波逸提论义释显示巴利原文
Pācittiyakathāvaṇṇanā
889 889. 如是以不广不略的方式显示了舍堕的抉择之后,今为显示随后所述的波逸提品的抉择,故开始说“知而妄语”等。“知而妄语”者,明知自己言语的虚妄,而以“未见说为已见”等方式,知而妄语者所行之妄说;此义亦应取,即如注疏所说“知而妄语者之妄说”。“妄语”一词,以处格表示因由之义,意谓“以妄语为因由”。显示巴利原文
889. Evaṃ nātivitthārasaṅkhepato nissaggiyavinicchayaṃ dassetvā idāni tadanantaraṃ niddiṭṭhassa pācittiyakaṇḍassa vinicchayaṃ dassetuṃ ‘‘sampajānamusāvāde’’tiādi āraddhaṃ. Sampajānamusāvādeti attano vacanassa musābhāvaṃ ñatvā, adiṭṭhaṃ ‘‘diṭṭha’’ntiādinā nayena musāvāde sampajānantassa musābhaṇanetipi attho gahetabbo. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘jānitvā jānantassa ca musābhaṇane’’ti (pāci. aṭṭha. 2). ‘‘Musāvāde’’ti hi nimittatthe bhummaṃ, musāvādanimittanti attho.
“戏笑而说者”,应连读。其义为:未经审察便仓促而言,即使已经见到,也说“我未见”。如词句分别的注疏中说:“戏笑而说者,即急遽而说。”“急遽而说者,指未经思择、未经审察便仓促而言,即使已见,也说‘我未见’。”“混乱而说者”,譬如想说“衣”,却因迟钝愚痴而说成“破布”,本欲说此,却说成彼。如注疏所说:“混乱而说者,即想说此,却说成彼。”显示巴利原文
Davā bhaṇantassāti yojanā. Anupaparikkhitvā vegena diṭṭhampi ‘‘adiṭṭhaṃ me’’ti vadantassāti attho. Yathāha ‘‘davā bhaṇati nāma sahasā bhaṇatī’’ti padabhājanīaṭṭhakathāyaṃ ‘‘sahasā bhaṇatīti avīmaṃsitvā anupadhāretvā vegena diṭṭhampi ‘adiṭṭhaṃ me’ti bhaṇatī’’ti (pāci. aṭṭha. 11). Ravā bhaṇantassāti ‘‘cīvara’’nti vattukāmassa ‘‘cīra’’nti vacanaṃ viya mandattā momūhattā ‘‘aññaṃ bhaṇissāmī’’ti aññaṃ bhaṇantassa. Yathāha ‘‘ravā bhaṇati nāma ‘aññaṃ bhaṇissāmī’ti aññaṃ bhaṇatī’’ti.
890 八九〇、“于他处”:指在第四波罗夷等戒中。自己并未证得上人法,却妄称“我已证得”。如果听者当下明白其义,说者便犯波罗夷;如果事后才明白,则犯偷兰遮;若以譬喻说法,听者明白其义,犯偷兰遮;若听者未明白譬喻之义,犯恶作。在“恶心学处”中,自己并未犯波罗夷却妄言“已犯”,则犯桑喀地谢沙。在“轻毁语学处”中,则判为恶说罪,因此说“以妄语为缘,有五种罪”。加上此处的波逸提,合为六种罪聚。显示巴利原文
890.Aññatthāti catutthapārājikādīsu. Attanā aladdhaṃ uttarimanussadhammaṃ ‘‘laddhaṃ mayā’’ti musā yassa bhaṇati, tena taṅkhaṇameva sutvā tadatthe ñāte pārājikassa, aññāte kālantarena ñāte ca pariyāyavacane ca ñāte thullaccayassa, pariyāyavacane aviññāte dukkaṭassa, duṭṭhadosasikkhāpade pārājikaṃ anāpannassa ‘‘āpanno’’ti musābhaṇane saṅghādisesassa, omasavādasikkhāpade dubbhāsitassa ca vuttattā āha ‘‘musāvādassa kāraṇā pañca āpattiyo’’ti. Imāya pācittiyā saddhiṃ cha āpattikkhandhā honti.
891-3 八九一至三、“当与生等十种辱骂事连读”。在词句分别中,这是指基于生、名、姓、业、技艺、病、相、烦恼、罪、辱骂这十种事而辱骂。其中,除烦恼外,其余九种皆可分为卑劣与高尚两类。正如词句分别所说:“所谓生,有两种生:卑劣的生与高尚的生”等。显示巴利原文
891-3. Vuttesu jātiādīsu dasasu akkosavatthūsūti yojanā, padabhājane vuttesu jātināmagottakammasippaābādhaliṅgakilesaāpattiakkosānaṃ vasena dasasu akkosavatthūsūti attho . Tesu kilesaṃ vinā sabbete hīnukkaṭṭhavasena dvippakārā honti. Yathāha padabhājane ‘‘jāti nāma dve jātiyo hīnā ca jāti ukkaṭṭhā ca jātī’’tiādi.
于此,旃陀罗等种姓是卑劣的,刹帝利、婆罗门种姓则是高尚的。在名称方面,阿瓦刊那咖、嘉瓦刊那咖等名以及奴隶之名是卑劣的,佛护等名则是高尚的。拘希亚等姓是卑劣的,乔达摩等姓则是高尚的。在事业方面,理发师、陶工等事业是卑劣的,农耕、商业、牧牛等事业则是高尚的。在技艺方面,芦苇编织、制陶等技艺是卑劣的,印章术、算数等技艺则是高尚的。在疾病方面,一切病都是卑劣的,然而糖尿病由于不产生剧烈苦恼,故为高尚。在身相方面,过长等相是卑劣的,不过长等相则是高尚的。一切烦恼皆卑劣。一切罪亦皆卑劣,唯预流是高尚的。在辱骂中,说‘你是骆驼’、‘你是羊’、‘你是牛’等是卑劣的,说‘你是智者’、‘你是善巧者’等则是高尚的。显示巴利原文
Tattha caṇḍālādijāti hīnā, khattiyabrāhmaṇajātiyo ukkaṭṭhā. Nāmesu avakaṇṇakajavakaṇṇakādināmāni dāsanāmattā hīnāni, buddharakkhitādināmāni ukkaṭṭhāni. Kosiyādigottaṃ hīnaṃ, gotamādigottaṃ ukkaṭṭhaṃ. Kammesu vaḍḍhakimaṇikārādikammāni hīnāni, kasivāṇijjāgorakkhakammāni ukkaṭṭhāni. Sippesu naḷakārakumbhakārādisippaṃ hīnaṃ, muddāgaṇanādisippaṃ ukkaṭṭhaṃ. Ābādhesu sabbepi ābādhā hīnā, apica madhumeho pīḷājanakattābhāvā ukkaṭṭho. Liṅgesu atidīghatādayo hīnā, nātidīghatādayo ukkaṭṭhā. Sabbepi kilesā hīnā. Sabbāpattiyopi hīnā, apica sotāpattisamāpatti ukkaṭṭhā. Akkosesu ‘‘oṭṭhosi meṇḍosi goṇosī’’tiādiko hīno, ‘‘paṇḍitosi byattosī’’tiādiko ukkaṭṭho.
“除以他语”,是指除了譬喻式的说法之外。“轻毁者”,是指以言语鞭刺而使对方受到伤害的人。“由正自觉者所宣说”:这是由自觉了一切法、因而被称为“正自觉者”的世尊所宣说的:若说“你是旃陀罗”、“你是竹工”、“你是猎人”、“你是车匠”、“你是贱民”,如此说时,每一语皆犯波逸提。显示巴利原文
Aññatraññāpadesenāti pariyāyakathanena vinā. Omasantassāti vacanapatodena ovijjhantassa. Sambuddhena pakāsitāti ‘‘caṇḍālosi venosi nesādosi rathakārosi pukkusosī’ti bhaṇati, āpatti vācāya vācāya pācittiyassā’’ti sāmaṃ sabbadhammāvabodhato ‘‘sambuddho’’ti paññātena bhagavatā desitā.
894 八九四、“以他们”,即以生等作为辱骂之事本身。“除以他方式,以真实……乃至……已犯者本身”:这是说,对于未达上者,以这些方式辱骂,恶作已由正自觉者所宣说——应作如此连结。此处“真实”、“虚妄”二词,应依止于“以他们”而视为复数词尾的连结。由此应当了知:为了成立恶作罪,在解释“此中有一类”等第二段义时,那单一作用的第三段“以不足”以及第四段“非我等”皆被涵摄其中。正如义注中所说:“然而在‘此中有一类’一段,因为先前已说过的缘故,故除外,为恶作;同样的方式也适用于‘以不足……非我等’等段落。”显示巴利原文
894.Tehevāti jātiādīhi akkosavatthūheva. Aññāpadesena bhūtena vā…pe… āpannameva vā anupasampannaṃ akkosantassa dukkaṭaṃ sambuddhena pakāsitanti sambandho. Idha bhūtābhūtapadāni tehīti apekkhitvā bahuvacanantāni yojetabbāni. Etena ‘‘santi idhekacce’’tiādidutiyavāratthaṃ (pāci. 26) dassentena dukkaṭasādhanatthena tadekakāriyaṃ tatiyaṃ yenūnavārañca catutthaṃ na mayantiādivārañca saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘santi idhekacce’ti vāre pana pariharitvā vuttabhāvena dukkaṭaṃ. Eseva nayo ‘yenūna…pe… na maya’nti vāresupī’’ti (pāci. aṭṭha. 26).
「以离经文之词」者,此处亦应同样与「以真实」等词相连接。「你是贼,你是破结者」等,即称为离经文之词。「一切处」者,谓于所有四种情况中,以及于离经文之词中。已说:「然而,对未受具足戒者,在四种情况中都只犯恶作。而若以『你是贼,你是破结者』等言语,对受具足戒者与未受具足戒者,在一切情况中,也都只犯恶作。」「未受具足戒者」,此即含摄注疏中所说的未受具足戒者:「在此学处中,除比丘外,比丘尼等一切众生皆处于未受具足戒者之位。」因此,于此处亦将说:「对此,比丘尼处于已入之未受具足戒者之位。」显示巴利原文
Pāḷimuttapadehipīti etthāpi tatheva ‘‘bhūtena vā’’tiādīni padāni sambandhitabbāni. ‘‘Corosi, gaṇṭhibhedakosī’’tiādi pāḷimuttapadaṃ nāma. Sabbatthāti sabbesu catūsu vāresu, pāḷimuttapadesu ca. Vuttañhi ‘‘anupasampanne pana catūsupi vāresu dukkaṭameva. ‘Corosi, gaṇṭhibhedakosī’tiādivacanehi pana upasampannepi anupasampannepi sabbavāresu dukkaṭamevā’’ti (pāci. aṭṭha. 26). ‘‘Anupasampanna’’nti iminā ‘‘imasmiñca sikkhāpade ṭhapetvā bhikkhuṃ bhikkhuniādayo sabbe sattā anupasampannaṭṭhāne ṭhitā’’ti (pāci. aṭṭha. 26) aṭṭhakathāyaṃ vuttā anupasampannā saṅgahitā. Tenevetthāpi vakkhati ‘‘paviṭṭhānupasampannaṭṭhāne idha ca bhikkhunī’’ti.
895 「欲开玩笑」者,此处如同「如理省察」等(中部1.22, 23, 422;增支部6.58; 9.9;大义释206;分别论518)中一样,ya音脱落。「一切处」者,谓于一切所说的波逸提事与恶作事中,即一切处。「所发起者为恶说」者,其义为:「『你是旃陀罗……乃至……你是补羯娑』,他这样说,一语一语即犯恶说」,如(波逸提32)所说。然而,当面以波逸提事及恶作事辱骂,只犯恶作。同样,以开玩笑当面说者,也只犯恶说,诸师长如是说。显示巴利原文
895.Davakamyatāti ettha ‘‘paṭisaṅkhā yoniso’’tiādīsu (ma. ni. 1.22, 23, 422; a. ni. 6.58; 9.9; mahāni. 206; vibha. 518) viya ya-kāralopo. Sabbatthāti sabbesu vuttapācittiyavatthūsu ca dukkaṭavatthūsu cāti sabbattheva. Dubbhāsitamudīritanti ‘‘caṇḍālosi…pe… pukkusosī’ti bhaṇati, āpatti vācāya vācāya dubbhāsitassā’’ti (pāci. 32) vuttanti attho. Parammukhā pana pācittiyavatthūhi ca dukkaṭavatthūhi ca akkosane dukkaṭameva. Tathā davakamyatāya parammukhā vadantassāpi dubbhāsitamevāti ācariyā vadanti.
896-7 「以义为先而说之比丘无犯」,此为连接句。「法」者,即指「你是旃陀罗」等经文本身。如注疏中所说:「诵经文者,以法为先。」「教诫」者,即如注疏中所说之相:以「现在你仍是旃陀罗,莫作恶法,莫成为黑暗、趣向黑暗者」等方式,安住于以教诫为先而说者,由于心的易转变性,即使中间生起嗔恨,亦无犯。显示巴利原文
896-7. Atthaṃ purakkhatvā vadato bhikkhussa anāpattīti yojanā. Dhammo nāma ‘‘caṇḍālosī’’tiādipāḷiyeva. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘pāḷiṃ vācento dhammapurekkhāro’’ti (pāci. aṭṭha. 35). Anusāsanī nāma ‘‘idānipi caṇḍālosi, mā pāpadhammaṃ akāsi, mā tamo tamaparāyano ahosī’’tiādinā (pāci. aṭṭha. 35) nayena aṭṭhakathāyaṃ vuttasarūpāyeva anusāsanīpurekkhatāya ṭhatvā vadantassa cittassa lahuparivattitabhāvato antarā kodhe uppannepi anāpatti.
「此处」:指此轻蔑语学处。唯与嗔相应之心方能构成违犯,故唯是意所生的苦受。显示巴利原文
Etthāti imasmiṃ omasavādasikkhāpade. Paṭighasampayuttacitteneva āpajjitabbattā mānasikadukkhavedanāva hoti.
898 「以二种方式,于比丘离间语有犯」,此为连结。「离间」即离间语,意在和合有情中、分化某部群体。离间即是离间语,具足此语之人,依共行而称为离间者;其业即是离间语,比丘们的离间语即为比丘离间语,此处即于比丘离间语中。在词句分析中说:「比丘闻彼比丘语后,向彼比丘传离间语:『某某说你是「旃陀罗……乃至……补羯娑」』,犯……乃至……波逸提」。由此可知,自己身为比丘,闻一比丘以生等十种骂詈事中某一事当面辱骂另一比丘后,便至彼处,以将说之相,依自己欲亲爱或欲破坏所摄的二种原因之一,传达离间语「某某如此说你」;说出此离间语的因缘,即犯波逸提。此为义。显示巴利原文
898. Duvidhākārato bhikkhupesuññe āpatti siyāti yojanā. Pisatīti pisuṇā, vācā , samagge satte avayavabhūte vagge bhinne karotīti attho. Pisuṇā eva pesuññaṃ, tāya vācāya samannāgato puggalo sahacariyanayena pisuṇo, tassa kammaṃ pesuññaṃ, bhikkhūnaṃ pesuññaṃ bhikkhupesuññaṃ, tasmiṃ bhikkhupesuññe. Padabhājane ‘‘upasampanno upasampannassa sutvā upasampannassa pesuññaṃ upasaṃharati ‘itthannāmo taṃ ‘caṇḍālo…pe… pukkuso’ti bhaṇatī’ti āpatti…pe… pācittiyassā’’ti (pāci. 39) vuttattā sayaṃ upasampanno hutvā upasampannassa jātiādīsu dasasu akkosavatthūsu aññatarena aññaṃ upasampannaṃ parammukhā akkosantassa sutvā tassa santikaṃ gantvā vakkhamānasarūpesu attano piyakāmatābhedādhippāyasaṅkhātesu dvīsu kāraṇesu aññatarakāraṇaṃ paṭicca ‘‘asuko tuyhaṃ evaṃ vadatī’’ti pesuññaṃ harati, tassa pesuññakathananimittaṃ pācittiyaṃ hotīti attho.
「二种行相」:此处「行相」一词是「原因」的同义语。如注疏所说:「以二行相,即以二原因」。这里所说的「原因」,是指意趣的差别。为从意趣的角度显示其原因,故说「自己」等。「自己欲亲爱」者,即希望自己为人所爱而说离间语,意谓想让自己受到喜爱,以此意趣而说。如注疏所说:「『如此我便能成为他所喜爱的人』,这样希求自己获得亲爱者」。「或欲破坏他人」者,即希望造成骂者与闻己离间语者二者间的破坏,以破坏的意趣而说。如注疏所说:「想要他人与他人破坏者」。显示巴利原文
Duvidhākāratoti ettha ākāra-saddo kāraṇapariyāyo. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘dvīhākārehīti dvīhi kāraṇehī’’ti (pāci. aṭṭha. 38). Ettha kāraṇaṃ nāma adhippāyaviseso. Taṃ kāraṇaṃ adhippāyamukhena dassetumāha ‘‘attano’’tiādi. Attano piyakāmassāti attano piyabhāvakāmassa pesuññaṃ bhaṇantassa, attano piyabhāvaṃ kāmayantassāti attho, tādisena adhippāyenāti vuttaṃ hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘evaṃ ahaṃ etassa piyo bhavissāmī’’ti attano piyabhāvaṃ patthayamānassā’’ti (pāci. aṭṭha. 38). Parabhedatthinopi vāti akkosakassa ca attano pesuññavacanaṃ suṇantassa cāti ubhinnaṃ bhedaṃ icchantassāti attho, bhedādhippāyenāti vuttaṃ hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘parassa parena bhedaṃ icchantassā’’ti (pāci. aṭṭha. 38).
899 “以转述方式骂詈者之语……乃至……恶作”,应作连接,意思是:比丘听闻转述的骂语后,往他人处复述者,得恶作。如所说:“有名为某某者……此处确有某些旃陀罗……乃至……他说,他不说别的,只重复那句话,每一言语皆犯恶作”等。“以非经文方式骂詈者之语……乃至……恶作”,亦应作连接。其中,以“你是贼,你是破结者”等所表示者,称为非经文方式。显示巴利原文
899. Pariyāyanayena akkosantassa vacanassa…pe… dukkaṭanti yojanā, pariyāyaakkosavacanaṃ sutvā parassa santikaṃ gantvā vadantassa bhikkhuno dukkaṭaṃ hotīti attho. Yathāha ‘‘itthannāmo santi idhekacce caṇḍālā…pe… bhaṇati, na so aññaṃ bhaṇati, taṃyeva bhaṇatīti āpatti vācāya vācāya dukkaṭassā’’tiādi (pāci. 41). Pāḷimuttanayena akkosantassa vacanassa…pe… dukkaṭanti yojanā. Ettha ‘‘corosi, gaṇṭhibhedakosī’’tiādinā dassito pāḷimuttanayo nāma.
900 “将未达上者之骂语传给达上者,亦如是恶作”,应作连接。以“及”字,将“达上者之骂语传给未达上者”以及“未达上者之骂语传给未达上者”亦如是恶作,此二种变化亦一并合集。因为注疏中说:“此中以比丘尼为首,一切皆是未达上者”,所以“比丘尼”只是举例。显示巴利原文
900. Anupasampannassa akkosaṃ upasampannaṃ haratopi ca tathā dukkaṭanti yojanā. Ca-saddena upasampannassa akkosaṃ anupasampannaṃ haratopi ca, anupasampannassa akkosaṃ anupasampannaṃ haratopi ca tathā dukkaṭanti vikappadvayañca samuccinoti. ‘‘Idhāpi bhikkhuniṃ ādiṃ katvā sabbe anupasampannā nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 38) aṭṭhakathāvacanato ‘‘bhikkhunī’’ti upalakkhaṇaṃ.
901 “非欲亲爱者”,指不欲求亲爱关系的人。“亦非欲破坏者”,指不欲求破坏的人。“为呵责诸恶者”这里,应补出“唯”字之义。如注疏中所说:“看见一人在骂,另一人忍受,便说:‘啊,无惭者!像这样,还会认为可以再对具寿如此说。’如此纯粹为了呵责恶行而说者,无罪。”显示巴利原文
901.Na ceva piyakāmassāti piyabhāvaṃ akāmayantassa ca. Na bhedatthinopi cāti bhedaṃ anicchantassa ca. Pāpānaṃ garahatthāyāti ettha ‘‘kevala’’nti seso. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ekaṃ akkosantaṃ, ekañca khamantaṃ disvā ‘aho nillajjo, īdisampi nāma āyasmantaṃ puna vattabbaṃ maññissatī’ti evaṃ kevalaṃ pāpagarahitāya bhaṇantassa anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 38).
903 「以其他」:指以沙弥等。因在分别句中曾说过:「凡句、凡随句、凡随字、凡随文,此一切皆名为句」(波逸提四十六),故此处是以部分代整体的假名说,说「三藏」实则指其中一部分的句等。在此,句等的具体相状应从注疏中了解。注疏中确已说过:「句,意指一偈句;随句,指第二句;随字,指每一字;随文,指与前文相似的后文。」这是就偈颂体裁的教说而言。又说:「任何一字是随字,字的集合是随文,字与随文的集合是句;第一句即是句,第二句是随句,应如此了知此中的种种差别。」这是就散文体裁的教说而言。显示巴利原文
903.Aññenāti sāmaṇerādinā. ‘‘Yañca padaṃ yañca anupadaṃ yañca anvakkharaṃ yañca anubyañjanaṃ, sabbametaṃ padaso nāmā’’ti (pāci. 46) padabhājane vuttattā avayave samudāyopacāravasena ‘‘piṭakattaya’’nti tadekadesapadādi eva vuttoti gahetabbo. Ettha padādisarūpaṃ aṭṭhakathāya veditabbaṃ. Vuttañhi tattha ‘‘padanti eko gāthāpādo adhippeto. Anupadanti dutiyo pādo. Anvakkharanti ekekamakkharaṃ. Anubyañjananti purimabyañjanena sadisaṃ pacchābyañjana’’nti (pāci. aṭṭha. 45). Idaṃ gāthāmayadesanaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Yaṃ kiñci vā ekamakkharaṃ anvakkharaṃ, akkharasamūho anubyañjanaṃ, akkharānubyañjanasamūho padaṃ, paṭhamapadaṃ padameva, dutiyaṃ anupadanti evamettha nānākaraṇaṃ veditabba’’ntipi (pāci. aṭṭha. 45) vuttaṃ. Idaṃ cuṇṇiyadesanaṃ sandhāya vuttaṃ.
「法」者,指佛所说等教法,即巴利圣典。因为在《无碍解道》的法五种中,圣典也被说为法。所谓法五种,即能生果的因、圣道、所说、善与不善,这些都被标示为法。此中,以「所说」而指称圣典。依止于注疏的义理也含摄在其中。而此圣典,正是先前以摩揭陀语确立、经过三次结集传承下来的,应当如此取信。显示巴利原文
Dhammanti buddhabhāsitādipāḷidhammaṃ. Paṭisambhidāyañhi dhammapañcake pāḷipi dhammoti vuttā. Dhammapañcakaṃ nāma phalanibbattako hetu, ariyamaggo, bhāsitaṃ, kusalākusalaṃ ceti ete dhammasaññitāti niddiṭṭhaṃ. Ettha hi bhāsitanti pāḷi vuttā. Aṭṭhakathānissitopi ettheva saṅgahaṃ gacchati. So ca pubbe magadhabhāsāya ṭhito saṅgītittayāruḷho gahetabbo.
「与彼同诵者,犯波逸提」者:以此引文说明,依「一方领起,一方令结束」等(波逸提四十六)分别句中所阐明的方法,若与未受具足戒者一同念诵开始,以同声宣说的方式,诵句、随句、随字或随文,则按句等的数目,犯波逸提。如是说。显示巴利原文
‘‘Saha bhaṇantassa pācittiyaṃ siyā’’ti iminā ‘‘ekato paṭṭhapetvā ekato osāpentī’’tiādinā (pāci. 46) padabhājanāgatanayena anupasampannena saddhiṃ ārabhitvā ekato uccāraṇavasena padaṃ vā anupadaṃ vā anvakkharaṃ vā anubyañjanaṃ vā vadato padādigaṇanāvasena pācittiyanti vuttaṃ hoti.
904 “未入结集之法中,王教诫等诸经,是生罪之因”者,于《大护持》等中已说,应如此连接。王教诫是一部经名。由“等”字,含摄《利根》等诸经。显示巴利原文
904.Saṅgītiṃ anāruḷhesu dhammesu rājovādādayo suttantā āpattijanakāyevāti mahāpaccariyādisu vuttāti yojanā. Rājovādo nāma eko suttanto. Ādi-saddena tikkhindriyādisuttantā gahitā.
905 若比丘或比丘尼对同修作未达上想,或比丘心生疑惑,如此于“词共诵法”时,犯恶作——应如此连接。显示巴利原文
905. Bhikkhusmimpi bhikkhuniyāpi ca anupasampannasaññino, vimatissa vā bhikkhussa tathā padasodhamme dukkaṭaṃ hotīti yojanā.
906-7 「一同令诵」者,与一同受持诵文、未达上者一起,以发声的方式令其诵习。「或作诵习」者,即如此一同诵习。显示巴利原文
906-7.Ekato uddisāpetīti ekato uddesaṃ gaṇhantehi anupasampannehi saddhiṃ uccāraṇavasena uddisāpeti. Sajjhāyaṃ vā karotīti tathā ekato sajjhāyati.
“若在一首偈颂中,有一句未能诵出,而其余能诵出,这便称为‘多分熟练的经典’。此理于经典中亦应了知”,依据注疏所说,在“多分熟练的经典”一语中,“多分”是简略的说法。“令诵出”,意为“这样说”,即一起诵出。“诵”,是指应当诵的内容。“以彼”,是指以未受具足戒者。显示巴利原文
‘‘Sace ekagāthāya eko pādo na āgacchati, sesaṃ āgacchati, ayaṃ yebhuyyena paguṇagantho nāma. Esa nayo suttepi veditabbotī’’ti (pāci. aṭṭha. 48) aṭṭhakathāvacanato paguṇaganthanti ettha ‘‘yebhuyyenā’’ti seso. Opātetīti ‘‘evaṃ bhaṇāhī’’ti ekato bhaṇati. Uddesanti uddisitabbaṃ. Tenāti anupasampannena.
908 因为此“词共诵”学处,是从语而生起,或是从语与心两者生起,所以这种生起的方式被称为“词共诵”,应当这样来结合理解。显示巴利原文
908. Yasmā idaṃ padasodhammasikkhāpadaṃ vācato ca samuṭṭhāti, vācācittadvayāpi ca samuṭṭhāti, tasmā idaṃ samuṭṭhānaṃ padasodhammasaññitanti vuttanti yojanā.
909-10 在完全有顶盖且完全有围障的住所中,如果比丘与比丘以外的人共宿,除开特定情况,于三夜中如果躺卧,则犯波逸提,应当这样来连接理解。因为注疏中说:“凡是能够起到遮蔽作用的,在这里都应理解为有顶盖和有围障。”因此,以砖、石、灰泥、草、叶等任何能作为顶盖的物品完全覆盖的住所,称为“完全有顶盖”。又,注疏中说:“从地面直至顶盖,以墙或其他任何物,乃至以布围绕”,因此,以任何物围绕遮蔽的住所,称为“完全有围障”。《库伦迪注疏》中说:“即使未达到顶盖,以遍及所有边界的方式,以二肘半高的围墙等围绕,也是完全有围障。”这将以“二肘半”等话语来加以说明。显示巴利原文
909-10. Sabbacchannasabbaparicchanne senāsane tissannaṃ pana rattīnaṃ yo pana bhikkhu rattiyaṃ ṭhapetvā bhikkhuṃ aññena sace nipajjeyya, tassa pācittiyaṃ siyāti yojanā. ‘‘Yaṃ kiñci paṭicchādanasamatthaṃ idha chadanañca paricchannañca veditabba’’nti (pāci. aṭṭha. 51) aṭṭhakathāyaṃ vuttattā chadanārahaṃ iṭṭhakāsilāsudhātiṇapaṇṇādīnaṃ yena kenaci sabbaso chāditaṃ senāsanaṃ sabbacchannaṃ. ‘‘Bhūmito paṭṭhāya yāva chadanaṃ āhacca pākārena vā aññena vā kenaci antamaso vatthenapi parikkhitta’’nti (pāci. aṭṭha. 51) aṭṭhakathāyaṃ vuttattā yena kenaci parikkhipitvā paṭicchāditasenāsanaṃ sabbaparicchannaṃ. ‘‘Chadanaṃ anāhacca sabbantimena pariyāyena diyaḍḍhahatthubbedhena pākārādinā parikkhittāpi sabbaparicchannāyevā’’ti (pāci. aṭṭha. 51) kurundaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ, taṃ ‘‘diyaḍḍhā’’tiādinā vakkhati.
如是在完全有顶盖、完全有围障的同一住所中,若比丘与未受具足者(无论一人或多人)共宿三夜后,从第四夜起,于一切夜晚,从日落时起,在整个夜间,无论前半夜、后半夜,或非前非后,只要在同一住所中伸展背脊而卧,则每日犯波逸提罪。此规定在注疏中以“此处亦应知‘一住所’等四句”等语说明。显示巴利原文
Evaṃ sabbacchannasabbaparicchanne ekasmiṃ senāsane yo bhikkhu upasampannato aññena ekena vā anekehi vā tirattaṃ sahaseyyaṃ kappetvā catuttharattiṃ ādiṃ katvā sabbarattīsu sūriyatthaṅgamato paṭṭhāya sakalarattiyaṃ paṭhamaṃ vā pacchā vā apubbācarimaṃ vā piṭṭhiṃ pasāretvā sace ekasenāsane seyyaṃ kappeti, tassa devasikaṃ pācittiyaṃ hotīti idaṃ vidhānaṃ ‘‘apicettha ekāvāsādikampi catukkaṃ veditabba’’ntiādinā (pāci. aṭṭha. 51) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.
“于大部分有围障且有顶盖者”,以此也应当如是连接而了知义。依注释书所说:“若其上方大部分处有顶盖,少分无顶盖,四周大部分有围障,少分无围障,此名为大部分有顶盖、大部分有围障。”应知大部分有顶盖、有围障之义如前所述。关于“大部分为尘堆衣”,注释书说是三中之二为大部分,但在此处于词语共诵法中,如注释书对“大部分为熟练之典籍”中“一偈颂”等的解释,应知四中之三分亦名为大部分。显示巴利原文
‘‘Yebhuyyena paricchanne channe’’ti imināpi evameva yojetvā attho veditabbo. ‘‘Yassā pana upari bahutaraṃ ṭhānaṃ channaṃ, appaṃ acchannaṃ, samantato ca bahutaraṃ parikkhittaṃ, appaṃ aparikkhittaṃ, ayaṃ yebhuyyenachannā yebhuyyenaparicchannā nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 51) aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena yebhuyyena channaparicchannaṃ veditabbaṃ. Attho vuttanayoyeva. ‘‘Yebhuyyena paṃsukā’’ti etassa aṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 86) tīsu dve yebhuyyaṃ nāma, idha pana padasodhamme ‘‘yebhuyyena paguṇaṃ gantha’’nti etassa aṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 48) ‘‘ekagāthāyā’’tiādivivaraṇe viya catūsu tayopi bhāgā yebhuyyaṃ nāmāti veditabbaṃ.
911 911.“适于淫欲的对象”,即第一波罗夷中所说者,乃至与畜生。与彼第一波罗夷对象之人共卧,便犯同宿罪。此为连接。显示巴利原文
911. Methunassa pahonakaṃ yaṃ pana vatthu paṭhamapārājikāya niddiṭṭhaṃ antamaso tiracchānagatenapi, tena paṭhamapārājikavatthunā puggalena saha nipajjitvā āpatti sahaseyyāpatti hotīti yojanā.
912-3 因为“或二者皆卧”这一选项已通过前两个偈颂从义理上显示,为说明依前后次第亦有可能发生,故以“未受具足者”等方法所示的两类情况,开示“已卧”等内容。“起立后”一词,应取间隔之义。“于未受具足者的计数中也是如此”,即在众多未受具足者中,依于他们的计数,一位比丘有众多罪过,以此显示:当众多受具足者中有一名未受具足者时,依他们行为的计数,应犯众多罪;而当两类皆众多时,每一位受具足者于未受具足者的计数中亦有众多罪,也已说明。显示巴利原文
912-3. ‘‘Ubho vā nipajjantī’’ti vikappassa paṭhamagāthādvayeneva atthato dassitattā pubbāpariyavasenapi sambhavantaṃ dassetuṃ ‘‘anupasampanne’’tiādinā (pāci. 52-54) nayena dassitapakkhadvayaṃ nidassetumāha ‘‘nipanne’’tiādi. ‘‘Uṭṭhahitvā’’ti idaṃ vicchāvasena gahetabbaṃ. Anupasampannagaṇanāyapi vāti bahūsu anupasampannesu tesaṃ gaṇanāya ca. Anupasampannesu bahūsu tesaṃ gaṇanāya ekassa bhikkhuno bahū āpattiyo hontīti evaṃ dassanena upasampannesu bahūsu ekasmiṃ anupasampanne sati tesañca tassa payogagaṇanāya āpajjitabbā bahū āpattiyo ca ubhosupi bahūsu ekekasseva upasampannassa anupasampannagaṇanāya bahū āpattiyo ca hontītipi dassitaṃ hoti.
914 因为只有一扇门可供出入,所以在仅有一个出入口、即使拥有上百间房的住处,若受具足者住于其中一间,在自己卧房内不论关门与否,若于第四夜卧下,便与在上层及其余房内卧下的未受具足者,同样适用前文所述的定罪规则。为了说明这一点,而说“若关闭”等。省略后续用语后,“房”指房门。若于第四日日落时卧下,则有罪,此处是衔接。“与未受具足者共”可从上下文得知。罪名是波逸提。显示巴利原文
914. Ekeneva dvārena vaḷañjitabbato ekūpacāre satagabbhepi senāsane upasampanno ekasmiṃ gabbhe vasanto attanā sayanagabbhe dvāraṃ pidahitvā vā apidahitvā vā catuttharattiyaṃ sayati ce, uparimatale, avasesagabbhesu ca sayantehi anupasampannehi pubbe vuttaāpattiniyamoyevāti dassanatthamāha ‘‘sace pidhāyā’’tiādi. Gabbhadvāraṃ uttarapadalopena ‘‘gabbha’’nti vuttaṃ. Catutthadivase atthaṅgate sūriye nipajjati, āpatti siyāti yojanā. ‘‘Anupasampannena sahā’’ti pakaraṇato labbhati. Āpatti pācittiyaṃ.
915 “二肘半之高”,即依木匠的墨线,为二肘半的高度。“围墙”是指已建成的围墙。“堆积”则是指尚未完成的围墙,也有这种说法。由此说明阳台不计入其中,因为“即使高十肘,地基也不算入围绕的范围内”,注释书认为这是量度标准。“地基”指阳台。以“等”字摄取了墙壁、木板遮蔽等。显示巴利原文
915.Diyaḍḍhahatthubbedhenāti vaḍḍhakiratanena diyaḍḍharatanubbedhena. Pākāro nāma niṭṭhito. Cayanaṃ nāma vippakatapākārotipi vadanti. Iminā ca āḷindassa aggahaṇatthaṃ ‘‘dasahatthubbedhāpi jagati parikkhepasaṅkhyaṃ na gacchatī’’ti (pāci. aṭṭha. 51) aṭṭhakathā pamāṇanti vadanti. Jagatīti āḷindaṃ. Ādi-saddena bhittipaṇṇāvaraṇādigahaṇaṃ.
916 “布屋”是指布制的小屋。显示巴利原文
916.Dussakuṭiyanti vatthakuṭiyaṃ.
917 “从全覆全围等之差别,从大部分等之差别”——其中的“等”字应各自对应理解。以第一个“等”字,包含了全覆大部分围、全覆半围、全围大部分覆、全围半覆,这四种称为住所。加上偈颂中以自性形式所说的全覆全围,共显示五种住所。以第二个“等”字,包含了大部分覆大部分围、大部分覆半围、大部分围半覆,这三种称为住所。由此便得到了八种分别。为何又说“七波逸提”呢?这是依据大注疏所说。如说:“然而大注疏中说:全覆大部分围,波逸提;全覆半围,波逸提;大部分覆半围,波逸提;全围大部分覆,波逸提;全围半覆,波逸提;大部分围半覆,波逸提;与圣典中所说的波逸提一并计算,共说七波逸提。”显示巴利原文
917. ‘‘Sabbacchannaparicchannādippabhedato yebhuyyādippabhedato’’ti ādi-saddo paccekaṃ yojetabbo. Paṭhamena ādi-saddena sabbacchannayebhuyyaparicchannasabbacchannaupaḍḍhaparicchannasabbaparicchannayebhuyyacchanna- sabbaparicchannaupaḍḍhacchannasaṅkhātāni cattāri senāsanāni gahitāni. Gāthāya sarūpena vuttasabbacchannasabbaparicchannena saddhiṃ pañca senāsanāni dassitāni honti. Dutiyena ādi-saddena yebhuyyacchannayebhuyyaparicchanna yebhuyyacchannaupaḍḍhaparicchanna yebhuyyaparicchannaupaḍḍhacchannasaṅkhātāni tīṇi senāsanāni gahitāni. Ime aṭṭha vikappā labbhanti. Kasmā vuttaṃ ‘‘satta pācittiyānī’’ti? Mahāaṭṭhakathāya vuttattā. Yathāha ‘‘mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘sabbacchanne yebhuyyenaparicchanne pācittiyaṃ, sabbacchanne upaḍḍhaparicchanne pācittiyaṃ, yebhuyyenacchanne upaḍḍhaparicchanne pācittiyaṃ, sabbaparicchanne yebhuyyenacchanne pācittiyaṃ, sabbaparicchanne upaḍḍhacchanne pācittiyaṃ , yebhuyyenaparicchanne upaḍḍhacchanne pācittiyaṃ, pāḷiyaṃ vuttapācittiyena saddhiṃ satta pācittiyānī’ti vutta’’nti (pāci. aṭṭha. 53).
然而,为何在注疏中说“八波逸提”之后,又将数目限定为“七”呢?对于没有疑惑的情况,首先,“‘床座’是指全覆全围、大部分覆大部分围。”在圣典中所出现的两种分类中,取其中一种所说的波逸提,与圣典中已说的波逸提合在一起说为“七”,以显示这样的解释。在《义理光明》中说:“说‘七波逸提’,是将圣典中所说的两种波逸提合而为一来说。但如果分别计算,全覆全围是波逸提,大部分覆大部分围也是波逸提,那么就有八波逸提。”这便是该论的解释。显示巴利原文
Kasmā pana aṭṭhakathāyaṃ ‘‘aṭṭha pācittiyānī’’ti vatvā ‘‘sattā’’ti gaṇanaparicchedo katoti? Nissandehe tāva ‘‘seyyā nāma sabbacchannā sabbaparicchannā, yebhuyyenacchannā yebhuyyenaparicchannā’ti (pāci. 52) pāḷiyaṃ āgatesu dvīsu vikappesu ekasmiṃ vuttapācittiyaṃ gahetvā pāḷiyaṃ vuttena pācittiyena ‘sattā’ti vutta’’nti parihāro dassito. Sāratthadīpaniyañca ‘‘satta pācittiyānī’ti pāḷiyaṃ vuttapācittiyadvayaṃ sāmaññato ekattena gahetvā vuttaṃ. Visuṃ pana gayhamāne sabbacchanne sabbaparicchanne pācittiyaṃ, yebhuyyenacchanne yebhuyyenaparicchanne pācittiyanti aṭṭheva pācittiyāni hontī’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.53) parihāro vutto.
当‘全’、‘多半’、‘半’等词与‘覆’、‘围’等词相互组合时,会产生九种分别。其中,第九种‘半覆半围’的分别,因已显示为恶作,故其余八种分别便只产生八种波逸提。然而,注疏中说:‘少许不足或过多,不成倍数,故说七种。’‘于此’,即指此学处而言。显示巴利原文
Sabbayebhuyyaupaḍḍhapadesu channaparicchannapadehi yojitesu nava vikappā sambhavanti, tesu navame upaḍḍhacchannaupaḍḍhaparicchannavikappe dukkaṭassa dassitattā pārisesato itaresu aṭṭhasu aṭṭha pācittiyāneva sambhavanti. Aṭṭhakathāyaṃ pana appakaṃ ūnamadhikaṃ vā guṇanūpagaṃ na hotīti katvā ‘‘sattā‘‘ti vuttanti gahetabbaṃ. Etthāti imasmiṃ sikkhāpade.
