato paranti ekābaddhakālato uttariṃ so mattikāpuñjo vārinā temito bhūmiyā ekābaddho ce hoti, tato paraṃ sā jātā pathavī eva, kopetuṃ na vaṭṭatīti yojanā.
973用“覆盖”这个词,是以排除的方式说明:没有被覆盖的墙是合宜的。“泥制”这个限定语,则排除了砖墙等。至于它的合宜性,后面会用“如果是砖墙”等话来解说。“四月过后”则说明,从那时起才可以掘取里面的东西。
973.‘‘Ovaṭṭho’’ti iminā anovaṭṭhapākāro kappiyoti byatirekavasena dasseti. ‘‘Mattikāmayo’’ti visesanena iṭṭhakapākārādiṃ byavacchindati. Tassa pana kappiyabhāvaṃ vakkhati ‘‘sace iṭṭhakapākāro’’tiādinā. ‘‘Cātumāsaccaye’’ti iminā tato anto vikopanīyabhāvaṃ dasseti.
974在那里,指的是涂抹过的泥墙。不摩擦,就是不去扰动墙上的泥土。按量触碰,是指按需要的分量把泥土揉软,然后放在手掌上。以湿手,是指用水沾湿的手掌。手的一部分也叫作手。
974.Tatthāti ovaṭṭhe mattikapākāre. Aghaṃsantovāti pākāramattikaṃ akopento. Mattaso chupitvāti pamāṇato mudukaṃ katvā hatthatalaṃ ṭhapetvā. Allahatthenāti udakatintena hatthatalena. Hatthekadeso hattho nāma.
975在砂石占多的地方:按照前面说过的方式,如果三个部分里有两个部分是砂石,就在那样一个属于合法地面的地方。
975.Yebhuyyakathaleṭhāneti pubbe vuttanayena yassā tīsu bhāgesu dve bhāgā kathalā honti, tādise kappiyapathaviṭṭhāne.
976在露天处:因为这是用来标示界限的,所以应当知道,即使是在屋内,也不允许摇动柱子、破坏已经形成的地。对于这两种情况,只要是以清净心、没有过失,就按照前面所说的方式来说明:以“我要拿柱子或铺板”这样的想而拿,是可以的;而取走,则是可以的。地:指的是不适合的地。
976.Abbhokāseti upalakkhaṇattā antogehepi thambhaṃ cāletvā jātapathaviṃ vikopetuṃ na vaṭṭatīti daṭṭhabbaṃ. Dvīsupi ṭhānesu suddhacittena niddosabhāvaṃ yathāvuttena ‘‘thambhaṃ vā padarattharaṃ. Gaṇhissāmī’ti saññāya, gahetuṃ pana vaṭṭatī’’ti iminā nayenāha. Pathavinti akappiyapathaviṃ.
977正直地拔取的人没有过失,这是句子的连接关系。
977. Ujumuddharato na dosoti yojanā.
978把石头举起来、摇动、翻转,这叫作“举起摇动”。“转动”的意思是:一再转动着把它运走。“以清净心”是指:没有察觉“地面正在被破坏”,心里只想着“我要把石头一再转动着搬走”,就是这样的清净心。
978.Uccāletvāti ukkhipitvā cāletvā parivattetvā. Pavaṭṭatīti pavaṭṭetvā pavaṭṭetvā netīti attho. Suddhacittassāti ‘‘bhūmi bhijjatī’’ti asallakkhetvā ‘‘pāsāṇaṃ pavaṭṭetvā pavaṭṭetvā harissāmī’’ti suddhacittavato.
979在地上劈木柴的人,以及在地上拖拽树枝等东西的人,这里是把这两种情况关联起来说明。
979. Bhūmiyaṃ dārūni phālentānampi bhūmiyaṃ sākhādīni kaḍḍhato cāti yojanā.
980刺:指树刺和鱼刺。针:指铁制、牙制、铜制、木制等各类针中的任何一种。或骨:指牛、水牛等的骨头。或硬核:指椰子等的硬核。敲击:像把一端敲进地里那样敲打。插入:使它进入地里。
980.Kaṇṭakanti rukkhakaṇṭakaṃ, macchakaṇṭakañca. Sūci nāma ayomayadantamayatambamayakaṭṭhamayādisūcīnaṃ aññatarā. Aṭṭhiṃ vāti gomahiṃsādīnaṃ aṭṭhiṃ vā. Hīraṃ vāti nāḷikerādihīraṃ vā. Ākoṭetunti yathā ekakoṭi bhūmiṃ pavisati, tathā tāḷetuṃ. Pavesetunti bhūmiṃ gamayituṃ.