918 ‘半覆半围’,应如此连接。‘全围少覆’,应次第连接。由此,对于注疏中所说的五种分别,在显示了第三分别之后,以‘等’字总括全覆等其余分别。如注疏云:‘全覆少围,恶作;多分覆少围,恶作;全围少覆,恶作;多分围少覆,恶作;与圣典中所说的恶作一起,共说五种恶作。’所谓‘圣典中所说的恶作’,即指此偈颂开头所讲的那个恶作。如说:‘半覆半围,犯恶作’。显示巴利原文
918. ‘‘Aḍḍhacchanne aḍḍhaparicchanne’’ti yojanā. ‘‘Sabbaparicchanne cūḷacchanne’’ti yathākkamena yojanā. Iminā aṭṭhakathāgatesu pañcasu vikappesu tatiyavikappaṃ dassetvā ādi-saddena sabbacchannādayo sesavikappā gahitā. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sabbacchanne cūḷakaparicchanne dukkaṭaṃ, yebhuyyenacchanne cūḷakaparicchanne dukkaṭaṃ, sabbaparicchanne cūḷakacchanne dukkaṭaṃ, yebhuyyenaparicchanne cūḷakacchanne dukkaṭaṃ, pāḷiyaṃ āgatadukkaṭena saha pañca dukkaṭānīhi vutta’’nti (pāci. aṭṭha. 53). Pāḷiyaṃ āgatadukkaṭaṃ nāma imissāyeva gāthāya ādimhiyeva vuttadukkaṭaṃ. Yathāha ‘‘upaḍḍhacchanne upaḍḍhaparicchanne āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 53).
这里‘小覆盖’等,应如此理解:如果座处分为四份,其中一份有覆盖,其余无覆盖,这称为‘小覆盖’。如果分为三份,两份有覆盖,一份无覆盖,这称为‘多分覆盖’。如果分为两份,一份有覆盖,一份无覆盖,这样的座处即称为‘半覆盖’。‘小围绕’等也应依此类推。‘与覆盖等’是具格,表示伴随;‘亦’字表示集合。应这样连接:与一切小围绕、有覆盖等四种情况一起,在半覆盖半围绕的处所中,总共有五种恶作被阐明。显示巴利原文
Cūḷacchannādīni cettha evaṃ veditabbāni – yassa catūsu bhāgesu eko channo, sesā acchannā, idaṃ cūḷakacchannaṃ. Yassa tīsu bhāgesu dve channā, eko acchanno, idaṃ yebhuyyenacchannaṃ. Yassa dvīsu bhāgesu eko channo, eko acchanno, idaṃ upaḍḍhacchannaṃ nāma senāsanaṃ. Cūḷaparicchannādīni iminā nayena veditabbāni. Channādīhipīti sahatthe karaṇavacanaṃ. Pi-saddo samuccayattho. Sabbacūḷaparicchannachannādīhi catūhipi saha aḍḍhacchannaparicchanne pañcadhā dukkaṭaṃ paridīpitanti yojanā.
920 “一切覆盖等”,此处以“等”字,含摄经文中所说的“一切围绕、一切无覆盖、多分无覆盖、多分无围绕”诸无犯情况,以及注疏中所说的“半覆盖小围绕、半围绕小覆盖、小覆盖小围绕”三种无犯情况。显示巴利原文
920.Sabbacchannādiketi ettha ādi-saddena ‘‘sabbaparicchanne sabbaacchanne yebhuyyenaacchanne yebhuyyenaaparicchanne’’ti (pāci. 54) pāḷiyaṃ vuttā anāpattivārasesā ca aṭṭhakathāyaṃ vuttā ‘‘upaḍḍhacchanne cūḷakaparicchanne, upaḍḍhaparicchanne cūḷakacchanne , cūḷakacchanne cūḷakaparicchanne’’ti (pāci. aṭṭha. 53) tayo anāpattivārā ca gahitā.
921 “卧时亦”,此处的“亦”字,总括了经文所说的另一种情形:“比丘卧时,未受具足者坐,或二者皆坐。”显示巴利原文
921.Nipannepīti ettha pi-saddena ‘‘bhikkhu nipanne anupasampanno nisīdati, ubho vā nisīdantī’’ti (pāci. 54) pāḷiyaṃ vuttapakārantare samuccinoti.
922 以“亦”字显示“更何况长辈女人”。“应作共宿”:进入具有如前所述特征——一切覆盖、一切围绕等——的住所后,从日落开始,依先前所述的方式,作展背而卧。显示巴利原文
922.Api-saddena pageva mahattariyāti dasseti. Sahaseyyaṃ pakappeyyāti yathāvuttalakkhaṇaṃ sabbacchannasabbaparicchannādisenāsanaṃ pavisitvā sūriyatthaṅgamato paṭṭhāya pubbe vuttappakāreneva piṭṭhippasāraṇalakkhaṇaṃ seyyaṃ kappeyya.
923-4 「天女」指天界女人。「畜生道女」指如蜥蜴等畜生道的雌性。以「成为交合对象者」说明:若与非交合对象者共宿,则无过失。「于对象之计算」即对女人的计算,以及对她们与自身行为的计算。「有」者,指比丘而言。与女人三日共宿,依此学处犯罪后;若于第四日共宿,则依两个学处犯罪。此处应如是了知:对于成为恶作对象的那位女人,比丘若在其处共宿,先依此学处犯恶作;于第四夜共宿时,在依此学处应犯的恶作之上,更依前学处犯波逸提。显示巴利原文
923-4.Deviyāti devitthiyā. Tiracchānagatitthiyāti godhādikāya. ‘‘Methunavatthubhūtāyā’’ti iminā methunadhammassa avatthubhūtāya sahaseyyāya dosābhāvaṃ dasseti. Vatthūnaṃ gaṇanāyāti mātugāmassa gaṇanāya ca tāsañca attano ca payogagaṇanāya ca. Assāti bhikkhussa. Mātugāmena tayo divase sahaseyyāya iminā sikkhāpadena āpattiṃ āpajjitvā catutthadivase sahaseyyāya dvīhipi sikkhāpadehi āpattiṃ āpajjatīti ettha dukkaṭavatthubhūtāya itthiyā tattheva sahaseyyāya iminā sikkhāpadena dukkaṭaṃ āpajjitvā catutthadivase rattiyaṃ sahaseyyāya iminā sikkhāpadena āpajjitabbadukkaṭena saha purimasikkhāpadena pācittiyaṃ āpajjatīti veditabbaṃ.
926 「超过五六语向女人说法者」表示连结。「女人」指经中所说——「女人者,乃人类女人,非夜叉女,非饿鬼女,非畜生道女,有智,能够了知善说恶说、粗鄙非粗鄙」——之人类女人。「说法者」指超过六句,正宣说具有所述特征之法者。「无有智男子」:即经中所说「有智者,乃男子身,能够了知善说恶说、粗鄙非粗鄙」之处于听闻范围内的人类男子,并不在场。「法」指具足所说方式之教法。显示巴利原文
926. Chappañcavācāhi uddhaṃ itthiyā dhammaṃ bhaṇantassāti sambandho. Itthiyāti ‘‘mātugāmo nāma manussitthī, na yakkhī, na petī, na tiracchānagatā, viññū paṭibalā hoti subhāsitadubbhāsitaṃ duṭṭhullāduṭṭhullaṃ ājānitu’’nti pāḷiyaṃ vuttamanussitthiyā. Bhaṇantassāti vakkhamānalakkhaṇaṃ dhammaṃ chahi padehi uttari bhaṇantassa. Viññuṃ purisaviggahaṃ vināti ‘‘viññū nāma purisaviggaho paṭibalo hoti subhāsitadubbhāsitaṃ duṭṭhullāduṭṭhullaṃ ājānitu’’nti (pāci. 64) pāḷiyaṃ vuttasavanūpacāragatamanussapurisaṃ vinā. Dhammanti vakkhamānappakārasarūpaṃ desanādhammaṃ.
927 说法有二种:偈颂体与长行体。其中,为了显示偈颂体说法的语言特征在于偈句,故说「偈句」等。而在长行体说法中,语言的划分应依词尾变化来理解。因此,《义疏》中说:「『一偈句』唯就偈颂结构而言;在其他情况下,则应取以词尾变化作结的词。」与句等同者,已说示为法,法即三藏。「注疏」一词,应取经三次结集所传承的古注疏。因此,《义疏》中说:「注疏、法句因缘、本生因缘等。」依此,他们称所说的注疏即是古代经结集所传承者。除注疏等文本外,可随意以达米拉语等其他语言来说。显示巴利原文
927. Gāthāmayā, cuṇṇiyaganthamayāti duvidhā desanā, tattha gāthāmayadesanāya vācā nāma gāthāpādalakkhaṇāti dassetumāha ‘‘gāthāpādo’’tiādi. Cuṇṇiyadesanāyaṃ pana vācāparicchedo vibhatyantavasena veditabbo. Tenāha gaṇṭhipade ‘‘eko gāthāpādo’ti idaṃ gāthābandhameva sandhāya vuttaṃ, aññattha pana vibhattiantapadameva gahetabba’’nti. Padasodhammaṃ niddiṭṭhaṃ dhammanti piṭakattayaṃ. ‘‘Aṭṭhakatha’’nti iminā saṅgītittayāruḷhaṃ porāṇaṭṭhakathaṃ gahetabbaṃ. Teneva gaṇṭhipade vuttaṃ ‘‘aṭṭhakathaṃ dhammapadajātakādivatthuñcā’’ti. Imināpi porāṇakaṃ saṅgītiāruḷhameva aṭṭhakathaṃ vuttanti vadanti. Aṭṭhakathādipāṭhaṃ ṭhapetvā damiḷādibhāsantarena yathāruci kathetuṃ vaṭṭatīti.
928 928. “为以上述六种语言说上法者”等,应如此连接。“说者”,即以具有句中所述特征的句等形式、用六种语言进一步说法者。“依句等计算”,即依前述特征的句、非句、音节、非音节来计算。显示巴利原文
928. Padādīnaṃ vasā channaṃ vācānaṃ upari dhammaṃ desentassāti yojanā. Desentassāti padasodhamme vuttalakkhaṇapadādisarūpāhi chahi vācāhi uttari dhammaṃ desentassa. Padādigaṇanāyāti yathāvuttalakkhaṇapadaanupadaanvakkharaanubyañjanagaṇanāya.
929 929. “男子形”,即人类男子的外相。此处,“畜生”指能变化外相、具足神通的龙与金翅鸟。显示巴利原文
929.Purisaviggahanti manussapurisavesaṃ. Ettha tiracchānagatā nāma vesanimmānārahā iddhimantā nāgasupaṇṇā.
931 931. “说者”,即宣说殊胜法者。显示巴利原文
931.Vadatoti adhikaṃ dhammaṃ bhāsato.
932 “女人形”:指人类女子的身形外貌。“畜生女”:指具有如前所述形貌的畜生女。显示巴利原文
932.Itthirūpanti manussitthivesaṃ. Tiracchānagatitthiyāti vuttasarūpāya tiracchānagatitthiyā.
933 933. 自己起立后又坐下再说法者无犯,所显示的关联即在于此。“或对女人亦如是”中的“如是”,因已涵盖前述方式,故说明:起立后又坐下的女人再为彼说法者亦无犯。以“起立”等显示威仪的变换,表明在种种威仪中皆无犯。显示巴利原文
933. Sayaṃ uṭṭhāya nisīditvā puna dhammaṃ desentassa anāpatti pakāsitāti sambandho. Mātugāmassa vā tathāti ettha ‘‘tathā’’ti iminā vuttappakārassa gahitattā uṭṭhāya nisinnassa mātugāmassa puna dhammaṃ desentassa anāpatti pakāsitāti vuttaṃ hoti. ‘‘Uṭṭhāyā’’tiādinā iriyāpathaparivattanadassanena nānāiriyāpathepi anāpattiṃ dīpeti.
934 934. “对另一位,又对另一位”者:此处应补足“来来去去”之义。如注疏所说:“‘对另一位女人’者,对一位说法之后,又对来来去去的另一位也说法,如此坐于一座,即使对十万位女人说法,也是此义。”以未明说的集合义之“及”字,含摄了“被问问题而说”此句。若有女人问:“长老,《长部》是何义?”即使为她解说全部《长部》,亦无犯。如注疏所说:“‘问问题,被问问题而说’者,女人问‘长老,名为《长部》者,阐明何义’,被如此问时,比丘即使解说全部《长部》,也无犯。”此中“即使解说全部《长部》”者,乃至未完结,即使次日继续解说亦同。显示巴利原文
934.Aññissā puna aññissāti ettha ‘‘āgatāgatāyā’’ti seso. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘aññassa mātugāmassāti ekissā desetvā puna āgatāgatāya aññissāpi desetīti evaṃ ekāsane nisinno mātugāmasatasahassannampi desetīti attho’’ti (pāci. aṭṭha. 66). Avuttasamuccayatthena ca-saddena ‘‘pañhaṃ puṭṭho kathetī’’ti (pāci. 66) idaṃ samuccinoti. ‘‘Dīghanikāyo kimatthiyo bhante’’ti pañhaṃ pucchato mātugāmassa sabbaṃ dīghanikāyaṃ vadatopi anāpatti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘pañhaṃ pucchati, pañhaṃ puṭṭho kathetīti mātugāmo ‘dīghanikāyo nāma bhante kimatthaṃ dīpetī’ti pucchati, evaṃ pañhaṃ puṭṭho bhikkhu sabbaṃ cepi dīghanikāyaṃ katheti, anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 66). Ettha ca sabbaṃ cepi dīghanikāyaṃ kathetīti yāva na niṭṭhāti, tāva punadivasepi katheti.
935 因说法,及因未令有智男子在场而应犯,故为作与不作。显示巴利原文
935. Dhammassa desanāya, viññumanussapurisassa asannihitakaraṇena ca āpajjitabbato kriyākriyaṃ.
936 广大者,指色界、无色界禅那。殊胜者,指出世间法。已导至最上状态,故为殊胜。“对……宣说者”,指以“我证得初禅”等方式,依第四波罗夷中所说方式而宣说者。因在般涅槃时及被问时,比丘、比丘尼应宣说自己所得之上人法,故说“除比丘尼外,比丘”。其余为“对另一位”。如注疏中所说:“‘对受具者宣说真实’者,唯就上人法而说。因在般涅槃时,或中间被极度拖延时,对受具者宣说真实是允许的。”“真实”者,此处应说“在宣说上人法时”,bhumma为目的格,义为:宣说在自己相续中、于此自体已成就的上人法之目的。显示巴利原文
936.Mahaggataṃ rūpārūpajjhānaṃ. Paṇītaṃ lokuttaradhammaṃ. Padhānabhāvaṃ nītanti paṇītaṃ. Ārocentassāti ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjāmī’’tiādinā (pārā. 201) nayena catutthapārājike vuttanayena vadantassa. Parinibbānakāle ca puṭṭhakāle ca bhikkhubhikkhunīnaṃ attanā laddhassa uttarimanussadhammassa ārocetabbattā ‘‘ṭhapetvā bhikkhuniṃ bhikkhu’’nti vuttaṃ. ‘‘Aññassā’’ti seso. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘upasampannassa bhūtaṃ ārocetīti uttarimanussadhammameva sandhāya vuttaṃ. Parinibbānakāle, hi antarā vā atikaḍḍhiyamānena upasampannassa bhūtaṃ ārocetuṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 77). Bhūteti ettha ‘‘uttarimanussadhamme ārocite’’ti vattabbaṃ, nimittatthe bhummaṃ, attano santāne imasmiṃ attabhāve siddhauttarimanussadhammassa ārocananimittanti attho.
937 “若彼不了知所说”者,若对他宣说的人,在听闻的刹那,以所说方式——即“此人是初禅的得者”等方式而说,而彼不了知。“间接说”者,指“住在你寺中的人是初禅的得者”等此类间接言说。若对其宣说过人法者,在听闻后立刻不了知“此人如此说”,则对如此宣说的比丘,有恶作罪之犯,这是关联。其连结为:若对彼真实以间接说,比丘犯恶作罪。显示巴利原文
937.Noce jānāti so vuttanti yassa āroceti, so sace sutakkhaṇeyeva vuttanayeneva ‘‘esa paṭhamajjhānassa lābhī’’tiādinā nayena vuttaṃ no jānāti. Pariyāyavacaneti ‘‘yo te vihāre vasati, so paṭhamassa jhānassa lābhī’’ti evamādipariyāyavacane. Yassa uttarimanussadhammaṃ āroceti, so sace sutasamanantaraṃ ‘‘esa evaṃ vadatī’’ti vuttaṃ no jānāti, tādisassa ārocentassa bhikkhuno hoti āpatti dukkaṭanti sambandho. Assa bhūtassa pariyāyavacane ca bhikkhuno āpatti dukkaṭaṃ hotīti yojanā.
938 「在有如是之理由时」:了知他人所处的理由后,当那些能显示不空之行道、激励、鼓舞等作用的理由存在时。「对一切」:对已受具戒者与未受具戒者,即一切人。「戒等」:指戒、多闻、教法之德。「说」:此处依文脉,指比丘。显示巴利原文
938.Tathārūpekāraṇe satīti parassa kāraṇabhāvaṃ ñatvāpi paṭipattiyā amoghabhāvadassanasamuttejanasampahaṃsanādikarasaṅkhāte kāraṇe sati. Sabbassāpīti upasampannānupasampannassa sabbassa. Sīlādinti sīlasutapariyattiguṇaṃ. Vadatoti ettha ‘‘bhikkhuno’’ti pakaraṇato labbhati.
939 「彼之不可能」:指见具足者不可能有疯狂等。如注疏中所说:「见具足者无疯狂或心乱。于《大品》中亦已详察。」应知,在说明为何不说疯狂一词时,即已藉此标示显示了不说心乱等词的理由。这其中,唯有具足道果见的圣者确实无疯狂等状态。但获禅那者若有他们状态,便会退失禅那,故对他们而言,若因虚妄而说则无犯,并非因真实而说。显示巴利原文
939.Tadasambhavāti diṭṭhisampannassa ummādādīnaṃ asambhavā. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘diṭṭhisampannānaṃ ummādassa vā cittakkhepassa vā abhāvāti. Mahāpaccariyampi hi vicārita’’nti (pāci. aṭṭha. 77). Ummattakapadassa avacane kāraṇaṃ vadanteneva khittacittādipadānaṃ avacane kāraṇañca upalakkhaṇato dassitamevāti daṭṭhabbaṃ. Ettha ca maggaphaladiṭṭhiyā samannāgatānaṃ ariyānameva hi ummattakādibhāvo natthi. Jhānalābhino pana tasmiṃ sati jhānā parihāyanti, tasmā tesaṃ abhūtārocanapaccayā anāpatti vattabbā, na bhūtārocanapaccayā.
940 此罪除获得禅那、道果等者之外,对其他人不可能发生,故说「唯以善与无记二心」。此为就最高限度而言,仅就圣者而说。然而,获禅那的凡夫不了知所制之学处,以贪欲之力,于不同事象上亦以不善心宣说,并非不存在,故应说「三心」。即便如此,当视多数情况唯善与无记二者发生,故如此说。二受,指乐受与舍受。此学处因不了知所制,便成无心而生起。圣者于此了知所制故不违犯,凡夫虽了知所制亦作违犯。应视他们因违犯导师教令的强力不善思而退失禅那。显示巴利原文
940. Imissāpattiyā aññatra jhānamaggādilābhīnaṃ aññassa asambhavā ‘‘kusalābyākateheva dvicitta’’nti vuttaṃ. Idañca ukkaṭṭhaparicchedena ariyapuggaleyeva sandhāya vuttaṃ. Paṇṇattiṃ ajānantā pana jhānalābhī puthujjanā nānāvatthumhi lobhavasena akusalacittenāpi na ārocentīti natthi, tasmā ‘‘ticitta’’nti vattabbaṃ siyā, tathāpi bahulena kusalābyākatānameva sambhavoti evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Dvivedanaṃ sukhopekkhāvasena. Idañca sikkhāpadaṃ paṇṇattiajānanavasena acittakasamuṭṭhānaṃ hoti. Ariyā cettha paṇṇattiṃ jānantā vītikkamaṃ na karonti, puthujjanā pana paṇṇattiṃ jānitvāpi vītikkamaṃ karonti. Te ca satthuno āṇāvītikkamacetanāya balavaakusalabhāvato jhānā parihāyantīti daṭṭhabbaṃ.
941 若比丘除比丘许可外,向未受具戒者告知比丘之粗罪,比丘有罪——应如是连结。所言“粗罪”者,即桑喀地谢沙。然而,于分别中既已说“粗罪者,谓四波罗夷与十三桑喀地谢沙”,此处为何唯取桑喀地谢沙?答曰:波罗夷乃为显“粗罪”之义而举,然此处世尊所意指者唯是桑喀地谢沙,此于注疏中已作检视。彼处已说:“波罗夷是为显示粗罪之义而说,但此处所意指者为桑喀地谢沙。”且复将说:“此处唯桑喀地谢沙被认为是粗罪。”“未受具戒者”:于分别中所示“除比丘、比丘尼外,余者为未受具戒者”,即谓向其说者。显示巴利原文
941. Bhikkhuno duṭṭhullaṃ āpattiṃ bhikkhusammutiṃ ṭhapetvā anupasampanne ārocentassa bhikkhuno āpattīti yojanā. Duṭṭhullaṃ āpattinti saṅghādiseso. Nanu ca ‘‘duṭṭhullā nāma āpatti cattāri ca pārājikāni terasa ca saṅghādisesā’’ti (pāci. 79) padabhājane pārājikasaṅghādisesā dassitā, kasmā idha saṅghādisesova gahitoti? Vuccate – pārājikaṃ duṭṭhullasaddatthadassanatthaṃ vuttaṃ, idha pana saṅghādisesoyeva bhagavatā adhippetoti aṭṭhakathāyaṃ vicāritametaṃ. Vuttañhi tattha ‘‘pārājikāni duṭṭhullasaddatthadassanatthaṃ vuttāni, saṅghādisesaṃ pana idha adhippeta’’nti (pāci. aṭṭha. 78). Vakkhati ca ‘‘idha saṅghādisesāva, duṭṭhullāpattiyo matā’’ti. Anupasampanneti ‘‘bhikkhuñca bhikkhuniñca ṭhapetvā avaseso anupasampanno’’ti (pāci. 80) padabhājane niddiṭṭhaanupasampannassa ārocentassāti vuttaṃ hoti.
“除比丘许可外”者,于分别中以“有比丘许可,唯限罪不限于家族”等所显:为使频犯之罪之比丘于未来能防护、为令生惭愧故,僧团经三度征问已,限定罪、或优婆塞家、或将二者俱限、或全不限定而作许可,令其说罪。除此许可之外而说罪,如是宣说。如注疏中说:“见频犯之比丘,而思‘如是此人将因对他人的惭愧,于未来得以防护’,为彼比丘之利益,三次求听已,应由僧团作。”显示巴利原文
Ṭhapetvā bhikkhusammutinti ‘‘atthi bhikkhusammuti āpattipariyantā na kulapariyantā’’tiādinā (pāci. 80) padabhājane dassitaṃ abhiṇhāpattikassa bhikkhuno āyatiṃ saṃvaratthaṃ hirottappajananatthaṃ āpattiyo vā upāsakakulāni vā ubhayameva vā paricchinditvā vā aparicchinditvā vā āpattiyo ārocetuṃ saṅghena saṅghamajjhe tikkhattuṃ sāvetvā katasammutiṃ ṭhapetvāti vuttaṃ hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘abhiṇhāpattikaṃ bhikkhuṃ disvā ‘evamesa paresu hirottappenāpi āyatiṃ saṃvaraṃ āpajjissatī’ti tassa bhikkhuno hitesitāya tikkhattuṃ apaloketvā saṅghena kātabbā’’ti (pāci. aṭṭha. 80).
942 “结合而说者”中,“即”字应配于适当处。将以“即”字所分别之义,以“事”等阐明。以“泄不净”说事,以“桑喀地谢沙”说罪。过失即是过失性。“波逸提罪”是其类别。“此人泄不净犯桑喀地谢沙”,结合事与罪而说者之过失性,即成为波逸提罪,应如此连结。显示巴利原文
942.Ghaṭetvā vadantassevāti evakāro yathāṭhāne yojetabbo. Evakārena byavacchinnamatthaṃ vakkhati ‘‘vatthu’’ntiādinā. ‘‘Asuciṃ mocetvā’’ti iminā vatthumāha, ‘‘saṅghādisesa’’nti iminā āpattiṃ. Vajjameva vajjatā. ‘‘Pācittiyāpattī’’ti imassāyaṃ pariyāyo. ‘‘Ayaṃ asuciṃ mocetvā saṅghādisesaṃ āpanno’’ti vatthunā saddhiṃ ghaṭetvā āpattiṃ vadantassa vajjatā pācittiyāpatti hotīti yojanā.
943 清净者,指未犯波罗夷者。说,是指说的原因,即连同事由而说桑喀地谢沙的意思。显示巴利原文
943.Suddhassāti pārājikamanāpannassa. Vadanti vadanahetu, vatthunā saddhiṃ saṅghādisesassa kathanatoti attho.
944 于非粗重罪,指桑喀地谢沙以外的罪。粗重想者,指以桑喀地谢沙为想者。或其余罪,指除去桑喀地谢沙以外的其余六种罪聚。显示巴利原文
944.Aduṭṭhullāyāti saṅghādisesato aññāya āpattiyā. Duṭṭhullasaññinoti saṅghādisesasaññino. Sesā āpattiyopi vāti saṅghādisesaṃ vinā sese chaḷāpattikkhandhe.
945 如是,指恶作。向未受具足戒者宣说五种被视为粗重的恶行时,得如是恶作,此为连结。未受具足戒者五种被视为粗重的恶行,即指违犯杀生等五学处。然而,有些人说“漏精等五种”,这不应采纳。因为杀生等十学处正是为沙弥所制。对于为他们所制的这些学处,应当考察粗重与非粗重,而漏精等并非单独为他们所制。显示巴利原文
945.Tathāti dukkaṭaṃ atidisati. Pañcadhā mataṃ anupasampannassa duṭṭhullaṃ ajjhācāraṃ ārocentassa tathā dukkaṭanti yojanā. Anupasampannassa pañcadhā mataṃ duṭṭhullaṃ ajjhācāranti ca pāṇātipātādipañcasikkhāpadavītikkamā gahitā. Keci pana ‘‘sukkavissaṭṭhiādayo pañcā’’ti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. Pāṇātipātādīni hi daseva sikkhāpadāni sāmaṇerānaṃ paññattāni. Tesaṃ paññattesuyeva ca sikkhāpadesu duṭṭhullāduṭṭhullavicāraṇā kātabbā, na ca sukkavissaṭṭhiādīni visuṃ tesaṃ paññattāni atthīti.
那么,对比丘而言称为粗重的漏精等事,于未受具足戒者名为何呢?名为恶行。如注疏中所说:“漏精……乃至……名为恶行。”由此亦成立“于未受具足戒者,漏精等不名为粗重”。因为说“名为恶行”时,即显示于未受具足戒者,漏精等仅名为恶行,而非名为粗重恶行。又因注疏中说“名为恶行”,且于未受具足戒者而言漏精等属不应行,故归属于惩罚羯磨所涉之事。若有比丘对其他未受具足戒者,怀毁其名誉之心而宣说,则犯恶作。如此说。此处“未受具足戒者”一词,应知指沙弥、沙弥尼及在学尼。显示巴利原文
Atha bhikkhuno duṭṭhullasaṅkhātāni sukkavissaṭṭhiādīni anupasampannassa kiṃ nāma hontīti? Ajjhācāro nāma hontīti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sukkavissaṭṭhi…pe… ajjhācāro nāmāti vutta’’nti (pāci. aṭṭha. 82). Imināpi cetaṃ siddhaṃ ‘‘anupasampannassa sukkavissaṭṭhiādi duṭṭhullaṃ nāma na hotī’’ti. ‘‘Ajjhācāro nāmā’’ti hi vadanto anupasampannassa sukkavissaṭṭhiādi kevalaṃ ajjhācāro nāma hoti, na pana duṭṭhullo nāma ajjhācāroti dīpeti. ‘‘Ajjhācāro nāmā’’ti ca aṭṭhakathāyaṃ vuttattā, akattabbarūpattā ca anupasampannassa sukkavissaṭṭhiādīni daṇḍakammavatthupakkhaṃ bhajanti. Tāni ca aññassa anupasampannassa avaṇṇakāmatāya ārocento bhikkhu dukkaṭaṃ āpajjatīti vadanti. Idha pana anupasampannaggahaṇena sāmaṇerasāmaṇerisikkhamānānaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ.
“非粗重恶行”者,乃为连结。应补入“未受具足戒者之”一语。即未受具足戒者除前述五学处之外的非时食等非粗重恶行。如所说“未受具足戒者之粗重或非粗重恶行”等。显示巴利原文
Aduṭṭhullaṃ ajjhācāranti yojanā. ‘‘Anupasampannassā’’ti ca ajjhāharitabbāni. Anupasampannassa yathāvuttehi pañcasikkhāpadehi aññaṃ vikālabhojanādiṃ aduṭṭhullaṃ ajjhācāraṃ vā. Yathāha ‘‘anupasampannassa duṭṭhullaṃ vā aduṭṭhullaṃ vā ajjhācāra’’ntiādi (pāci. 82).
946 “或仅宣说事由者”,乃以“此人犯漏精”等方式仅宣说事由者。“或仅宣说罪过者”,乃以“此人犯波罗夷,此人犯桑喀地谢沙”等方式仅宣说罪过者。“比丘共许”者,此处应取以事由结合而宣说罪过者。以“如是”此语,即指“无罪”。显示巴利原文
946.Kevalaṃvatthuṃ vā ārocentassāti ‘‘ayaṃ sukkavissaṭṭhiṃ āpanno’’tiādinā nayena vatthumattaṃ ārocentassa. Kevalaṃ āpattiṃ vā ārocentassāti ‘‘ayaṃ pārājikaṃ āpanno, ayaṃ saṅghādisesaṃ āpanno’’tiādinā nayena āpattimattaṃ ārocentassa ca. Bhikkhusammutiyāti ettha vatthunā ghaṭetvā āpattiṃ ārocentassāti gahetabbaṃ. ‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘anāpattī’’ti etaṃ parāmasati.
948 “不净地”:在《词句分析》中,举出“地有两种:生地与未生地”之后——显示巴利原文
948.Akappiyaṃ pathavinti padabhājane ‘‘dve pathaviyo jātā ca pathavī ajātā ca pathavī’’ti (pāci. 86) uddisitvā –
“生地”:指纯尘、纯土,少石、少砾、少瓦片、少碎石、少沙,多为尘土、多为泥土者,以及未经火烧者,皆名生地。又,尘堆或土堆被覆盖超过四个月的,也称为生地。”显示巴利原文
‘‘Jātā nāma pathavī suddhapaṃsu suddhamattikā appapāsāṇā appasakkharā appakathalā appamarumbā appavālikā yebhuyyenapaṃsukā yebhuyyenamattikā, adaḍḍhāpi vuccati jātā pathavī. Yopi paṃsupuñjo vā mattikāpuñjo vā atirekacātumāsaṃ ovaṭṭho, ayampi vuccati jātā pathavī’’ti (pāci. 86) ca,
“未生地”:指纯石、纯砾、纯瓦片、纯碎石、纯沙,少尘、少土,多为石、多为砾、多为瓦片、多为碎石、多为沙者,以及经火烧过的,皆名未生地。又,尘堆或土堆被覆盖不足四个月的,也称为未生地。”显示巴利原文
‘‘Ajātā nāma pathavī suddhapāsāṇā suddhasakkharā suddhakathalā suddhamarumbā suddhavālikā appapaṃsu appamattikā yebhuyyenapāsāṇā yebhuyyenasakkharā yebhuyyenakathalā yebhuyyenamarumbā yebhuyyenavālikā, daḍḍhāpi vuccati ajātā pathavī. Yopi paṃsupuñjo vā mattikāpuñjo vā ūnacātumāsaṃ ovaṭṭho, ayampi vuccati ajātā pathavī’’ti (pāci. 86) ca –
在所说的两种地中,称为‘生地’的,即是不净地。显示巴利原文
Niddiṭṭhāsu dvīsu pathavīsu jātapathavisaṅkhātaṃ akappiyapathaviṃ.
此中,石等的特相,应依注疏中所说之方式而知:「应知拳头大小以上者为石,拳头大小者为砾。瓦片,指破碎的陶片。碎石,指坚硬的砾石。沙,即细沙。」大部分为尘等的特相,应从「‘大部分为尘’者,指三份中两份是尘,一份是石等中的任一种」,以及「‘未烧者’,指未以烧炉、烧砖、烧陶罐、烧窑等方式而烧过之物」等注疏而知。于「少尘少土」二句,以简说的方式说明了大部分为石等五句,其义理应以与大部分为尘等句所阐述方式相反的情形来理解。如注疏说:「这是为了显示此两者的差别」。显示巴利原文
Ettha pāsāṇādīnaṃ lakkhaṇaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘muṭṭhippamāṇato upari pāsāṇāti veditabbā, muṭṭhippamāṇā sakkharā. Kathalāti kapālakhaṇḍāni. Marumbāti kaṭasakkharā. Vālikāti vālukāyevā’’ti vuttanayeneva veditabbaṃ. Yebhuyyenapaṃsukādīnaṃ lakkhaṇaṃ ‘‘yebhuyyenapaṃsukāti tīsu koṭṭhāsesu dve koṭṭhāsā paṃsu, eko pāsāṇādīsu aññataro koṭṭhāso’’ti (pāci. aṭṭha. 86) ca ‘‘adaḍḍhāpīti uddhanapattapacanakumbhakārāvāpādivasena tathā tathā adaḍḍhā’’tiādi aṭṭhakathāto ca veditabbaṃ. ‘‘Appapaṃsuappamattikā’’ti dvīsupi padesu niddesarūpena yebhuyyenapāsāṇādipadapañcakaṃ vuttaṃ, tatthāpi attho yebhuyyenapaṃsupadādīsu vuttavipallāsena veditabbo. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tesaṃyeva hi dvinnaṃ pabhedadassanameta’’nti (pāci. 86).
「或掘」——对于上述这样的不净地处,乃至以足趾或以扫帚柄,自己挖掘。「或使掘」——或以「掘此」等不净语,令他人挖掘。「使破」——同样地,令他人破坏。「或破」——以至用尿壶等物破坏之。依统摄之义,‘或’字与一切动词相连,是故「使破及」中的‘及’字,应知是连结此处未明说的「或烧、或使烧」二句。乃至煮钵时自己烧,或使他人烧等,这些句子的义理应依注疏而知。「应巴吉帝亚」——挖掘时、破坏时,每一击皆犯巴吉帝亚。显示巴利原文
Khaṇeyya vāti evarūpaṃ akappiyapathavipadesaṃ antamaso pādaṅguṭṭhenāpi sammuñjanisalākāyapi sayaṃ vā khaṇati. Khaṇāpeyya vāti aññena vā ‘‘idaṃ khaṇāhī’’tiādinā akappiyavohārena khaṇāpeyya. Bhedāpeyyāti tatheva bhedāpeyya. Bhindeyya vāti passāvadhārādīhipi bhindeyya. Adhikāravasena vā-saddassa sabbakiriyāpadehi sambandho labbhatīti bhedāpeyya cāti ettha ca-saddo idha avuttassa ‘‘dahati vā, dahāpeti vā’’ti padadvayassa samuccayakoti veditabbo. Antamaso pattampi pacanto sayaṃ vā dahati, aññena vā dahāpetītiādi imesaṃ padānaṃ aṭṭhakathāvasena (pāci. aṭṭha. 87) veditabbaṃ. Pācittiyaṃ siyāti khaṇantassa, bhindantassa ca pahāre pahāre pācittiyaṃ.
949 命令者依所命令的次数计,烧者依火落下的次数计,这应据「每一击皆为波逸提」等注疏之语来理解。为说明此义,故说「自己」等。显示巴利原文
949. Āṇāpentassa āṇattigaṇanāya, dahantassa aggipātagaṇanāya hotīti idaṃ ‘‘pahāre pahāre pācittiya’’ntiādiaṭṭhakathāvacanavasena veditabbaṃ, imameva dassetumāha ‘‘sayamevā’’tiādi.
950 「命令者」,即作一次命令的人。显示巴利原文
950.Āṇāpentassāti sakiṃ āṇāpentassa.
951 「可令掘」者,为显示通常说法的例外,故举「挖掘莲池」等。「无犯」者,此中意趣为:由于「莲池」「围墙」等词并非地的同义语,故依此言说而无犯。显示巴利原文
951. ‘‘Khaṇāpeyyā’’ti sāmaññavacanassa apavādadassanatthaṃ ‘‘khaṇa pokkharaṇi’’ntiādimāha. Koci doso na vijjatīti ettha pokkharaṇiāvāṭādisaddānaṃ pathavipariyāyattābhāvato evaṃvacanena anāpattīti adhippāyo.
952 「此」「此处」等词语,因其表示现前或所意指之地,为显示与这些词连用而说即构成犯,故说「此」等。显示巴利原文
952. ‘‘Imaṃ idhā’’tiādīnaṃ padānaṃ paccakkhabhūtādhippetabhūmivācakattā tehi yojetvā vuttassa tasseva payogassa āpattikarabhāvaṃ dassetumāha ‘‘ima’’ntiādi.
953 「块茎」指棕榈等之块茎。「库伦德」指家族守护树。「柱」指支柱。「树干」指已除去枝条与细枝的树身部分。「根」指使树能于地中善加安住的树之部分。「允许」因以不限定之语而说即无犯,故为允许。显示巴利原文
953.Kandanti tālādikandaṃ. Kurundanti kulacocarukkhaṃ. Thūṇanti thambhaṃ. Khāṇukanti sākhāviṭaparahitaṃ rukkhāvayavaṃ. Mūlanti pathaviyā suppatiṭṭhitabhāvakaraṃ rukkhāvayavaṃ. Vaṭṭatīti aniyametvā vacanena anāpattibhāvato vaṭṭati.
954 「此」者,因以现前指示之词限定而说,故成有犯,因此说「若限定而说,则不允许」。显示巴利原文
954.Imanti paccakkhaparāmāsapadena niyametvā vacanato āpatti hotīti āha ‘‘niyametvāna vattuṃ pana na vaṭṭatī’’ti.
955 “以瓶浇灌”指用瓶取水浇灌。“稀泥”即泥浆。应这样连接:“比丘不得除去浓厚之泥。”显示巴利原文
955.Ghaṭehi ussiñcitunti ghaṭehi gahetvā avasiñcituṃ. Tanukaddamoti jambālo. Bahalaṃ kaddamaṃ bhikkhunā apanetuṃ na ca vaṭṭatīti yojetabbaṃ.
956 “河流等”:此处以“等”字含摄恒河、山涧等。“岸”与此关联。“覆盖”指被雨水覆盖。“四个月”:此处就破坏行为的持续关联作对格,意为“在四个月内可以破坏。”显示巴利原文
956.Nadiyādīnanti ettha ādi-saddena gaṅgākandarādīnaṃ gahaṇaṃ. ‘‘Taṭa’’nti iminā sambandho. Vaṭṭhanti vuṭṭhīhi ovaṭṭhañca. Cātumāsanti vikopanakiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ, cātumāsabbhantare vikopetuṃ vaṭṭatīti attho.
957 “若落于水中,则成为岸”,此连接意为:若河岸崩裂而落入内部水域之中。“即使天降雨”:即使是雨云降雨,“降”字是主动语态。“即使已过四月”:此亦为连接。此处为显示原因而说:“因天在水中降雨。”显示巴利原文
957. Sace toyasmiṃ patati taṭanti yojanā, sace kūlaṃ bhijjitvā antoudake patatīti. Deve vuṭṭhepīti pajjunnadeve vuṭṭhepi. Vuṭṭha-saddo kattusādhano. Cātumāsamatikkantepīti yojanā. Tattha hetudassanatthamāha ‘‘toye devo hi vassatī’’ti.
958 「索迪」:石池。于此,「图」:于无水之彼索迪坑中。显示巴利原文
958.Soṇḍinti pāsāṇapokkharaṇiṃ. Tattha tūti udakarahite tasmiṃ soṇḍiāvāṭe.
959 “于四月内清除、破坏”:这是文句的连接。应将“清除、破坏、扰动”等动词,引来“尘”这个对象词而连接。那尘堆,在天降雨后由于水流断绝,即使厚地干燥,从降雨之日起,于四月内扰动、破坏是允许的,这就是它的含义。显示巴利原文
959. Antocātumāsaṃ sodhetuṃ bhinditunti yojanā. ‘‘Sodhetuṃ bhindituṃ vikopetu’’nti kiriyāpadehi ‘‘raja’’nti kammapadaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. Taṃ rajorāsiṃ deve vuṭṭhe pacchā udakassa chinnattā bahalabhūmisukkhampi vuṭṭhipātadivasato paṭṭhāya antocātumāse kopetuṃ bhindituṃ vaṭṭatīti attho.
960 当池满时,扰动彼尘,在四月以上是允许的:这是连接。显示巴利原文
960.Puṇṇe soṇḍimhi taṃ rajaṃ vikopetuṃ vaṭṭati cātumāsato uddhanti yojanā.
961 “触及时”:以此应将“天”一词依处格而变位,连接为“天触及时”,意为雷雨天降雨之时。“背石上”:即石背上。“彼亦”:如是附着于石背上的尘垢。显示巴利原文
961.‘‘Phusāyante’’ti etena ‘‘devo’’ti idaṃ bhummavasena vipariṇāmetvā ‘‘deve phusāyante’’ti yojetabbaṃ, pajjunnadeve vuṭṭhipātaṃ karonteti attho. Piṭṭhipāsāṇaketi pāsāṇapiṭṭhe. Tampīti tathā pāsāṇapiṭṭhe laggaṃ tampi rajaṃ.
962 “未作斜坡者”是指:为了使下部不被雨滴沾湿而倾斜立着的山坡地带。这是无雨处所生蚁丘的标识。显示巴利原文
962.Akatapabbhāro nāma yathā heṭṭhābhāgo vuṭṭhiphusitehi na temīyati, tathā namitvā ṭhitapabbatappadeso. Idaṃ anovassakaṭṭhāne uṭṭhitavammikānaṃ upalakkhaṇaṃ.
963 露地生起的蚁丘,如果已被覆盖,何时可以挖掘?其连接在于“四个月”。“四个月”一词,在挖掘行为与时间的紧密关联上,用的是宾格。“树”等,是柱、石等的举例。“白蚁等”,以“等”字包含黑蚁等。所谓“彼规则”,即指“从覆盖之日起,超过四个月允许挖掘”,这便是所说的规则。显示巴利原文
963. Abbhokāse vuṭṭhito vammiko sace ovaṭṭho, kaṃ cātumāsaṃ vikopetuṃ vaṭṭatīti sambandho. Cātumāsanti vikopanakiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Rukkheti ca thambhapāsāṇādīnaṃ upalakkhaṇaṃ. Upacikādīnanti ādi-saddena kāḷakipillikādīnaṃ gahaṇaṃ. So nayoti ‘‘ovaṭṭhadivasato uttari cātumāsabbhantare kopetuṃ vaṭṭatī’’ti yathāvutto nayo.
964 「鼠土」者,即被鼠所挖起的土。「鼠之挖起」即鼠土,此为字义分解。「牛刺土」者,即牛蹄踏起的土块。「蚯蚓粪土」者,即地表上蚯蚓的粪土块。若是与原地基相连,不破坏原本地面,从顶部取用则是允许的。显示巴利原文
964.Mūsikukkiraṃ nāma mūsikāhi uddhaṭapaṃsu. Mūsikānaṃ ukkiro mūsikukkiroti viggaho. Gokaṇṭakaṃ nāma gunnaṃ khurānaṃ uṭṭhitamattikā. Gaṇḍuppādamalaṃ nāma bhūlatāya malamattikā. Sambandhaṃ pana pakatibhūmiṃ akopentena matthakato gaṇhituṃ vaṭṭati.
965 「耕地」者,即耕作之处,以犁挖起于其处的土块,称为犁耕土。「未断」一语,是为消除这样的疑虑:将其切成碎块后,绵延成片而住立的土层,是否也可视作未生之土。因此说「与地连结」。此「彼」,即指犁耕土。显示巴利原文
965.Kasīti kasitaṭṭhānaṃ, tattha naṅgalena uddhaṭamattikā kasinaṅgalamattikā. ‘‘Acchinnā’’tiiminā khaṇḍākhaṇḍikaṃ katvā āyataṃ hutvā ṭhitamattikāpaṭalampi ajātapathavī siyāti āsaṅkānivattanatthamāha ‘‘bhūmisambandhā’’ti. Sāti kasinaṅgalamattikā.
966 「住所」者,于此应取「旧」一词作为省文。其句义连接为:覆盖超过四个月者,不得挖掘。显示巴利原文
966.Senāsananti ettha ‘‘purāṇa’’nti pāṭhaseso gahetabbo. Ovaṭṭhaṃ cātumāsato uddhaṃ na vikopayeti yojanā.
967 「于彼」:从覆盖之日起,已超过四个月的房屋。「门楣」:以此显示即使门楣顶上白蚁所造的土块破裂,也无有犯。「墙」:以此指墙壁的部分,如墙脚等处的木头。这也是关联墙土、白蚁土而说。「柱」:这也是关联与柱相连的围墙地面土块、白蚁土等而说。「阶梯」:指已铺设的阶梯。这也是关联阶梯上的土块、白蚁土而说。以「门楣」等词语,应各别与「我将取」结合。「我将取」:以此显示并无挖掘的意图。显示巴利原文
967.Tatoti ovaṭṭhadivasato paṭṭhāya cātumāsātikkantagehato. ‘‘Gopānasi’’nti iminā gopānasimatthake ṭhitaupacikāpaṃsumhi bhijjantepi anāpattibhāvaṃ dīpeti. ‘‘Bhitti’’nti iminā tadekadesaṃ bhittipādādidārumāha. Idampi bhittimattikaṃ upacikāmattikaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Thambha’’nti idampi taṃsambandhapākārabhūmimattikāupacikādipaṃsuṃ sandhāya vuttaṃ. Padarattharanti atthatapadaraṃ. Idampi padarānaṃ upari mattikāupacikāpaṃsuṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Gopānasi’’ntiādīhi padehi ‘‘gaṇhissāmī’’ti paccekaṃ yojanīyaṃ. ‘‘Gaṇhissāmī’’ti iminā vikopanādhippāyābhāvaṃ dīpeti.
968 「取者」:此处为无关心属格,「以清净心」是余留的读法。「砖」:指屋顶砖。以「等」字包含石头、海沫等。「落下」:意思是,若以清净心取时,土块破裂而落下,则无有犯。「土块」:指墙上、屋顶上超过四个月的覆盖土块,若未覆盖,则允许取用。如注疏中所说:『若那些未被浸透,取那些,无有犯』。若取了,才有犯,这是上下文的关连。显示巴利原文
968.Gaṇhantassāti ettha anādare sāmivacanaṃ, ‘‘suddhacittenā’’ti pāṭhaseso. Iṭṭhakāti chadaniṭṭhakā. Ādi-saddena pāsāṇasamuddapheṇādīnaṃ gahaṇaṃ. Patatīti suddhacittena gaṇhante sace mattikā chijjitvā patati, anāpattīti attho. Mattikanti bhittiyaṃ, chadane ca cātumāsādhikovaṭṭhamattikaṃ, anovaṭṭhaṃ ce, gaṇhituṃ vaṭṭatīti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sace yā yā atintā, taṃ taṃ gaṇhāti, anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 86). Yadi gaṇhati, āpatti siyāti yojanā.
969 「未浸透者」:指未被雨水浸透者,以此显示应行判别的对象。由于它可能存在于屋内与屋外,为首先说明住立于屋内者的判别,故说「若在屋内」。为显示在被雨水浸透与未浸透两种泥堆中,先说未浸透者,故说「且未覆盖者」。显示巴利原文
969.Atintoti vassodakena atinto, iminā vinicchitabbavatthuṃ dasseti. Tassa antogehe ca bahi ca sambhavato antogehe ṭhitassa tāva vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘antogehe sace siyā’’ti. Vassodakena tintātintesu dvīsu mattikāpuñjesu atintaṃ tāva dassetumāha ‘‘anovaṭṭho cā’’ti.
970 为说明被雨水浸透者的判定,故说「又于雨后」等。由「雨后」一词,应将「泥堆」一词依处格转换为「于雨后的泥堆」;「乃至一日」为省略语;于「在屋中」处,应言「住立」,即住立于屋中的泥堆被雨水浸透乃至一日。依下文所述之理,当知:雨滴击打他处后溅落,以此不直接浸透的方式润湿。若全部浸透,则成一体。以「泥堆」一词为关联。显示巴利原文
970. Vassodakena tinte vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘vuṭṭhe puna cā’’tiādi. ‘‘Vuṭṭhe’’ti iminā ‘‘mattikāpuñjo’’ti padaṃ bhummavasena vipariṇāmetvā vuṭṭhe mattikāpuñjeti yojetabbaṃ, ‘‘ekadivasampī’’ti seso, gehasminti ettha ‘‘ṭhite’’ti vattabbaṃ, gehasmiṃ ṭhite mattikāpuñje vassodakena ekadivasampi tinteti vuttaṃ hoti. Vakkhamānanayena aññattha paharitvā uṭṭhitena tena atemitvā ujukaṃ patitehi vassaphusitehi tinteti gahetabbaṃ. Sace sabbo tinto hotīti yojanā. ‘‘Mattikāpuñjo’’ti iminā sambandho.
971 为说明被「全部」这一限定词所排除的部分浸透的判定,故说「多少」等。「然」字正显示这一特别含义。「多少」者,指从顶部、从周边未渗入下方的量。「于彼处」,即于泥堆中。对于「不净」,则有「且四月过后」相随。以「未浸透……乃至……净」,此中含义为:避开不净之处,或令净人以净语取去,未浸透之处可随意受用。正如注疏中所说「净人」等。显示巴利原文
971. ‘‘Sabbo’’ti iminā visesanena byavacchinnaṃ ekadesatinte vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘yattaka’’ntiādi. Tu-saddo imameva visesaṃ joteti. Yattakanti heṭṭhā anotaritvā matthakato, pariyantakato ca yattakappamāṇaṃ. Tatthāti mattikāpuñje. ‘‘Akappiya’’nti etassa ‘‘cātumāsaccayenā’’ti anuvattati. ‘‘Atintaṃ…pe… kappiya’’nti iminā akappiyaṭṭhānaṃ pariharitvā vā kappiyakārakehi kappiyavacanena harāpetvā vā atintaṃ ṭhānaṃ yathākāmaṃ vaḷañjetabbanti ayamattho dassito hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘kappiyakārakehī’’tiādi (pāci. aṭṭha. 86).
972 「以水」者,指直接从空中降下的雨水。击打他处后落于彼处而浸透的,是允许的。那泥堆,在此之后——即从与地结合成一体之时起,若该泥堆被水浸透而与大地连成一体,则此后其所成为的即是大地,不可掘取。这便是连接。显示巴利原文
972.Vārināti ujukaṃ ākāsato patitavassodakena. Aññattha paharitvā tattha patitvā temite vaṭṭati. So mattikāpuñjo. Tato paranti ekābaddhakālato uttariṃ so mattikāpuñjo vārinā temito bhūmiyā ekābaddho ce hoti, tato paraṃ sā jātā pathavī eva, kopetuṃ na vaṭṭatīti yojanā.
973 “覆盖”一词,以遮遣的方式显示未被覆盖的窑为净。“泥制”这一限定词则用以简别砖窑等。至于其净性的判定,将在“若是砖窑”等处说明。“四月过后”则表明此后方可掘取。显示巴利原文
973.‘‘Ovaṭṭho’’ti iminā anovaṭṭhapākāro kappiyoti byatirekavasena dasseti. ‘‘Mattikāmayo’’ti visesanena iṭṭhakapākārādiṃ byavacchindati. Tassa pana kappiyabhāvaṃ vakkhati ‘‘sace iṭṭhakapākāro’’tiādinā. ‘‘Cātumāsaccaye’’ti iminā tato anto vikopanīyabhāvaṃ dasseti.
974 “于彼处”:指在覆盖的泥窑之中。“不触及”:即不掘取窑壁的泥土。“按量触及”:依所需之量,将泥土揉软后置于手掌上。“以湿手”:指以水沾湿的手掌。手的一部分亦称为手。显示巴利原文
974.Tatthāti ovaṭṭhe mattikapākāre. Aghaṃsantovāti pākāramattikaṃ akopento. Mattaso chupitvāti pamāṇato mudukaṃ katvā hatthatalaṃ ṭhapetvā. Allahatthenāti udakatintena hatthatalena. Hatthekadeso hattho nāma.
975 “多分砂石处”:依前文所说方式,在三分之中有两分是砂石的地方,于如是净地处。显示巴利原文
975.Yebhuyyakathaleṭhāneti pubbe vuttanayena yassā tīsu bhāgesu dve bhāgā kathalā honti, tādise kappiyapathaviṭṭhāne.
976 “露地”:因是标示状的缘故,应知即使在屋内,也不允许摇动柱子而破坏所成之地。于两种情形中,以清净心而无过失性,即如所说:“以‘我将取柱或地毯’之想而取者,则是允许的”,即以此方式说明。“地”:指不净地。显示巴利原文
976.Abbhokāseti upalakkhaṇattā antogehepi thambhaṃ cāletvā jātapathaviṃ vikopetuṃ na vaṭṭatīti daṭṭhabbaṃ. Dvīsupi ṭhānesu suddhacittena niddosabhāvaṃ yathāvuttena ‘‘thambhaṃ vā padarattharaṃ. Gaṇhissāmī’ti saññāya, gahetuṃ pana vaṭṭatī’’ti iminā nayenāha. Pathavinti akappiyapathaviṃ.
977 “正直拔取者无过失”,这是衔接之语。显示巴利原文
977. Ujumuddharato na dosoti yojanā.
978 “举起摇动”:即举起后摇动、翻转。“转动”:意指一再转动而运送。“清净心者”:指未觉察“地面正被破坏”,唯以“我将一再转动石头而搬运”的清净心者。显示巴利原文
978.Uccāletvāti ukkhipitvā cāletvā parivattetvā. Pavaṭṭatīti pavaṭṭetvā pavaṭṭetvā netīti attho. Suddhacittassāti ‘‘bhūmi bhijjatī’’ti asallakkhetvā ‘‘pāsāṇaṃ pavaṭṭetvā pavaṭṭetvā harissāmī’’ti suddhacittavato.
979 于地上劈木柴者,及于地上拖拉树枝等者,此处是将其关联起来的说明。显示巴利原文
979. Bhūmiyaṃ dārūni phālentānampi bhūmiyaṃ sākhādīni kaḍḍhato cāti yojanā.
980 “刺”:指树刺和鱼刺。“针”:指铁制、牙制、铜制、木制等针中的任何一种。“或骨”:指牛、水牛等的骨头。“或硬片”:指椰子等的硬片。“敲击”:如同将一端敲入地中那样敲打。“插入”:使进入地中。显示巴利原文
980.Kaṇṭakanti rukkhakaṇṭakaṃ, macchakaṇṭakañca. Sūci nāma ayomayadantamayatambamayakaṭṭhamayādisūcīnaṃ aññatarā. Aṭṭhiṃ vāti gomahiṃsādīnaṃ aṭṭhiṃ vā. Hīraṃ vāti nāḷikerādihīraṃ vā. Ākoṭetunti yathā ekakoṭi bhūmiṃ pavisati, tathā tāḷetuṃ. Pavesetunti bhūmiṃ gamayituṃ.
981 “粪、尿、泥”:此处指不净地。“我将破坏”:此处应补充“如此思惟后”。显示巴利原文
981.Passāvaṃ muttaṃ. Medaninti ettha akappiyapathavimāha. Bhindissāmīti ettha ‘‘evaṃ cintetvā’’ti seso.
982 「正作者」,应连接为「以清净心正排粪者」。「正扫」者,应理解为「正扫者」,应补「以扫帚」,紧接着「泥」一词应依受格理解为「泥」,应补「不平」,应与「使平」连接,意思是:正扫者,踩踏高处,填入低处以使平,不允许以扫帚摩擦。如注疏中所说:「想让不平之地平整,亦不允许以扫帚摩擦。」显示巴利原文
982.Karontassāti suddhacittena passāvaṃ karontassātiyojetabbaṃ. ‘‘Sammajjato’’ti idaṃ ‘‘sammajjantenā’’ti gahetabbaṃ , ‘‘sammajjaniyā’’ti seso, anantaraṃ medanīpadaṃ upayogavasena ‘‘medani’’nti gahetabbaṃ, ‘‘visama’’nti seso, ‘‘samaṃ kātu’’nti iminā yojetabbaṃ, sammajjantena uccaṭṭhānaṃ madditvā, āvāṭaṭṭhānaṃ pavesetvā samaṃ kātuṃ sammajjaniyā ghaṃsetuṃ na vaṭṭatīti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘visamaṃ bhūmiṃ samaṃ karissāmīti sammajjaniyā ghaṃsitumpi na vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 86).
983 “或以足拇指”者:此处“或”字表集合义,兼摄注疏中所说“以锄柄击地者”。“乃至划”者,当连接为:乃至作线、破坏地者。“以足”者,即以足底。显示巴利原文
983.Pādaṅguṭṭhena vāti ettha samuccayatthena vā-saddena aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘kattarayaṭṭhiyā bhūmiṃ koṭṭentī’’ti idaṃ saṅgaṇhāti. Likhitumpīti rājiṃ kātumpi bhūmiṃ bhindantenāti yojanā. Pādehīti pādatalehi.
985 “地”者,谓不净地。“烧、使烧”者,此处依文句关系,可得“凡”与“其”义。“正烧钵”者:为使皮革坚固,令钵受烟熏,以草火等执持钵者。显示巴利原文
985.Bhūminti akappiyabhūmiṃ. Dahati dahāpetīti ettha ‘‘yo’’ti ca ‘‘tassā’’ti ca sambandhavasena labbhati. Pattaṃ dahantassāti chaviyā thirabhāvatthaṃ dhūmaṃ gāhāpetvā tiṇukkādīhi pattaṃ gaṇhantassa.
986 “仅彼量”:即仅处所之量。此处,依文势亦可推知“凡”与“彼”。显示巴利原文
986.Tattakānevāti ṭhānappamāṇāneva. Idhāpi ‘‘yo’’ti ca ‘‘tassā’’ti ca sāmatthiyā labbhati.
987 “于地”:即在不净地上。“钵在此处被烧”之处,即为钵烧处,也就是瓦片,在此瓦片之上。显示巴利原文
987.Bhūmiyanti akappiyabhūmiyaṃ. Pattaṃ pacīyati etthāti pattapacanaṃ, kapālaṃ, tasmiṃ kapāle.
988 彼火在燃烧木材之后,若继续蔓延则必烧及地面,因此不允许将火置于木材之上——这是此处的关联义。显示巴利原文
988.So aggi tāni dārūni dahanto gantvā ce ekaṃsena bhūmiṃ dahati, tasmā dārūnaṃ upari aggiṃ ṭhapetuṃ na vaṭṭatīti yojanā.
989 “此中投入砖、烧砖之处”,是名砖窑,即烧砖之所。以“等”字兼摄陶工窑等。显示巴利原文
989. Iṭṭhakā āvapīyanti paccanti etthāti iṭṭhakāvāpo, so eva iṭṭhakāvāpako, iṭṭhakāpacanaṭṭhānaṃ. Ādi-saddena kumbhakārāvāpādiṃ saṅgaṇhāti.
990 “执取”者,即薪,指燃料;“非执取”者,非燃料,指与燃料相异者,这是它的含义。“于树桩”:死树桩、干树等还未着地者,若想“我将灭之”,允许点火。事后纵使努力也不能灭,乃至无罪。如注疏所说:“但若尚未着地……”等。显示巴利原文
990. Upādīyatīti upādānaṃ, indhanaṃ, na upādānaṃ anupādānaṃ, indhanato aññaṃ, tato anupādānatoti attho. Khāṇuketi matakhāṇuke ca sukkharukkhe ca bhūmigataṃ adatvā ‘‘nibbāpessāmī’’ti aggidānaṃ vaṭṭati. Pacchā ussāhe katepi na nibbāyati, na dosoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sace pana bhūmiṃ appattamevā’’tiādi (pāci. aṭṭha. 87).
991 “草炬”者,以草绑缚的火炬。“草炬”是举例,以椰叶等绑缚的(火炬)也含摄在内。显示巴利原文
991.Tiṇukkanti tiṇena baddhaukkaṃ. Tiṇukkanti upalakkhaṇaṃ. Nāḷikerapaṇṇādīhi baddhāpi saṅgayhanti.
992 在火掉落之处,施予燃料后重新点燃那火,是允许的——这是《大传》中所传述的说法,此为连接。显示巴利原文
992.Tassa aggissa patitaṭṭhāne indhanaṃ datvā puna taṃ aggiṃ kātuṃ vaṭṭatīti mahāpaccariyaṃ rutaṃ kathitanti yojanā.
993 「于彼非地」为词句的分解。「于疑惧二处」者,指对地与非地二者有疑惑者。其中,已生起的是地,其余的是非地。显示巴利原文
993. ‘‘Tassa apathaviya’’nti padacchedo. Vimatissubhayatthāpīti pathaviapathavidvayepi vematikassa. Tattha jātā pathavī, itarā apathavī.
994 「此」者,指坑穴、泥土或尘土。显示巴利原文
994.Imanti āvāṭaṃ, mattikaṃ, paṃsuṃ vā.
995 “正生者”,指正在生起、正在增长者。“已生者”,指已经生起、已经增长者。这是它的含义。正如注释书中所说:“所谓‘已生’,即是‘正在生起’且‘曾经生起’,也就是正在生起、正在增长,以及已经生起、已经增长。”此处,以“正生”一词,显示那些根已扎稳、转为青色、正处于生长阶段的幼树。至于“植物”一词,或可解释为已生诸天神的聚落、住处。因为那些安立于大地、获得青色的草、树、灌木等,为诸天神所守护。此中义为:正在生起、正在增长,或已达增长极限的树木等。显示巴利原文
995.Bhavantassāti jāyantassa, vaḍḍhamānassa ca. Bhūtassāti jātassa, vaḍḍhitassa cāti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘bhavanti ahuvuñcāti bhūtā, jāyanti vaḍḍhanti, jātā vaḍḍhitā cā’’ti (pāci. aṭṭha. 90). Ettha ca ‘‘bhavantī’’ti iminā viruḷhamūle nīlabhāvaṃ āpajjitvā vaḍḍhamānake taruṇagacche dasseti. ‘‘Ahuvu’’nti iminā pana vaḍḍhitvā ṭhite mahante rukkhagacchādike dasseti. ‘‘Bhavantī’’ti imassa vivaraṇaṃ ‘‘jayanti vaḍḍhantī’’ti, ‘‘ahuvu’’nti imassa ‘‘jātā vaḍḍhitā’’ti. Evaṃ bhūta-saddo paccuppannātītavisayoti dasseti. ‘‘Bhavantassa bhūtassā’’ti iminā padadvayena ‘‘bhūtagāmassā’’ti padassa tulyādhikaraṇatādassanena gāma-saddassa diṭṭhigatavanantādisaddānaṃ diṭṭhivanādisaddatthe viya bhūtasaddatthe vuttipakkhamāha. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 90) ‘‘bhūtā eva vā gāmo bhūtagāmo, patiṭṭhitaharitatiṇarukkhādīnametaṃ adhivacana’’nti. Bhūtānaṃ devatānaṃ gāmo nivāsoti vā bhūtagāmo. Bhūmiyaṃ patiṭṭhahitvā hi haritabhāvamāpannā tiṇarukkhagacchādayo devatāhi parigayhantīti. Jāyantassa vaḍḍhantassa vā sampattavuddhimariyādassa vā rukkhādinoti attho.
“以可损坏为相”:在此,可损坏的状态即是“可损坏性”。依据注释书所言——“即可以切断、破坏等方式,随其所欲而受用的状态”,由此可知,“可损坏性”一词的含义即是“可受用性”。以此为相、为因,而成为某一波罗夷的因缘,这便称为“以可损坏为相”。所谓“可损坏相”,即指树木等可以通过切断、劈裂等方式加以破坏的特性。此处的意思是,正是因为这种“可受用性”作为因缘,才制立了相关的波罗夷。显示巴利原文
Pātabyatānimittanti ettha pātabyabhāvo pātabyatā, ‘‘chedanabhedanādīhi yathāruci paribhuñjitabbatāti attho’’ti aṭṭhakathāvacanato pātabyatā-saddassa paribhuñjitabbatāti attho veditabbo, sā nimittaṃ hetu yassa pācittiyassa taṃ pātabyatānimittaṃ. Rukkhādīnaṃ chedanaphālanādivasena vikopanīyatāsaṅkhātapātabyatānimittaṃ paribhuñjitabbatāhetu pācittiyaṃ udīritaṃ vuttanti attho.
996-7 “彼”,指植物。“胡麻种子等”:在此,“胡麻种子”是指细叶的苔藓之类。而“等”字,则涵盖了其他种类的苔藓。在《义释》中说道:“上生微细的叶芽,下生微细的根芽,这类苔藓名为胡麻种子。”“损坏彼一切者”:对于安立于大地、生长在水中的苔藓等,以从地中拔出、切断的方式损坏;对于仅安立于水中的细叶蓝藻等,以从水中取出、切断的方式损坏。此中义为,以这些方式损坏那一切植物者。显示巴利原文
996-7.Soti bhūtagāmo. Tilabījādikoti tilabījamettha sukhumapaṇṇasevālādiko. Ādi-saddena ca tādisā itarā sevālajāti gahitā. ‘‘Upari khuddānukhuddakapaṇṇaṅkuro, heṭṭhā khuddānukhuddakamūlaṅkuro sevālo tilabījaṃ nāmā’’ti gaṇṭhipade vuttanti. Vikopentassa taṃ sabbanti bhūmiyaṃ patiṭṭhāya udake jāyamānakasevālādiṃ bhūmiyā uppāṭanacchedanavasena jale eva patiṭṭhitaṃ sukhumapaṇṇanīlikādiṃ udakato uddharaṇacchedanavasena taṃ sabbaṃ sevālaṃ vikopentassāti attho.
998 “以手拨开”指不将苔藓从水中取出,只以手将其从远处拨开。“是”等是为了显示它的原因。因为一切水毫无遗漏都是它的住处,所以这样说,这是其含义。显示巴利原文
998.Hatthenaviyūhitvāti jalato amocetvā hatthena dūrato apanetvā. ‘‘Hotī’’tiādi tassa hetusandassanatthaṃ. Sakalaṃ anavasesaṃ sabbaṃ jalaṃ tassa yasmā ṭhānaṃ hoti, tasmāti attho.
999 “若”指知道。比丘不连同水而将那种苔藓从水中提起,是不允许的,这是文句的连结。“因为是处所转移”是说明原因。因为那样做是处所转移,即从处所移开,所以是不允许的,这是文句的连结。显示巴利原文
999.Ceccāti jānanto. Taṃ sevālajātikaṃ jalā uddharituṃ udakena vinā bhikkhussa na vaṭṭatīti yojanā. Ṭhānasaṅkamanañhi tanti hetudassanaṃ. Taṃ tathākaraṇaṃ yasmā ṭhānasaṅkamanaṃ ṭhānato cāvanaṃ, tasmā taṃ na vaṭṭatīti yojanā.
1000 为了显示与前述的差别,故说“以水”等。其中,“以水”是工具格,表示伴随方式。“彼”指苔藓之类。“在水中”:此处,能遮止住处者称为水,即在这些水中。显示巴利原文
1000. Yathāvuttassa byatirekaṃ dassetumāha ‘‘udakenā’’tiādi. Tattha udakenāti sahatthe karaṇavacanaṃ. Taṃ sevālajātikaṃ. Vārisūti ettha vāsaṃ vārayantīti vārī, tesu.
1001 “水中之蔓草等”:指在水面上生长的蔓,以及正生长的蔓草等。“拔起者”:指将安立于地者从地上拔起,将安立于水者从水中拔起。为显示后者,故说“从水”。“破坏者”:指以切断等方式破坏者。“在彼处”:指在该水中,由注释书“就在彼处”一语可知,省略了“就”字。显示巴利原文
1001.Jale vallitiṇādīnīti jalamatthake valliñca jāyamānakaravallitiṇādīni ca. Uddharantassāti bhūmiyaṃ patiṭṭhitaṃ bhūmito, udake patiṭṭhitaṃ udakato ca uddharantassa. Tattha antapakkhaṃ dassetumāha ‘‘toyato’’ti. Vikopentassāti khaṇḍanādivasena kopentassa. Tatthāti tasmiṃ udake, eva-kāro luttaniddiṭṭho ‘‘tatthevā’’ti (pāci. aṭṭha. 92) aṭṭhakathāvacanato.
1002 “在此”:就在水中。“破坏者”:不令人作净而进行切断等者。“这些”:指被他人如此拔起,从而脱离植物性的蔓草等。“以种子村”:指以根种子村等方式。显示巴利原文
1002.Etthāti udake eva. Vikopentassāti kappiyaṃ akārāpetvā chedanādiṃ karontassa. Tānīti tathā parehi uppāṭitattā bhūtagāmabhāvato muttāni vallitiṇādīni. Bījagāmenāti mūlabījagāmādivasena.
1003 如此略示水处的判定后,现在为显示其余处的判定,故说“陆地处”等。“青树桩”:在此,应补上“凡是”一词。“彼之”:以此显示关系,即指咖库达、咖兰迦等被切断后残留的树桩。“以植物摄”:以此显示破坏彼时成波逸提。如此,以下亦然。显示巴利原文
1003. Evaṃ udakaṭṭhe saṅkhepato vinicchayaṃ dassetvā idāni itaratrāpi vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘thalaṭṭhe’’tiādi. Haritakhāṇukoti ettha ‘‘yo’’ti seso. ‘‘Tassā’’ti iminā sambandho, kakudhakarañjādīnaṃ chinnāvasiṭṭhakhāṇukoti vuttaṃ hoti. ‘‘Bhūtagāmena saṅgaho’’ti iminā taṃvikopane pācittiyabhāvaṃ dīpeti. Evamuparipi.
1004 “椰子等之树桩”者,于此亦由语势可得“上方青绿”之义。“以种子村摄”者,以此说明为恶作。如此,以下亦然。虽然多罗树、椰子等树桩向上不再增长,并非草木之因,然而由于是从名为草木的已生叶、根、种子所生起,故说为从草木生起,因此以种子村摄。显示巴利原文
1004.Nāḷikerādikānaṃkhāṇūti etthāpi ‘‘upariharito’’ti sāmatthiyā labbhati. ‘‘Bījagāmena saṅgaho’’ti iminā dukkaṭavatthutamāha. Evamuparipi. Kiñcāpi hi tālanāḷikerādīnaṃ khāṇu uddhaṃ avaḍḍhanako bhūtagāmassa kāraṇaṃ na hoti, tathāpi bhūtagāmasaṅkhātanibbattapaṇṇamūlabījato sambhūtattā bhūtagāmato uppanno nāma hotīti bījagāmena saṅgahaṃ gacchati.
1005 “如此已显示”者,指称为“种子村”。显示巴利原文
1005.Tathāpakāsitoti ‘‘bījagāmo’’ti vutto.
1006 芭蕉树从结果直至叶片尚青绿期间,彼树即被摄入“草木类”,这是应连结之义。如注疏中所说:“芭蕉树从结果直至叶片尚青绿期间,便为草木类所摄”。“那喇”者,细竹也。“韦卢”者,大竹也。“草等”者,以“等”字取谷物等。显示巴利原文
1006. Phalitā kadalī yāva nīlapaṇṇā, tāva sā ca bhūtagāmoti pakāsitāti yojanā. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘kadalī pana phalitā yāva nīlapaṇṇā, tāva bhūtagāmeneva saṅgahitā’’ti (pāci. aṭṭha. 92). Naḷanti khuddakaveḷu. Veḷūti mahāveḷu. Tiṇādīnanti ādi-saddena sassādayo gahitā.
1007 此处所说之竹,自顶端开始,当其枯萎时,即被称为摄于“种子类”,这是应连结之义。“以种子类”指果实种子类。如注疏中说:“以何种子类?以果实种子类。”显示巴利原文
1007. Yo ayaṃ pana veḷu aggato paṭṭhāya yadā sussati, tadā so bījagāmena saṅgahito nāma hotīti yojanā. Bījagāmenāti phaḷubījagāmena. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘katarabījagāmena? Phaḷubījagāmenā’’ti.
1008 “因德萨罗”即娑罗树。以“等”字含摄苏帕嘉那等。以“然”字显示注疏中所述之特殊情形:“即使堆积的木段,宝石般大小的枝条也会生出。”在截断后放置的木段上,即使长出宝石般大小的枝条,因根未扎入,不成“生物类”,唯成“种子类”。此一决断应由通晓律者了知,为利益有疑者而说“应由通晓律者了知”。这一义理,将以“乃至根部”等语宣说。显示巴利原文
1008.Indasālo sallakī. Ādi-saddena sobhañjanādīnaṃ saṅgaho. Tu-saddena aṭṭhakathāyaṃ ‘‘kiñcāpi rāsikatadaṇḍakehi ratanappamāṇāpi sākhā nikkhamantī’’ti (pāci. aṭṭha. 92) vuttavisesaṃ joteti. Chinditvā ṭhapitadaṇḍakesu ratanamattāsupi sākhāsu uṭṭhitāsu bhūtagāmaṃ ahutvā bījagāmameva hoti aviruḷhamūlakattāti ayaṃ vinicchayo vinayaññunā ñāto kukkuccakānamupakārāya hotīti āha ‘‘viññeyyo vinayaññunā’’ti. Imamevatthaṃ ‘‘mūlamattepi vā’’tiādinā vakkhati.
1009 “为凉亭等之目的”:指为凉亭、围墙等目的。“若他们埋入”:若他们将因德萨罗等木段埋入地中。“根叶生出”:即从所埋木段生出根与叶。“被摄于生物类”:此处依“他们”之意可得,“应了知”为统括。显示巴利原文
1009.Maṇḍapādīnamatthāyāti maṇḍapavatipākārādīnamatthāya. Sace te nikkhaṇantīti yadi te indasālādidaṇḍake bhūmiyaṃ nikhaṇanti. Niggate mūlapaṇṇasminti tathā nikhātadaṇḍato mūle ca paṇṇe ca jāte. Bhūtagāmena saṅgahoti ettha ‘‘tesa’’nti sāmatthiyā labbhati, ‘‘viññeyyo’’ti adhikāro.
1010 【1010】“纵使生出”者,以第三个“纵使”一词,表极微小之义。显示巴利原文
1010.Niggatepīti tatiyena pi-saddena atikhuddakataṃ sūceti.
1011 【1011】“带核之棕榈核”者,即带核的棕榈种子。“叶卷”者,指形如针状的芽叶卷。不应称为种子类——这是应当连结的语义。“生物类”一语,是就其与前述相反之义而显示。显示巴利原文
1011.Sakandā tālaṭṭhīti sakandatālabījaṃ. Pattavaṭṭīti sūcisaṇṭhānā aṅkurapattavaṭṭi. Na ca bījagāmoti vuccatīti yojanā. ‘‘Bhūtagāmo’’ti idaṃ yathāvuttassa byatirekavasena dasseti.
1012 【1012】“那利盖拉德咤”者,指那利盖拉果的壳。“齿针瓦”者,如同象牙制的针。“索比”者,那利盖拉也是如此。当“树”、“壳”等词用于表述果实时,其词性亦同,故不相违,因此说“索”——当如此理解。显示巴利原文
1012.Nāḷikeratacanti nāḷikeraphalachalliṃ. Dantasūcīvāti dantamayasūci iva. Sopīti nāḷikeropi. Rukkhatacasaddānaṃ phalesu vattamānakālesupi taṃliṅgatā na virujjhatīti ‘‘so’’ti āhāti viññāyati.
1013 ‘弥嘎新嘎萨玛那亚’,指与绿角相似。‘巴德瓦提亚’,指芽叶卷。‘萨提亚’,指存在。‘被称为有情村’,即称为无根有情村。这是特别针对那利盖拉而说的。显示巴利原文
1013.Migasiṅgasamānāyāti haritavisāṇasadisāya. Pattavaṭṭiyāti aṅkurapattavaṭṭiyā. Satiyāti vijjamānāya. Bhūtagāmoti vuccatīti amūlakabhūtagāmoti vuccati. Idaṃ nāḷikerassa āveṇikaṃ katvā vuttaṃ.
1015-6 ‘安巴提’,指芒果种子。‘占布提’,指阎浮种子。以‘等’字,含摄蜜树、波罗蜜等种子。‘万达咖’,指食树者。‘或其他’,即盘陀迦、芭蕉、摩诺拉哈等。‘阿萨’,指从万达咖等。‘阿穆拉瓦利’,指名为如此的藤蔓。显示巴利原文
1015-6.Ambaṭṭhīti ambabījaṃ. Jambuṭṭhīti jambubījaṃ. Ādi-saddena madhukapanasādibījānaṃ gahaṇaṃ. Vandākāti rukkhādanī. Aññaṃ vāti bhaṇḍakadalimanorahaṃ vā. Assāti vandākādino. Amūlavallīti evaṃnāmikā valli.
1017 ‘索谢瓦拉’,指连接。显示巴利原文
1017. So sevāloti yojanā.
1018 【1018】『刚西德瓦』:即以任何方式摩擦。『谢瓦拉』:指那种苔藓。『德萨』:即由此方式、由此因缘。显示巴利原文
1018.Ghaṃsitvāti yena kenaci ghaṃsitvā. Taṃ sevālaṃ. Tasmāti tasmā pākārā.
1019 【1019】『于苔藓被除去时』——『安德』:指水瓶等器物的内腹。『应取出刺』:此为连缀说明。水瓶等外部的苔藓,因其居于水中,又因随顺种子村,诸师说此犯恶作。刺即使是青色的,亦须取出。显示巴利原文
1019.Sevāle apanīte. Antoti pānīyaghaṭādīnaṃ antokucchimhi. Kaṇṇakaṃ abbohāranti yojanā. Pānīyaghaṭādīnaṃ bahi sevālo udake aṭṭhitattā, bījagāmānulomattā ca dukkaṭavatthūti vadanti. Kaṇṇakaṃ nīlavaṇṇampi abbohārikameva.
1020 【1020】『石疮癞』:这是对在人身上以病状出现、亦生于石上之物的称呼。『苔』:即石苔。『石生』:是一种生于石上的香料种类。『无叶』:即无叶之物。显示巴利原文
1020.Pāsāṇadaddūti manussasarīre rogākārena pāsāṇe jāyamānassetaṃ adhivacanaṃ. Sevālanti pāsāṇasevālaṃ. Seleyyakā nāma silāya sambhūtā ekā sugandhajāti. Apattānīti paṇṇarahitāni.
1021 “已开花”,指已经开放的花。那即是蛇伞(蘑菇)。“花苞”,指尚未开放的。显示巴利原文
1021.Pupphitanti vikasitaṃ. Taṃ ahicchattaṃ. Makulanti avikasitaṃ.
1022 正如在活树上破坏树皮而取用为不适宜,同样,破坏树皮片或树脂而取用亦不适宜——这是文句的连结,意趣指犯波逸提罪。其中,“树皮片”,也指活树皮带顶端的干树皮层。通过“在活(湿)树上”这一语句,以简别的方式显示在枯死树上无罪。从“破坏树皮”等语可知,树皮、树皮片,以及沙罗树、毕他树等的树脂,若在树上不破坏活树皮,从顶端截取而取用,则是适宜的。显示巴利原文
1022. Allasmiṃ rukkhe tacaṃ vikopetvā yathā gahetuṃ na vaṭṭati, tathā pappaṭikampi niyyāsampi vikopetvā gahetuṃ na vaṭṭatīti yojanā, pācittiyamevāti adhippāyo. Pappaṭikampīti allatacamatthake sukkhatacapaṭalampi. ‘‘Allasmi’’nti iminā byatirekena matarukkhe dosābhāvaṃ dīpeti. ‘‘Tacaṃ vikopetvā’’ti vacanato rukkhatacampi pappaṭikampi sālakapitthādiniyyāsampi rukkhe allatacaṃ avikopetvā matthakato chinditvā gahetuṃ vaṭṭati.
1023 在适合刻字的树木——如努希咖树、芭蕉树等之上,或在那些树自身所生的多罗叶等之上刻字,犯波逸提罪——这是文句的连结。通过“在其处所生”这一语句,以简别的方式显示:在从树上摘下的叶片上书写,是适宜的。显示巴利原文
1023. Akkharacchindanārahesu nuhikadaliādīsu rukkhesu, tatthajātesu tālapaṇṇādikesu vā akkharaṃ likhato pācittiyamudīrayeti yojanā. ‘‘Tatthajātesū’’ti iminā rukkhato apanītapaṇṇesu likhituṃ vaṭṭatīti byatirekato dīpeti.
1024 【1024】“或仅熟”是依各别而言;由“或果”一语,未熟之果即已被摄持。显示巴利原文
1024.‘‘Pakkameva vā’’ti visuṃ vacanato ‘‘phalaṃ vā’’ti iminā apakkaṃ phalaṃ gahitaṃ.
1025 【1025】“有果之枝”指带有可食果实的树枝,如阎浮枝等。“由未达上者取”指应被拿取。“自己欲食”是说,若自己想吃,便如此弯下枝,从枝上摘下给予的果实——假设那是准备自己食用的话。“如是给与”即如所述方式,弯下枝条给予。显示巴利原文
1025.Phaliniṃsākhanti khādanārahaphalavatiṃ jambusākhādikaṃ sākhaṃ. Gaṇhato anupasampannassāti gahetabbaṃ. Sayaṃ khāditukāmo ceti tathā onamitvā sākhato ocinitvā dinnaphalaṃ sace sayaṃ khāditukāmo hoti. Evaṃ dātunti yathāvuttappakāraṃ nāmetvā dātuṃ.
1026 【1026】“举起其他某人”指举起其他某位未达上者。“在采花者”指正在采摘花朵的人。“此即决断”:即使在共通解说中,此处以自己名义所给予的树枝上的花,不应为了饮用水的香料而取用。应举起未达上者,令其采花,之后那些采得的花方可取用,这正是此处的差别所在。如注疏中所说:“然而不应以那些花制作饮用水的香料。若为香料目的,则应举起沙弥令其采摘。”显示巴利原文
1026.Paraṃ kañci ukkhipitvāti aññaṃ kañci anupasampannaṃ ukkhipitvā. Pupphāni ocinantesūti kusumāni lunantesu. Ayameva vinicchayoti sāmaññaniddesepi ettha attano nāmetvā dinnasākhāya pupphāni pānīyavāsatthāya na gahetabbāni. Anupasampannaṃ ukkhipitvā pupphāni ocināpetvā gahitapupphāni gahetabbānīti ayamettha viseso. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tehi pana pupphehi pānīyaṃ na vāsetabbaṃ. Pānīyavāsatthikena sāmaṇeraṃ ukkhipitvā ocināpetabbānī’’ti (pāci. aṭṭha. 92).