981尿与粪:这里说的是不适宜的地面。我将破坏:这里要补上“这样想过之后”。
981.Passāvaṃ muttaṃ. Medaninti ettha akappiyapathavimāha. Bhindissāmīti ettha ‘‘evaṃ cintetvā’’ti seso.
982以清净心排尿的人,应当把“作者”和“排尿者”连起来理解。“正扫”这里要理解为“以扫地者”,后面要补上“以扫帚”,紧接着的“泥”这个词要按宾格理解为“泥”,再补上“不平”,然后和“使平”连起来。意思是:扫地的人用脚踩平高处,把低洼处填平,使其平整,但不允许用扫帚去蹭。就像注疏里说的:“心想‘我要把不平的地弄平’,也不允许用扫帚去蹭。”
982.Karontassāti suddhacittena passāvaṃ karontassātiyojetabbaṃ. ‘‘Sammajjato’’ti idaṃ ‘‘sammajjantenā’’ti gahetabbaṃ , ‘‘sammajjaniyā’’ti seso, anantaraṃ medanīpadaṃ upayogavasena ‘‘medani’’nti gahetabbaṃ, ‘‘visama’’nti seso, ‘‘samaṃ kātu’’nti iminā yojetabbaṃ, sammajjantena uccaṭṭhānaṃ madditvā, āvāṭaṭṭhānaṃ pavesetvā samaṃ kātuṃ sammajjaniyā ghaṃsetuṃ na vaṭṭatīti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘visamaṃ bhūmiṃ samaṃ karissāmīti sammajjaniyā ghaṃsitumpi na vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 86).
983“或以足拇指”:这里的“或”字表示集合,把注疏里说的“用手杖敲地”也包括进去。“乃至划”应连起来理解:乃至划线、弄坏地面。“以足”就是用脚底。
983.Pādaṅguṭṭhena vāti ettha samuccayatthena vā-saddena aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘kattarayaṭṭhiyā bhūmiṃ koṭṭentī’’ti idaṃ saṅgaṇhāti. Likhitumpīti rājiṃ kātumpi bhūmiṃ bhindantenāti yojanā. Pādehīti pādatalehi.
985“地”指的是不适宜的地。“烧、使烧”这里,通过上下文关系可以补出“凡”和“其(那个人的)”。“正在烧钵的人”是指:为了让钵的外层变得坚固,使其熏上烟,然后用草火把拿住钵的人。
985.Bhūminti akappiyabhūmiṃ. Dahati dahāpetīti ettha ‘‘yo’’ti ca ‘‘tassā’’ti ca sambandhavasena labbhati. Pattaṃ dahantassāti chaviyā thirabhāvatthaṃ dhūmaṃ gāhāpetvā tiṇukkādīhi pattaṃ gaṇhantassa.
986只是指那个地方本身的范围。这里同样可以根据上下文的力量推出“凡”和“彼”。
986.Tattakānevāti ṭhānappamāṇāneva. Idhāpi ‘‘yo’’ti ca ‘‘tassā’’ti ca sāmatthiyā labbhati.
987在地上,指的是在不适合使用的地面上。钵在这里被烧,所以叫钵烧处,也就是瓦片,就在那块瓦片上。
987.Bhūmiyanti akappiyabhūmiyaṃ. Pattaṃ pacīyati etthāti pattapacanaṃ, kapālaṃ, tasmiṃ kapāle.
988那火在烧那些木材时,若它朝一侧烧穿了、烧到地面,就不能把火放在木材上面——这就是这段话的连贯意思。
988.So aggi tāni dārūni dahanto gantvā ce ekaṃsena bhūmiṃ dahati, tasmā dārūnaṃ upari aggiṃ ṭhapetuṃ na vaṭṭatīti yojanā.