1027 「树枝」:指被劈开或砍断而脱离的部分。「有枝的」:指树木。「那」:指如前所述从树上脱离的树枝。对于树枝会再生的树木,若未将那树枝作净而加以损坏,即犯恶作。这是文句的连接。因为说「对于树枝会再生的树木」,所以那些树枝不会再生的树木,其树枝便无须作净,他们如此说。显示巴利原文
1027.‘‘Sākhā’’ti bhinditvā vā chinditvā vā mocitā vuccati. Sākhīnanti rukkhānaṃ. Tanti yathāvuttarukkhato mocitasākhaṃ. Yesaṃ rukkhānaṃ sākhā ruhati, tesaṃ sākhīnaṃ taṃ sākhaṃ kappiyaṃ akārāpetvā vikopentassa dukkaṭanti yojanā. ‘‘Yesaṃ rukkhānaṃ sākhā ruhatī’’ti vuttattā yesaṃ sākhā na ruhati, tesaṃ tassā kappiyakaraṇakiccaṃ natthīti vadanti.
1028 「在湿生姜等中」——以「等」字包含了瓦咤喇、蒜等。显示巴利原文
1028.Allasiṅgiverādikesupīti ādi-saddena vacalasuṇādīnaṃ gahaṇaṃ.
1029 「不限定地亦即可」是文句的连接。为了显示限定的形式,由于将说到「此树」等语,因此「不限定」应理解为:在通称的说明中,没有「此」这样的限定词。显示巴利原文
1029. Aniyāmato vaṭṭatevāti yojanā. Niyāmasarūpaṃ dassetuṃ ‘‘imaṃ rukkha’’ntiādivakkhamānattā aniyāmatoti sāmaññaniddese ‘‘ima’’nti niyāmavacanābhāvatoti gahetabbaṃ.
1032 「甘蔗段」:属格,表填充义,即「以甘蔗段」。「一切」:指放在篮子里的所有甘蔗段。「已作」:指已经作净。「在一处作净时」:当篮中所有甘蔗段互相接触而放置时,于其中一段作净。世尊曾说:「诸比丘,我允许以五种沙门净受用果实:火所损、刀所损、爪所损、无种子、去种子为第五。」在所说的火、刀、爪中,应以其中一种作净:用热铁块、燃火或针尖烧灼;用爪刺穿或切断;或用刀刃切割。所谓爪,是指人、狮子等拔下后未再拔出、未腐坏的爪。作净时,若未达上者对对比丘说「请您作净」,比丘应先说「净」,然后才作火所损等。应说:「净……乃至……允许。」然而,「净」这一词语,据说以任何语言说出都是允许的。可先放置火,或以爪等刺穿、切断而作净。作净时,据说若不先取出而说「净」,之后再取出,也是允许的。若欲说「净」者,只要说了「净」,有些即认为允许。显示巴利原文
1032.Ucchukhaṇḍānanti pūraṇayoge sāmivacanaṃ, ucchukhaṇḍehīti vuttaṃ hoti. Sabbamevāti pacchiyaṃ ṭhitaṃ sabbaṃ khaṇḍaṃ. Kataṃ hotīti kataṃ kappiyaṃ hoti. Ekasmiṃ kappiye kateti pacchiyaṃ sabbakhaṇḍesu phusitvā ṭhitesu ekasmiṃ khaṇḍe kappiye kate. ‘‘Anujānāmi bhikkhave pañcahi samaṇakappehi phalaṃ paribhuñjituṃ aggiparijitaṃ satthaparijitaṃ nakhaparijitaṃ abījaṃ nibbaṭṭabījaṃyeva pañcama’’nti (cūḷava. 250) iti vuttesu aggisatthanakhesu aññatarena tatta ayokhaṇḍena vā jalitagginā vā sūcimukhena vā nakhacchedanena vā satthakadhārāya vā manussasīhādīnaṃ uppāṭitānuppāṭitaapūtinakhena vā vijjhitvā vā chinditvā vā kappiyaṃ kātabbaṃ. Karontena ca anupasampannena bhikkhunā ‘‘kappiyaṃ karohī’’ti vutteyeva ‘‘kappiya’’nti paṭhamaṃ vatvā pacchā aggiparijitādi kākabbanti gahetabbaṃ. Vakkhati ca ‘‘kappiyanti…pe… vaṭṭatī’’ti. ‘‘Kappiya’’nti vacanaṃ pana yāya kāyaci vācāya vattuṃ vaṭṭatīti vadanti. Paṭhamaṃ aggiṃ nikkhipitvā nakhādīhi vā vijjhitvā vā chinditvā vā kappiyaṃ kātabbaṃ. Karontena ca taṃ anuddharitvāva ‘‘kappiya’’nti vatvā pacchā uddharituṃ vaṭṭatīti vadanti, ‘‘kappiya’’nti vattukāmo ‘‘kappa’’nti ce vadati, vaṭṭatīti keci.
1033 「木」:指与甘蔗绑在一起的木块。「刺穿木」:在此情况下,即使知道是木而刺穿或令人刺穿,也是允许的。「即使在一堆中」:此处同理。显示巴利原文
1033.Dārunti ucchūhi saddhiṃ ekatobaddhadāruṃ. Dāruṃ vijjhatīti ettha jānitvāpi vijjhati vā vijjhāpeti vā, vaṭṭatiyeva. ‘‘Ekasitthepī’’ti etthāpi eseva nayo.
1034 「那些」:指那些甘蔗与木块。「那」:指藤蔓或绳索。显示巴利原文
1034.Tāni ucchudārūni. Tanti valliṃ, rajjuṃ vā.
1035 「以成熟的胡椒果」:指以已成熟的胡椒果。而若未成熟,因无种子性,即使未作净也允许。这也是与白蒜、皮蒜、红蒜等混合食物的标示。在此,应知依饭粒关联而结为一体,并非仅依果实等彼此间的关联。显示巴利原文
1035.Maricapakkehīti pariṇatehi maricapakkehi. Apariṇatānaṃ pana abījattā kappiye akatepi vaṭṭati. Idañca setalasuṇatacalasuṇādīhi missabhattassa upalakkhaṇaṃ. Ettha ca bhattasitthasambandhavasena ekābaddhatā veditabbā, na phalādīnameva aññamaññasambandhavasena.
1036 「于芝麻、米等」:指在应作净的芝麻与米等混合的情况中。以「等」字包含了与应作净之物混合的其他物品。「于一体结合的咖毕他果」:指种子被壳包裹的成熟咖毕他果。「壳」:指包裹种子的硬壳。显示巴利原文
1036.Tilataṇḍulakādisūti kappiyaṃ kātabbatilehi missataṇḍulādīsu. Ādi-saddena kappiyaṃ kātabbavatthūhi missitāni itaravatthūni gahitāni. Ekābaddhe kapitthepīti kaṭāhena baddhabīje pariṇatakapitthaphalepi. Kaṭāheti baddhamiñje kapāle.
1037 「脱离壳」:指因干燥而从四周脱离壳。「种子」:指成熟咖毕他果的种子。「令破开那咖毕他」:指令破开咖毕他的壳,这是为了说明已从种子脱离的壳具有容器性质而说。显示巴利原文
1037.Kaṭāhaṃ muñcitvāti sukkhattā samantato kaṭāhaṃ muñcitvā. Miñjakanti pariṇatakapitthaphalamiñjaṃ. Taṃ kapitthaṃ bhindāpetvāti kapitthakaṭāhaṃ bhindāpetvā, idaṃ bījato muttassa kaṭāhassa bhājanagatikattā vuttaṃ.
1038 「于非生物村与无种子」:此为词句分解,义即于非生物村及于无种子。然而,若无「于无种子作种子想、或疑惑者,犯恶作」的原文,便无「于非生物村作生物村想」的原文,为何还要举出「非生物村」?答言:在那些原文中,本应将「种子与生物村」说为「种子村」,「种子与种子」说为「种子种子」,但以省略法统一取为「种子」而作定准,此处为显二者差别而分别解说。即在那非生物村与无种子村二者之中。此偈显明了四种恶作:「于非生物村作生物村想者恶作,疑惑者恶作;于无种子村作种子村想者恶作,疑惑者恶作。」其中,「非生物村」应理解为种子村,「无种子村」指非种子。显示巴利原文
1038. ‘‘Abhūtagāmaabījesū’’ti padacchedo, abhūtagāme ca abīje cāti attho. Nanu ca ‘‘abīje bījasaññī, vematiko, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 92) pāṭhaṃ vinā ‘‘abhūtagāme bhūtagāmasaññī’’ti pāṭho natthīti abhūtagāmaggahaṇaṃ kasmā katanti? Vuccate – tasmiṃ pāṭhe bījaṃ bhūtagāmañca bījagāmaṃ bījañca bījabījanti vattabbe ekasesanayena ‘‘bīja’’nti gahetvā vinicchitanti ubhayaṃ vibhajitvā dassanatthaṃ vuttaṃ. Tattha tasmiṃ abhūtagāmaabījagāmadvaye. Imissā gāthāya ‘‘abhūtagāme bhūtagāmasaññino dukkaṭaṃ, vematikassa dukkaṭaṃ, abījagāme bījagāmasaññino dukkaṭaṃ, vematikassa dukkaṭa’’nti cattāri dukkaṭāni dassitāni. Tattha abhūtagāmanti bījagāmaṃ gahetabbaṃ. Abījagāmanti no bījaṃ.
1039 「于彼」:指于那生物村与种子村二者之中。「于非如实想者」等句中,省略了「破坏生物村者」,应连接「无罪已开示」一句。当取其义为:对非生物村、或无种子作想者,破坏生物村或种子,无罪已开示。正如律典所说:「于种子作无种子想而切断……乃至……无罪。」显示巴利原文
1039.Tattha tasmiṃ bhūtagāmabījagāmadvaye. ‘‘Atathāsaññino’’tiādīsu ‘‘bhūtagāmaṃ vikopentassā’’ti seso, anāpatti pakāsitāti sambandho, abhūtagāmaṃ, abījanti vā saññino bhūtagāmaṃ bījampi vikopentassa anāpatti pakāsitāti attho gahetabbo. Yathāha pāḷiyaṃ ‘‘bīje abījasaññī chindati vā…pe… anāpattī’’ti.
「无意损坏植物者无罪」乃一连接,于上文亦应如是连接。若行走时,因足部带住而拉扯,或因拄杖支撑而摩擦,致使草等折断,由于心中未曾作意「我将切断此物」,故为无罪,此是其义。「失念者」:指心念专注于他处,或正与他人交谈时,以足趾等切断草等。借助「及」字,此处未明说的「不知者」亦被包含在内。不知「此是植物」,或不知「此物落入此火中而被烧」,或不知「以此因缘,此物遭受破坏、被切断」等,如此而作者无罪,此是其义。显示巴利原文
Asañcicca bhūtagāmaṃ vikopentassa anāpattīti yojanā. Evamuparipi yojetabbaṃ. Gacchantassa pādesu gahetvā vā ālambaṇakattarayaṭṭhiyā ghaṃsitvā vā tiṇādīsu chijjesupi ‘‘imaṃ chindissāmī’’ti amanasikatattā anāpattīti attho. Asatissāti aññavihitasatissa vā aññena kathayato vā pādaṅguṭṭhādīhi tiṇādīni chindantassa. Ca-kārena idha avuttaṃ ‘‘ajānantassā’’ti idaṃ samuccitaṃ. ‘‘Imaṃ bhūtagāma’’nti vā ‘‘imasmiṃ aggimhi patite imaṃ ḍayhatī’’ti vā ‘‘iminā idaṃ bhijjati chijjatī’’tiādiṃ vā ajānantassa anāpattīti attho.
1040 “此及”:即指此植物学处。“三起”:以身与心、语与心、身与语及心三个方面而有三起。因通过切断等行为而犯,故为作业。“三心”:不知有此制戒而在塔庙等处除草等者,若未断尽烦恼,则是善;若已断尽烦恼,则是唯作;为贪求花果等而损坏者,有学及凡夫则是不善,此即三心。显示巴利原文
1040.Idaṃcāti idaṃ bhūtagāmasikkhāpadañca. Tisamuṭṭhānanti kāyacittavācācittakāyavācācittavasena tisamuṭṭhānaṃ. Chedanādikiriyāya āpajjanato kriyaṃ. Ticittanti paṇṇattiṃ ajānitvā cetiyādīsu tiṇagahanādikaṃ karontassa akhīṇāsavassa kusalaṃ, khīṇāsavassa kiriyaṃ, phalapupphādilobhena vikopentānaṃ sekhaputhujjanānaṃ akusalanti ticittaṃ.
1041 “于异语者、恼乱者之羯磨,应理解为由僧团执行”:应如此连接,意思是:对举异语者、恼乱者所起的羯磨,以白二甘马各别由僧团执行。据“说异语者为异语者,这是以异语回避之名;恼乱者为恼乱者,这是沉默者之名”的说法,在僧团中被问到“谁犯?犯何?于何处犯?”等依词句次第分析的问题时,不想依实回答,而以他语回避,如此所为即是异语者。而此处,是依其状态为主的方式,取其作业。显示巴利原文
1041. Aññavādavihesake kammasmiṃ saṅghena kateti yojanā, aññavādakavihesakāropanakamme ñattidutiyāya kammavācāya paccekaṃ saṅghena kateti attho. ‘‘Aññaṃ vadatīti aññavādakaṃ, aññenaññaṃ paṭicaraṇassetaṃ nāmaṃ. Vihesetīti vihesakaṃ, tuṇhībhūtassetaṃ nāma’’nti (pāci. aṭṭha. 98) vacanato saṅghamajjhe vatthunā, āpattiyā vā codanāya katāya taṃ avattukāmo hutvā ‘‘ko āpanno, kiṃ āpanno, kismiṃ āpanno’’tiādinā (pāci. 94) padabhājanānukkamena pucchitaṃ ṭhapetvā aññassa avacanaṃ aññenaññaṃ paṭicaraṇaṃ, taṃ karonto aññavādako. Idha pana bhāvappadhānavasena kiriyā gahitā.
同样地,被举罪时,不想回答所问,因畏惧罪过而不作以异语回避,以沉默恼乱僧团者,名为恼乱者。此处亦应依其状态为主的方式,取其作业。而这里所说明的,是依彼状态而作举罪甘马,这是略说。“再若如此作者”:若再以同样方式,各别成为异语者、恼乱者。“有二波逸提”:因为在词句分析中,以“举罪异语者”等方式,以及以“举罪恼乱者”等方式,各别指出波逸提,所以在各别事中,因各别罪之生起,应知有二波逸提。显示巴利原文
Tatheva codiyamāno hutvā pucchitaṃ avattukāmo hutvā āpattibhīrukatāya aññenaññaṃ paṭicaraṇaṃ akatvā saṅghaṃ vihesetuṃ tuṇhībhūto vihesako nāma. Etthāpi bhāvappadhānavasena kiriyāva gahetabbā. Idha pana tabbhāvāropanakammaṃ vuccatīti saṃkhepo. Puna tathā karontassāti punapi teneva pakārena aññavādakavihesakāni visuṃ visuṃ karontassa. Pācittiyadvayaṃ hotīti padabhājane ‘‘ropite aññavādake’’tiādinā (pāci. 100) nayena ca ‘‘ropite vihesake’’tiādinā (pāci. 100) nayena ca visuṃ visuṃ pācittiyassa vuttattā ekekasmiṃ vatthumhi ekekāya āpattiyā sambhavato pācittiyadvayaṃ hotīti gahetabbaṃ.
1042 “法”者,此处即指“羯磨”。于法羯磨中,有法羯磨想、疑、非法羯磨想三种分别。“非法”者,其理亦同。“于羯磨未举罪”者,指尚未对异语者作举罪甘马之时。“如是说者”,谓说“谁犯?”等语之人。“及说者”者,此处以“及”字,将羯磨未举罪时作如是恼乱者亦摄入,同属恶作。就这一支分而言,“于羯磨未举罪”即指说恼乱者之时。显示巴利原文
1042.Dhammeti ettha ‘‘kamme’’ti seso. Dhammakamme dhammakammasaññī, vematiko, adhammakammasaññīti tīsu vikappesu. Adhammeti etthāpi eseva nayo. Kamme aropiteti aññavādakakammāropane akate. Evaṃ vadantassāti ‘‘ko āpanno’’tiādīni vadantassa. Vadantassa cāti ettha cakārena kamme aropite evaṃ vihesantassa ca dukkaṭanti samuccinoti. Imasmiṃ pakkhe kamme aropiteti vihesakakālamāha.
1043 “犯”者,指自己所犯之罪。“将有争论”者,谓心中作是想:“我若说出此事,僧团便将生起争论、斗诤等”,因此而沉默者。“病者”者,指因口病等无法言说者。显示巴利原文
1043.Āpannanti attanā āpannaṃ. Bhaṇḍanaṃ bhavissatīti saññissāti mayā imasmiṃ vutte saṅghassa bhaṇḍanakalahādayo hontīti saññāya tuṇhī bhavantassa. Gilānassāti vattuṃ asakkuṇeyyamukharogādiyuttassa.
1044 “作与非作”者,以异语搪塞名为“作”,沉默名为“非作”。显示巴利原文
1044.Kriyākriyanti aññenaññapaṭicaraṇaṃ kriyaṃ. Tuṇhībhāvo akriyaṃ.
1045-6 “被认可者”:指在犍度中所说的卧坐处分配认可等十三种认可中,由僧团通过白与羯磨,授予一种、若干种或全部认可而被认可者。因“由僧团认可的具足者”一语,故说“比丘”即指具足者,应与“欲作轻蔑”连接。“说者”:是指说“某某以欲分配卧坐处,以欲分配食物”等。“具足者”:此处期待“诽谤”之业,故于业处用依格复数。其义为:诽谤者以轻蔑令对方观察、或思惟其为卑劣、或毁弃,即通过说“某某以欲分配卧坐处”等而加以显示。在此支分中,应说“具足者们”,但以依格表所属义而说“具足者”,意为于具足者们面前显示。显示巴利原文
1045-6.Sammatassāti khandhakāgatasenāsanapaññāpakasammutiādīsu terasasu sammutīsu ekaṃ vā katipayā vā sabbā vā dātuṃ saṅghena ñattiṃ ṭhapetvā kammavācaṃ vatvā dinnasammutikassa. ‘‘Upasampannaṃ saṅghena sammata’’nti (pāci. 106) vacanato bhikkhunoti upasampannamāha, ayasaṃ kattukāmoti sambandho. Vadantoti ‘‘chandena itthannāmo senāsanaṃ paññāpeti, chandena bhattāni uddisatī’’tiādiṃ bhaṇanto. ‘‘Upasampanne’’ti idaṃ ‘‘ujjhāpetī’’ti kiriyamapekkhitvā kammani upayogabahuvacanaṃ. Ayañhettha attho – ujjhāpeti avaññāya olokāpeti, lāmakato vā cintāpeti, khīyatīti ‘‘chandena itthannāmo senāsanaṃ paññapetī’’tiādiṃ kathento pakāsetīti. Imasmiṃ pakkhe ‘‘upasampannāna’’nti vattabbe sāmiatthe upayogavasena ‘‘upasampanne’’ti vuttaṃ, upasampannānaṃ santike pakāsetīti attho.
“有二波逸提”:由于“诽谤者、诋毁者为波逸提”是将二事合说,故此处亦合说,但应分别理解。“法”:此处补“羯磨”,意为:具足者、被认可者由僧团所授予的认可羯磨,若是如法羯磨。“非法”:此处亦同此理。显示巴利原文
‘‘Pācittiyadvayaṃ hotī’’ti idaṃ ‘‘ujjhāpanake khiyyanake pācittiya’’nti (pāci. 105) dvinnaṃ vatthūnaṃ ekato vuttattā idhāpi ekato vuttaṃ, visuṃ visuṃ pana gahetabbaṃ. Dhammeti ettha ‘‘kamme’’ti seso, upasampannassa sammatassa saṅghena dinnasammutikammaṃ sace dhammakammaṃ hotīti attho. Adhammeti etthāpi eseva nayo.
1047-8 “比丘”:指被认可的比丘。应连接:对未被认可的比丘说毁谤。“任何人”:此处补“面前”,意为:在具足者或未具足者等任何人面前。指在具足时被认可、后来成为沙弥者,故说“被认可的沙弥”。应连接:说毁谤。显示巴利原文
1047-8.Bhikkhunoti sammatassa bhikkhuno. Asammatassa bhikkhussa avaṇṇaṃ bhāsatoti yojanā. Yassa kassacīti ettha ‘‘santike’’ti seso, upasampannassa ca anupasampannassa ca yassa kassaci santiketi attho. Upasampannakāle sammataṃ pacchā sāmaṇerabhāvaṃ upagataṃ sandhāya ‘‘sammatassa sāmaṇerassā’’ti vuttaṃ. Avaṇṇaṃ vadatoti yojanā.
1049 「作者」指作认可者。「说者」指诽谤者、诋毁者。其义如上所述。因造作诽谤与诋毁之行而犯,故称其为「作」。诽谤与诋毁唯依妄语而转起,故应如是理解:于巴吉帝亚处为显示「初心比丘无犯」而说,于恶作处亦为显示此无犯而说。如是作业时,诽谤者与诋毁者于一刹那即具足二罪,故为所犯。显示巴利原文
1049.Karontaṃ sammataṃ. Bhaṇatoti ujjhāpayato, khīyato. Attho pana vuttanayova. Ujjhāpanakhīyanakiriyāhi āpajjanato kriyaṃ. Yasmā ujjhāpanaṃ, khīyanañca musāvādavaseneva pavattaṃ, tasmā ‘‘ādikammikassa anāpattī’’ti pācittiyaṭṭhāne, dukkaṭaṭṭhāne ca iminā ca anāpattidassanatthaṃ vuttanti gahetabbaṃ. Evañca katvā ujjhāpentassa, khīyantassa ca ekakkhaṇe dve dve āpattiyo hontīti āpannaṃ.
1050 应连接「僧团的床等」。「僧团的床、椅、褥、枕」即圣典中所示僧团所有之床等。此中,圣典所示「四种床——马萨拉咖床、本迪咖绑床、库离拉足床、阿哈咤足床」即指四种床。其中,马萨拉咖床,是穿透床足,于彼处以钉尖穿孔而作之床,亦即现今通行的藤床。本迪咖绑床,应见为将床足嵌入钉头本迪咖孔中而作之藤床样式之床。库离拉足床,其足部现马蹄等形状,以宛如蟹足般的弯足连接而成。阿哈咤足床,是穿透钉后,将足头削尖插入钉孔,并将从钉孔上方穿出的足尖顶端横向贯穿、插入楔钉而作之床。显示巴利原文
1050. Saṅghassa mañcādinti sambandho. ‘‘Saṅghikaṃ mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā bhisiṃ vā kocchaṃ vā’’ti pāḷiyaṃ dassitaṃ saṅghasantakaṃ mañcādiṃ. Ettha ca mañco nāma pāḷiyaṃ ‘‘cattāro mañcā masārako bundikābaddho kuḷīrapādako āhaccapādako’’ti (pāci. 111) ca dassito catubbidho mañco. Tattha masārako nāma mañcapāde vijjhitvā tattha aṭanisikhāhi āvuṇitvā katamañco. So idāni vattamāno vettamañco. Bundikābaddho nāma aṭanisīsesu bundikarantarato mañcapāde ḍaṃsāpetvā kato vettamañcapadaramañco daṭṭhabbo. Kuḷīrapādako nāma pādabunde assakhurādiākāraṃ dassetvā kakkaṭapādehi viya vaṅkapādehi yojitamañco. Āhaccapādako nāma aṭaniyo vijjhitvā aṭanichidde pādasīse sikhaṃ katvā taṃ pavesetvā aṭaniyā upari nikkhante pādasikhāmatthake tiriyaṃ vijjhitvā āṇiṃ pavesetvā katamañco.
Pīṭhaṃ nāma evameva kataṃ tannāmakameva catubbidhaṃ;
“褥”者,此总称包括了五种褥,即:“五种褥——羊毛褥、布褥、树皮褥、草褥、叶褥。”其中,“羊毛”是指除人毛之外的其他诸毛;“布”是指破布;“树皮”是指马卡奇树皮等;“草”是指达跋草等;“叶”是指除多摩罗叶之外的其他诸叶。显示巴利原文
Bhisi nāma ‘‘pañca bhisiyo uṇṇabhisi coḷabhisi vākabhisi tiṇabhisi paṇṇabhisī’’ti gabbhavasena dassitā pañca bhisiyo. Tattha uṇṇā nāma manussalomaṃ ṭhapetvā avasesalomāni. Coḷā nāma pilotikā. Vākaṃ nāma makacivākādikaṃ. Tiṇaṃ nāma dabbatiṇādi. Paṇṇaṃ nāma tamālapaṇṇaṃ ṭhapetvā avasesapaṇṇaṃ.
“高差”者,律藏中这样说明:“所谓高差,乃是以树皮、优尸罗草、文阇草或波跋耆族草等,向内卷裹捆缚而成者。”他们解释:取来树皮、优尸罗草、文阇草、羊毛或波跋耆族草,向两端铺展,在中间压紧收束,捆缚起来,再用狮皮等卷裹而成的覆套裹住,做成如拭足物那样的坐具。如注疏中说:“下与上铺展开,中间收束,做成鼓形捆缚。他们也会在中间用狮皮、虎皮围裹而作。这里面并没有所谓不净皮。”等等。“令铺设”是指让受具足戒者或未受具足戒者来铺设,对此将作出决断。“铺设”则是指自己铺设。显示巴利原文
Kocchanti pāḷiyaṃ ‘‘kocchaṃ nāma vākamayaṃ vā usīramayaṃ vā muñjamayaṃ vā pabbajamayaṃ vā anto saṃveṭhetvā baddhaṃ hotī’’ti (pāci. 111) dassitaṃ vākaṃ vā usīraṃ vā muñjatiṇaṃ vā eḷakalomāni vā pabbajatiṇaṃ vā ādāya ubhohi koṭīhi vitthataṃ katvā majjhe pīḷetvā saṅkucitvā taṃ bandhitvā sīhacammādīhi veṭhanabandhanāni paṭicchādetvā pādapuñchanī viya nisajjatthāya kataṃ āsananti vadanti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘heṭṭhā ca upari ca vitthataṃ, majjhe saṃkhittaṃ, paṇavasaṇṭhānaṃ katvā baddhaṃ hoti, taṃ kira majjhe sīhabyagghacammaparikkhittampi karonti. Akappiyacammaṃ nāmettha natthī’’tiādi (pāci. aṭṭha. 111). Santharāpetvāti upasampannena vā anupasampannena vā santharāpetvā. Ettha vinicchayaṃ vakkhati. Santharitvāti sayaṃ santharitvā vā.
1051 “不应收起”者,是指从铺设之处收起后,不应加以收藏。“或不应令收起”者,即不应指使他人这样做。“彼”指床等。“离去者”,此处是指“诸位比丘”——从床等铺设之处起,以中等强壮男子伸手力掷所投石块的落点为限,越过这一界限而离去者,即是此义。如律藏所说:“超过中等男子之掷石处。”显示巴利原文
1051.Nevuddhareyyāti paññattaṭṭhānato uddharitvā na paṭisāmeyya. Na uddharāpeyya vāti aññena vā tathā na kārāpeyya. Tanti mañcādiṃ. Pakkamantoti ettha ‘‘yo bhikkhū’’ti labbhati, mañcādīnaṃ atthataṭṭhānato thāmamajjhimassa purisassa thāmappamāṇena hatthaṃ pasāretvā khittapāsāṇassa patanaṭṭhānaṃ atikkamma gacchantoti attho. Yathāha pāḷiyaṃ ‘‘majjhimassa purisassa leḍḍupātaṃ atikkamantassā’’ti.
1052 「雨季四月」指雨季内的四个月。「若天不降雨」一句中,省略了“于某地方”。因此,以不确定的语气说“若”。注疏中说:“即使在那些雨季时不降雨的地方,也不可存放四个月。”“即使如是”,即指那四个月天不降雨。显示巴利原文
1052.Vassike caturo māseti antovassaṃ cātumāse. Sace devo na vassatīti ettha ‘‘katthaci janapade’’ti seso. Teneva ‘‘sace’’ti sāsaṅkamāha. ‘‘Yesu janapadesu vassakāle na vassati, tesupi cattāro māse nikkhipituṃ na vaṭṭatiyevā’’ti (pāci. aṭṭha. 110) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Tathā cāpīti te cattāro māse avassantepi.
1053 「于何处」指楞伽岛等那样的地方。如果某些地方,在冬季也有四个月降雨,那么在这些地方,八个月于露天放置床等是不允许的。而夏季四个月则可放在外面,这是以排除的方式来说明。显示巴利原文
1053.Yatthāti yasmiṃ laṅkādīpasadise dese. Yattha aparepi hemante cattāro māse devo vassati, tattha aṭṭha māse ajjhokāse mañcādiṃ ṭhapetuṃ na vaṭṭatīti yojanā. Gimhāne pana cattāro māse bahi ṭhapetuṃ vaṭṭatīti byatirekato dasseti.
1054 「住处」意指在树上筑巢,作为固定的居所。如注疏中所述:“在那里以固定的住处筑巢而住。”“有时”则表示即使在非雨季之时。显示巴利原文
1054.Nivāsasminti rukkhe kulāvakaṃ katvā nirantaravāse sati. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yasmiṃ pana dhuvanivāsena kulāvake katvā vasantī’’ti (pāci. aṭṭha. 110). Kadācipīti anovassakālepi.
1055-6 「属僧团的任何床座等」,应如此连接。「铺设者,若」,是说若未被命令而铺设,即称为已设。「于任何处所」,即于树下、亭阁、露地等任何处所。「由任何人」,即由共住弟子、依止弟子或其他人。「比丘」,即已受具足戒者。「彼」是为彼而设,即那位比丘。显示巴利原文
1055-6. Saṅghikaṃ yaṃ kiñci mañcādīti yojanā. Santhataṃ yadīti anāṇattena yadi atthataṃ, paññattanti vuttaṃ hoti. Yattha katthaci ṭhāneti rukkhamūlamaṇḍapaabbhokāsādimhi yattha katthaci ṭhāne. Yena kenacīti saddhivihārikena vā antevāsikena vā aññena vā. Bhikkhunāti upasampannena. Soti yassatthāya paññattaṃ, so bhikkhu.
1057 「彼」,即彼属于僧团的藤床等。「令铺设」一词是役使态,意思是令其铺设者即是比丘。显示巴利原文
1057.Tanti taṃ saṅghikaṃ vettamañcādiṃ. Santharāpita-saddo kattusādhano, santharituṃ niyojakasseva bhikkhunoti attho.
1058 「比丘」一词,由于后文将说「命令者」,故可知是由受其命令的比丘,即已受具足戒者。「彼之」,即命令设座的那位比丘的。以「坐」一词为标示,应理解为:若来放置袋、衣或其他任何物品,或说「这是我的责任」,则设座者得免。显示巴利原文
1058.Bhikkhunāti ettha ‘‘āṇāpako’’ti vakkhamānattā āṇattena bhikkhunā upasampannenāti labbhati. Tassevāti āṇattiyā āsanapaññāpakassa tasseva bhikkhuno. ‘‘Nisīdatī’’ti vacanassa upalakkhaṇattā āgantvā thavikaṃ vā cīvaraṃ vā yaṃ kiñcideva ṭhapeti, ‘‘mayhameva bhāro’’ti vā vadati, paññāpako muccatīti gahetabbo.
1059-60 「不告知」:此处是说,对于注疏中所指那种人——即「比丘、沙弥或园民中若有惭耻心者,应视之为自己之障碍」——不向其告知。由于注疏说「比丘或沙弥或园民若有惭耻心者」,因此不得向无惭者告知而离去。若问:说「我等将去」以取得许可,即名告知,这如何成为无犯的要素?答:因为已获得离去之许可。若又问:因说「得许可应去」,给予许可者已如同承担职责,故因得许可而去,这样合理吗?答:可以。「不交付」:指不作交付,不交代职责,即说不令接受。「阻止」:于句次中解释。显示巴利原文
1059-60.Anāpucchāti ettha ‘‘yo bhikkhu vā sāmaṇero vā ārāmiko vā lajjī hoti, attano palibodhaṃ viya maññatī’’ti (pāci. aṭṭha. 113) aṭṭhakathāya vuttasarūpaṃ yaṃ kañci anāpucchāti attho. ‘‘Bhikkhu vā sāmaṇero vā ārāmiko vā lajjī hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 113) vuttattā alajjiṃ āpucchitvā gantuṃ na vaṭṭatīti vadanti. ‘‘Mayaṃ gamissāmā’’ti vatvā anumatigahaṇaṃ āpucchanaṃ nāma, taṃ anāpattiyā kathaṃ aṅgaṃ hotīti ce? Gamanassa anumatiyā laddhattā. ‘‘Kappaṃ labhitvā gantabba’’nti vacanato anumatidāyakena vattāvattaṃ sampaṭicchitaṃ viya hotīti laddhakappattā evaṃ gacchati ce, vaṭṭati. Aniyyātetvāti niyyātanaṃ akatvā vattāvattaṃ appaṭiyādetvā, asampaṭicchāpetvāti vuttaṃ hoti. Vāreti padavāre.
1062 「从彼处」:指从自己站立并被吩咐办务的食堂。如注疏所说:「从食堂出来,往他处去。」显示巴利原文
1062.Tasmā ṭhānāti attanā ṭhatvā āṇāpitabhojanasālato. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘bhojanasālato nikkhamitvā aññattha gacchatī’’ti (pāci. aṭṭha. 111).
1063 于僧团物,若作僧团物想、疑、个人物想,依此三种而有三种波逸提。「以三种已超越」:即以不善根三法等,通过有余断除与舍断的方式而超越。「三种恶作」:即如说「于个人物作僧团物想者、疑者、个人物想者,于他人之个人物犯恶作」,故有三种恶作。显示巴利原文
1063. Saṅghike saṅghikasaññivematikapuggalikasaññīnaṃ vasena tikapācittiyaṃ. Tikātītenāti akusalamūlattikādito savāsanasamucchedappahānavasena atikkantena. Tikadukkaṭanti ‘‘puggalike saṅghikasaññī, vematiko, puggalikasaññī aññassa puggalike āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 112) vacanato dukkaṭattayaṃ hoti.
1064-5 「吉米离咖」是指为保护经过修整的地面而铺设的毛毡。「塔提咖」是指用棕榈叶等制成的席子。「皮」是指狮皮等。在住所资具中,没有不被允许的皮。正如所说:「在诸注疏中,并未见到有禁止在住所受用皮的说法,因此应知仅禁止携带狮皮等。」此注疏文句的含义,在《义明灯》中如此解释——显示巴利原文
1064-5.Cimilikaṃ nāma parikammakatāya bhūmiyā chavirakkhanatthaṃ attharitabbapilotikaṃ. Taṭṭikā nāma tālapaṇṇādīhi katataṭṭikā. Cammaṃ sīhacammādi. Senāsanaparikkhāre akappiyacammaṃ nāma natthi. Yathāha ‘‘aṭṭhakathāsu hi senāsanaparibhoge paṭikkhittacammaṃ nāma na dissati, tasmā sīhacammādīnaṃ pariharaṇeyeva paṭikkhepo veditabbo’’ti (pāci. aṭṭha. 112). Imassa ca aṭṭhakathāpāṭhassa sāratthadīpaniyā (sārattha. ṭī. pācittiya 3.112) evaṃ attho vaṇṇito –
「应知仅禁止携带狮皮等」这句话,是为了阐明《犍度》巴利中如下所说的意趣:「诸比丘,不应持用大皮,如狮皮、虎皮、豹皮。若持用者,犯恶作。」此处所说的是:因为在「有的在床内被施设,有的在床外被施设」(《大品》255)的情形中制定了学处,所以只禁止铺在床椅上的受用方式,而铺在地面受用的方式并不被禁止。既然如此,为何还说「仅禁止携带」呢?正如「诸比丘,我允许一切殿堂受用」(《小品》320)这句话,即使在个人住处,依住处受用的方式,虽然可以受用如金瓶等被许可的物品,但不得将其作为个人所有来受用。同样,这些皮具虽可以铺地的方式受用,但若作为个人所有而带到各个精舍使用,则不被允许。为了显示这一含义,所以说「应知仅禁止携带」。显示巴利原文
‘‘Sīhacammādīnaṃ pariharaṇeyeva paṭikkhepo veditabbo’’ti iminā ‘‘na bhikkhave mahācammāni dhāretabbāni sīhacammaṃ byagghacammaṃ dīpicammaṃ, yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassā’’ti evaṃ vuttāya khandhakapāḷiyā adhippāyaṃ vibhāveti. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘antopi mañce paññattāni honti, bahipi mañce paññattāni hontī’’ti (mahāva. 255) imasmiṃ vatthusmiṃ sikkhāpadassa paññattattā mañcapīṭhesu attharitvā paribhogoyeva paṭikkhitto, bhūmattharaṇavasena paribhogo pana appaṭikkhittoti. Yadi evaṃ ‘‘pariharaṇeyeva paṭikkhepo’’ti idaṃ kasmā vuttanti? Yathā ‘‘anujānāmi bhikkhave sabbaṃ pāsādaparibhoga’’nti (cūḷava. 320) vacanato puggalikepi senāsane senāsanaparibhogavasena niyamitaṃ suvaṇṇaghaṭādikaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭamānampi kevalaṃ attano santakaṃ katvā paribhuñjituṃ na vaṭṭati, evamidaṃ bhūmattharaṇavasena paribhuñjiyamānampi attano santakaṃ katvā taṃ taṃ vihāraṃ haritvā paribhuñjituṃ na vaṭṭatīti dassanatthaṃ ‘‘pariharaṇeyeva paṭikkhepo veditabbo’’ti vuttanti.
「木板」一词,显示经文中所说的木板椅。如注疏所说:「木板椅,即用木板制成的椅子。」「足拭」是用芭蕉树皮等制成的擦脚物。「地面铺设物」是指有毛毡时铺在其上,无毛毡时则在净地上应铺设的草席等制品。「上铺物」是指在僧团的床椅等之上应铺设的覆盖物。显示巴利原文
‘‘Phalaka’’nti iminā pāṭhāgataṃ phalakapīṭhameva dassitaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘phalakapīṭhaṃ nāma phalakamayaṃ pīṭha’’nti (pāci. aṭṭha. 112). Pādapuñchaninti kadalivākādīhi kataṃ pādapuñchanikaṃ. Bhūmattharaṇaṃ nāma cimilikāya sati tassā upari, asati suddhabhūmiyaṃ attharitabbā kaṭasārakādivikati. Uttarattharaṇaṃ nāma saṅghikamañcapīṭhādīnaṃ upari attharitabbapaccattharaṇaṃ.
「钵架」是指钵环的支架,即如前所说的资具。「行去者」是指越过土块投掷的距离而行。如果施主在布施时即施与价值千金的毛毯,并说“当作足拭而受用”,则可如言受用。同样,对于床、椅等坐卧具,若施主施与时说“在露地也可随意受用”,则于一切时放置在露地也是可以的,诸师如是说。显示巴利原文
Pattādhārakanti pattavalayādhārakaṃ. Taṃ yathāvuttaparikkhāraṃ. Gacchatoti leḍḍupātaṃ atikkamma gacchato. Sace pana dāyakehi dānakāleyeva sahassagghanakampi kambalaṃ ‘‘pādapuñchaniṃ katvā paribhuñjathā’’ti dinnaṃ, tatheva paribhuñjituṃ vaṭṭati. Tasmā imaṃ mañcapīṭhādisenāsanampi ‘‘abbhokāsepi yathāsukhaṃ paribhuñjathā’’ti dāyakehi dinnaṃ ce, sabbasmimpi kāle abbhokāse nikkhipituṃ vaṭṭatīti vadanti.
1066 阿兰若比丘如果需要前往,可将床、椅等挂在无雨处的树上,然后随意而去。这是文句的连接。显示巴利原文
1066. Āraññakenāpi sace gantabbaṃ hoti, anovassake nosati mañcapīṭhādiṃ rukkhasmiṃ laggetvā yathāsukhaṃ gantabbanti yojanā.
1067 「白蚁等」:此处“等”字包含老鼠。「不损坏」:意为不毁坏。「彼一切」:指床等全部。显示巴利原文
1067.Upacikādīhīti ettha ādi-saddena mūsikā gahitā. Na lujjatīti na nassati. Taṃ sabbanti mañcādikaṃ sakalaṃ.
1068 “属于自己的”指个人私有的床等物品。“被强占”指床等被上座比丘、或有权势者、或夜叉、狮子等强行霸占而住用,即被侵夺、夺取之义。“有危难时”指当梵行障碍等发生时。应配合理解为“行去的比丘无罪”。显示巴利原文
1068.Attano santaketi attano puggalike mañcādivisaye. Ruddheti vuḍḍhabhikkhunā vā issarādīhi vā yakkhasīhādīhi vā mañcādike ruddhe ajjhāvutthe, abhibhavitvā gahiteti attho . Āpadāsupīti brahmacariyantarāyādīsu ca santesu. Gacchato bhikkhuno anāpattīti yojanā.
1069 从身与语,以及从身、语、意生起,名为“羯磨生起”。应知:不知规定而自己未将物品移去,是从身生起;未询问,是从语生起;明知规定却不如此行,是从有心者,以此二者生起。超越土块投掷距离,是作;不将床等移去等,是不作。显示巴利原文
1069. Kāyavācato, kāyavācācittato ca samuṭṭhānaṃ kathinasamuṭṭhānaṃ nāma. Paññattiṃ ajānitvā sayaṃ anuddharantassa kāyena hoti, anāpucchantassa vācāya hoti, paññattiṃ jānitvā evaṃ akarontassa sacittakena teneva dvayena samuṭṭhātīti veditabbaṃ. Leḍḍupātātikkamo kriyaṃ. Mañcādīnaṃ anuddharaṇādi akriyaṃ.
1070-3 “褥”指第一学处中所说的五种褥,以及此注疏中所谓“床褥或椅褥”所示的褥。“覆盖物”指披肩或毛毯。“仅此所说”是诸注疏中所言。“此乃为显示诸注疏中如是所说的情况而叙述,其他类似的应铺设于床椅的覆盖物亦然”,这在三次结集的经典中均有记载,并记录于《心义灯》中。“坐具”指坐具衣。显示巴利原文
1070-3.Bhisīti paṭhamasikkhāpade vuttapañcappakārā imissā aṭṭhakathāya ‘‘mañcakabhisi vā pīṭhakabhisi vā’’ti (pāci. aṭṭha. 116) evaṃ dassitabhisi ca. Paccattharaṇaṃ nāma pāvāro kojavo vā. ‘‘Ettakameva vuttanti aṭṭhakathāsu vuttaṃ. ‘Idañca aṭṭhakathāsu tathāvuttabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ, aññampi tādisaṃ mañcapīṭhesu attharitabbaṃ paccattharaṇamevā’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vutta’’nti (sārattha. aṭṭha. pācittiya 3.116) sāratthadīpaniyā likhitaṃ. Nisīdananti nisīdanacīvaraṃ.
「草敷具」:将伊拉咖草等绑束在二三处而制成的敷具。「叶敷具」:同样,将椰子叶等绑束而制成的敷具,即名为叶敷具。「卧处」:即于此卧。「一切覆盖围绕的」:此即于同宿事中所说的含义。显示巴利原文
Tiṇasanthāro erakādīni tiṇāni dvīsu tīsu ṭhānesu gopetvā katasanthāro. Paṇṇasanthāro nāma nāḷikerādipaṇṇe tatheva gopetvā katasanthāro. Sayanti etthāti seyyā. ‘‘Sabbacchannaparicchanne’’ti idaṃ sahaseyyakathāya vuttatthameva.
「十种卧处」:即在十种卧处中的任一种。「敷设后亦或」:此处「亦」字是合辑词,它合并了「令敷设后亦」这一含义。将「或」字连接于「自己不移去」,成为「不移去或」,此一取舍则包含了「不令移去或」。那便是卧处。显示巴利原文
Dasavidhaṃ seyyanti dasavidhāsu seyyāsu aññataranti vuttaṃ hoti. Santharitvāpi vāti ettha pi-saddo sampiṇḍanattho, so santharāpetvāpīti imaṃ sampiṇḍeti. Vā-saddaṃ ‘‘sayaṃ anuddharitvā’’ti ettha ‘‘anuddharitvā vā’’ti yojetvā ‘‘anuddharāpetvā vā’’ti ayaṃ vikappo saṅgayhati. Taṃ seyyaṃ.
「园之近处」:这是指注释书中所说的近处,即「未围起者的近处,名为从坐卧处向外两土块投掷之距离」。「之」:指被围起来的精舍的近处。显示巴利原文
Ārāmassūpacāranti ‘‘aparikkhittassa upacāro nāma senāsanato dve leḍḍupātā’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ upacāramāha. Assāti vihārassa parikkhittassa.
1074 「于两者」:指卧坐处与卧具。「于内室铺设后离去」,这是关联。显示巴利原文
1074.Ubhayesanti senāsanaseyyānaṃ. Antogabbhe santharitvā gacchatoti sambandho.
1075 「住处之近处」:此处所说的住处,是指内室等一切有遮蔽、有防护的坐卧处。如注疏所说:「住处,应知为内室或其他一切有遮蔽的防护坐卧处。」其中的近处,是指靠近该处的场所。如所说:「近处,指在其外部邻近的空地。」堂,指有围绕或无围绕的集会堂。如所说:「或在堂,指未围绕或围绕的众人集会堂。」以「等」字,包含侍奉堂、树下等处。侍奉堂,是指无防护的食堂。如所说:「或在侍奉堂,或在食堂。」而无防护性,应依注疏「由于该处所无防护」之语而知。显示巴利原文
1075.Upacāre vihārassāti ettha vihāro nāma antogabbhādisabbaparicchannaguttasenāsanaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘vihāroti antogabbho vā aññaṃ vā sabbaparicchannaṃ guttasenāsanaṃ veditabba’’nti (pāci. aṭṭha. 117). Tattha upacāro nāma taṃsamīpaṃ ṭhānaṃ. Yathāha ‘‘upacāreti tassa bahi āsanne okāse’’ti. Maṇḍapo nāma paricchannāparicchannasannipātamaṇḍapo. Yathāha ‘‘maṇḍape vāti aparicchanne paricchanne vāpi bahūnaṃ sannipātamaṇḍape’’ti. Ādi-saddena upaṭṭhānasālārukkhamūlāni saṅgahitāni. Upaṭṭhānasālā nāma aguttā bhojanasālā. Yathāha ‘‘upaṭṭhānasālāyaṃ vāti bhojanasālāyaṃ vā’’ti (pāci. aṭṭha. 117). Aguttatā ca ‘‘ṭhānassa aguttatāyā’’ti (pāci. aṭṭha. 117) aṭṭhakathāvacanato veditabbāti.
1076 「于三波逸提中所说」:即就「对僧物作僧物想、疑惑、作人物想」这三种情况所制的三波逸提。「十事」:因含摄于那十种事中而称为十事,或十种事即是十事,所谓十事,即毡褥等任何一种卧具。「彼之」:指敷具的……「于人物作僧物想、疑惑、作人物想,或于他人的人物,犯恶作罪」,显示了三种恶作。显示巴利原文
1076.Tikapācittiyaṃ vuttanti ‘‘saṅghike saṅghikasaññī, vematiko, puggalikasaññī’’ti vārattaye pācittiyattayaṃ vuttaṃ. Dasavatthūsu bhavaṃ tadantogadhattāti dasavatthukaṃ, dasannaṃ vā vatthu dasavatthu, taṃyeva dasavatthukanti bhisiādikaṃ aññataraṃ seyyābhaṇḍaṃ. Tassāti santhārakassa. ‘‘Puggalike saṅghikasaññī, vematiko, puggalikasaññī aññassa puggalike āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 117) tikadukkaṭaṃ dīpitaṃ.
1077 “举起”:指将已敷设的卧具,如同为了不让白蚁啃食般收藏起来,与“去时”一词相关联。“由他人”:指由长老比丘等有权威者所为。“被阻碍”:指在卧坐处遭到包围、被阻止。显示巴利原文
1077.Uddharitvāti atthataseyyaṃ yathā upacikāhi na khajjati, tathā paṭisāmetvā, ‘‘gacchato’’ti iminā sambandho. Aññena vuddhabhikkhuissarādinā. Palibuddheti senāsane paribuddhe nivārite.
1078 “有期待而去”:指怀着“今日去了之后便收拾此卧具”的期待,前往村间等处。如所说:“怀着‘今日回来后再整理’的期待,如此有期待而往河对岸或村间。”“住于彼处”:指停留在所到之处,当心中生起“从那里再往外去”的念头,即为此义。如所说:“在心生起欲往他处之处,便住于彼处。”“询问彼”:此为关联。派某一人去询问那卧具,即为此义。如所说:“派遣某人而询问。”其中,与前面学处相比:床座等若从指定处所,无论是内住处还是外住处,超出石掷距离即犯;而此处则是超出近处便犯波逸提,这是应知的差别。显示巴利原文
1078.Sāpekkhova ca gantvāti ‘‘ajjeva gantvā idaṃ paṭisāmessāmī’’ti apekkhāsahitova gāmantarādiṃ gantvā. Yathāha ‘‘ajjeva āgantvā paṭijaggissāmī’ti evaṃ sāpekkho nadīpāraṃ vā gāmantaraṃ vā gantvā’’ti (pāci. aṭṭha. 118). Tattha ṭhatvāti gataṭṭhāne ṭhatvā, tato bahi gacchāmīti citte uppanneti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘yatthassa gamanacittaṃ uppannaṃ, tattheva ṭhito’’ti (pāci. aṭṭha. 118). Taṃ pucchatīti sambandho. Taṃ seyyaṃ kañci pesetvā āpucchatīti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘kañci pesetvā āpucchatī’’ti (pāci. aṭṭha. 118). Ettha ca purimasikkhāpade mañcādīnaṃ paññattaṭṭhānato antovihāre vā hotu bahi vā, leḍḍupātātikkamena, idha upacārātikkamena pācittiyanti ayaṃ viseso veditabbo.
在露地的床座等,以及精舍中仅有的卧具;若舍弃而离去,所犯过失即以石掷之近处为限。
对于在露地床座等处,或于精舍中仅有卧具,弃之而去者的过失,在于石掷所及之近处。
显示巴利原文 Abbhokāsamhi mañcādiṃ, vihāre seyyamattakaṃ; Hitvā vajantassa doso, leḍḍupātūpacāratoti.
1079 若比丘于僧团住处,明知有先到的比丘,却侵逼设座,彼比丘犯波逸提。此为连接句。「先到」是指依戒腊取得所分配的卧具而住者。「知」是指了知「此比丘不应被令起」;「不应被令起」是指长老等比丘。又依《词句分别》所说:「知,即知为长老、知为病者、知为僧团所授与。」「侵逼」意为侵入,即进入先到比丘先前所设的床座等之近处,此近处具有之后将说明的特征,这即是其含义。「设卧具」是指在十种卧具中铺设任一卧具而卧,即所谓躺卧。又将说「于十种卧具中的任一」等语。此处省略了「或坐」。如《词句分别》所说:「或坐,或卧。」显示巴利原文
1079.Yo bhikkhu saṅghikāvāse pubbupagataṃ bhikkhuṃ jānaṃ anupakhajja seyyaṃ kappeyya ce, assa bhikkhuno pācittiyaṃ siyāti yojanā. Pubbupagato nāma vassaggena pāpetvā dinnaṃ senāsanaṃ gahetvā vasanto. Jānanti ‘‘anuṭṭhāpanīyo aya’’nti jānanto. Anuṭṭhāpanīyā nāma vuddhādayo. Yathāha padabhājane ‘‘jānāti nāma vuḍḍhoti, gilānoti, saṅghena dinnoti jānātī’’ti (pāci. 121). Anupakhajjāti anupavisitvā, tassa paṭhamaṃ paññattaṃ mañcādīnaṃ āsannataraṃ vakkhamānalakkhaṇaṃ upacāraṃ pavisitvāti attho. Seyyaṃ kappeyyāti dasavidhāsu seyyāsu aññataraṃ attharitvā sayanaṃ kareyya, nipajjeyyāti vuttaṃ hoti. Vakkhati ca ‘‘dasasvaññataraṃ seyya’’ntiādi. ‘‘Nisajjaṃ vā’’ti seso. Yathāha padabhājane ‘‘abhinisīdati vā abhinipajjati vā’’ti.
1080-2 为欲解说前已诵示之义,先为显明「侵逼设座」此处的判别,而说:「从洗足石……乃至……恶作」。对于正进入卧坐处的比丘而言,从洗足石直至其床或椅的范围;对于正离开的比丘而言,则从床椅直至小便处的范围。在此中间区域内的任何处所,即独称为近处,此为连接句。在此区域内,「近处」即成关联。「欲恼害者」是指生起这样的心念:「如此逼迫于人,他将会离去。」「于此设卧」是此句的分析。显示巴利原文
1080-2. Uddiṭṭhamatthaṃ niddisitukāmo paṭhamaṃ ‘‘anupakhajjaseyyaṃ kappeyyā’’ti ettha vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘pādadhovanapāsāṇā…pe… dukkaṭa’’nti. Senāsanaṃ pavisantassa bhikkhuno pādadhovanapāsāṇā yāva taṃ mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā nikkhamantassa pana mañcapīṭhato yāva passāvaṭṭhānaṃ, etthantare tu yaṃ ṭhānaṃ, idameva upacāroti vuccatīti yojanā. Tattha upacāreti yojanā. Bādhetukāmassāti ‘‘yassa sambādho bhavissati, so pakkamissatī’’ti evaṃ uppannacittassa. Sayanti etthāti viggaho.
1983 “波逸提罪”,为解释诵出之文而说“坐者”等。“在彼处”,是指如此以侵扰方式铺设的卧具。“二波逸提”,是就最后一种选项“作二者”而说。而在前两种选项中,则应说“坐者犯波逸提,卧者犯波逸提”。在这三种选项中,各有三波逸提、三恶作,因为对于二者都需说明,所以注疏中说。如何?对于僧团物,作僧团物想、有疑、作个人物想而铺设坐具,犯波逸提;如此,坐具有三种波逸提;同样,卧具有三种波逸提;在“作二者”的情形中,也有三种波逸提。如是,于坐与卧两种情形中,合为十二波逸提。若于他人的个人物上,作僧团物想、有疑,或作个人物想而铺设坐具,犯恶作;如此,坐具有三种恶作;同样,卧具有三种恶作;在“作二者”的情形中,也有三种恶作。如是,于两种情形中,应知合为十二恶作。显示巴利原文
1983. ‘‘Pācittiyassā’’ti uddesato vuttaṃ niddisitumāha ‘‘nisīdantassā’’tiādi. Tatthāti tathā anupakhajja atthatāya seyyāya. ‘‘Pācittiyadvaya’’nti idaṃ ‘‘dvepi karontassā’’ti imaṃ pacchimavikappaṃ sandhāya vuttaṃ. Purimavikappadvaye pana ‘‘nisīdantassa vā pācittiyaṃ, nipajjantassa vā pācittiya’’nti vattabbaṃ. Imasmiṃ vikappattaye paccekaṃ ‘‘tikapācittiyaṃ tikadukkaṭa’’nti ubhayassāpi vattabbatā aṭṭhakathāyaṃ vuttā. Kathaṃ? Saṅghike saṅghikasaññī, vematiko, puggalikasaññī nisajjaṃ kappeti, pācittiyanti nisajjāya tikapācittiyaṃ, evaṃ seyyāya tikapācittiyaṃ, ubhayattha tikapācittiyadvayanti evaṃ vikappadvaye dvādasa pācittiyāni. Puggalike saṅghikasaññī, vematiko, puggalikasaññī aññassa puggalike nisajjaṃ kappeti, dukkaṭanti nisajjāya tikadukkaṭaṃ, evaṃ seyyāya tikadukkaṭaṃ, ubhayattha tikadukkaṭadvayanti dvādasa dukkaṭāni ca veditabbāni.
1084 “作者”,此处由“坐具等”的文脉可知。“所说三波逸提”,即是经文中“于僧团物作僧团物想、有疑、作个人物想”这三种选项下所说之三波逸提。同样,于个人物上也说了三恶作。故说“于个人物三恶作”。由此应知,如前所说的波逸提与恶作,总归于三种情况中,如是所说。显示巴利原文
1084.Karontassāti ettha ‘‘nisīdanādi’’nti pakaraṇato labbhati. Tikapācittiyaṃ vuttanti ‘‘saṅghike saṅghikasaññī, vematiko, puggalikasaññī’’ti vikappattaye tikapācittiyaṃ pāḷiyaṃ (pāci. 122) vuttaṃ. Evaṃ puggalikepi tikadukkaṭaṃ vuttaṃ. Tenāha ‘‘puggale tikadukkaṭa’’nti. Iminā yathāvuttapācittiyadukkaṭāni sāmaññena tike pakkhipitvā evaṃ vuttānīti veditabbaṃ.
1085-6 「已说近处」等二偈中,已说舍弃住处的近处,或在近处、或在露地、或铺设、或令铺设,于彼处坐者,有恶作。于此,一切处皆禁止彼之居住,此为连结。于此,「住处之」者,如前所说之卧坐处。「近处」者,不远处。「露地」者,彼卧坐处之非极近之庭院处所。「坐者或」者,以「或」字,取「卧者或」,及「作二者」,如是摄取。如律文所说:「坐下或卧下,有恶作罪」。「于彼处」者,于先前已到达之卧坐处。「一切处」者,从如前所说之近处,内与外,乃至露地,一切处。「彼之」者,对不满意者侵扰而设卧坐之彼异类人。「居住被禁」者,因与扰乱他人者共住有大害之故,此为意趣。如注疏所说:「实以如是异类人,住于同一住处或同一庭院,无有利益,是故一切处禁止彼之居住」。显示巴利原文
1085-6.‘‘Vuttūpacāra’’ntiādigāthādvaye vihārassa vuttūpacāraṃ muñcitvā upacāre vā abbhokāsepi vā santharatopi vā santharāpayatopi vā tattha nisīdato vā dukkaṭaṃ vuttaṃ. Tattha sabbattheva tassa nivāso vāritoti yojanā. Tattha vihārassāti yathāvuttasenāsanassa. Upacāreti avidūre. Abbhokāseti tassa senāsanassa naccāsanne aṅgaṇappadese.
“或坐者”:以“或”字,亦涵盖了“或卧者”,即包含坐与卧两种情形。正如律文所言:“或靠近而坐,或靠近而卧,犯恶作罪。”(波逸提第122条)“于彼处”:指先前已有他人先入住的坐卧具处。“一切处”:如前所述之近行范围内,无论是室内、室外,乃至露天之处,悉皆包括,故说“一切处”。“彼者”:指那位心生不满、侵占铺设卧具的异类人。禁止其在此住宿,是因为与扰恼他人者共住有大害,这就是意趣所在。如注疏所说:“因为与这样的异类人同住一寺或同一庭院,实无利益,故于一切处皆禁止其住宿。”(波逸提注疏第122条)显示巴利原文
Nisīdato vāti vāggahaṇena nipajjato vā dvepi karontassa vāti saṅgaṇhāti. Yathāha pāḷiyaṃ ‘‘abhinisīdati vā abhinipajjati vā, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 122). Tatthāti tasmiṃ pubbūpagatassa patte senāsane. Sabbatthevāti yathāvuttūpacārato anto ca bahi ca antamaso ajjhokāsepīti sabbattheva. Tassāti anattamanassa anupakhajja seyyaṃ kappayato tassa visabhāgapuggalassa. Nivāso vārito paraviheṭhakena sahavāsassa mahānatthakarattāti adhippāyo. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘evarūpena hi visabhāgapuggalena ekavihāre vā ekaṅgaṇe vā vasantena attho natthi, tasmā sabbatthevassa nivāso vārito’’ti (pāci. aṭṭha. 122).
1087 “为寒等所逼迫者”:这是词析,意为被寒冷、炎热等所逼迫者,即被恼害者。“等”字包含了“或被热”等情形。正如所说:“为寒冷所逼,或为炎热所逼而入。”在此,“难事”是指在外而卧者的生命或梵行遭遇障碍。显示巴利原文
1087. ‘‘Sītādiupapīḷitassā’’ti padacchedo, sītādīhi upapīḷitassa bādhitassāti attho. Ādi-saddena ‘‘uṇhena vā’’tiādikaṃ saṅgaṇhāti. Yathāha ‘‘sītena vā uṇhena vā pīḷito pavisatī’’ti. Ettha āpadā nāma bahi sayantassa jīvitabrahmacariyantarāyāpajjanaṃ.
1088 “此学处是苦受”,这是连词。显示巴利原文
1088.Idaṃ sikkhāpadaṃ dukkhavedanaṃ hotīti yojanā.
1089 「应拖出」者,即应拉出。「或应令拖出」者,或应令人拉出。显示巴利原文
1089.Nikkaḍḍheyyāti nīhareyya. Nikkaḍḍhāpeyya vāti nīharāpeyya vā.
1990 「多地」者,指具有多处平地——即称为沙地、平地之处,指楼阁。依复合词文法,称为「多地」。显示巴利原文
1990. Bahū bhūmiyo vālikātalasaṅkhātā yassa so bahubhūmo, pāsādo. Samāsantavidhivasena ‘‘bahubhūmo’’ti vuccati.
1091 「随处遮止」者,于彼彼之处,皆使行踪止息。显示巴利原文
1091.Ṭhapetvā ṭhapetvāti tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne gatinivattiṃ katvā katvā.
1092 “此法”的意思是:若以单数词“出去!”命令,即使有多人出去并越过多个门阈,命令者也只有一个罪;而对于从站立处一次次站立、将人驱出者,则依门阈数目计算罪。这是此处的义理。“于命令之刹那”:即在下达“把这人拖出去!”的命令的那一刹那。显示巴利原文
1092.Ayaṃ nayoti ‘‘nikkhamā’ti ekavacanena gacchante anekepi dvārakoṭṭhake atikkante āṇāpakassa ekāva āpatti hoti, ṭhitaṭṭhānato ṭhatvā ṭhatvā nīharantassa dvārakoṭṭhagaṇanāya hotī’’ti ayaṃ nayo. Āṇattiyā khaṇeyevāti ‘‘imaṃ nikkaḍḍhāhī’’ti āṇattikkhaṇeyeva.
1093 “一个”:此处应说“犯波逸提罪”。“多个”:此处应理解为“门”,并与“越过”相连。意思是,若因命令“越过这么多道门阈后拖出”、“一直拖到边界门阈为止”或“越过多个门阈后拖出”,当被驱者越过多个门阈时,便随门数犯多个波逸提罪。正如注释书所说:“若如此限定而命令:‘拖出这么多道门’或‘拖到大门为止’,则依门数计算,有多个波逸提罪。”应连接为“有多个波逸提罪”。显示巴利原文
1093.Ekāvāti ettha ‘‘pācitti hotī’’ti vattabbo. Bahukāni ceti ettha ‘‘dvārānī’’ti vattabbaṃ, atikkāmetīti sambandho. ‘‘Ettake dvārakoṭṭhake atikkamāpetvā nikkaḍḍhāhī’’ti ca ‘‘yāva pariyantadvārakoṭṭhakā nikkaḍḍhāhī’’ti ca ‘‘bahū dvārakoṭṭhake atikkāmetvā nikkaḍḍhāhī’’ti ca āṇattattā bahū dvārakoṭṭhake atikkāmetvā sace nikkaḍḍhatīti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sace pana ettakāni dvārāni nikkaḍḍhāhī’ti vā ‘yāva mahādvāraṃ, tāva nikkaḍḍhāhī’ti vā evaṃ niyametvā āṇatto hoti, dvāragaṇanāya pācittiyānī’’ti (pāci. aṭṭha. 126). Bahūni pācittiyāni hontīti yojanā.
1094 “从侍奉堂等”:此处依离格表“从……”义,应取“从侍奉堂等”的含义。而“从近处”因与之同位,故整体表达为“从住处的侍奉堂等的近处”。正如《义疏》所说:“所谓近处,仅指侍奉堂等。”至于“以身或以语如此拖出时,犯恶作罪”一句,应连接后文。“彼”是指比丘。通过“等”字,包含了凉亭等场所。如所说:“从住处的近处,或从侍奉堂、凉亭、树下、露地,亲手拖出或令人拖出者,犯恶作罪。”以“语”一词,涵盖了说“出去”这样的话以及“把这人拖出去”的命令。以“如是”一词,总结以上所说的情况:单一行为犯一罪;若有多重行为,则依行为数计算,或依门数计算而有罪。显示巴利原文
1094.Upaṭṭhānasālādīti ettha nissakkatthe paccattavacanato upaṭṭhānasālāditoti attho gahetabbo. ‘‘Upacārato’’ti iminā samānādhikaraṇattā vihārassa upaṭṭhānasālādito upacāratoti vuttaṃ hoti. Yathāha gaṇṭhipade ‘‘upacāro nāma upaṭṭhānasālādimattamevā’’ti. Kāyenapi vācāyapi tathā nikkaḍḍhane ca dukkaṭanti vakkhamānena saha yojanā. Tassāti upasampannassa. Ādi-saddena maṇḍapādayo gahitā. Yathāha ‘‘vihārassa upacārā vā upaṭṭhānasālāya vā maṇḍapā vā rukkhamūlā vā ajjhokāsā vā nikkaḍḍhati vā nikkaḍḍhāpeti vā, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 127). ‘‘Vācāyā’’ti iminā ‘‘nikkhamā’’ti ca ‘‘imaṃ nikkaḍḍhāhī’’ti āṇāpanañca gahitaṃ. ‘‘Tathā’’ti iminā ekena payogena ekāpatti, nānāpayogesu payogagaṇanāya, dvāragaṇanāya vā hotīti vuttameva pakāraṃ upasaṃharati.
1095 “如是”一词,亦应与“拖出其他者有恶作罪”连接。意思是:如同从住处附近、从集会堂等处拖出比丘或令人拖出者犯恶作罪,同样地,比丘若从住处或住处附近对未受具者进行拖出等行为,也犯恶作罪。同样,应作如是连接:从住处附近或从住处拖出一切资具者也犯恶作罪。所谓“一切”,是指比丘与未受具者之资具。“资具”,乃至染色布片亦包含在内。如注疏所说:“乃至染色布片”。显示巴利原文
1095. ‘‘Tathā’’ti idaṃ ‘‘itaraṃ nikkaḍḍhantassa dukkaṭa’’nti imināpi yojetabbaṃ. Yathā vihārūpacārato upaṭṭhānasālādito upasampannaṃ nikkaḍḍhantassa, nikkaḍḍhāpentassa ca dukkaṭaṃ hoti, tathā anupasampannassa vihārato ca vihārūpacārato ca nikkaḍḍhanādiṃ karontassa bhikkhuno dukkaṭaṃ hotīti attho. Tathā vihārassūpacārā vā vihārā vā sabbesampi parikkhāraṃ nikkaḍḍhantassa dukkaṭanti yojanā. Sabbesanti upasampannānupasampannānaṃ. Parikkhāranti antamaso rajanachallipi saṅgayhati. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘antamaso rajanachallimpī’’ti (pāci. aṭṭha. 126).
1096 以“于未系缚者”一词,通过简别,显示在非松散系缚的资具中,仅有一罪的可能。如注疏所说:“然而,对牢固系缚而安置的资具,仅有一罪,此《大注疏》中如是说。”然而,松散系缚并非正确的系缚,故应视为“未系缚”一词所摄。应连接为:显示依那位比丘的资具件数而有恶作罪,即对于拖出资具者、令拖出者,说为“彼比丘之……”显示巴利原文
1096.‘‘Asambaddhesū’’ti iminā byatirekato asithilabaddhesu parikkhāresu ekissāyeva āpattiyā sambhavaṃ dasseti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘gāḷhaṃ bandhitvā ṭhapitesu pana ekāva āpattī’ti mahāpaccariyaṃ vutta’’nti (pāci. aṭṭha. 126). Sithilabandhanaṃ pana sammā bandhanaṃ na hotīti asambaddhavacanena gahitanti daṭṭhabbaṃ. Assa bhikkhussa vatthūnaṃ gaṇanāya dukkaṭaṃ paridīpayeti yojanā, parikkhāraṃ nīharantassa, nīharāpentassa ca assa bhikkhunoti vuttaṃ hoti.
1097-8 “弟子”与“共住弟子”,此处应补“不如法行者”。如无犯段所说:“驱逐不如法行之弟子或共住弟子”等。“驱逐者”,此处应补“令驱逐者”。驱逐不如法行之弟子或无惭者,或驱逐如是不如法行之共住弟子或疯狂者,或驱逐他们弟子等之资具,或从自己住处,或从信赖者之住处驱逐,或令驱逐,或从僧团住处驱逐已达上者或未达上者,或自己疯狂者,无犯,这是连接。显示巴利原文
1097-8.Antevāsinti ca saddhivihārikanti ca ettha ‘‘asammāvattanta’’nti seso. Yathāha anāpattivāre ‘‘antevāsikaṃ vā saddhivihārikaṃ vā na sammā vattantaṃ nikkaḍḍhatī’’tiādi (pāci. 128). Nikkaḍḍhantassāti ettha ‘‘nikkaḍḍhāpentassā’’ti seso. Asammāvattantaṃ antevāsiṃ vā alajjiṃ vā tathā asammāvattantaṃ saddhivihārikaṃ vā ummattakaṃ vā tesaṃ antevāsiādīnaṃ parikkhāraṃ vā attano vasanaṭṭhānā vā tathā vissāsikassa vasanaṭṭhānā vā nikkaḍḍhantassa, nikkaḍḍhāpentassa vā upasampannaṃ vā anupasampannaṃ vā saṅghikavihārā nikkaḍḍhantassa sayaṃ ummattakassa vā anāpatti pakāsitāti yojanā.
注疏中说:「无惭者等只应从自己住处驱逐」,经中也说:「于自己个人住处无犯」,为何这里说「于自己信赖者之住处」?这是随顺于此经文而说。在「弟子」等情形中,最初因不如法行等而起“我将驱逐”之念,随即实行驱逐的人,由于心念迅速转变,即使生起愤怒,亦无犯。显示巴利原文
Aṭṭhakathāyaṃ ‘‘alajjīādayo pana attano vasanaṭṭhānatoyeva nikkaḍḍhitabbā’’ti (pāci. aṭṭha. 128) vuttaṃ, pāḷiyañca ‘‘attano puggalike anāpattī’’ti (pāci. 127) vuttaṃ, ‘‘attano vissāsikassa vasanaṭṭhānā’’ti idaṃ kasmā vuttanti ce? Imasseva pāṭhassa anulomato vuttaṃ. Antevāsikantiādīsu paṭhamaṃ asammāvattanādibhāvena ‘‘nikkaḍḍhissāmī’’ti cintetvā nikkaḍḍhantassa cittalahuparivattitāya kope uppannepi anāpatti.
1099 以「如是」一词,将前述的「驱逐者」以及那里的「令驱逐者」和「彼之资具」等一并归纳。「从一切僧园」这一句,应只与制造争斗者相连结。如注疏中说:「只能将制造纷争、制造争斗者从整个僧园驱逐。若他获得朋党,甚至可能破僧。」而「然而此」,此处以表示差别的「然而」一词,显示除了所说的差别之外,其余判定与前相同。三种生起,是由于从身语意、语意、身语意生起之故。显示巴利原文
1099.‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘nikkaḍḍhantassā’’ti ca tattheva sesaṃ ‘‘nikkaḍḍhāpentassā’’ti (pāci. aṭṭha. 126) ca ‘‘tassa parikkhāraṃ vā’’ti ca yathāvuttaṃ upasaṃharati. ‘‘Saṅghārāmāpi sabbasmā’’ti idaṃ kalahakārakeneva yojetabbaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘bhaṇḍanakārakakalahakārakameva sakalasaṅghārāmato nikkaḍḍhituṃ labhati. So hi pakkhaṃ labhitvā saṅghampi bhindeyyā’’ti (pāci. aṭṭha. 128). Idaṃ tūti ettha visesatthajotakena tu-saddena vuttavisesanaṃ vinā avasesavinicchayo anantarasadisoyevāti dīpeti. Tisamuṭṭhānaṃ kāyacittavācācittakāyavācācittato samuṭṭhānatoti.
1100-1 「中等不触头」:所谓不触头,即不触及头部;中等者的不触头,即是中等身材之人头部不触及的高度。依此而说,其含义是:与中等身材者头部不触及的高度相当的下层地面。「空中小屋」:指上方以木板等铺设地面、有两层等类别的小屋。「上方」:在顶部,未作木板等铺设而仅有横梁的上层地面,这是此处所指。如注疏中说:「凡是上方有铺设地面的两层小屋或三层等小屋,都称为“空中小屋”,但此处指的是不触头的那种。」「穿孔脚床」:经文中显示「所谓穿孔脚床,是穿透构件而立的」,意思是:床钉的钉头被穿透,可穿入脚尖,在上端未经敲打的钉子上所安立的床。「穿孔脚」也与「椅」相连。如经中说:「所谓穿孔脚椅,是穿透构件而立的。」义同。显示巴利原文
1100-1.Majjhimāsīsaghaṭṭāyāti sīsaṃ na ghaṭṭetīti asīsaghaṭṭā, majjhimassa asīsaghaṭṭā majjhimāsīsaghaṭṭā, tāya, pamāṇamajjhimassa purisassa sīsāghaṭṭanappamāṇubbedhaheṭṭhimatalāyāti attho. Vehāsakuṭiyāti padarādīhi upari acchannatalāya dvibhūmikādibhedāya kuṭiyā. Uparīti matthake, akatapadarādiattharaṇāya tulāmattayuttāya uparimataleti vuttaṃ hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yāhi kāhici upari acchannatalā dvibhūmikakuṭi vā tibhūmikādikuṭi vā ‘vehāsakuṭī’ti vuccati, idha pana asīsaghaṭṭā adhippetā’’ti (pāci. aṭṭha. 131). Āhaccapādakemañceti ‘‘āhaccapādako nāma mañco aṅge vijjhitvā ṭhito hotī’’ti pāḷiyaṃ dassite aṭanisīsāni vijjhitvā pādasikhaṃ āvuṇitvā uparisikhāya anākoṭitaāṇimhi ṭhitamañceti attho. Āhaccapādake pīṭheti sambandho. Yathāha pāḷiyaṃ ‘‘āhaccapādakaṃ nāma pīṭhaṃ aṅge vijjhitvā ṭhitaṃ hotī’’ti (pāci. 131). Soyevattho.
若比丘在那张有穿孔脚的床或椅上坐下或躺卧,依其动作次数,应犯波逸提。这是(与经文)的连结。显示巴利原文
Tasmiṃ āhaccapādake mañce vā pīṭhe vā nisīdantassa vā nipajjantassa vā tassa bhikkhuno payogagaṇanāya pācittiyo siyunti yojanā.
1102-3 对于僧团物,以僧团物想、疑惑、私人物想三种情况,得三波逸提。「私人」指私人住处。在空中小屋……乃至仅依计数,它得三恶作。这是连结。对于私人物,以僧团物想、疑惑、其他私人物想三种情况,得三恶作。显示巴利原文
1102-3. Saṅghike saṅghikasaññivematikapuggalikasaññīnaṃ vasena tikapācittiyaṃ. Puggaleti puggalike vihāre. Vehāsakuṭiyā…pe… gaṇanāyeva tassa tikadukkaṭanti yojanā. Puggalike saṅghikasaññivematikaaññapuggalikasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭaṃ.
「在下方不受用处」:指由于木材等堆积而无法使用的下方地面,或不可使用之处。「头触处」:指高度仅容头部触及的小屋。「在非空中小屋」:指在非空中楼阁的地面上所建造的叶棚等处。这里所说的「在可信赖的住处」,是随顺「在自己个人住处无犯」这一句而说的。显示巴利原文
Heṭṭhā aparibhoge vāti dārusambhārādīnaṃ vasena heṭṭhimatale avalañje vā. Sīsaghaṭṭāya vāti sīsaghaṭṭanappamāṇatalāya kuṭiyā vā. Avehāsavihāre vāti avehāsakuṭiyā bhūmiyaṃ katapaṇṇasālādīsu. Etthāpi ‘‘vissāsikavihāre’’ti idaṃ ‘‘attano puggalike anāpattī’’ti (pāci. 132) imassa anulomanato vuttaṃ.
1104 “凡已置入横木之处”,是指在床脚与床头之上,从横木顶端横向钉入木钉的那张床,于此处坐下或躺卧,不犯。这是句义连接。“于此处”,即指前述已钉入横木的床或椅。“站立”,以此遮止躺卧。“悬挂”,是指在上方悬挂钩等学处中,悬挂任何器具。此学处从起源而言,与羊毛学处相同。这是连接。显示巴利原文
1104.Yattha paṭāṇi vā dinnāti yasmiṃ mañce pādasīsānaṃ upari aṭanimatthakato tiriyaṃ āṇi pavesitā hoti, tattha abhinisīdato, abhinipajjato vā na dosoti yojanā. Tatthāti pubbe vuttaapavesitapaṭāṇimhi mañce vā pīṭhe vā. ‘‘Ṭhatvā’’ti iminā nipajjanaṃ nivatteti. Lagetīti uparibaddhaaṅkusasikkādīsu yaṃ kiñci parikkhāraṃ lageti. Idaṃ sikkhāpadaṃ samuṭṭhānato eḷakalomena sikkhāpadena samaṃ matanti yojanā.
1105 “直至门框”:此处省略了“大屋”。因为律文中说:“大屋,是指有主的屋”,从建造者、施主存在的可能性来说,大屋“指已涂、未涂或已涂未涂者”,在显示如此差别的屋中,门框即所谓背板合处。以律文所说“周围一手距”即门扇宽度的量,以门边附近为界限,这是它的含义。如注疏中说:“门框,是指背板合处周围门扇宽度量的空间。”显示巴利原文
1105.Yāva dvārassa kosamhāti ettha ‘‘mahallakassa vihārassā’’ti seso, ‘‘mahallako nāma vihāro sassāmiko vuccatī’’ti (pāci. 136) pāḷiyaṃ vuttattā kārāpetānaṃ dāyakānaṃ sambhavato mahallakassa ‘‘vihāro nāma ullitto vā hoti avalitto vā ullittāvalitto vā’’ti dassitabhedassa vihārassa dvārakosasaṅkhātapiṭṭhasaṅghāṭassa ‘‘samantā hatthapāsā’’ti (pāci. 136) pāḷiyaṃ vuttadvārakavāṭaputhulappamāṇadvārabāhasamīpaṃ avadhiṃ katvāti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘dvārakoso nāma piṭṭhasaṅghāṭassa samantā kavāṭavitthārappamāṇo okāso’’ti (pāci. aṭṭha. 135).
“为安置门闩”:此处由于说到与门闩相伴,即与带有门闩的门扇相应的门柱,因此意思是为使门柱坚固不动。如注疏中说:“意思是使带有自己门扇的门闩坚固不动。”“应涂”:此处省略了“反复”。如注疏中说:“应反复涂敷,或令人反复涂敷。”意思是应在草泥之上反复施以泥涂。显示巴利原文
Aggaḷaṭṭhapanāyāti ettha aggaḷasahacariyena taṃsahitadvārakavāṭena yuttadvārabāhānameva vuttattā dvārabāhānaṃ niccalatthāyāti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sakavāṭassa dvārabandhassa niccalabhāvatthāyāti attho’’ti (pāci. aṭṭha. 135). Limpitabbanti ettha ‘‘punappuna’’nti seso. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘punappunaṃ limpitabbo vā lepāpetabbo vā’’ti (pāci. aṭṭha. 135). Tiṇamattikānaṃ upari punappunaṃ mattikālepo kātabboti attho.
1106-7 「应知者,此为方法」表示这样的关联:所谓「应反复涂抹,或唯应令人涂抹」,此即所说的方法,应当如此理解。「遮光合处」意为遮合光线之处,是窗扇的异名。正如所说:「遮光合处,即称为窗扇。」此处,在窗扇周围、门板宽度量的地方,即是涂抹之处。即所谓「一切方向、门扇宽度量之空间」。显示巴利原文
1106-7. Yo ñeyyo, ayaṃ nayoti sambandho, ‘‘punappunaṃ limpitabbaṃ vā lepāpetabbameva vā’’ti yo vutto, ayaṃ nayo veditabboti attho. Ālokaṃ sandheti pidhetīti ālokasandhi, vātapānakavāṭānametaṃ adhivacanaṃ. Yathāha ‘‘ālokasandhīti vātapānakavāṭakā vuccantī’’ti (pāci. aṭṭha. 135). Ettha kavāṭassa sāmantā kavāṭadvāraphalakavitthārappamāṇaṃ lepaṭṭhānaṃ. Yathāha ‘‘sabbadisāsu kavāṭavitthārappamāṇo okāso’’ti (pāci. aṭṭha. 135).
此处意趣如下:在窗扇周围、门板宽度量的地方,于三层泥之上,随所意欲的厚度,为了整修遮光合缝隙,可自行涂抹或令人涂抹。因为「反复令人覆盖,反复令人涂抹」(波逸提第134条)这一事缘中,由所生的过失而制定了学处,而在开许涂抹时,仅允许在门闩周围二肘半量的地方反复涂抹,所以如果在其他地方反复自行涂抹或令人涂抹,于墙上用泥完成所应作之后,再给予第四次涂抹时,便有波逸提罪,诸师如是说。然而在《义疏句》中,对于三次反复涂抹,除了所说的量以外,仅说禁止,未说波逸提,故说恶作是适当的。显示巴利原文
Etthāyamadhippāyo – vātapānakavāṭassa sāmantā dvāraphalakavitthārappamāṇe ṭhāne tiṇṇaṃ mattikānaṃ uparipi yattakaṃ bahalaṃ icchati, tattake ṭhāne ālokasandhi parikammatthāya limpitabbo vā lepāpetabbo vāti. ‘‘Punappunaṃ chādāpesi punappunaṃ lepāpesī’’ti (pāci. 134) imasmiṃ vatthusmiṃ uppannadosena sikkhāpadassa paññattattā lepaṃ anujānantena ca dvārabandhanassa sāmantā aḍḍhateyyahatthappamāṇeyeva padese punappunaṃ lepassa anuññātattā tato aññattha punappunaṃ limpentassa vā limpāpentassa vā bhittiyaṃ mattikāhi kattabbakiccaṃ niṭṭhāpetvā puna catutthalepe dinne pācittiyena bhavitabbanti vadanti. Gaṇṭhipadesu pana tīsupi punappunaṃ lepadānassa vuttappamāṇato aññattha paṭikkhittamattaṃ ṭhapetvā pācittiyassa avuttattā dukkaṭaṃ anurūpanti vuttaṃ.