989砖被投进去、被烧的地方,就叫砖窑,也就是烧砖的场所。用“等”这个字,把陶工窑之类的地方也包括进来了。
989. Iṭṭhakā āvapīyanti paccanti etthāti iṭṭhakāvāpo, so eva iṭṭhakāvāpako, iṭṭhakāpacanaṭṭhānaṃ. Ādi-saddena kumbhakārāvāpādiṃ saṅgaṇhāti.
990990. “执取”就是取、燃料;“非执取”就是不是燃料,跟燃料不同,从这一点上说就是非执取,这就是它的意思。关于“在树桩上”:对于死树桩和干枯的树,如果还没有把火放到地面上,那么想“我要把它熄灭”而点火是可以的。事后即使努力去灭,也灭不掉,这不算犯戒。正如注疏中所说:“但如果还没有接触到地面……”等等。
990. Upādīyatīti upādānaṃ, indhanaṃ, na upādānaṃ anupādānaṃ, indhanato aññaṃ, tato anupādānatoti attho. Khāṇuketi matakhāṇuke ca sukkharukkhe ca bhūmigataṃ adatvā ‘‘nibbāpessāmī’’ti aggidānaṃ vaṭṭati. Pacchā ussāhe katepi na nibbāyati, na dosoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sace pana bhūmiṃ appattamevā’’tiādi (pāci. aṭṭha. 87).
991草炬就是用草绑成的火炬。说草炬只是举一个例子,用椰树叶等绑成的火炬也包括在内。
991.Tiṇukkanti tiṇena baddhaukkaṃ. Tiṇukkanti upalakkhaṇaṃ. Nāḷikerapaṇṇādīhi baddhāpi saṅgayhanti.
992在火掉落的那个地方,给它添上柴薪,再把那火重新点起来,这是可以的——这是《大筏疏》里传下来的说法,这就是这句的关联。
992.Tassa aggissa patitaṭṭhāne indhanaṃ datvā puna taṃ aggiṃ kātuṃ vaṭṭatīti mahāpaccariyaṃ rutaṃ kathitanti yojanā.
993“Tassa apathaviya”是词干分解。对地与非地两者都存疑的人,就是对地与无地这两者都存疑。其中,生起的是地,其余的是无地。
993. ‘‘Tassa apathaviya’’nti padacchedo. Vimatissubhayatthāpīti pathaviapathavidvayepi vematikassa. Tattha jātā pathavī, itarā apathavī.
994这些是坑、泥土或尘土。
994.Imanti āvāṭaṃ, mattikaṃ, paṃsuṃ vā.
995“正生者”,是指正在出生、正在成长的东西。“已生者”,是指已经出生、已经成长的东西,这就是它的意思。正如注释书里说的:“‘正生’和‘曾有’,就是‘已生’;正在出生、正在成长,已经出生、已经成长。”这里用“正生”这个词,是指那些根已经扎稳、变成青色、正在生长中的幼树。而“曾有”这个词,则是指已经长成、稳定站立的大树、灌木等。对“正生”的解释是“正在出生、正在成长”,对“曾有”的解释是“已经出生、已经成长”。这样就表明,“已生”这个词同时涵盖现在和过去。用“正生者、已生者”这两个词,是通过它们与“已生聚落”这个词具有相同的指称关系,来说明“聚落”一词和“见处林”等词一样,是在“已生”这个意义上使用的。正如注释书中所说:“‘已生’本身就是聚落,所以叫‘已生聚落’,这是对扎根生长的绿草、树木等的称呼。”或者也可以说,已生的天神们所居住的村落,就是“已生聚落”。因为那些扎根于大地、获得绿色状态的草、树、灌木等,都被天神们所守护。意思是:正在出生、正在成长,或者已经达到成长极限的树木等。
995.Bhavantassāti jāyantassa, vaḍḍhamānassa ca. Bhūtassāti jātassa, vaḍḍhitassa cāti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘bhavanti ahuvuñcāti bhūtā, jāyanti vaḍḍhanti, jātā vaḍḍhitā cā’’ti (pāci. aṭṭha. 90). Ettha ca ‘‘bhavantī’’ti iminā viruḷhamūle nīlabhāvaṃ āpajjitvā vaḍḍhamānake taruṇagacche dasseti. ‘‘Ahuvu’’nti iminā pana vaḍḍhitvā ṭhite mahante rukkhagacchādike dasseti. ‘‘Bhavantī’’ti imassa vivaraṇaṃ ‘‘jayanti vaḍḍhantī’’ti, ‘‘ahuvu’’nti imassa ‘‘jātā vaḍḍhitā’’ti. Evaṃ bhūta-saddo paccuppannātītavisayoti dasseti. ‘‘Bhavantassa bhūtassā’’ti iminā padadvayena ‘‘bhūtagāmassā’’ti padassa tulyādhikaraṇatādassanena gāma-saddassa diṭṭhigatavanantādisaddānaṃ diṭṭhivanādisaddatthe viya bhūtasaddatthe vuttipakkhamāha. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 90) ‘‘bhūtā eva vā gāmo bhūtagāmo, patiṭṭhitaharitatiṇarukkhādīnametaṃ adhivacana’’nti. Bhūtānaṃ devatānaṃ gāmo nivāsoti vā bhūtagāmo. Bhūmiyaṃ patiṭṭhahitvā hi haritabhāvamāpannā tiṇarukkhagacchādayo devatāhi parigayhantīti. Jāyantassa vaḍḍhantassa vā sampattavuddhimariyādassa vā rukkhādinoti attho.