「屋顶的」是指在词句分析中所说的砖、石、灰泥、草、叶屋顶中的任何一种。「二三次」在此,因注疏中说:「『次』是指围绕,如是屋顶可以草或叶而得」,故「次」应理解为以草或叶围绕而盖的屋顶本身。以砖、石或灰泥盖屋顶时,虽可依层次方式而得,但那仅是作为一种表征而言。「以二三次盖屋顶」,依据注疏所说「凡此一切屋顶,应知为屋顶之上的屋顶」,故应知是以层层覆盖的方式。「青物」是指初谷等。如注疏中说:「『青物』在此意指七种谷类所摄的初谷,以及绿豆、黑豆、芝麻、豌豆、扁豆、葫芦、南瓜等所摄的后谷。」这些中任何一种都不存在时,名为「非青物」。显示巴利原文
Chadanassāti padabhājane vuttānaṃ iṭṭhakāsilāsudhātiṇapaṇṇacchadanānaṃ aññatarassa. Dvattipariyāyanti ettha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘pariyāyenāti parikkhepena, evaṃ chadanaṃ pana tiṇapaṇṇehi labbhatī’’ti (pāci. aṭṭha. 136) vuttattā pariyāyanti tiṇehi vā paṇṇehi vā parikkhipitvā chadanameva gahetabbaṃ. Iṭṭhakāya vā silāya vā sudhāya vā chadane labbhamānaṃ maggena chadanaṃ pana upalakkhaṇavasena labbhati. Dvattipariyāyena chadanañca ‘‘sabbampi cetaṃ chadanaṃ chadanūpari veditabba’’nti (pāci. aṭṭha. 136) aṭṭhakathāvacanato uparūpari chadanavasena veditabbaṃ. Haritaṃ nāma pubbaṇṇādi. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘haritanti cettha sattadhaññabhedaṃ pubbaṇṇaṃ, muggamāsatilakulatthaalābukumbhaṇḍādibhedañca aparaṇṇaṃ adhippeta’’nti (pāci. aṭṭha. 135). Imesu aññatarassābhāvena aharitaṃ nāma.
“应决意”指应作安排。“从彼以上”指从三次或从三道以上。如注疏中所说:“于三道或三次之上。”“成巴吉帝亚”者,应于后文将说之适当距离处的非青物处站立,共同商议后,令其覆盖三次,在第三次时命令“这样做”后应离去。若不离去,应默然而立;从彼处更作第四次为盖屋顶而安排时,砖等以砖数计,草以草数计,叶以叶数计,即犯巴吉帝亚,这是所说的意思。如经文中说:“以道路盖者,决意二道后,命令第三道后应离去”等。在此,“第三道”中的“第三”是为格用作受格,意为“第三道”。“于彼处”指在青物处,依“若站在青物处决意,犯恶作”之语,可知是“为决意而站立”的意思。从种子种植开始,直到作物还在,名为“青物”。如注疏中说:“在任何田中,所播的种子虽尚未成熟,但雨季降临时将会成熟”等。显示巴利原文
Adhiṭṭheyyanti vidhātabbaṃ. Tato uddhanti tīhi pariyāyehi vā tīhi maggehi vā uddhaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tiṇṇaṃ maggānaṃ vā pariyāyānaṃ vā uparī’’ti (pāci. aṭṭha. 136). Pācittiyaṃ hotīti vakkhamānadūratāya yutte aharitaṭṭhāne ṭhatvā saṃvidahitvā tikkhattuṃ chādāpetvā tatiyavāre ‘‘evaṃ karohī’’ti āṇāpetvā pakkamitabbaṃ. Apakkamantena tuṇhībhūtena ṭhātabbaṃ, tato uttari catutthavāre chadanatthaṃ vidahantassa iṭṭhakādigaṇanāya, tiṇesu tiṇagaṇanāya, paṇṇesu paṇṇagaṇanāya pācittiyanti vuttaṃ hoti. Yathāha pāḷiyaṃ ‘‘maggena chādentassa dve magge adhiṭṭhahitvā tatiyāya maggaṃ āṇāpetvā pakkamitabba’’ntiādi (pāci. 136). Tatiyāya magganti ettha tatiyāyāti upayogatthe sampadānavacanaṃ, tatiyaṃ magganti attho. Tatthāti harite, ‘‘sace harite ṭhito adhiṭṭhāti, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 137) vacanato adhiṭṭhānāya tiṭṭhatoti labbhati. Bījaropanato paṭṭhāya yāva sassaṃ tiṭṭhati, tāva haritaṃ nāma. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yasmimpi khette vuttaṃ bījaṃ na tāva sampajjati, vasse pana patite sampajjissatī’’tiādi (pāci. aṭṭha. 135).
1108-9 为了说明即使站在非青物处也有界限,故说“背梁”等。“背梁”是依与梁相接的坐卧处而说的。对于取承椽板而造的坐卧处,这也是一种表征。“背梁”一词,如同“恒河中的声音”等用法,是表邻近依处的依格。这种差别从何得知?从注疏中所说“坐于背梁之上,或尖顶屋承椽板之上,或塔旁”的说明中得知。注疏说“坐”,故此处之“站”应以来去之共通性理解为也包含了“坐”。“在何处”在此,从上下文可知是“在非青物处”。“站”一词,是就为作决意而取站立之处而说的,这从注疏所说“在其范围内,即使站在非青物处也不得决意”中可以了知。显示巴利原文
1108-9. Aharitaṭṭhānepi tiṭṭhato paricchedaṃ dassetumāha ‘‘piṭṭhivaṃse’’tiādi. ‘‘Piṭṭhivaṃse’’ti idaṃ vaṃsayuttasenāsanavasena vuttaṃ. Kaṇṇikaṃ gāhāpetvā katasenāsanassāpi upalakkhaṇaṃ hoti. Piṭṭhivaṃseti ca ‘‘gaṅgāyaṃ ghoso’’tiādīsu viya sāmīpikādhāre bhummaṃ. Kutoyaṃ viseso labbhatīti? Aṭṭhakathāyaṃ ‘‘piṭṭhivaṃsassa vā kūṭāgārakaṇṇikāya vā upari, thupikāya vā passe nisinno hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 135) vuttavidhānato labbhati. ‘‘Nisinno’’ti aṭṭhakathāvacanato ṭhitoti ettha gatinivattisāmaññena nisinno ca vuttoti gahetabbo. Yasmiṃ ṭhāneti ettha ‘‘aharite’’ti pakaraṇato labbhati. ‘‘Ṭhātu’’nti idaṃ adhiṭṭhānakaraṇatthāya ṭhānaṃ gahetvā vuttanti ‘‘tassa anto aharitepi ṭhatvā adhiṭṭhātuṃ na labbhatī’’ti (pāci. aṭṭha. 136) aṭṭhakathāvacanato viññāyati.
“落下之处”在此,to-后缀是依格之义。其连结为:那个地方是精舍的落下之处。“因”字,因其用于表原因,故应理解为:因为此处是落在非青物处的精舍的落下之处,所以不应站在彼处。显示巴利原文
Patanokāsatoti ettha paṭhamatthe to-paccayo. Tañhi ṭhānaṃ vihārassa patanokāsoti yojanā. Hīti hetuatthe vattamānato yasmā aharite patantassa vihārassetaṃ ṭhānaṃ patanokāso, tasmā tattha ṭhātuṃ na vaṭṭatīti gahetabbaṃ.
1111 在此学处中,首先,在“住处”一词的词句分析中说:“住处,是指已涂抹的等”,因此由其反义可知,仅以草为屋顶和墙壁的小屋,名为“草屋”。所以,草屋顶的小屋即是草屋。显示巴利原文
1111. Imasmiṃ sikkhāpade ādo tāva vihārapadassa padabhājane ‘‘vihāro nāma ullitto vā’’tiādivuttattā (pāci. aṭṭha. 136) tabbipariyāyato tiṇeheva katachadanabhittikā kuṭi tiṇakuṭikāti viññāyatīti tiṇachadanā kuṭikā tiṇakuṭikā.
1112 “知”,是知道水含有生物。“应洒或应令洒”于此,应当说“以此水”。如注疏中说:“自己以此水洒,或”等。显示巴利原文
1112.Jānanti toyassa sappāṇakabhāvaṃ jānanto. Siñceyya siñcāpeyyāti ettha ‘‘tena udakenā’’ti vattabbaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tena udakena sayaṃ vā siñceyyā’’tiādi (pāci. aṭṭha. 140).
1113 若有人截断水流之后,用来浇灌泥土,对于这样浇灌的人,他的……应当这样连接。显示巴利原文
1113. Yo pana dhāraṃ acchinditvā sace mattikaṃ siñceyya, evaṃ siñcato tassāti yojanā.
1114-5 “流动的”,即引导水流之物。“沟渠”,即畦垄。“正对着作者”,是指若想取水沐浴,自己将水引向正面。若比丘在各处筑堤引水,应依加行计数而有罪,如此结合理解。“加行计数”即依加行数计,指一次次将水筑堵起来,并随所愿方向使其正对自己的加行,依此计数。显示巴利原文
1114-5.Sandamānakanti toyavāhiniṃ. Mātikaṃ āḷiṃ. Sammukhaṃ karontassāti udakaṃ nhāyitumicchitaṃ yadi, sayaṃ abhimukhaṃ karontassa. Tattha tattha bandhato assa bhikkhussa payogagaṇanāya āpatti siyāti yojanā. Payogagaṇanāti payogagaṇanāya, udakaṃ bandhitvā bandhitvā yathicchitadisābhimukhakaraṇapayogānaṃ gaṇanāyāti attho.
1116-7 “若水在投入草等时,趋向损耗或浑浊”,在这样的水中,若投入土块,或只是草,即使满满一车一并投入,如此投入者犯一个波逸提。每投一块土块,或仅仅一根草(也是如此)。以“或”字而言,若投入木柴、牛粪等物,依加行计数而犯波逸提——应这样连接。“浑浊”,是指如众生死亡那般被搅动的状态。由此显示,在不导致众生死亡的大水中投入草等,是无罪的。如注疏中所说:“然此大水……乃至……依此而说。”显示巴利原文
1116-7. Yaṃ jalaṃ tiṇādimhi pakkhitte sace khayaṃ vā āvilattaṃ vā gacchati, tādise udake mattikaṃ, tiṇameva vā sace sakaṭapuṇṇampi ekato pakkhipeyya, evaṃ pakkhipantassa ekā pācitti. Ekekaṃ mattikaṃ, tiṇameva vā. Vā-saddena kaṭṭhagomayādiṃ vā pakkhipantassa payogagaṇanāya pācittiyanti yojanā. Āvilattanti pāṇakā yathā nassanti, tathā āluḷitabhāvaṃ. Iminā evaṃ avinassamānapāṇake mahāudake tiṇādiṃ pakkhipantassa anāpattibhāvaṃ dīpeti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘idaṃ pana mahāudakaṃ…pe… sandhāya vutta’’nti (pāci. aṭṭha. 140).
1118 “有恶作”,是指因命令的缘而有恶作。一个波逸提。显示巴利原文
1118.Dukkaṭaṃ hotīti āṇāpanapaccayā dukkaṭaṃ hoti. Ekā pācitti.
1119 「一切处」者,指有众生之处与无众生之处。「有疑者」者,因与疑共住,故说为与疑俱者。显示巴利原文
1119.Sabbatthāti sappāṇake ca appāṇake ca. Vimatissāti sahacariyena vimatisahitamāha.
1120 于「一切处无众生想者」等句中,从增文所得之「于浇灌等作任何事者」,此句应与各别相连。「一切处」者,指有众生之处与无众生之处。「无众生想者」者,指以如是所作加行,生起「所灭众生已不复存在」之想者。「非故意」者,指为不令众生死亡,以瓶等取含有众生之水,唯于水中浇灌或令人浇灌;因回转等而使草等落入彼水中者,名为非故意作。「无念」者,失念而作者。「不知」者,不知有众生存在而作者。显示巴利原文
1120.‘‘Sabbatthāpāṇasaññissā’’tiādīsu adhikārato labbhamānaṃ ‘‘siñcanādīsu yaṃ kiñci karontassā’’ti idaṃ paccekaṃ sambandhanīyaṃ. Sabbatthāti sappāṇake, appāṇake ca. Apāṇasaññissāti evaṃ katena payogena nassamānā pāṇakā na santītisaññissa. Asañciccāti yathā pāṇakā na nassanti, evaṃ ghaṭādīhi gahitaṃ sappāṇakaudakaṃ udakeyeva osiñcantassa vā osiñcāpentassa vā vaṭṭitvā tasmiṃ udake tiṇādimhi patite asañcicca kataṃ nāma hoti. Asatissāti asatiyā karontassa. Ajānatoti pāṇakānaṃ atthibhāvaṃ ajānitvā karontassa.
1121-2 若存杀害心,即成为第七品第一学处之所缘;为与此区别,故说「无杀害心」。在此学处的圣典中(波逸提140),以「有生命之水」说明注疏所述的第一支,以「知道」说明第二支,以「浇或使浇」说明第四支,而未说第三支。然彼第三支,因在第七品第一学处中,波逸提之语已说明杀害心,故在此以其不存在为相,实已说明第三支——依于此意趣,注疏中说「无杀害心」。是故说「此有四支,由大仙所指示」。「此学处之」者,即此学处之。显示巴利原文
1121-2. Vadhakacitte sati sattame sappāṇakavagge paṭhamasikkhāpadassa visayabhāvato tato visesetumāha ‘‘vinā vadhakacittenā’’ti. Imasmiṃ sikkhāpade pāḷiyaṃ (pāci. 140) ‘‘sappāṇakaṃ udaka’’nti iminā aṭṭhakathāgataṃ paṭhamaṅgañca ‘‘jāna’’nti iminā dutiyaṅgañca ‘‘siñceyya vā siñcāpeyya vā’’ti iminā catutthaṅgañca vuttaṃ, na vuttaṃ tatiyaṅgaṃ. Tañca kho vadhakacittassa sattamavagge paṭhamasikkhāpadena pācittiyavacanato ettha tadabhāvalakkhaṇaṃ tatiyaṅgaṃ vuttameva hotītiadhippāyena aṭṭhakathāyaṃ vuttanti āha ‘‘vinā vadhakacittenā’’ti. Tenevāha ‘‘cattārevassa aṅgāni, niddiṭṭhāni mahesinā’’ti. Assāti imassa sikkhāpadassa.
1123 对于持有“有水含众生”想者,即使事前已知“如此使用将令众生死亡”而自行浇水或指示他人浇,也如同明知“飞蛾等众生会扑入灯中而死”却依然点燃灯火一样,即便没有杀害的动机,罪行也会成立。因此说“制定罪,三心”。这里,若出于对某事的愤怒或因游戏放逸而浇水,则是不善心;若为花木等浇水,则为善心;若已漏尽且不知此事有过制者而为之,则为无记心——应知此为三心。“彼之”者,指第七品第一学处。“此之及”者,指此浇水学处。“此为差别”者,即此为二者不同之处。于是,涵义为:于此论中所指示的,已经显示出来了。彼学处为世间罪,此学处为制定罪;彼为不善心,此为三心;彼为苦受,此为三受——如此已说。显示巴利原文
1123. Sappāṇakasaññissa ‘‘paribhogena pāṇakā marissantī’’ti pubbabhāge jānantassāpi siñcanasiñcāpanaṃ ‘‘padīpe nipatitvā paṭaṅgādipāṇakā marissantī’’ti jānantassa padīpujjalanaṃ viya vināpi vadhakacetanāya hotīti āha ‘‘paṇṇattivajjaṃ ticitta’’nti. Ettha kismiñci kupitassa vā kīḷāpasutassa vā siñcato akusalacittaṃ, mālāgacchādiṃ siñcato kusalacittaṃ, paṇṇattiṃ ajānato khīṇāsavassa abyākatacittanti ticittaṃ veditabbaṃ. Tassāti sattamavagge paṭhamasikkhāpadassa. Assa cāti imassa siñcanasikkhāpadassa ca. Idaṃ visesananti idaṃ nānākaraṇaṃ. Ettha imasmiṃ pakaraṇe niddiṭṭhaṃ pakāsitanti attho. Taṃ lokavajjaṃ, idaṃ paṇṇattivajjaṃ. Taṃ akusalacittaṃ, idaṃ ticittaṃ. Taṃ dukkhavedanaṃ, idaṃ tivedananti vuttaṃ hoti.
若问:第七品第二学处与此学处有何差别?应知:此学处以“浇或使浇”而依护外物之用首先制定;而“若用有众生之水”这一学处(波逸提三百八十八),则是依自己沐浴、饮用等的使用而制定。又,即使彼学处首先制定时仅就个人使用而制,此处亦应把握此一学处是依护外物之用而制定。显示巴利原文
Sattamavagge dutiyassa imassa ca ko visesoti ce? Imassa sikkhāpadassa ‘‘siñceyya vā siñcāpeyya vā’’ti bāhiraparibhogavasena paṭhamaṃ paññattattā ‘‘sappāṇakaṃ udakaṃ paribhuñjeyyā’’ti (pāci. 388) sikkhāpadaṃ attano nahānapānādiparibhogavasena paññattanti veditabbaṃ. Tasmiṃ vā paṭhamaṃ paññattepi attano paribhogavaseneva paññattattā puna idaṃ sikkhāpadaṃ bāhiraparibhogavasena paññattanti gahetabbaṃ.
1124-6 “具足八支”:这里,“具戒”等为第一支,“多闻”等为第二,“又彼二者”等为第三,“善巧言辞”等为第四,“大多为比丘尼们所喜爱、所满意”为第五,“有能力教诫比丘尼”为第六,“而且此事非为世尊”等为第七,“满二十岁或超过二十岁”为第八——这些即是圣典中所讲的八支。“比丘尼之教诫,为此目的之认可”这一句,是复合词的分解。“在此”,即在此学处中。“其羯磨为白四”,是复合词的分解。“以羯磨”是经省略后的补充。显示巴利原文
1124-6.Aṭṭhaṅgayuttassāti ettha ‘‘sīlavā’’tiādi ekamaṅgaṃ, ‘‘bahussuto’’tiādi dutiyaṃ, ‘‘ubhayāni kho panassā’’tiādi tatiyaṃ, ‘‘kalyāṇavāco hotī’’tiādi catutthaṃ, ‘‘yebhuyyena bhikkhunīnaṃ piyo hoti manāpo’’ti pañcamaṃ, ‘‘paṭibalo hoti bhikkhuniyo ovaditu’’nti chaṭṭhaṃ, ‘‘na kho panetaṃ bhagavantaṃ uddissā’’tiādi sattamaṃ, ‘‘vīsativasso vā hoti atirekavīsativasso vā’’ti aṭṭhamanti etāni pāṭhāgatāni aṭṭha aṅgāni nāma. Bhikkhunīnaṃ ovādo, tadatthāya sammutīti viggaho. Idhāti imasmiṃ sikkhāpade. Ñatti catutthī yassa kammassāti viggaho. ‘‘Kammenā’’ti seso.
此处所许可的,是由大仙以白四甘马为具足八支的比丘所作的“教诫比丘尼之认可”;未得此认可者,即是所说比丘——应如此连接。显示巴利原文
Aṭṭhaṅgayuttassa bhikkhussa mahesinā ñatticatutthena kammena yā bhikkhunovādakasammuti idha anuññātā, tāya asammato yo bhikkhūti yojanā.
“以八重法”:即依圣典所述八重法,如“戒腊百年的比丘尼,应对当日受具足戒的比丘行礼敬、起迎、合掌、恭敬行”等(波逸提149)。“一位比丘尼,或众多比丘尼”:此依上下文可知。“令退下或”:即仅诵出圣典。如注疏中说:“应令退下者,应说圣典”(波逸提注疏149)。“彼法”:指前述八重法。“应教诫”:应作名为“诵说八重法圣典”的教诫。显示巴利原文
Garudhammehi aṭṭhahīti ‘‘vassasatūpasampannāya bhikkhuniyā tadahupasampannassa bhikkhuno abhivādanaṃ paccupaṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammaṃ kātabba’’ntiādīhi (pāci. 149) pāḷiyaṃ āgatehi aṭṭhahi garudhammehi. Ekaṃ bhikkhuniṃ, sambahulā vā bhikkhuniyoti idaṃ pakaraṇato labbhati. Osārentovāti pāḷiṃ uccārentova. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘osāretabbāti pāḷi vattabbā’’ti (pāci. aṭṭha. 149). Te dhammeti pubbe vutte te aṭṭha garudhamme. Ovadeyyāti aṭṭhagarudhammapāḷibhāsanasaṅkhātaṃ ovādaṃ kareyya.
所说为何?比丘尼们于布萨日前来求教诫,礼拜后退坐一面。比丘依“由彼比丘”等经文所示方式,问:“诸姊妹,大众和合否?”若答:“尊者,我等和合。”再问:“诸姊妹,行八敬法否?”若答:“尊者,我等行。”便说:“诸姊妹,此即是教诫。”以此交付。若答:“尊者,我等不行。”则应诵出“即使百岁比丘尼……”等八敬法文句以作教诫,此即此处所说之义。如所说:“应令退堕彼法而教诫。”显示巴利原文
Kiṃ vuttaṃ hoti? Pāṭipade ovādatthāya āgantvā vanditvā ekamantaṃ nisinnā bhikkhuniyo ‘‘tena bhikkhunā’’tiādinā pāṭhāgatanayena ‘‘samaggattha bhaginiyo’’ti pucchitvā ‘‘samaggamhayyā’’ti yadi vadeyyuṃ, ‘‘vattanti bhaginiyo aṭṭha garudhammā’’ti punapi pucchitvā ‘‘vattantayyā’’ti yadi vadeyyuṃ, ‘‘eso bhaginiyo ovādo’’ti niyyādeyya. ‘‘Na vattantayyā’’ti yadi vadeyyuṃ, ‘‘vassasatūpasampannāyā’’tiādinā aṭṭhagarudhammapāḷibhāsanavasena ovādaṃ kareyyāti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘osārentova te dhamme ovadeyyā’’ti.
1127 「以其他法」者,谓以经或阿毗达摩也。「于一处达上者」者,唯于比丘尼僧团中达上者也。如注疏云:「于比丘尼近前一处达上者」。「如是」者,显示教诫者得恶作也。显示巴利原文
1127.Aññena dhammenāti suttantena vā abhidhammena vā. Ekatoupasampannanti bhikkhunisaṅgheyeva upasampannaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘bhikkhunīnaṃ santike ekatoupasampannāyā’’ti. Tathāti ovadantassa dukkaṭanti dasseti.
1128 「唯于比丘近处达上者」者,摄受与摩诃波阇波提·瞿昙弥一同出家的五百释迦女也。于性别转变时,若已达上之比丘转变性别,如是亦显示为波逸提,此为义也。显示巴利原文
1128.Bhikkhūnaṃ santikeyeva upasampannanti mahāpajāpatiyā gotamiyā saddhiṃ pabbajitā pañcasatā sākiyāniyo saṅgaṇhāti. Liṅgavipallāse upasampannabhikkhuno liṅgaparivattane sati tathā pācitti eva pakāsitāti attho.
1129 「不交付教诫」者,问:「诸姊,八敬法行否?」答:「我等行之,尊者。」此处即同彼义也。显示巴利原文
1129.Ovādaṃaniyyādetvāti ‘‘vattanti bhaginiyo aṭṭha garudhammā’’ti pucchitvā ‘‘vattantayyā’’ti vutteti etthāpi soyevattho.
1130 “以敬法教诫者,恶作”,此为文义衔接。显示巴利原文
1130. Garudhammehi ovadato dukkaṭanti yojanā.
1131 “不受者之教诫”:在此,“为教诫而作请求的消息,即彼事之教诫”,此被认定为;意谓不接受教诫教示者。“不回报者”:自己所受的教诫教示,于布萨堂宣告后,由诵巴帝摩卡者所给的回示,带往比丘尼僧团却不说者,亦属此类。“愚者”:因不知如何接受教示、前往布萨堂宣告、持回示、及于布萨日向比丘尼僧团如理回告,故为愚者。“病者”:虽往布萨堂,然有障碍宣告的疾病者,即为病者。“行者”:于布萨日不安坐而有应离去的紧急行程者,即为行者。除此之外,有恶作。此为联结。显示巴利原文
1131.Agaṇhantassa ovādanti ettha ovādatthaṃ yācanasandeso tadatthatāya ovādoti gahitoti ovādasāsanaṃ asampaṭicchantassāti attho. Apaccāharatopi tanti taṃ attanā gahitaṃ ovādasāsanaṃ uposathagge ārocetvā pātimokkhuddesakena dinnaṃ paṭisāsanaṃ bhikkhunisaṅghassa netvā avadantassāpi. Bālanti sāsanasampaṭicchanañca uposathaggaṃ netvā ārocanañca paṭisāsanaṃ haritvā pāṭipade bhikkhunisaṅghagaṇapuggalānaṃ yathānurūpaṃ paccārocanañca kātuṃ ajānanatāya bālaṃ. Gilānanti uposathaggaṃ gantvāpi ārocanassa bādhakena gelaññena samannāgataṃ gilānaṃ. Gamikanti pāṭipadaṃ anisīditvā gantabbaṃ accāyikagamanaṃ gamikañca ṭhapetvā dukkaṭaṃ siyāti sambandho.
1132 “从羯磨”:此处以“羯磨”一词,意指以白四甘马授予比丘尼教诫师的认可羯磨,此在注疏中已说。若省略白与甘马语,或倒置而作,则名为非法羯磨。“别众”:因应给与欲者未将欲带来,或因已集会的比丘被驱出,而有别众时。“有三波逸提”:即“于非法羯磨,作非法羯磨想而教诫别众比丘尼僧团,于别众作别众想而教诫,疑而教诫,作和合想而教诫,犯波逸提”——于非法羯磨作非法羯磨想这方面,有如上所说的三种波逸提。显示巴利原文
1132.Kammasminti ettha kamma-saddena bhikkhunovādakassa ñatticatutthena kammena dinnaṃ sammutikammaṃ adhippetanti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Ñattiṃ, kammavācañca parihāpetvā, parivattetvā vā kataṃ ce, adhammakammaṃ nāma. Vaggeti chandārahānaṃ chandassa anāharaṇena vā sannipatitānaṃ ukkoṭena vā vagge sati. Tikapācittiyaṃ siyāti ‘‘adhammakamme adhammakammasaññī vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī ovadati, vematiko ovadati, samaggasaññī ovadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 150) adhammakamme adhammakammasaññipakkhe vuttapācittiyattayaṃ hoti.
1133 若对非法羯磨尚存疑惑,此义亦同,故言连结。“如是”一词,即以此摄“于别众比丘尼僧团,有三波逸提”之义。所言为何?即是在非法羯磨的疑惑一方中,“教诫别众比丘尼僧团时,若作别众想、疑、作和合想,犯波逸提”——这是在非法羯磨本身的疑惑一门中所说的三种波逸提。而“作法羯磨想者”一句,也应与“若对非法羯磨”之义相连,“如是”即作关联,由此摄“于别众”等义。“于非法羯磨,作如法羯磨想,教诫别众比丘尼僧团时,若作别众想、疑、作和合想,犯波逸提”——此为所说三种波逸提。将这些波逸提如此关联起来,即为“已说九波逸提”。显示巴利原文
1133. Adhamme pana kammasmiṃ vematikassāpīti yojanā. ‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘vagge bhikkhunisaṅghasmiṃ, tikapācittiyaṃ siyā’’ti idaṃ saṅgaṇhāti. Kiṃ vuttaṃ hoti? Adhammakamme vematikapakkhe ‘‘vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 150) adhammikakammeyeva vimativāre vuttatikapācittiyaṃ hotīti vuttaṃ hoti. ‘‘Dhammakammanti saññino’’ti imināpi ‘‘adhamme pana kammasmi’’nti idaṃ yojetabbaṃ, ‘‘tathā’’ti sambandho, tena ‘‘vagge’’tiādikaṃ saṅgaṇhāti. ‘‘Adhammakamme dhammakammasaññī vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī ovadati, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 150) vuttaṃ tikapācittiyaṃ hoti. Evametā pācittiyo sandhāyāha ‘‘nava pācittiyo vuttā’’ti.
正如在此非法羯磨章节中所示,在“于和合比丘尼僧团”的选项里,同样有九种波逸提罪,为显明此义,故说“于和合亦有同等数”。如所云:“于非法羯磨,作非法羯磨想,教诫和合比丘尼僧团时,若作别众想、疑、作和合想,犯波逸提。于非法羯磨,疑惑,教诫和合比丘尼僧团时,若作别众想、疑、作和合想,犯波逸提。于非法羯磨,作如法羯磨想,教诫和合比丘尼僧团时,若作别众想、疑、作和合想,犯波逸提。”显示巴利原文
Imasmiṃ viya adhammakammavāre ‘‘samagge bhikkhunisaṅghasmi’’nti vikappe ca evameva nava pācittiyo hontīti atidisanto ‘‘samaggepi ca tattakā’’ti āha. Yathāha ‘‘adhammakamme adhammakammasaññī samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti pācittiyassa. Adhammakamme vematiko samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti pācittiyassa. Adhammakamme dhammakammasaññī samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 150).
1134 “依两种九法之力”者,即依照前面所展示的别众九法与合众九法这两种九法之力。“他们”即指那些波逸提罪。显示巴利原文
1134.Dvinnaṃ navakānaṃ vasāti yathādassitaṃ vagganavakaṃ, samagganavakanti dvinnaṃ navakānaṃ vasena. Tāti pācittiyo.
在如法羯磨中,若作非法羯磨想而教诫别众的比丘尼僧团,作别众想、疑惑、作和合想而教诫者,犯恶作。在如法羯磨中,若疑惑而教诫别众的比丘尼僧团,作别众想、疑惑、作和合想而教诫者,犯恶作。在如法羯磨中,若作如法羯磨想而教诫别众的比丘尼僧团,作别众想、疑惑、作和合想而教诫者,犯恶作。如此,于别众一方有九种恶作。在如法羯磨中,若作非法羯磨想而教诫和合的比丘尼僧团,作别众想、疑惑、作和合想而教诫者,犯恶作。在如法羯磨中,若疑惑而教诫和合的比丘尼僧团,作别众想、疑惑、作和合想而教诫者,犯恶作。在如法羯磨中,若作如法羯磨想而教诫和合的比丘尼僧团,作别众想、疑惑而教诫者,犯恶作。在如法羯磨中,若作如法羯磨想而教诫和合的比丘尼僧团,作和合想而教诫者,无罪。此处除了最后一个无罪门外,其余八门于和合一方有八种恶作。如是前面九种,加上此八种,于如法羯磨一方共有十七种恶作。因此说‘如法羯磨中亦有恶作,共十七种’。显示巴利原文
‘‘Dhammakamme adhammakammasaññī vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti dukkaṭassa. Dhammakamme vematiko vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti dukkaṭassa. Dhammakamme dhammakammasaññī vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti dukkaṭassā’’ti vaggapakkhe nava dukkaṭāni. ‘‘Dhammakamme adhammakammasaññī samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti dukkaṭassa. Dhammakamme vematiko samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti dukkaṭassa. Dhammakamme dhammakammasaññī samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko ovadati, āpatti dukkaṭassa. Dhammakamme dhammakammasaññī samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ samaggasaññī ovadati, anāpattī’’ti (pāci. 151) ettha ante vuttaṃ anāpattivāraṃ vinā avasesesu aṭṭhasu vāresu samaggapakkhe aṭṭha dukkaṭāni. Evaṃ purimāni nava, imāni aṭṭhāti dhammakammapakkhe sattarasa dukkaṭāni hontīti āha ‘‘dukkaṭaṃ dhammakammepi, sattarasavidhaṃ siyā’’ti.
1135 1135. 所谓“被告知‘教诫吧’而说”者,此为关联。被告知“说八重法吧”而宣说这些法者。所谓“被问问题而说”者,即是在八重法的范畴内被问及问题而就此本身作答者。所谓“对在学尼说”者,此为关联。意为:对在学尼说八重法,则无过失。对痴狂者等宣说者,是为无过,此是关联句。显示巴利原文
1135. ‘‘Osārehī’’ti vutto katheti vāti yojanā. ‘‘Aṭṭhagarudhammaṃ kathehī’’ti vutto taṃ katheti vā. Pañhaṃ puṭṭho katheti vāti aṭṭhagarudhammavisaye pañhaṃ puṭṭho tameva vadati vā. Sikkhamānāya katheti vāti sambandho. Sikkhamānāya aṭṭhagarudhamme katheti vā, neva dosoti attho. Ummattakādino kathayato neva dosoti yojanā.
1136 1136. 如今,为了使人善知比丘教诫者的差别相——虽然三种多闻者的特征已在一处开示——故而宣说“应仅令口诵”等语。应如此连接文句:应将两部本母熟练掌握,令能口诵。应如此连接文句:应将比丘、比丘尼分别中的本母熟练掌握,令能口诵;即是在熟练掌握比丘、比丘尼分别中的本母之后,研学其义注,并应仅通过经文、义理及语言惯用表达方式来作守护。应如此连接文句:应将四诵分熟练掌握,令能口诵。以上如是开示。以“熟练掌握”一语,开示应在经文中熟习之后受持而遍问。以“应仅令口诵”一语,开示应为此义理而听闻、受持、遍问。显示巴利原文
1136. Idāni tiṇṇampi bahussutānaṃ lakkhaṇe ekattha dassite bhikkhunovādakassa viseso suviññeyyo hotīti taṃ dassetumāha ‘‘vācuggatāva kātabbā’’tiādi. Dve mātikā paguṇā vācuggatā kātabbāti yojanā. Bhikkhubhikkhunivibhaṅge mātikā paguṇā vācuggatāva kātabbāti yojanā, bhikkhubhikkhunivibhaṅgamātikā paguṇā katvā tāsaṃ aṭṭhakathaṃ uggahetvā pāḷito, atthato ca vacanapathāruḷhā vohārakkhamāyeva kātabbāti vuttaṃ hoti. Cattāro bhāṇavārā paguṇā vācuggatāva kātabbāti pakāsitāti yojanā. ‘‘Paguṇā’’ti iminā pāḷiyaṃ paguṇaṃ katvā dhāretvā paripucchitabbanti dasseti. ‘‘Vācuggatāva kātabbā’’ti iminā tadatthaṃ sutvā dhāretvā paripucchitabbamevāti dasseti.
1137 「为遍说之义」者,即为来集者说法之义。「说法之道」者,指大善见说法之道。「吉祥……乃至……随喜」者,谓于最上布施等吉祥中的布施说,称为饭食随喜;于童子吉祥等中的《大吉祥经》等吉祥随喜;以及所谓非吉祥即死亡,于其处,在亡者供食等中的《墙外经》等说。如是,有此三种随喜。显示巴利原文
1137.Parikathatthāyāti sampattānaṃ dhammakathanatthāya. Kathāmaggoti mahāsudassanakathāmaggo. Maṅgala…pe… anumodanāti aggassa dānādimaṅgalesu bhattānumodanāsaṅkhātā dānakathā ca, kumāramaṅgalādīsu mahāmaṅgalasuttādimaṅgalānumodanā ca, amaṅgalaṃ nāma kālakiriyā, tattha matakabhattādīsu tirokuṭṭādikathā cāti evaṃ tissoyevānumodanā.
1138 「为了布萨等之义」者,此处以「等」字含摄自恣等。「羯磨与非羯磨的判别」者,即于羯磨犍度中所说的判别,在《附随》中则说为羯磨犍度所出微细羯磨之判别。以「业处」一词,因将说「能障最上义者」,故此处指观业处。依观修习者,当以界差别门修习,此在结使句中已说。「最上义」者,即阿罗汉。显示巴利原文
1138.Uposathādiatthāyāti ettha ādi-saddena pavāraṇādīnaṃ saṅgaho. Kammākammavinicchayoti kammavagge vuttavinicchayo, parivāre kammavagge āgatakhuddānukhuddakakammavinicchayoti vuttaṃ hoti. ‘‘Kammaṭṭhāna’’nti iminā ‘‘uttamatthassa pāpaka’’nti vakkhamānattā vipassanākammaṭṭhānamāha. Vipassanāvasena uggaṇhantena ca dhātuvavatthānamukhena uggahetabbanti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Uttamatthassāti arahattassa.
1139 「学习如是量后为多闻者」者,因已学习如所说之法,故为多闻者。「五夏」者,从受具足戒以来满五年。「十夏」者,同理亦尔。若以年计,在五夏满时;若以安居数计,虽未满年,亦得称五夏。否则,应知为不足五夏。有诸人不审查年数,唯取「五夏」字面共称,便以安居数为计,如于满二十岁得受具戒等中,此并不恰当。若作此取,当寻求理据。「舍离依止」者,舍离依止而住。「自在」者,因不依止师而得自在,以此显示依止解脱之相。显示巴利原文
1139.Ettakaṃ uggahetvāna bahussutoti yathāvuttadhammānaṃ uggahitattā bahussuto. Pañcavassoti upasampadato paṭṭhāya paripuṇṇapañcasaṃvaccharo. ‘‘Dasavasso’’ti etthāpi eseva nayo. Saṃvaccharavasena pañcavassesu paripuṇṇesu vutthavassavasena aparipuṇṇesupi pañcavassoyeva. Itarathā ūnapañcavassoti veditabbo. Paripuṇṇavīsativassūpasampadādīsu viya keci saṃvaccharagaṇanaṃ avicāretvā ‘‘pañcavasso’’tivacanasāmaññena vutthavassagaṇanameva gaṇhanti, tadayuttaṃ. Tathā gahaṇesu yutti vā maggitabbā. Muñcitvā nissayanti nissayavāsaṃ jahitvā. Issaroti nissayācariyavirahena issaro, iminā nissayamuttalakkhaṇaṃ dassitaṃ.
1140 「二分别」者,即比丘分别与比丘尼分别二者。此处所言的「口诵」,亦关联遍问而说。因此,《义利灯》中说:「二分别应熟习、口诵」,这也是关联以遍问方式而作的学习而说。——有人如此说。
「文字等」者,此处名为文字者即句,以「等」字所摄的名为随文字者即字母,意即不舍句与字母,如此所说。
「于四部中」者,即长部、中部、相应部、增支部,作排除时是处格。应连接为:一部或一书也算一。藉「也」字,应知亦摄小部。藉「或」一字,显示在小部中,本生诵者即使学习有义注的本生,也应学习法句及其因缘。如此显示时,是为合集二书,或四篇集事。显示巴利原文
1140.Dvevibhaṅgāti bhikkhubhikkhunivibhaṅgadvayaṃ. Idha ‘‘vācuggatā’’ti idaṃ paripucchampi sandhāyāhātipi vuttaṃ. Tenāha sāratthadīpaniyaṃ ‘‘dve vibhaṅgā paguṇā vācuggatā kātabbā’tiidaṃ paripucchāvasena uggahaṇampi sandhāya vutta’nti vadantī’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.145-147). Byañjanāditoti ettha byañjanaṃ nāma padaṃ, ādi-saddena saṅgahitaṃ anubyañjanaṃ nāma akkharaṃ, padakkharāni aparihāpetvāti vuttaṃ hoti. Catūsvapi nikāyesūti dīghamajjhimasaṃyutta aṅguttaranikāyesu, niddhāraṇe bhummaṃ. Eko vā nikāyo potthakopi ca ekoti yojanā. Api-saddena khuddakanikāyassāpi saṅgaho veditabbo. ‘‘Pi vā’’ti iminā khuddakanikāye jātakabhāṇakena sāṭṭhakathaṃ jātakaṃ uggahetvāpi dhammapadaṃ saha vatthunā uggahetabbamevāti dassite dve potthake samuccinoti, cattāri khandhakavattāni vā.
1142 「方之最上」者,无论他住在何处,即是彼方的最上者、首要者。「随欲而行」者,意思是于任何方所,都能随其所欲而住。应如此连接:可随心令众集会,而得自在;意思是成为自在者,便能随其所愿令比丘众集于此处。至此,已说众会者的特征。显示巴利原文
1142.Disāpāmokkho yattha yattha vasati, tassā tassādisāya pāmokkho padhāno. Yenakāmaṃgamoti yattha katthaci disābhāge yathākāmaṃ vuttiko hotīti attho . Parisaṃ upaṭṭhāpetuṃ kāmaṃ labhate issaroti yojanā, issaro hutvā bhikkhuparisāya attānaṃ upaṭṭhāpetuṃ yathāruciyā labhatīti attho. Ettāvatā parisūpaṭṭhāpakalakkhaṇaṃ vuttaṃ.