“可损坏相”在这里,“可损坏”的状态就是“可损坏性”。根据注释书的话——“以切断、破坏等方式,随自己的意愿加以受用”,由此可知“可损坏性”这个词的意思就是“可受用性”。那“可受用性”是相、是因,属于哪条巴吉帝亚,那条巴吉帝亚就是“可损坏相”。意思是说,树木等以切断、劈裂等方式加以破坏,这种可破坏性就是“可损坏相”;以可受用性为因,所宣说的巴吉帝亚,就是这里所说的内容。
Pātabyatānimittanti ettha pātabyabhāvo pātabyatā, ‘‘chedanabhedanādīhi yathāruci paribhuñjitabbatāti attho’’ti aṭṭhakathāvacanato pātabyatā-saddassa paribhuñjitabbatāti attho veditabbo, sā nimittaṃ hetu yassa pācittiyassa taṃ pātabyatānimittaṃ. Rukkhādīnaṃ chedanaphālanādivasena vikopanīyatāsaṅkhātapātabyatānimittaṃ paribhuñjitabbatāhetu pācittiyaṃ udīritaṃ vuttanti attho.
996-7所谓“植物”,就是草木之类。“胡麻种子等”里,“胡麻种子”指的是细叶苔藓这一类东西。而“等”这个字,则包括了其他同类的苔藓。《甘提巴达》里说:“上面长出细小的叶芽,下面长出细小的根芽,这种苔藓就叫胡麻种子。”所谓“损坏那一切”,意思是:对于扎根在大地上、生长在水中的苔藓等,用从地里拔起、切断的方式损坏;对于只停留在水中的细叶蓝藻等,用从水里捞起、切断的方式损坏——把这些苔藓全部损坏掉,就是这个意思。
996-7.Soti bhūtagāmo. Tilabījādikoti tilabījamettha sukhumapaṇṇasevālādiko. Ādi-saddena ca tādisā itarā sevālajāti gahitā. ‘‘Upari khuddānukhuddakapaṇṇaṅkuro, heṭṭhā khuddānukhuddakamūlaṅkuro sevālo tilabījaṃ nāmā’’ti gaṇṭhipade vuttanti. Vikopentassa taṃ sabbanti bhūmiyaṃ patiṭṭhāya udake jāyamānakasevālādiṃ bhūmiyā uppāṭanacchedanavasena jale eva patiṭṭhitaṃ sukhumapaṇṇanīlikādiṃ udakato uddharaṇacchedanavasena taṃ sabbaṃ sevālaṃ vikopentassāti attho.
998用手把它从远处拨开,而不是把它从水里取出来。“有”等话是为了说明它的原因。因为一切水毫无遗漏,全都是它的住处,所以这样说,这就是这句话的意思。
998.Hatthenaviyūhitvāti jalato amocetvā hatthena dūrato apanetvā. ‘‘Hotī’’tiādi tassa hetusandassanatthaṃ. Sakalaṃ anavasesaṃ sabbaṃ jalaṃ tassa yasmā ṭhānaṃ hoti, tasmāti attho.