1143 「语过失」者,即口诵上的过失。于此,毫不犹疑地说:「今此施物之规不成立,故依米哈咖的遍问之说而作义理,并非造成语过失。」由此,如所说之第二支即被包含。显示巴利原文
1143.Vācugganti vācuggataṃ. Ettha ca ‘‘idāni ayaṃ bhaṇḍapāthāvidhi na hotīti mihakaparipucchanakathānurūpato atthakaraṇaṃ na vācuggatakaraṇaṃ nāmāti viññāyatī’’ti nissandehe vuttaṃ. Iminā yathāvuttaṃ dutiyaṅgameva saṅgahitaṃ.
1144 “阿萨”:指此学处。三支:自己未获认可、比丘尼圆满受具足戒、以教诫的方式宣说八敬法——此即三支。显示巴利原文
1144.Assāti imassa sikkhāpadassa. Asammatatādīni tīṇi aṅgānīti attano asammatatā, bhikkhuniyā paripuṇṇūpasampannatā, ovādavasena aṭṭhagarudhammabhaṇananti imāni tīṇi aṅgāni.
1146 “三句波逸提”:指“日没时有日没想、疑、无日没想”,依此三种分别。“于一处受具”:指于比丘尼僧团中受具足戒者。“然而,教诫于比丘僧团中受具足戒者,唯是波逸提。”注疏中作如是说。显示巴利原文
1146.Tikapācittiyanti ‘‘atthaṅgate sūriye atthaṅgatasaññī, vematiko, anatthaṅgatasaññī’’ti vikappattaye. Ekatoupasampannanti bhikkhunisaṅghe upasampannaṃ. ‘‘Bhikkhusaṅghe upasampannaṃ pana ovadato pācittiyamevā’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.
1148 “依诵出等方式”:指依照“无犯:作诵出、作问难”等无犯条款的方式。“阿萨”:指比丘。显示巴利原文
1148.Uddesādinayenāti ‘‘anāpatti uddesaṃ dento, paripucchaṃ dento’’tiādinā anāpattivāranayena. Assāti bhikkhussa.
1149 ‘若未被认可’:因后文将说‘教诫者’,于此可得‘已认可者’之义。‘比丘尼住处’:指比丘尼寺院。‘除适时外’:即除‘此处此时,比丘尼患病’所说之时以外。‘所谓病比丘尼者,不能为教诫或共住前往’,于所示病时无罪,是此所说之意。显示巴利原文
1149. ‘‘Sace asammato’’ti vakkhamānattā ovadantassāti ettha ‘‘sammatassā’’ti labbhati. Bhikkhunupassayanti bhikkhunivihāraṃ. Aññatra kālāti ‘‘tatthāyaṃ samayo , gilānā hoti bhikkhunī’’ti vuttakālato aññatra. ‘‘Gilānā nāma bhikkhunī na sakkoti ovādāya vā saṃvāsāya vā gantu’’nti (pāci. 161) dassite gilānakāle anāpattīti vuttaṃ hoti.
1150 ‘有二波逸提’:由第一学处与此学处,则有两个波逸提。‘亦有三波逸提’应联系起来理解:由第一、第二、第三学处,则有三个波逸提,即此之义。显示巴利原文
1150.Pācittiyadvayaṃ hotīti paṭhamasikkhāpadena, iminā ca sikkhāpadena dve pācittiyāni hontīti. ‘‘Tīṇipi pācittiyānī’’ti yojetabbā, paṭhamadutiyatatiyehi sikkhāpadehi tīṇi pācittiyāni hontīti attho.
1151 ‘以其他法’:指以不同于重法的其他佛语。‘二恶作’:以未认可之比丘前往比丘尼住处为因的两个恶作。‘比丘尼’:因将说‘即使是已认可者’,故有此说。因在‘以八重法或以其他法教诫,犯波逸提’的日没学处中已说,故说‘以夜为因’,意为以夜间教诫为根本因。显示巴利原文
1151.Aññena dhammenāti garudhammato aññena buddhavacanena. Dukkaṭadvayanti asammatabhikkhunupassayagamanamūlakaṃ dukkaṭadvayaṃ. Bhikkhunoti asammatassa ‘‘sammatassāpī’’ti vakkhamānattā. ‘‘Aṭṭhahi vā garudhammehi aññena vā dhammena ovadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 155) atthaṅgatasikkhāpade vuttattā ‘‘rattihetuka’’nti āha, rattiovādanamūlanti attho.
1152 “二波逸提”者,指以第二句与第三句为根本。以重法作教诫,此重法即是某一波逸提的因缘,这是对词句的分析。由于已得认可,因此以重法为因的波逸提不构成犯,这是其中的关联。依此第一学处,显示无罪的情形。显示巴利原文
1152.Pācittiyadvayanti dutiyatatiyamūlakaṃ. Garudhammena ovādo garudhammo, so nidānaṃ yassa pācittiyassāti viggaho. Sammatattā garudhammanidānassa pācittiyassa abhāvatoti sambandho. Iminā paṭhamasikkhāpadena anāpattibhāvaṃ dasseti.
1153 “彼”者,即指已得认可者。依此第三学处,成恶作。依第一学处,为无罪,故说“因已认可”。依第二学处,为波逸提,故说“因夜间”。显示巴利原文
1153.Tassevāti sammatasseva. Dukkaṭaṃ iminā tatiyasikkhāpadena. Anāpatti paṭhamasikkhāpadena, tenevāha ‘‘sammatattā’’ti. Pācitti dutiyasikkhāpadena, tenevāha ‘‘rattiya’’nti.
1154 “三句波逸提已说”者,指“对已受具足戒者,持已受具足戒想、有疑、持未受具足戒想,于非时而入比丘尼住处作教诫,犯波逸提”——此三句波逸提已说。“其余二句”者,指“对未受具足戒者持已受具足戒想,犯恶作;对未受具足戒者有疑,犯恶作”,这是所指示的其余二句。“教诫者”,指以任何方式作教诫者。显示巴利原文
1154.Tikapācittiyaṃvuttanti ‘‘upasampannāya upasampannasaññī, vematiko, anupasampannasaññī bhikkhunupassayaṃ upasaṅkamitvā aññatra samayā ovadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 162) tikapācittiyaṃ vuttaṃ. Itaradvayeti ‘‘anupasampannāya upasampannasaññī, āpatti dukkaṭassa. Anupasampannāya vematiko, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 162) dassite itaradvaye. Ovadantassāti yena kenaci ovadantassa.
1155 「三句巴吉帝亚,于恶作处唯有恶作」,为显示此义而说「如是」。前往比丘尼住处后,以其他法教诫者亦如是,此为连接。显示巴利原文
1155. Tikapācittiyaṃ, dukkaṭaṭṭhāne dukkaṭameva hotīti dassetumāha ‘‘tathā’’ti. Bhikkhunupassayaṃ gantvā aññena dhammena ovadantassa tathāti yojanā.
1156 「衣等」者,以「等」字摄受钵食等其余三资具,以及恭敬、尊重、敬奉、礼拜、供养。「已认可」者,指以比丘尼教诫者之认可而获得认可。显示巴利原文
1156.Cīvarādīnanti ādi-saddena piṇḍapātādiitarapaccayattayañca sakkāragarukāramānanavandanapūjanāni ca saṅgahitāni. Sammateti bhikkhunovādakasammutiyā sammate.
1157 「三句巴吉帝亚已说」者,即:「于如法羯磨,作如法羯磨想、疑、作非法羯磨想而如是说者,犯巴吉帝亚」——此三句巴吉帝亚已于圣典中显示。这里所说的「羯磨」,即是如前所述的认可羯磨。于非法羯磨,作如法羯磨想者、疑者、作非法羯磨想者,依此三种而犯恶作。……「二十岁或超过二十岁」者,此是认可之要素。显示巴利原文
1157.Tikapācittiyaṃ vuttanti ‘‘dhammakamme dhammakammasaññī, vematiko, adhammakammasaññī evaṃ vadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 167) tikapācittiyaṃ pāḷiyaṃ dassitameva. Idha kammaṃ nāma yathāvuttaṃ sammutikammaṃ. Adhammakamme dhammakammasaññivematikaadhammakammasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭaṃ. Vīsativasso vā atirekavīsativasso vāti sammutiyā aṅgāni.
1158 “被认可而未受具足戒者”,是指什么?是指之前被认可后,舍弃学处而转为沙弥的人。“为了利养”,是指为了衣等资具的利益。显示巴利原文
1158. ‘‘Sammataṃ anupasampanna’’nti kaṃ sandhāyāhāti ce? Sammatena hutvā sikkhaṃ paccakkhāya sāmaṇerabhāvamupagataṃ sandhāya vuttaṃ. Āmisatthāyāti cīvarādīnamatthāya.
1162 “由比丘尼所与”,此处应作“由比丘”。文句应连接为“由比丘所与”。“比丘尼”则是多余之文。“于彼处”,即指衣受持学处中。“已指示”,即已显示。显示巴利原文
1162.Bhikkhuniyā dinnanti ettha ‘‘bhikkhussā’’ti vattabbaṃ. Bhikkhunā dinnanti yojanā. ‘‘Bhikkhuniyā’’ti seso . Tatthāti cīvarapaṭiggahaṇasikkhāpade. Sūcitāti pakāsitā.
1163 应连接为“非亲里比丘尼之衣”。显示巴利原文
1163. Aññātikāya bhikkhuniyā cīvaranti yojanā.
1164 「此中」者,即于此学处中。显示巴利原文
1164.Etthāti imasmiṃ sikkhāpade.
1165 应连接为「穿针入衣」。「针之取出」者,即从衣中取出。显示巴利原文
1165. Sūciṃ cīvaraṃ pavesetvāti sambandho. Sūcinīharaṇeti cīvarato.
1166 「用功之数」者:若一次穿入多针,则以针引出所作之努力次数而计。应连作「众多波逸提」,意为:依努力次数而成诸罪。显示巴利原文
1166.Payogassa vasāti ekakkhaṇe bahū āvuṇitvā sūciyā nīharaṇapayogagaṇanāya. Bahū pācittiyoti yojanā, payogappamāṇāpattiyo hontīti attho.
1169 应连接为「有多巴吉帝亚罪」。「在针道上」者,在针之路径上。「在第二道上」者,此处应知「阿拉」一词为韵律结合之便而省略。显示巴利原文
1169. Anekā pācittiyāpattī hontīti yojanā. Ārapatheti sūcimagge. Dutiye patheti ettha āra-saddo gāthābandhasukhatthaṃ luttoti veditabbo.
1170 “何以故说”者,意谓对“有多罪”之说,尚有何语应说。“三波逸提”者:如所说“于非亲里者作非亲里想,或疑,或作亲里想,亲手缝衣或令他人缝衣,犯波逸提”,此即所说的三波逸提。显示巴利原文
1170.Kā hi nāma kathāti ‘‘anekāpattiyo hontī’’ti ettha kiṃ vattabbanti attho. Tikapācittiyanti ‘‘aññātikāya aññātikasaññī, vematiko, ñātikasaññī cīvaraṃ sibbati vā sibbāpeti vā, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 178) vuttaṃ tikapācittiyaṃ.
1172 “其他资具”者,指鞋袋等物。“缝”者,此处由“使缝”一语增补而得其义。“在学尼、沙弥尼”者,即称为在学尼等。显示巴利原文
1172.Aññaṃ parikkhāranti upāhanatthavikādiṃ. Sibbatoti ettha ‘‘sibbāpayato’’ti adhikārato labbhati. Sikkhamānasāmaṇeriyo sikkhamānādikā nāma.
1173 “作”:由于缝制的行为而应犯,故称作业。显示巴利原文
1173. Sibbanakiriyāya āpajjitabbato kriyaṃ.
1174-5 “约定”:以“今日往、明日往”等方式预先约定。如所说:“约定‘今日或明日或后日前往’。”“道路”:指同一行程的道路,乃至村与村之间。“除时外”:即除了“此处此时,应与商队同行的道路被认为有危险、有恐怖”所说的特定时节之外,故说除外。“应与商队同行之道路”:指无商队即不可行的道路。“有危险”:指可见盗贼卧、坐、立、食、饮之处的那种道路。“有恐怖”:指显现被盗贼杀害、死亡、伤害、劫掠之人之处的那种道路。“此处”:在此情况下,不违背与比丘尼所作的约定,与彼同行同一行程道路之时。显示巴利原文
1174-5.Saṃvidhāyāti ‘‘ajja yāma, sve yāmā’’tiādinā nayena saṃvidahitvā. Yathāha ‘‘ajja vā hiyyo vā pare vā gacchāmāti saṃvidahatī’’ti (pāci. 183). Magganti ekaddhānamaggaṃ, antamaso gāmantarampi. Aññatra samayāti ‘‘tatthāyaṃ samayo, satthagamanīyo hoti maggo sāsaṅkasammato sappaṭibhayo’’ti (pāci. 182) vuttakālavisesā aññatrāti vuttaṃ hoti. Satthavāhehi vinā agamanīyo maggo satthagamanīyo nāma. Corānaṃ sayitanisinnaṭṭhitakhāditapītaṭṭhānāni yattha dissanti, tādiso maggo sāsaṅko nāma. Corehi hatamāritaghātaviluttamanussā yattha paññāyanti, so sappaṭibhayo nāma. Idhāti imasmiṃ bhikkhuniyā saddhiṃ katasaṃvidhānaṃ avirādhetvā tāya ekaddhānamaggaṃ paṭipajjanakāleti attho.
“另一村”:即村与村之间;进入、前往彼处,称为村际进入,意为作于彼处。“或于无村的旷野超过半由旬”:应理解为“由旬”;“或于离村的旷野道路超过二伽伍特”,其义亦同。显示巴利原文
Añño gāmo gāmantaraṃ, tattha okkamanaṃ upagamanaṃ gāmantarokkamo, tasmiṃ kateti attho. Agāmake araññe addhayojanātikkame vāti yojanā, gāmarahitaṃ araññamaggampi dvigāvutaṃ atikkante vāti attho.
1176 「有罪」者,为显示总说之罪的分别与不分别两种情形,故说「于此」等语。「于此」者,指对此学处的判析,或此论题之中。「显示恶作」者,是连接上文。「立于不净地」者,此处所谓不净地,是指村内的比丘尼住处、门阁等类。如注疏中所说:「然而,若约定地点为村内的比丘尼住处之门、街道,或于他处之四衢道、象厩等处,则比丘犯恶作罪。」此处,四道交汇之处为四衢,三道交汇之处为路口。显示巴利原文
1176. ‘‘Āpatti hotī’’ti sāmaññato dassitaāpattiyā bhedābhedaṃ dassetumāha ‘‘etthā’’tiādi. Etthāti imasmiṃ sikkhāpadavinicchaye, pakaraṇe vā. Dukkaṭaṃ dīpitanti sambandho. Akappiyabhūmaṭṭhoti ettha akappiyā bhūmi nāma antogāme bhikkhunupassayadvārakoṭṭhakoti evamādi. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sace pana antogāme bhikkhunupassayadvāre rathikāya, aññesu vā catukkasiṅghāṭakahatthisālādīsu saṃvidahanti, bhikkhuno āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. aṭṭha. 182-183). Ettha ca catunnaṃ maggānaṃ sambandhaṭṭhānaṃ catukkaṃ. Tiṇṇaṃ maggānaṃ sambandhaṭṭhānaṃ siṅghāṭakaṃ.
1177 「净地」者,名为比丘尼住处等。如说:「若双方皆立于比丘尼住处、或园林之间、或坐堂、或外道卧处而约定,则无罪。此实为净地。因此,在这些处所由于约定之故,不说有恶作罪。」以此故说「不说者无恶作」。「不说者」是对词句本身的分析。显示巴利原文
1177.Kappiyabhūmi nāma bhikkhunupassayādi. Yathāha ‘‘sace ubhopi bhikkhunupassaye vā antarārāme vā āsanasālāya vā titthiyaseyyāya vā ṭhatvā saṃvidahanti, anāpatti. Kappiyabhūmi kirāyaṃ. Tasmā ettha saṃvidahanapaccayā dukkaṭāpattiṃ na vadantī’’ti (pāci. aṭṭha. 182-183). Tenevāha ‘‘na vadantassa dukkaṭa’’nti. ‘‘Na vadanti assā’’ti padacchedo.
1178 「于二处」者,指在不净地站立而约定后行去,及在净地站立而约定后行去,此二种选择情况。「正在行进者」者,以「正在」一词说明已出发者。如说「于出发时无罪」。「比丘」此语,用以指明比丘尼并无此罪。为限定罪行的领域,故说「非不相邻」等。显示巴利原文
1178.Ubhayatthāti akappiyabhūmiyaṃ ṭhatvā saṃvidhāya gamane, kappiyabhūmiyaṃ ṭhatvā saṃvidhāya gamane cāti ubhayavikappe. Gacchantassevāti evakārena nikkhantassa jotakaṃ. Yathāha ‘‘nikkhamane anāpattī’’ti. ‘‘Bhikkhuno’’ti iminā bhikkhuniyā anāpattibhāvaṃ dīpeti. Āpattikhettaniyamanatthamāha ‘‘anantarassā’’tiādi.
1179 “于彼亦”,是指在进入净地边界时也是如此。“已说”,即大注疏。如言“大注疏中已说”。显示巴利原文
1179.Tatrāpīti kappiyabhūmiupacārokkamanepi. Udīritanti mahāpaccariyaṃ. Yathāha ‘‘mahāpaccariyaṃ vutta’’nti.
1180 “中间”,指自己已离开的村落与相邻村落之间的区域。如说:“从村出发后,直至未进入相邻村的界内,于此中间即便作了约定,比丘亦犯恶作。”在此学处中,依时间、门、道路而有三种约定与非约定的情况。为显示在道、门非约定时亦有罪,故说“门……乃至……称为”。然而在时间非约定时,将会宣说无罪;若有罪,则是波逸提。显示巴利原文
1180.Antarāti attano nikkhantagāmassa, anantaragāmassa ca vemajjhe. Yathāha ‘‘gāmato nikkhamitvā pana yāva anantaragāmassa upacāraṃ na okkamati, etthantare saṃvidahitepi bhikkhuno dukkaṭa’’nti (pāci. aṭṭha. 182-183). Imasmiṃ sikkhāpade kāladvāramaggānaṃ vasena tayo saṅketavisaṅketāti tesu maggadvāravisaṅketepi āpatti hotevāti dassetumāha ‘‘dvāra…pe… vuccatī’’ti. Kālavisaṅkete pana anāpattiṃ vakkhati. Āpatti pācitti.
1181 “于未约定之时”,即:若以“我们将在午前前往”等语作了约定,则午后等时段便名为未约定之时,于彼时。“仅于比丘之约定”,指并无比丘尼的约定,唯独比丘之间有约定时,犯恶作。显示巴利原文
1181.Asaṃvidahite kāleti ‘‘purebhattaṃ gamissāmā’’tiādinā katasaṃvidhānānaṃ pacchābhattādi asaṃvidahitakālaṃ nāma, tasmiṃ. Bhikkhusseva vidhānasminti bhikkhuniyā saṃvidhānaṃ vinā bhikkhusseva vidhāne sati āpatti dukkaṭaṃ.
1182 在约定时间前往者,或在非约定时间以不同标记前往者,或在危难时约定前往者,无犯。此为连接。‘如是’是指出‘约定前往者无犯’这一含义。显示巴利原文
1182. Samaye vidahitvā gacchato vā asamaye vidahitvā visaṅketena gacchato vā āpadāsu vidahitvā gacchato vā anāpattīti yojanā. Tathāti ‘‘vidahitvā gacchato anāpattī’’ti idaṃ atidisati.
其中,‘时’是指如前面所说的特定时间。‘不同标记’是指时间标记的不同,即‘我们将在某日某时去’这样约定后,到该去的时候,那个时间标记发生了变化,这是所说的意思。就如所说的‘只有在时间标记不同时才无犯’。‘危难’是指国土分裂、人民逃难的时候,比如‘国土分裂时,人民登上车轮逃散,在这样的危难中’。这里‘国土破坏’即国土毁灭。‘登上车轮’即登上威仪路的轮,或登上车的轮。‘痴狂者等’中的‘等’字包括了心乱者等。显示巴利原文
Tattha samayo nāma yathāvuttakālaviseso. Visaṅketo nāma kālavisaṅketo, ‘‘asukasmiṃ divase asukavelāya gamissāmā’’ti saṃvidahitvā gamanakāle tassa kālasaṅketassa vibhavananti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘kālavisaṅketeyeva anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 185). Āpadā nāma raṭṭhabhede janapadānaṃ palāyanakālo. Yathāha ‘‘raṭṭhabhede cakkasamāruḷhā janapadā pariyāyanti, evarūpāsu āpadāsū’’ti (pāci. aṭṭha. 185). Ettha ca raṭṭhabhedeti raṭṭhavilope. Cakkasamāruḷhāti iriyāpathacakkaṃ, sakaṭacakkaṃ vā samāruḷhā. Ummattakādinoti ādi-saddena khittacittādayo gahitā.
1183 ‘身语等三’中的‘等’字包含了心,即指身、语、心。显示巴利原文
1183.Kāyavācādikattayāti ettha ādi-saddena cittaṃ gahitaṃ, kāyavācācittāti vuttaṃ hoti.
1184 “向上行”是指逆流而行的船;“向下行”是指顺流而行的船。“登上”一词,此处省略了“约定”。如说:“若比丘与比丘尼约定,共登一船。”以世间嬉戏为名的朋友交往而登上彼船,以嬉戏心为先导而互相约定,这是它的含义。如注疏中所说:“以世间嬉戏、朋友交往的缘故,以嬉戏为先导而约定。”显示巴利原文
1184. Uddhaṃ javatīti ujjavanī, paṭisotagāminī nāvā, taṃ. Adho javanato ojavanī, anusotagāminī nāvā, taṃ. Abhiruheyyāti ettha ‘‘saṃvidhāyā’’ti seso. Yathāha ‘‘yo pana bhikkhu bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidhāya ekaṃ nāvaṃ abhiruheyyā’’ti (pāci. 186). Lokassādasaṅkhātamittasanthavena taṃ nāvaṃ āruyha kīḷanacittaṃ pubbaṅgamaṃ katvā aññamaññaṃ saṃvidhāyāti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘lokassādamittasanthavavasena kīḷāpurekkhāro saṃvidahitvā’’ti (pāci. aṭṭha. 188).
1185 沿有村庄的岸边行走,或经由村与村之间行走,犯波逸提。沿无村庄的岸边行走,行至半由旬犯波逸提;超过半由旬之处,无论有村还是无村,皆犯。显示巴利原文
1185. Sagāmatīrapassena gamane gāmantaravasena vā pācitti, agāmatīrapassena gamane addhayojane pācitti addhayojanātireke ṭhāne gāme vijjamānepi avijjamānepi.
1186 为了说明沿一由旬宽的河流中央行走时,依半由旬计罪,故说“如是”等。他们说:“对于宽度不足一由旬的河流,其中央分属两岸。对于沿这样的河流中央行走者,依村落间计数及半由旬计数而结罪。”显示巴利原文
1186. Yojanaputhulāya nadiyā majjhena gacchato addhayojanavasena āpattidassanatthamāha ‘‘tathā’’tiādi. ‘‘Ūnayojanaputhulāya nadiyā majjhaṃ ubhayabhāgaṃ bhajatīti tādisikāya nadiyā majjhena gacchantassa gāmantaragaṇanāya, addhayojanagaṇanāya ca āpattī’’ti vadanti.
1187 “随意于海中”一句,应补上“应行”之义。以“于一切注疏中”等文,说明允许随意而行的理由。由此可知,在不流动的水域、池塘等处,并无罪过。显示巴利原文
1187.Yathāsukhaṃ samuddasminti ettha ‘‘gantabba’’nti seso. ‘‘Sabbaaṭṭhakathāsū’’tiādinā yathāsukhagamanānuññāya hetuṃ dasseti. Imināva asandamānodakesu vāpitaḷākādīsu anāpattīti viññāyati.
1188 “为到达渡口”,即为了抵达对岸的渡口。“彼船”,指该船。“适当者”,指驾船之人。显示巴利原文
1188.Titthasampādanatthāyāti paratitthaṃ pāpetuṃ. Taṃ nāvaṃ. Yuttāti nāvāpājakā.
1189 “如是”一词,包含了“无罪已显示”这一含义。未与比丘尼约定而共乘一船,或为了横渡而与比丘尼约定后共乘一船,或于危难时与比丘尼约定后共乘一船,如此,皆已显示无罪。这是前后的连结。显示巴利原文
1189.‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘anāpatti pakāsitā’’ti imaṃ saṅgaṇhāti. Asaṃvidahitvā bhikkhuniyā saddhiṃ ekaṃ nāvaṃ abhiruheyya vā, tiriyaṃ taraṇāya bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidahitvāpi ekaṃ nāvaṃ abhiruheyya vā, āpadāsu bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidahitvāpi ekaṃ nāvaṃ abhiruheyya vā, tathā anāpatti pakāsitāti yojanā.
“与前相同”这一句,涵盖了“于未约定之时”等所说明的判定。在此处,若仅于时间约定有疑,则无罪;若于渡口与船约定有疑,则有罪。如所说:“此处亦唯于时间约定有疑者无罪”等。由于“以世间友谊交往为缘,以游戏为先而约定”的说法,有人说“此学处是不善心、世间所呵责”,此说不应取。因为以游戏为先登船后,当进入村落间,或超过半由旬时,即使具足善心或无记心,也构成犯。如果此人因生起悚惧而证得阿拉汉果,或者进入睡眠,或者作意业处而行,又怎会具足不善心?而此学处却被称为“不善心、世间所呵责”?因此,这是制定上的呵责,三心,已成立。显示巴利原文
‘‘Anantarasamo’’ti iminā ‘‘asaṃvidahite kāle’’tiādinā vuttavinicchayaṃ saṅgaṇhāti. Idhāpi kālavisaṅkete anāpatti, titthanāvāvisaṅkete āpattiyeva. Yathāha ‘‘idhāpi kālavisaṅketeneva anāpattī’’tiādi (pāci. aṭṭha. 191). ‘‘Lokassādamittasanthavavasena kīḷāpurekkhāro saṃvidahitvā’’ti (pāci. aṭṭha. 188) vacanato keci ‘‘imaṃ sikkhāpadaṃ akusalacittaṃ lokavajja’’nti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. Kīḷāpurekkhāratāya hi abhiruhitvā gāmantarokkamane, addhayojanātikkame vā kusalābyākatacittasamaṅgīpi hutvā āpattiṃ āpajjati. Yadi hi so saṃvegaṃ paṭilabhitvā arahattaṃ vā sacchikareyya, niddaṃ vā okkameyya, kammaṭṭhānaṃ vā manasi karonto gaccheyya, kuto tassa akusalacittasamaṅgitā, yenidaṃ sikkhāpadaṃ ‘‘akusalacittaṃ, lokavajja’’nti vuccati, tasmā paṇṇattivajjaṃ, ticittanti siddhaṃ.
1190 若比丘舍弃在家人所作的准备,知是比丘尼所劝化之食而食用者,波逸提。这是连结句。“所劝化”者,即向诸俗家宣说比丘的戒、多闻等功德而使之获得。如所说:“比丘尼所劝化,即以称扬功德而获得、应得之物,已作,此为义。”“在家人之准备”,是指在比丘尼劝化之前,在家人已准备好的食物。如所说:“于比丘尼劝化之前,即在家人已准备之食。”因下文将说“或除在家人所成办者”。显示巴利原文
1190. Gihisamārambhaṃ hitvā bhikkhuniyā paripācitaṃ bhattaṃ ñatvā bhuñjato bhikkhuno pācitti hotīti yojanā. Paripācitaṃ nāma bhikkhuno sīlasutādiguṇaṃ kulānaṃ vatvā nipphāditaṃ. Yathāha ‘‘bhikkhuniyā paripācitaṃ, guṇappakāsanena nipphāditaṃ laddhabbaṃ katanti attho’’ti (pāci. aṭṭha. 194). Gihisamārambhanti bhikkhuniyā paripācanato pubbeyeva gihipaṭiyattaṃ. Yathāha ‘‘bhikkhuniyā paripācanato paṭhamameva yaṃ gihīnaṃ paṭiyāditaṃ bhatta’’nti (pāci. aṭṭha. 194). Vakkhati hi ‘‘gihisampāditampi vā vinā’’ti.
1191 “其”字,由于下文将说,应与“何食”相连。“其”是指五种所说的食物。“于一切吞咽”,是指于一切令食物进入喉咙的努力中。显示巴利原文
1191. ‘‘Tassā’’ti vakkhamānattā ‘‘yaṃ bhojana’’nti yojetabbaṃ. Tassāti pañcadhā vuttassa bhojanassa. Sabbesuajjhohāresūti sabbesu paragalakaraṇappayogesu.
1192 若比丘尼所劝化之食而食,则有罪。如此连接。显示巴利原文
1192. Bhikkhuniyā paripācitaṃ bhuñjato dosoti yojanā.
1193 “于二者”——指已劝化与未劝化两者。“于一切处”——即在这两种情形中,受用者仅因吞咽即成恶作。如此连接。显示巴利原文
1193.Ubhosūti paripācitepi aparipācitepi. Sabbatthāti imesu dvīsu paribhuñjato ajjhohāravaseneva dukkaṭanti yojanā.
1195 除了五种食之外,若食用其他任何粥、硬食、果等,则无罪。如此连接。显示巴利原文
1195. Pañcabhojanaṃ ṭhapetvā aññaṃ pana yaṃ kiñci yāgukhajjaphalādikaṃ bhuñjantassa anāpattīti yojanā.
1197 此第十条学处,在生起方式等方面,与第二不定法完全相同,应以此连结来理解。“此学处”,即所说的“若比丘与比丘尼一对一于屏处共坐,波逸提”——即屏处坐学处。显示巴利原文
1197. Idaṃ sabbaṃ dasamaṃ sikkhāpadaṃ samuṭṭhānanayādinā dutiyāniyateneva sadisaṃ matanti yojanā. Idaṃ sikkhāpadanti ‘‘yo pana bhikkhu bhikkhuniyā saddhiṃ eko ekāya raho nisajjaṃ kappeyya, pācittiya’’nti (pāci. 199) vuttaṃ rahonisajjasikkhāpadaṃ.
1198 「一」:指一日。「施处食」:希求福德者不指定某一特定宗派,为随其所欲施与,而在讲堂等处设置的五种食物中的任何一种。如所说:“施处食者,谓五种食之任一种,于堂、棚、树下或露地,不指定而依需设置。”
「无病者」:此处,《词句分别注疏》中说“无病者,即能从施处离去者”,又说“能行半由旬或一由旬”,故意为能从彼施处步行半由旬或一由旬的有能力的无病者。
「从彼以上」:即从第二日起。显示巴利原文
1198.Ekoti ekadivasiko. Āvasatho piṇḍoti puññatthikehi ekaṃ pāsaṇḍaṃ anuddissa yāvadatthaṃ dātuṃ sālādīsu paññattaṃ pañcasu bhojanesu aññataraṃ bhojanaṃ. Yathāha ‘‘āvasathapiṇḍo nāma pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ sālāya vā maṇḍape vā rukkhamūle vā ajjhokāse vā anodissa yāvadattho paññatto hotī’’ti (pāci. 206). Agilānenāti ettha ‘‘agilāno nāma sakkoti tamhā āvasathā pakkamitu’’nti vutta padabhājaniyaaṭṭhakathāyaṃ ‘‘addhayojanaṃ vā yojanaṃ vā gantuṃ sakkotī’’ti (pāci. aṭṭha. 206) vuttattā tamhā āvasathā addhayojanaṃ vā yojanaṃ vā gantuṃ samatthena agilānenāti attho. Tato uddhanti dutiyadivasato uttari.
1199 “不指定而设之食”一句,其连结之义为:不设定“只给这些(人)”或“只给某一派别”,也不作“只限此数”的人数限定,而是作为一切共有而施设于住处的食物,此即是义。“依所需而设之食”一句,其连结之义为:此处“所需”指填腹等目的,即是此食的作用。分解而言:不设定“应施与这么多”,而是依“应施与进食者所需”而施设的食物,此即是义。
「应食」:依业成就或状态成就。
「食」:可吞咽者。
「一次」:一回。
「于彼处」:于住处。显示巴利原文
1199. Anodisseva paññatte piṇḍeti yojanā, ‘‘imesaṃyeva vā’’ti aññataraṃ pāsaṇḍaṃ vā ‘‘ettakānaṃyeva vā’’ti tattha puggalaparicchedaṃ vā akatvā sabbasādhāraṇaṃ katvā paññatte āvasathapiṇḍeti attho. Yāvadatthe eva piṇḍe paññatteti yojanā, yāvatā attho kucchipūraṇādikaṃ payojanamettha piṇḍeti viggaho, ‘‘ettakaṃ dātabba’’nti aparicchinditvā ‘‘bhuñjantānaṃ yāvadatthaṃ dātabba’’nti paññatte piṇḍe evāti attho. Bhuñjitabbanti kammasādhanaṃ vā bhāvasādhanaṃ vā. ‘‘Bhojana’’nti ajjhāharaṇīyaṃ. Sakinti ekavāraṃ. Tatthāti āvasathe.
1200 「彼食之」者。「于一切吞咽中」是指,当一切吞咽的加行完成时。那吞咽者。波逸提罪依加行次数计算。显示巴利原文
1200.Tassa piṇḍassa. Ajjhohāresu sabbesūti sabbesu ajjhohārappayogesu katesu. Tassa ajjhohārakassa. Pācittiyo payogagaṇanāya.
1201 「以一家于多处所差别中施设」,及「以多家于多处所差别中施设」,此为连结。「食」是所论的主题。所谓「一」与「多」,处所的差别称为处所差别,而「多处所差别」即指这些,于他们中。「一受用」是指受用一团食。以「唯」字遮止第二日等受用。显示巴利原文
1201. ‘‘Ekena kulena nānekaṭṭhānabhedesu paññatte’’ti, ‘‘nānākulehi vā nānekaṭṭhānabhedesu paññatte’’ti cāti yojanā. ‘‘Piṇḍe’’ti adhikāro. Nānā ca eko ca nānekā, ṭhānānaṃ bhedā ṭhānabhedā, nānekā ca te ṭhānabhedā cāti viggaho, tesu. Ekabhogoti ekapiṇḍaparibhogo. Evakārena dutiyadivasādiparibhogaṃ nivatteti.
1204 「病者」——此为连结:凡依所说相状成为病者,反复食用,或去或来者,皆无犯。乃至行半由旬者、去而复来者,或于途中道路及所至处,在一日之中食者,无犯,此为所说。如云:「凡去者于途中一日、于所至处一日食者,彼亦无犯;来者亦同此法。」「指定而施设」中,「诸比丘」为省略。如云:「唯为诸比丘之利益而指定施设。」「少许」者,指不足满腹的少量食物。如云:「非为施设所需,若得少许少许,如是恒常受用亦可。」「一次」者,如所说法,于施设所需中受用一次者,无犯。显示巴利原文
1204.Gilānassāti vuttalakkhaṇena gilāno hutvā punappunaṃ bhuñjantassa gacchato vā āgacchantassa vā anāpattīti yojanā, antamaso addhayojanampi gacchato, gantvā āgacchato vā antarāmagge ca gataṭṭhāne ca ekasmiṃ divase bhuñjantassa anāpattīti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘yo gacchanto antarāmagge ekadivasaṃ, gataṭṭhāne ca ekadivasaṃ bhuñjati, tassāpi anāpatti. Āgacchantepi eseva nayo’’ti (pāci. aṭṭha. 208). Odissa paññatteti ettha ‘‘bhikkhū’’ti seso. Yathāha ‘‘bhikkhūnaṃyeva atthāya uddisitvā paññatto hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 208). Paritteti udarapūraṇāya appahonake thoke bhojane. Yathāha ‘‘yāvadatthaṃ paññatto na hoti, thokaṃ thokaṃ labbhati, tādisaṃ niccampi paribhuñjituṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 208). Sakinti yāvadatthaṃ paññattaṃ vuttanayena ekavāraṃ bhuñjato anāpatti.
1205 「粥等」者,以「等」字摄五种正食之外的其他可吞咽物。显示巴利原文
1205.Yāguādīnīti ādi-saddena pañcabhojanato aññesaṃ ajjhoharaṇīyānaṃ gahaṇaṃ.
1206 「所说诸时除外」是连接语。即所谓的「病时、施衣时、作衣时、道路行时、登船时、大众时、沙门食时」——这七种时除外。显示巴利原文
1206. Vuttā samayā aññatrāti yojanā, ‘‘tatthāyaṃ samayo, gilānasamayo cīvaradānasamayo cīvarakārasamayo addhānagamanasamayo nāvābhiruhanasamayo mahāsamayo samaṇabhattasamayo’’ti (pāci. 217) vuttā sattavidhakālā aññatra.
其中,当因脚掌皲裂而不能行乞食时,此为病时。对已行咖提那衣者,为五个月;对其余者,为咖提那月,此为施衣时。当正在作衣时,对衣做任何应做之事,此为作衣时。当欲行半由旬,或正在行,或已行毕,此为道路行时。于登船时,亦同此理。当在乞食村中,四位比丘行乞食后仍不能得食时,此为大众时。当任何出家者以食作邀请时,此为沙门食时。何谓大众时?即已说的「大众等」。显示巴利原文
Tattha yadā pādānaṃ phalitattā na sakkoti piṇḍāya carituṃ, ayaṃ gilānasamayo. Atthatakathinānaṃ pañca māsā, itaresaṃ kattikamāsoti ayaṃ cīvaradānasamayo. Yadā cīvare kariyamāne kiñcideva cīvare kattabbaṃ karoti, ayaṃ cīvarakārasamayo. Yadā addhayojanampi gantukāmo vā hoti, gacchati vā, gato vā, ayaṃ addhānagamanasamayo. Nāvābhiruhanasamayepi eseva nayo. Yadā gocaragāme cattāro bhikkhū piṇḍāya caritvā na yāpenti, ayaṃ mahāsamayo. Yadā yo koci pabbajito bhattena nimanteti, ayaṃ samaṇabhattasamayo. Gaṇo katamoti āha ‘‘gaṇo’’tiādi.
1207 什么是众食?这里说“凡”等。凡是通过五种方式中的任何一种——由邀请或由告知而得到的,在此所指即是食,这是连结。由邀请者,是指以“诸食”等后面将要说明的方式所作的不如法邀请。由告知者,是指以“即使”等后面将要说明的方式所作的某种如法告知。显示巴利原文
1207. Gaṇabhojanaṃ nāma kinti āha ‘‘ya’’ntiādi. Yaṃ pañcannaṃ aññataraṃ nimantanato, viññattito vā laddhaṃ, taṃ idha bhojananti adhippetaṃ hotīti yojanā. Nimantanatoti ‘‘bhojanāna’’ntiādinā vakkhamānappakārena kataṃ akappiyanimantanamāha. Viññattitopi vāti ‘‘sacepī’’tiādinā vakkhamānanayena katamakappiyaviññattimāha.
1208-11 “诸食”,是属格用于排除,“某一”为省略,即五种食中的某一种,这五种食被概括为“饭、𪎊、干粮、鱼、肉为食”。“名”,是指下面将要说的饭等名称。“邀请比丘们”,此处省略了“一处或异处”。如所说“一处受邀,异处受邀”。一处邀请,是指当所有比丘在一处站立时所作的邀请。异处邀请,是指前往比丘们各个住处,或前往一处站立的地方,由多人所作的邀请。如说“前往四个住处或寺院而异处受邀,或者就在一处站立时,一人由儿子邀请,一人由父亲邀请,如此也是异处受邀”。显示巴利原文
1208-11.Bhojanānanti niddhāraṇe sāmivacanaṃ, ‘‘aññatarassā’’ti seso, ‘‘odano sattu kummāso, maccho maṃsañca bhojana’’nti saṅgahitānaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarassa. Nāmanti vakkhamānaṃ odanādināmaṃ. Bhikkhū nimantetīti ettha ‘‘ekato, nānato vā’’ti seso. Yathāha ‘‘ekato nimantitā. Nānato nimantitā’’ti (pāci. aṭṭha. 217-218). Ekato nimantanaṃ nāma sabbesaṃ bhikkhūnaṃ ekato ṭhitānaṃ nimantanaṃ. Nānato nimantanaṃ nāma bhikkhūnaṃ visuṃ visuṃ vasanaṭṭhānaṃ gantvā vā ekato ṭhitaṭṭhānaṃ gantvā vā anekehi nimantanaṃ. Yathāha ‘‘cattāri pariveṇāni vā vihāre vā gantvā nānato nimantitā, ekaṭṭhāne ṭhitesuyeva vā eko puttena, eko pitarāti evampi nānato nimantitā’’ti (pāci. aṭṭha. 217-218).
异名,是指饭等所有词的异名,以及“你们接受”等动作词的同义语。异语,是指摩揭陀语之外的僧伽罗、达米拉等方言。以异名或异语进行邀请,这是连结。显示巴利原文
Vevacanaṃ nāma odanādisabbapadānaṃ, sampaṭicchathātiādikiriyāpadānañca pariyāyavacanaṃ. Bhāsantaraṃ nāma māgadhavacanato aññaṃ sīhaḷadamiḷādivohārantaraṃ. Vevacanehi eva vā bhāsantarena vā nimantetīti sambandho.