999cecca是指知道。比丘不借助水,就把那种苔藓从水里提出来,是不允许的,这是句子的连接方式。“因为是处所转移”这一句是用来说明原因的。因为那样做就是处所转移,也就是从原来的处所移开,所以不允许,这是句子的连接方式。
999.Ceccāti jānanto. Taṃ sevālajātikaṃ jalā uddharituṃ udakena vinā bhikkhussa na vaṭṭatīti yojanā. Ṭhānasaṅkamanañhi tanti hetudassanaṃ. Taṃ tathākaraṇaṃ yasmā ṭhānasaṅkamanaṃ ṭhānato cāvanaṃ, tasmā taṃ na vaṭṭatīti yojanā.
1000为了说明和前面所说的不同,这里说“以水”等等。其中,“以水”是表示伴随的工具格。那是指苔藓一类的东西。“在水中”这里,能挡住住处的东西叫“水”,就是在这些水里。
1000. Yathāvuttassa byatirekaṃ dassetumāha ‘‘udakenā’’tiādi. Tattha udakenāti sahatthe karaṇavacanaṃ. Taṃ sevālajātikaṃ. Vārisūti ettha vāsaṃ vārayantīti vārī, tesu.
1001在水面上生长的藤蔓、草等:指水面上的藤蔓,以及正在生长的藤蔓、草等。拔起者:指把立在地上的从地上拔起,把立在水中的从水中拔起。为了指出后一种情况,所以说“从水”。破坏者:指以切断等方式加以破坏。在那里:指在那水中;由注释书“就在那里”这句话可知,这里省略了“就”字。
1001.Jale vallitiṇādīnīti jalamatthake valliñca jāyamānakaravallitiṇādīni ca. Uddharantassāti bhūmiyaṃ patiṭṭhitaṃ bhūmito, udake patiṭṭhitaṃ udakato ca uddharantassa. Tattha antapakkhaṃ dassetumāha ‘‘toyato’’ti. Vikopentassāti khaṇḍanādivasena kopentassa. Tatthāti tasmiṃ udake, eva-kāro luttaniddiṭṭho ‘‘tatthevā’’ti (pāci. aṭṭha. 92) aṭṭhakathāvacanato.
1002这里说的“在水中”,就是指在水里本身。“破坏者”,是指没有先作净(使物品成为允许使用的状态)就进行切断等行为的人。“这些”,是指被别人这样拔起,因此已经脱离植物性质的蔓草、杂草等。“种子类”,则是按根种子类等方式来说的。
1002.Etthāti udake eva. Vikopentassāti kappiyaṃ akārāpetvā chedanādiṃ karontassa. Tānīti tathā parehi uppāṭitattā bhūtagāmabhāvato muttāni vallitiṇādīni. Bījagāmenāti mūlabījagāmādivasena.
1003像这样,按要点说明了在水中的判定之后,现在为了说明在其他地方的判定,所以说了“在陆地上”等话。在“青树桩”这里,要补上“凡是”这个词。通过“那”这个词来连接,意思就是咖库达树、咖兰迦树等被砍断后剩下的树桩。通过“以植物摄”这句话,说明破坏它时犯巴吉帝亚。下面也是这样。
1003. Evaṃ udakaṭṭhe saṅkhepato vinicchayaṃ dassetvā idāni itaratrāpi vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘thalaṭṭhe’’tiādi. Haritakhāṇukoti ettha ‘‘yo’’ti seso. ‘‘Tassā’’ti iminā sambandho, kakudhakarañjādīnaṃ chinnāvasiṭṭhakhāṇukoti vuttaṃ hoti. ‘‘Bhūtagāmena saṅgaho’’ti iminā taṃvikopane pācittiyabhāvaṃ dīpeti. Evamuparipi.
1004关于“椰子等树的树桩”这一句,在这里也能通过语境力量得出“上方有青绿”的意思。用“以种子类摄”这句话,说明这是恶作的事例。下面也是这样。虽然多罗树、椰子树等的树桩向上不再生长,并不是草木类的因,但因为它是从被称为草木类的已生叶、根、种子所生起的,所以说它是从草木类生起,因此归入种子类。
1004.Nāḷikerādikānaṃkhāṇūti etthāpi ‘‘upariharito’’ti sāmatthiyā labbhati. ‘‘Bījagāmena saṅgaho’’ti iminā dukkaṭavatthutamāha. Evamuparipi. Kiñcāpi hi tālanāḷikerādīnaṃ khāṇu uddhaṃ avaḍḍhanako bhūtagāmassa kāraṇaṃ na hoti, tathāpi bhūtagāmasaṅkhātanibbattapaṇṇamūlabījato sambhūtattā bhūtagāmato uppanno nāma hotīti bījagāmena saṅgahaṃ gacchati.
1005“如此已显示”是指被说成“种子村”的那个。
1005.Tathāpakāsitoti ‘‘bījagāmo’’ti vutto.
1006芭蕉树一旦结了果,直到叶子还青绿的这段时间,它就被归入草木类,这是句子的连接方式。正如注疏中所说:“芭蕉树一旦结了果,直到叶子还青绿的这段时间,就属于草木类所摄。”那喇是指小竹。韦卢是指大竹。草等中的“等”字,包含了谷物等。
1006. Phalitā kadalī yāva nīlapaṇṇā, tāva sā ca bhūtagāmoti pakāsitāti yojanā. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘kadalī pana phalitā yāva nīlapaṇṇā, tāva bhūtagāmeneva saṅgahitā’’ti (pāci. aṭṭha. 92). Naḷanti khuddakaveḷu. Veḷūti mahāveḷu. Tiṇādīnanti ādi-saddena sassādayo gahitā.
10071007. 不过,这竹子从顶端开始,当它枯萎时,那时它就被称为归入种子类。这是句子的连接方式。“以种子类”是指以节生种子类。正如注疏中所说:“以什么种子类?以节生种子类。”
1007. Yo ayaṃ pana veḷu aggato paṭṭhāya yadā sussati, tadā so bījagāmena saṅgahito nāma hotīti yojanā. Bījagāmenāti phaḷubījagāmena. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘katarabījagāmena? Phaḷubījagāmenā’’ti.
10081008. “因达娑罗”就是娑罗树。用“等”字把苏帕嘉那等也包括进来。用“然”字点出注疏里所说的特别情况:“即使是从堆积的木段上,也会长出像宝石那么大的枝条。”在截断后放着的木段上,即使长出像宝石那么大的枝条,由于根没有扎下去,所以不算“生物类”,只算“种子类”。这个判定,通晓律的人知道,是为了帮助那些有疑惑的人,所以说“应由通晓律者了知”。这个道理,接下来会用“乃至根部”等话来说明。
1008.Indasālo sallakī. Ādi-saddena sobhañjanādīnaṃ saṅgaho. Tu-saddena aṭṭhakathāyaṃ ‘‘kiñcāpi rāsikatadaṇḍakehi ratanappamāṇāpi sākhā nikkhamantī’’ti (pāci. aṭṭha. 92) vuttavisesaṃ joteti. Chinditvā ṭhapitadaṇḍakesu ratanamattāsupi sākhāsu uṭṭhitāsu bhūtagāmaṃ ahutvā bījagāmameva hoti aviruḷhamūlakattāti ayaṃ vinicchayo vinayaññunā ñāto kukkuccakānamupakārāya hotīti āha ‘‘viññeyyo vinayaññunā’’ti. Imamevatthaṃ ‘‘mūlamattepi vā’’tiādinā vakkhati.
10091009.“为了凉亭等的用途”:是为了凉亭、围墙等的用途。“如果他们埋入”:如果他们把因德萨罗等木段埋进地里。“根叶长出”:就是从这样埋下的木段,长出根和叶。“被归入生物类”:这里依据“他们”这个词的语义可以得出,“应当了知”是附加语。
1009.Maṇḍapādīnamatthāyāti maṇḍapavatipākārādīnamatthāya. Sace te nikkhaṇantīti yadi te indasālādidaṇḍake bhūmiyaṃ nikhaṇanti. Niggate mūlapaṇṇasminti tathā nikhātadaṇḍato mūle ca paṇṇe ca jāte. Bhūtagāmena saṅgahoti ettha ‘‘tesa’’nti sāmatthiyā labbhati, ‘‘viññeyyo’’ti adhikāro.
1010“即使已经长出”这一表述,以第三个“pi”一词表示极其微小。
1010.Niggatepīti tatiyena pi-saddena atikhuddakataṃ sūceti.