『其后』,即邀请之后。『邀请』,指如前所说的不如法邀请。『一处取』,即彼此在十二手肘的范围内不离对方,或站或坐,一处取食。显示巴利原文
Tato nimantanānantaraṃ. Nimantananti yathāvuttaṃ akappiyanimantanaṃ. Ekato gaṇhantīti aññamaññassa dvādasahatthaṃ amuñcitvā ṭhitā vā nisinnā vā ekato gaṇhanti.
『众食之因』这一句,是说如果不这样取食,便不会因食事而犯波逸提。显示巴利原文
‘‘Gaṇabhojanakāraṇa’’nti idaṃ bhojanapaccayā pācittiyaṃ evaṃ gahaṇamantarena na hotīti vuttaṃ.
1212 「或一处、或各处,不论行往,还是食物,于众食中皆非因缘」,智者们这样说,此为连接。其中「或一处、或各处」一句,省略了「或站或坐」。显示巴利原文
1212. Ekato, nānato vāpi yaṃ gamanaṃ, bhojanampi vā, taṃ gaṇabhojane na kāraṇantipi viññū bhaṇantīti yojanā. Ekato nānato vāpīti ettha ‘‘ṭhitā vā nisinnā vā’’ti seso.
1213-4 “令知”:以“给我们四人食物”等语,共同令知;或以“给我、给我”等语,各别令知。“如是亦”:也是通过令知。显示巴利原文
1213-4.Viññāpetvāti ‘‘amhākaṃ catunnampi bhattaṃ dehī’’tiādinā ekato vā ‘‘mayhaṃ dehi, mayhaṃ dehī’’ti pāṭekkaṃ vā viññāpetvā. Evampīti viññattitopi.
1215 “二种”:指邀请者与令知者。显示巴利原文
1215.Duvidhassāti nimantakassa, viññāpakassa ca.
1216 “于七时中食者无罪”:此为连结。从“众食”的文脉可知,其义为:于如上所说的病者等七时中,无过失而食者。“一处”一词应与“取”连结。“食者”指食者们。“如是”则回应“无罪”。显示巴利原文
1216. Sattasupi samayesu bhuñjataṃ anāpattīti yojanā, ‘‘gaṇabhojana’’nti pakaraṇato labbhati, yathāvuttesu gilānādīsu sattasu kālesu lesaṃ vinā bhuñjantānanti attho. ‘‘Ekato’’ti idaṃ ‘‘gahetvā’’ti iminā yojetabbaṃ. Bhuñjatanti bhuñjantānaṃ. Tathāti ‘‘anāpattī’’ti idaṃ paccāmasati.
1217 「未达上者、行者、钵、未邀请者」,未达上者……乃至……受邀请者,意即以这些作为第四人。以未达上者、或乞食行者、或第四人之钵、或未邀请者作为第四人,一同取食者,牟尼开示为众破;此即显示众数不圆满。「以乞食为行持者」为乞食行者,此处省略前词而称为「行者」,即乞食者。因他不接受邀请,故非众食者,此为意趣。「钵」是指坐在精舍中,为获得以自己为第四人的食物而遣出的钵。「未邀请者」是指最初以不如法邀请时,不入于该邀请中的达上者。「于此」指此学处中。「亦」字指向下文将说明的二人或三人的判别方式。显示巴利原文
1217. Anupasampanno ca cārī ca patto ca animantito ca anupasampanna…pe… nimantitā, te catutthe katvāti attho , anupasampannaṃ vā piṇḍacāriṃ vā catutthassa pattaṃ vā animantitaṃ vā catutthaṃ katvā ekato gahetvā bhuñjantānaṃ gaṇabhedo muninā pakāsito, gaṇassa aparipuṇṇatā dīpitāti vuttaṃ hoti. Piṇḍāya carati sīlenāti piṇḍacārī, so idha pubbapadalopena ‘‘cārī’’ti vutto, piṇḍapātiko. So hi nimantanaṃ asādiyanto gaṇabhojanako gaṇakhādako na hotīti adhippāyo. Patto nāma vihāre nisīditvā catutthena attanā laddhabbabhojanatthāya pesito patto. Animantito nāma paṭhamaṃ akappiyanimantanāya nimantite anantogadho upasampanno. Etthāti imasmiṃ sikkhāpade. Api-saddo heṭṭhā dassitaṃ dvinnaṃ, tiṇṇaṃ vā vasena vuttavinicchayaṃ apekkhati.
1218 「时节所得者」指病人等七种时节所获得者;此处以属格表限定。省略「某者」,与「以……方式」相连。连结为「非众破」。时节所得者自身虽无罪,但以彼为第四人而取众食者却生起罪过,故说「然应知有罪」。如大注疏所说:「时节所得者自己得脱,其余人等因满众数故成为有罪者。」显示巴利原文
1218.Samayaladdhānanti gilānādayo sattasamayā laddhā yehi te samayaladdhā, tesaṃ, niddhāraṇe sāmivacanaṃ. ‘‘Aññatarassā’’ti seso, ‘‘vasenā’’ti iminā sambandho. Neva gaṇabhedoti yojanā. Samayaladdhakassa attano anāpattibhāvamantarena taṃ catutthaṃ katvā gaṇabhojanaṃ gaṇhantānaṃ pana āpattisambhavato āha ‘‘āpatti pana veditabbā’’ti. Yathāha mahāpaccariyaṃ ‘‘samayaladdhako sayameva muccati, sesānaṃ gaṇapūrakattā āpattikaro hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 220).
1219 为了显示:若受请时取了五种主食中某一种的名称,而接受其中另一种所施的食物时,并无违越,故说「诸主食」等。「诸主食」为属格表限定,即「以某一种的方式」之义。所谓无违越,是指以饭等名称受请后,而接受所施的粥等时,不成为众食。显示巴利原文
1219. Pañcabhojanesu aññatarassa nāmaṃ gahetvā nimantetvā tesuyeva aññaṃ diyyamānaṃ gaṇhantassa visaṅketābhāvaṃ dassetumāha ‘‘bhojanānañcā’’tiādi. Bhojanānanti niddhāraṇe sāmivacanaṃ, aññatarassa vasenāti vuttaṃ hoti. Taṃ visaṅketaṃ, odanādīnaṃ nāmena nimantetvā diyyamānaṃ yāguādiṃ gaṇhantassa gaṇabhojanaṃ na hotīti vuttaṃ hoti.
1221 「常食」即固定食。若说“你们取常食”,即使多人一同取用亦无妨。筹食等亦同此理。显示巴利原文
1221.‘‘Niccabhatta’’nti dhuvabhattaṃ vuccati. ‘‘Niccabhattaṃ gaṇhathā’’ti vadanti, bahūnampi ekato gahetuṃ vaṭṭati. Salākabhattādīsupi eseva nayo.
1223-4 “被众多人”指被各别邀请的众多人。“于五种中任何”,此处应补充“于如法者中”,属格表限定义,意为“于五种如法者中的任何一种”。以“舍”等句所言为何?即对某人作分配时,若其在场,则以“我将我的食物份额给你”的方式当面分配;若其不在场,则称其名,以“我将我的食物份额给某位”的方式非当面分配,从而舍弃对最初邀请者的分配,即不对其作分配之意。显示巴利原文
1223-4.Bahūhi manussakehīti visuṃ visuṃ nimantitehi anekehi manussehi. Pañcasu yassa kassāti ettha ‘‘sahadhammikesū’’ti seso, niddhāraṇe bhummaṃ, pañcasu sahadhammikesu yassa kassacīti attho. ‘‘Hitvā’’tiādinā kimāhāti? Yassa vikappeti, tasmiṃ sannihite ‘‘mayhaṃ bhattapaccāsaṃ tuyhaṃ dammī’’ti sammukhā vikappanavasena vā tasmiṃ asannihite tassa nāmaṃ gahetvā ‘‘mayhaṃ bhattapaccāsaṃ itthannāmassa dammī’’ti asammukhā vikappanavasena vā paṭhamanimantanāya vikappanaṃ hitvā, taṃ avikappetvāti vuttaṃ hoti.
“食”者,此处应补“凡食者”。受邀之人,若食用后来所邀请之食,犯波逸提,此为关联。其意为:若颠倒次序,即使仅食一口,亦犯波逸提。这是说什么呢?先吃后来所邀请者的食物,后吃最初所邀请者的食物;以及在一钵中,将最初所邀请者的食物置于底部,另一人的食物置于上方,伸手向下,尚未吃到底层食物的一口,便先吃了上方的食物——此即所说。由此,若不颠倒次序而食用混合食物,则无有犯,此大注疏的决断便以反面特征显示出来。正如所说:“邀请二三家,同坐一处,从此处彼处取来食物,倒入一处,倒入汤与菜肴,成为一混合,于此无犯,大注疏作如是说。”显示巴利原文
Bhattanti ettha ‘‘yo bhuñjatī’’ti seso. Nimantito yo pacchā nimantitaṃ bhattaṃ bhuñjati, tassa pācittiyanti yojanā. Uppaṭipāṭiyā ekasitthampi bhuñjato tassa pācittiyaṃ siyāti yojanāti. Kiṃ vuttaṃ hoti? Pacchā nimantitānaṃ bhojanaṃ paṭhamaṃ bhuñjitvā paṭhamaṃ nimantitānaṃ bhojanaṃ pacchā bhuñjantassa ca ekapatteyeva heṭṭhā paṭhamaṃ nimantitānaṃ bhojanaṃ pakkhipitvā itaraṃ upari pakkhipitvā heṭṭhā hatthaṃ otāretvā heṭṭhā ṭhitabhojane ekasitthampi paṭhamaṃ abhuñjitvā upari ṭhitaṃ paṭhamaṃ bhuñjantassa cāti vuttaṃ hoti. Teneva yathā uppaṭipāṭi na hoti, tathā missīkataṃ bhojanaṃ bhuñjantassa na dosoti mahāpaccariyaṃ vinicchayo byatirekato dassito hoti. Yathāha ‘‘dve tīṇi kulāni nimantetvā ekasmiṃ ṭhāne nisīdāpetvā ito cito ca āharitvā bhattaṃ ākiranti, sūpabyañjanaṃ ākiranti, ekamissakaṃ hoti, ettha anāpattīti mahāpaccariyaṃ vutta’’nti (pāci. aṭṭha. 229).
1225-6 为依词句分析中所说方式显示展转食之相,故说“诸主食亦”等。意谓:食用他们五种主食中的某一种主食。“被大仙阐明”者,即依词句分析中所说“展转食者,名为五种主食”等方式而说。显示巴利原文
1225-6. Paramparabhojanassa sarūpaṃ padabhājane vuttanayena dassetumāha ‘‘bhojanānampī’’tiādi. Tesameva pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ paribhuñjatīti yojanā. Mahesinā paridīpitanti padabhājane ‘‘paramparabhojanaṃ nāma pañcannaṃ bhojanāna’’ntiādinā (pāci. 227) nayena vuttaṃ.
1227 “于何处”者:指众多人置于同一钵中的食物,因仅由一人施与,故无需分别考察。“一切成为一味”者:并非各个可识别的味道,而唯独是一味。显示巴利原文
1227.Yatthāti anekehi ekabhājane pakkhitte yasmiṃ bhojaneti vuttaṃ hoti ekeneva dinne vicāraṇābhāvā. Sabbamekarasaṃ siyāti visuṃ visuṃ viññāyamānarasaṃ ahutvā ekarasameva hoti.
1230 “以村”:以此仅指村落。“受邀者无罪”:此应分别与村、众、镇相配合。以“村”一词,如“从村或林野”(波罗夷91)中所说,亦含摄城市。“众”:指各自聚集而行善法的如法之人。“镇”:指有市场的大村庄。受整村邀请后,到达时在任何房屋中用餐,无罪,此为义。于众等亦同此理。如所说:“受整村邀请者,在任何处食用,无罪。于众亦同此理。”(波逸提注疏229)“常食无罪”:意为从多处施与的常食,纵使颠倒次序食用亦无罪。显示巴利原文
1230.‘‘Gāmenā’’ti iminā gāmaṭṭhāyeva vuttā. ‘‘Nimantitassa doso na vijjatī’’ti idaṃ gāmapūganigamehi paccekaṃ yojetabbaṃ. Gāma-saddena ‘‘gāmā vā araññā vā’’ti (pārā. 91) ettha viya nagarampi saṅgahitaṃ. Pūgo nāma visuṃ visuṃ samūhā hutvā puññakārino dhammikamanussā. Nigamo nāma sāpaṇo mahāgāmo. Sakalagāmena nimantito hutvā sampatte yattha katthaci gehe bhuñjantassa anāpattīti attho. Pūgādīsupi eseva nayo. Yathāha ‘‘sakalena gāmena ekato hutvā nimantitasseva yattha katthaci bhuñjato anāpatti. Pūgepi eseva nayo’’ti (pāci. aṭṭha. 229). Niccabhatte doso na vijjatīti anekaṭṭhānato diyyamānaṃ niccabhattampi uppaṭipāṭiyā bhuñjantassa na dosoti vuttaṃ hoti.
1231 以身、语、身语意所犯,称为咖提那衣的生起。在这里,“作”是指食物;“不作”是指初次邀请时的不分配。这两者即说为“食物与不分配”。显示巴利原文
1231. Kāyo vācā kāyavācācittanti imehi āpajjanaṃ kathinasamuṭṭhānaṃ nāma. Idha kriyaṃ nāma bhojanaṃ, akriyaṃ nāma paṭhamanimantanassa avikappanaṃ, idaṃ dvayamevāha ‘‘bhojanañcāvikappana’’nti.
1232-3 “糕”:即极美味等味道。“为送礼之故”:为作礼物之故。“备办”:已准备。“为路粮之故”:为行者的资粮之故。“备办的酸粥或”:这是连接。“酸粥”:即炒粉、生粉、芝麻、米等。如《波逸提注疏》所说:“炒粉、生粉、芝麻、米等,一切在此皆称为酸粥。”“糕或酸粥”:此为连接。“或”:仅是语助词。“于彼”:指于已备办的糕或酸粥中。“比丘”:此处省略了“若欲求者”。显示巴利原文
1232-3.Pūvāti atirasādayo rasā. Paheṇakatthāyāti paṇṇākāratthāya. Paṭiyattāti sampāditā. Pātheyyatthāyāti gamikassa sambalatthāya. Paṭiyattā manthā vāti sambandho. Manthā nāma baddhasattuabaddhasattutilataṇḍulādayo. Yathāha ‘‘baddhasattuabaddhasattutilataṇḍulādi sabbaṃ idha manthotveva saṅkhaṃ gacchatī’’ti (pāci. aṭṭha. 233). Ye pūvā, manthā vāti yojanā. Hīti nipātamattaṃ. Tattha paṭiyattesu tesu pūvesu vā manthesu vā. Bhikkhunāti ettha ‘‘ākaṅkhamānenā’’ti seso.
“二三钵”:即二或三钵,此为解释。“满”:指与钵口边缘下边线齐平而满。如《波逸提注疏》所说:“取与口缘下边线齐平而满的钵。”“二三钵满”:这里显示了限量,以限量与所限量无别的施设,应取糕与团食,如“二或三那利米”。“以糕或以粉”:此为连接。“粉”:指已炒粉与未炒粉,由此芝麻等也被标示。若第三钵从口缘下边向上堆高装入,即以“超过彼”而被取用。如所说:“若取第三钵堆高者,依糕计算,犯波逸提。”显示巴利原文
Dvattipattāti dve vā tayo vā pattāti viggaho. Pūrāti mukhavaṭṭiyā heṭṭhimarājisamaṃ puṇṇā. Yathāha ‘‘mukhavaṭṭiyā heṭṭhimalekhāya samapūre patte gahetvā’’ti (pāci. aṭṭha. 233). ‘‘Dvattipattā pūrā’’ti cettha parimāṇaṃ dassitaṃ, parimāṇaparimeyyānaṃ abhedopacārena pūvamanthā gahetabbā yathā ‘‘dve tisso taṇḍulanāḷiyo’’ti. Pūvehi vā sattūhi vāti yojanā. Sattūti baddhasattuabaddhasattūnaṃ gahaṇaṃ, imināva tilādīni upalakkhitāni. Tatiyapattassa mukhavaṭṭiyā heṭṭhārājiyā uddhaṃ katvā pakkhittañcetaṃ ‘‘tato uttari’’nti iminā ca gayhati. Yathāha ‘‘sace tatiyaṃ pattaṃ thūpīkataṃ gaṇhāti, pūvagaṇanāya pācittiya’’nti (pāci. aṭṭha. 233).
1237 其中,“于彼”一词指:在那些糕饼或团食中,若得两钵满——这是应作的连接。“一钵满应施”是连接。“从一”指:从一钵满不应施——这是连接,意思是不应怀着不情愿施予任何少许。如(波逸提注疏233)所说:“用所取的那一份,不应不情愿施予任何。应随己意而为。”如此施与时,在集会堂或自己固定的住处,对眼前的比丘僧团作共同分配之后,不应只施给友人而不施与他人。如所说:“然而,不应随友而施。”(波逸提注疏233)显示巴利原文
1237.Tattha tesu pūvesu vā manthesu vā dve ce pattapūrā laddhāti yojanā. Eko pattapūro padātabboti yojanā. Ekatoti ekapattapūrato na padātabboti yojanā, kiñcipi akāmā na dātabbanti attho. Yathāha ‘‘yena eko gahito, na tena kiñci akāmā dātabbaṃ. Yathāruci kātabba’’nti (pāci. aṭṭha. 233). Evaṃ dadantena āsanasālāya vā attano nibaddhavāsaṭṭhāne vā diṭṭhassa bhikkhusaṅghassa sādhāraṇaṃ katvā dānamantarena na mittānameva dātabbaṃ. Yathāha ‘‘yathāmittaṃ pana dātuṃ na labbhatī’’ti (pāci. aṭṭha. 233).
1238-9 “施非送礼、非路粮者”是连接。如(波逸提235)所说:“施非为送礼或路粮之目的而准备的食物。”“从彼”指从送礼与路粮而言。以“或”字,此处未明说的“当行程停止时施与”(波逸提235),即于无罪事中所说的情况,也被包括在内。“少于彼”指少于他们二、三钵。如所说:“接受少于二、三钵满。”(波逸提235)若以非路粮等之想而取用路粮等,也有罪,因为此学处并不以心想为犯。由于是为自己而取,即使说“施给此人手中的”这样的言语也犯,故属语业。显示巴利原文
1238-9. Apaheṇakaṃ apātheyyaṃ dentānanti sambandho. Yathāha ‘‘na paheṇakatthāya na pātheyyatthāya paṭiyattaṃ dentī’’ti (pāci. 235). Tatoti paheṇakapātheyyato. Vā-saddena idha avuttaṃ ‘‘gamane paṭippassaddhe dentī’’ti (pāci. 235) anāpattivāre vuttaṃ saṅgaṇhāti. Tadūnakanti tato dvattipattato ūnakaṃ. Yathāha ‘‘ūnakadvattipattapūre paṭiggaṇhātī’’ti (pāci. 235). Apātheyyādiatthāya paṭiyāditanti saññāya pātheyyādiṃ gaṇhantassāpi āpattiyeva acittakattā sikkhāpadassa. Attanoyeva gahaṇatthaṃ ‘‘imassa hatthe dehī’’ti vacanenāpi āpajjanato vacīkammaṃ.
1240 “以其他”是通过省略派生词尾来表达的,其意为“以某一”,而与“已施食”相连接。“诸食物”是处格,表分别义。“已施食”指如注疏中所说两种方式而成为已施食者:一是“尊者们,请随意取用”这样以随欲施食;二是自己说“够了,友,少少地给”这样以拒绝施食。在两种施食方式中,“已施食”一词的“施”字根应依请求或拒绝来理解。“波逸提,非剩余”是句读。对“非剩余食物”有所限定,在“以其他”处转换格位后,应连接为“五种食物中的任一”,即后文非剩余食物说明中所说的五种食物中的任一。因是与“或副食或主食”一同宣说,依同一关联之理,应取“或副食”。所谓五种食物,除时限三种之外,一切时分食物即称为副食。显示巴利原文
1240.Aññenāti taddhitalopena niddeso, aññatarenāti attho, pavāritoti sambandho. Bhojanānanti niddhāraṇe bhummaṃ. Pavāritoti ‘‘gaṇhatha bhante yāva icchathā’ti evaṃ yāvadatthapavāraṇāya, sayañca ‘alaṃ āvuso thokaṃ thokaṃ dehī’ti evaṃ paṭikkhepapavāraṇāyā’’ti aṭṭhakathāya vuttappakāradvayena pavāritoti attho . Vikappadvaye pakāradvaye pavārita-sadde vara-dhātussa patthanavāraṇatthavasenāyamattho veditabbo, ‘‘pācitti anatiritta’’nti padacchedo. ‘‘Anatirittaṃ bhojana’’nti visesitabbamapekkhitvā ‘‘aññenā’’ti ettha vibhattiṃ vipariṇāmetvā ‘‘pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojana’’nti yojetabbaṃ, vakkhamāne anatirittakatabhojananiddese vuttesu pañcasu bhojanesu aññataraṃ bhojananti attho. ‘‘Khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā’’ti (pāci. 236, 238) saha desitattā ekayogañāyena ‘‘khādanīyaṃ vā’’ti ca gahetabbaṃ. Pañca bhojanāni, kālikattayañca ṭhapetvā sabbaṃ yāvakālikaṃ khādanīyanti vuttaṃ.
1241 “未食”者,此处显示尚有未尽之食,若有人正在进食,谓其进食的行为还未中断,仍在持续。“食物”者,指在手等之中可见、堪能施与的米饭等食。“手范围”者,谓将堪能施与之食物取来,准备施与时所站立处,相等于二肘半手之量。“持来”即“持至”,亦即“持至性”,这是说欲行施者站定,以身体作出递送食物的动作。“身语拒绝”者,谓对于如此递来的食物,接受者用手部变化等身体动作,或说“够了”等语言,所表示出的拒绝。显示巴利原文
1241.Asananti ettha vippakatabhojanaṃ dissati, bhuñjamāno ce puggalo hoti, bhojanakiriyānupacchinnā vattatīti attho. Bhojananti pavāraṇapahonakaodanādi hatthādīsu dissati. Hatthapāsoti pavāraṇapahonakaṃ bhojanaṃ dātuṃ abhiharitvā ṭhitokāso aḍḍhateyyahatthappamāṇo hotīti vuttaṃ hoti. Abhiharaṇaṃ abhihāro, so eva abhihāratā, tathā dātuṃ ṭhitassa kāyena kato abhihāro dissatīti vuttaṃ hoti. Kāyavācāpaṭikkhepoti tathā abhihaṭe bhojane paṭiggāhakassa hatthavikārādiko kāyiko vā ‘‘ala’’ntiādiko vācasiko vā paṭikkhepo paññāyatīti attho.
1242 “以无戏论”者,指连同习气一并断除了渴爱等三种戏论的如来。显示巴利原文
1242.Nippapañcenāti saha vāsanāya pahīnataṇhādipapañcattayarahitena tathāgatena.
1243 “于彼”者,指于米饭等中。“七种”者,即与下文“稻”等所说诸种相符的七种。显示巴利原文
1243.Tatthāti odanādīsu. Sattannanti ‘‘sālī’’tiādinā vakkhamānānurūpānaṃ.
1244 「水生」者,谓生于水中;「于此」者,指五支施食中;「此决定」者,即开示将述方式之决断。显示巴利原文
1244.Odakoti udake bhavo. Etthāti pañcaṅgapavāraṇāya. Ayaṃnicchayoti vakkhamānavidhippakāraṃ vinicchayaṃ dasseti.
1245 「稻」者,即一切稻类;「粳」者,即一切粳类;「粟」者,包括白、红、黑等一切粟类;「稗」者,即白稗;「以谷」者,指积集福德资粮的世尊。显示巴利原文
1245.Sālīti sabbasālijāti. Vīhīti sabbavīhijāti. Kaṅgūti setarattakāḷabhedā sabbā kaṅgujāti. Varako setavarako. Dhaññena sambhatapuññasambhārena bhagavatā.
1246 「草」者,即是草种。此已显示,此已摄尽。「细糠盗贼」者,即微细之糠秕。显示巴利原文
1246.Tiṇanti tiṇabījameva vuttaṃ. Dīpitaṃ saṅgahitaṃ. Varakacorakoti sukhumavarako.
1248 为显示肢体的圆满,故说“以手”等。显示巴利原文
1248. Aṅgasampattiṃ dassetumāha ‘‘hatthenā’’tiādi.
1249 “纤细”者,即细薄。显示巴利原文
1249.Tanūti tanukā.
1250 不守护自恣。显示巴利原文
1250.Na rakkhati pavāraṇaṃ.
1251-2 “谷汁等”:以“等”字包含酪等物。“投入后”:投入炉灶之后。“果”:葫芦等果实。“叶”:用作汤菜的叶子。“笋”:竹等之笋。“诸多”:是上述诸物的修饰语。“于其中”:指投入叶等之后的酪等之中。“显示下限”:此处省略了“于受用时”。“生起”:此处指“果等粥”之义。显示巴利原文
1251-2.Dhaññarasādīnīti ādi-saddena dadhiādayo gahitā. Āropetvāti uddhanaṃ āropetvā. Phalanti elāḷukādiphalaṃ. Paṇṇanti sūpasākaṃ. Kaḷīranti veḷuādīnaṃ kaḷīraṃ. Bahūnīti tesameva visesanaṃ. Tattha cāti pakkhittapaṇṇādimhi takkādike. Odhiṃ dassetīti ettha ‘‘paribhogakāle’’ti seso. Sañjanetīti ettha ‘‘phalādiyāgū’’ti labbhati.
1253-4 “汁”:指肉等之汁。应于说“取粥”或“粥”一语后作连接。“粥已摄取”:此处,无论下限显示或不显示,两种情形下的判定与粥本身相同,这便是所指的义趣。显示巴利原文
1253-4.Raseti maṃsādirase. ‘‘Yāguṃ gaṇhathā’’ti vā ‘‘yāgu’’nti vā vatvāti yojetabbā. Yāgu saṅgahitāti ettha odhipaññāyanaapaññāyanavikappadvaye yāguyā samo vinicchayoti adhippāyo.
1255 “触”:指接触。词根“触”有接触义,此处即表“投入”。如其所说:“于彼处投入鱼肉”。应如此连接:若可识别出芝麻许的鱼肉。“令生”一词,此处应补上“令生起”。“粥”字应依主格变化,连接为“粥令生起”。显示巴利原文
1255.Chupantīti samphusanti. Chupa samphasseti dhātu, pakkhipantīti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘yattha macchamaṃsaṃ pakkhipantī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239). Sāsapamattampi macchamaṃsaṃ vā sace paññāyatīti yojanā. Pavāraṇanti ettha ‘‘janetī’’ti seso. Yāguyāti padaṃ paccattavasena vipariṇāmetvā yāgu janetīti yojetabbaṃ.
1256 「混合」,应连接为:「已过滤者不令生起。」显示巴利原文
1256.Saṃsaṭṭhoti parissāvito na sañjanetīti yojanā.
1257 应连接「除一切」。为显示除去肉等投入饭等制作后所剩余的部分,故说「一切」。应连接为:一切不令生起。「竹米」,即竹稻之米。「等」字则包含了根茎。如所说:「以竹米等,或以根茎果实,或以任何所作之饭。」显示巴利原文
1257. Sabbaso ṭhapetvāti sambandho. Maṃsādipakkhittaodanādippakaraṇāvasesato aṅgaṃ dassetumāha ‘‘sabbaso’’ti. Sabbaso na pavāretīti yojanā. Veḷutaṇḍulanti veḷuvīhīnaṃ taṇḍulaṃ. Ādi-saddena kandamūlaṃ saṅgahitaṃ. Yathāha ‘‘veṇutaṇḍulādīhi vā kandamūlaphalehi vā yehi kehici katabhatta’’nti.
1258 「从彼」,义为:从稻等、从竹等生起的炒米。「以他们」,即用那些炒米等。「纯」,应连接为:不与炒米等混合者不令生起。显示巴利原文
1258.Tatoti sāliādito, veḷuādito ca, tato nibbattā puthukā vāti attho. Tāhīti puthukāhi. Suddhāti puthukādīhi amissā na pavārentīti sambandho.
1259 「炒者」者,已炒之物。以炒粉所摄者,即炒粉所摄。显示巴利原文
1259.Bhaṭṭhānanti bhajjitānaṃ. Sattūhi saṅgahitaṃ sattusaṅgahitaṃ.
1261 「炒粉团食」者,即炒粉所结,意思是结成团的炒粉。显示巴利原文
1261.Sattūnaṃ modakoti sattubaddhaṃ, baddhasattūti attho.
1263 「以他们」者,即以这些炒米。「或纯正的副食」者,依下文所说,指不夹杂鱼等物的副食。显示巴利原文
1263.Tehevāti lājehi eva. Suddhaṃ khajjakaṃ vāti vakkhamānanayena macchādīhi asammissaṃ khajjakaṃ.
1264 以「充满」等语,显示相反的意义。这里的「彼」指糠等。显示巴利原文
1264.‘‘Pūrita’’ntiādinā tabbipariyāyaṃ dasseti. Tanti kuṇḍakādi.
1266 不净肉。所谓「因不成立」,是指不净肉应当被拒绝,因此在受请中不能成立。显示巴利原文
1266.Akappiyaṃ maṃsaṃ. Avatthuttāti akappiyamaṃsānaṃ vāretabbattā pavāraṇāya avatthuttā.
1267 「因为是事由」:因为净肉是受请的事由。在「令生起」这一句中,应补充「及正被食用者的肉性」。如所说:「然而,所食之物,虽处于应被拒绝之列,但在被食用时并未舍弃肉的性质。」显示巴利原文
1267.Vatthukattāti kappiyamaṃsassa pavāraṇāya vatthubhūtattā. Pavāretīti ettha ‘‘khādiyamānassa ca maṃsattā’’ti seso daṭṭhabbo. Yathāha ‘‘yaṃ pana khādati, taṃ kiñcāpi paṭikkhipitabbaṭṭhāne ṭhitaṃ, khādiyamānaṃ pana maṃsabhāvaṃ na jahatī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239).
1268 「某种净食」是指五种食中的任何一种净食。显示巴利原文
1268.Kiñci kappiyabhojananti pañcasu bhojanesu yaṃ kiñci kappiyabhojanaṃ.
1269 「不净肉以外」是指除不净肉之外,那些由污家、行医、自称上人法、受取金银等方式所得的食物。如所说:「凡由污家、行医、自称上人法、受取金银等所生、为佛所呵斥、由邪命所得的不净食,应当拒绝,不应纳受。」显示巴利原文
1269.Akappiyaṃ maṃsaṃ aññanti akappiyamaṃsato avasesaṃ kuladūsanādivasena uppannabhojanaṃ gahitaṃ. Yathāha ‘‘kuladūsanavejjakammauttarimanussadhammārocanasāditarūpiyādīhi nibbattaṃ buddhapaṭikuṭṭhaṃ anesanāya uppannaṃ akappiyabhojanaṃ paṭikkhipati, na pavāretī’’ti.
1270-1 「食物与食事」:为显示这两项的决断,故说「若已吞咽」等。「已吞咽」是指食物已进入喉咙。「钵中」一词也包括盘等器皿。应连接理解为「某处无食物」。在钵中、手中、口中,或在五种食物中的任何一处,若全无食物,仅闻到气味,此即所说之义。显示巴利原文
1270-1. Asanaṃ bhojananti aṅgadvaye vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘sace ajjhohaṭa’’ntiādi. Ajjhohaṭanti paragalagataṃ hoti. ‘‘Patte’’ti iminā thālakādibhājanañca gahitaṃ. Katthaci bhojanaṃ natthīti yojanā. Patte, hatthe, mukhe vā yattha katthaci pañcannaṃ bhojanānaṃ kiñci na vijjati, gandhamattaṃ paññāyatīti vuttaṃ hoti.
1272 “取而”者,此处应补足“除进食外”之意。依《大护寺注疏》所言:“若有人欲往他处进食,先将口中饭咽下,再取余食”等语为据,故说“不令生起”。显示巴利原文
1272.Ādāyāti ettha ‘‘aññatra bhuñjitu’’nti seso. ‘‘Yopi aññatra gantvā bhuñjitukāmo mukhe bhattaṃ gilitvā sesaṃ ādāyā’’tiādinā (pāci. aṭṭha. 238-239) mahāpaccariyaṭṭhakathāyaṃ vuttavacanassa pamāṇattā āha ‘‘na pavāretī’’ti.
1273 为了汇集《库伦德注疏》中“口中饭已吞下,手中有饭欲施与残食者,钵中有饭欲施与比丘,若于那时拒绝,则不令生起”之说,以及依据“口中与饭”等语,并借由下文将阐述的“从食事之断绝”等理趣,可知与食事终了时相应。因此,此偈颂不取“欲食者”的读法,而应取“欲施者”的读法。显示巴利原文
1273. ‘‘Mukhe bhattaṃ gilitaṃ, hatthe bhattaṃ vighāsādassa dātukāmo, patte bhattaṃ bhikkhussa dātukāmo, sace tasmiṃ khaṇe paṭikkhipati, na pavāretī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239) evamāgataṃ kurundaṭṭhakathaṃ saṅgahetuṃ ‘‘mukhe ca bhatta’’ntiādivacanato ca ‘‘asanassa upacchedā’’tiādinā vakkhamānāya yuttiyā asanāvasāne yujjamānattā ca imissā gāthāya ‘‘bhottukāmo’’ti pāṭhaṃ aggahetvā ‘‘dātukāmo’’ti pāṭho gahetabbo.
1274 “从食事之断绝”,是说明应在该座位上、保持坐下时的姿态而作,于食事中座位上的断绝。如注疏中所说:“然而,在那座位上不欲再食,想进入精舍再食,或想施与他人。”《库伦德注疏》中已显示了对此事的决断,故以“大慧者”指称编纂《库伦德注疏》的阿阇梨。“知因与非因者”,即了知“这是受请的因,这不是因”。某些写本中作“知因与非因者”。于此,应连接为:大慧者、知因与非因者的诸阿阇梨说“从食事……乃至……这实为因”。显示巴利原文
1274.‘‘Asanassa upacchedā’’ti iminā tasmiṃyeva āsane yathānisinneneva kātabbe asane āsāvacchedo dīpito. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tasmiṃ pana āsane na bhuñjitukāmo, vihāraṃ pavisitvā bhuñjitukāmo, aññassa vā dātukāmo’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239). Kurundaṭṭhakathāyaṃ tassa vinicchayassa dassitattā ‘‘mahāpaññā’’ti kurundaṭṭhakathācariyaṃ sandhāyāha. Kāraṇākāraṇaññunoti ‘‘pavāraṇassa idaṃ kāraṇaṃ, idaṃ akāraṇa’’nti jānantā. ‘‘Kāraṇākāraṇaññunā’’ti katthaci potthake likhanti. Tattha mahāpaññā kāraṇākāraṇaññuno ācariyā asanassa…pe… soti hi kāraṇaṃ kathayantīti yojanā.
1275 为说明手触范围的判定,故说「取时……乃至……伸出」。「取时」:指取者以何种威仪方式而取,即如此而取时。「最后肢体」:受者接受施者所施时,位于后方的身体部分,即受者具足站立等威仪时的足跟等最终肢体。应连接为「施者伸出之手以外的前方肢体」。「伸出之手」:此处应补「为施」之义。「二者」:此处应补「之间」——即受者与施者,后方与前方,二者肢体之间的空间。分析为「半、半手、第三者之」,义为一搩手又一肘尺之量。显示巴利原文
1275. Hatthapāsaṅge vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘gaṇhato…pe… pasārita’’nti. Gaṇhatoti yena iriyāpathena samannāgato hutvā gaṇhāti, evaṃ gaṇhato. Pacchimaṃ aṅganti dāyakena dinnassa paṭiggāhakassa yo avayavo parabhāge hoti , taṃ ṭhānādiiriyāpathasamannāgatassa paṭiggāhakassa paṇhiādiṃ pacchimaṃ aṅgaṃ. Dadato pasāritaṃ hatthaṃ vinā purimaṃ aṅganti yojanā. Pasāritaṃ hatthanti ettha ‘‘dātu’’nti seso. Ubhinnanti ettha ‘‘antare’’ti seso. Paṭiggāhakadāyakānaṃ pacchimapurimānaṃ ubhinnaṃ aṅgānaṃ antare okāse. Aḍḍhaṃ upaḍḍhaṃ hatthaṃ teyyaṃ tatiyaṃ yassāti viggaho, atirekavidatthidviratanappamāṇanti attho.
1276 为说明送至范围的判定,故说「于彼」等。应连接为「于彼二肘半之处立而」,意思是于彼二肘一搩手量之处站立。「送至」:即已带来。「如是」:如同送至的那样,意思是五种食物中任何一种堪能受请者所食的食物。显示巴利原文
1276. Abhihāraṅge vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘tasmi’’ntiādi. Aḍḍhateyye tasmiṃ ṭhāne ṭhatvāti yojanā, dviratanavidatthipamāṇe tasmiṃ ṭhāne ṭhatvāti attho. Abhihaṭanti upanītaṃ. Tādisanti abhihaṭasadisaṃ, pavāraṇapahonakānaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataranti attho.
1277-8 「在支撑物上或池中」者,亦在环状等叶制支撑物上。「在两腿上」者,在两腿之间,意为膝上。「拿来后」者,持来后。「取食」者,此处应补「从此」,连接为「从此取食」,即坐在近处而说。「食」者,是举例,意为五种食物中的任何一种。「那」者,如是应取之所说食物等食物。「以及持来的」者,此处『以及』一词是填充语词,或表『唯』义,连接为『唯无持来』。显示巴利原文
1277-8.Ādhārake vāpīti valayādipattādhārakepi. Ūrūsūti dvinnaṃ ūrūnaṃ majjhe, aṅketi attho. Āharitvāti abhiharitvā. Bhattaṃ gaṇhātīti ettha ‘‘ito’’ti seso, ‘‘ito bhattaṃ gaṇhā’’ti anantare nisinno ca bhāsatīti yojanā. Bhattanti upalakkhaṇaṃ, pañcasu bhojanesu yaṃ kiñcīti attho. Tanti tathā gaṇhituṃ vuttabhattādibhojanaṃ. Abhihārassa cāti ettha ca-saddo padapūraṇattho, evakārattho vā, abhāvā evāti yojanā.
1279 「食篮」者,这是举例。显示巴利原文
1279.‘‘Bhattapacchi’’nti idaṃ upalakkhaṇaṃ.
1280 「正被给予」者,此处应补「在食物中」。「其他」者,指坐在手臂范围内的那位。因无持来支分的缘故,他未作邀请。显示巴利原文
1280.Dīyamāneti ettha ‘‘bhojane’’ti seso. Itaroti hatthapāse nisinno. Abhihāraṅgassa abhāvā so na pavāritoti.
1281 为显示拒绝支分的判定,而说「以身」等。因以语言持来并非支分,故说「以身持来」。如所说:「拒绝以语言持来者,没有邀请。」拒绝已持来的食物时,移动手指或手,或对手中所持之物作任何移动等身表,或举眉,或怒视,如此名为以身拒绝。说「够了」、「我不取」、「请来」、「请接受」、「勿倾倒」、「请离去」等如此言语,名为以语言拒绝。显示巴利原文
1281. Paṭikkhepaṅge vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘kāyenā’’tiādi. Vācābhihārassa anaṅgattā āha ‘‘kāyenābhihaṭa’’nti. Yathāha ‘‘vācāya abhihaṭaṃ paṭikkhipato pavāraṇā natthī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239). Abhihaṭabhojanaṃ paṭikkhipituṃ aṅguliyo vā hatthaṃ vā hatthagatassa kassaci calanādiṃ yaṃ kañci kāyavikāraṃ karonto, bhamuṃ ukkhipanto, kujjhitvā olokento vā kāyena paṭikkhipatīti vuccati. ‘‘Ala’’nti vā ‘‘na gaṇhāmī’’ti vā ‘‘āgamehī’’ti vā ‘‘adhivāsehī’’ti vā ‘‘mā ākirā’’ti vā ‘‘apagacchāhī’’ti vā evamādikaṃ vadanto vācāya paṭikkhipatīti vuccati.
1282-3 所谓“倾倒”,在此处也应连接“以及”。虽说者心存制止,但由制止之语中,并无以“倾倒”等表述的邀请,因此说“然而无邀请”。意即,然而并无邀请。显示巴利原文
1282-3.Ākirāti etthāpi ‘‘iti cā’’ti yojetabbaṃ. Evaṃ vadantassa nivāretukāmatācitte satipi nivāraṇavacanena hontaṃ pavāraṇaṃ ākirātiādividhivacane na hotīti āha ‘‘na pana’nti pavāraṇā’’ti. Pavāraṇā pana na atthīti yojanā.
1284 所谓“取味”,是连接“你们取味”这句话。“闻彼”者,意为听闻了那句话。显示巴利原文
1284. ‘‘Rasaṃ gaṇhathā’’ti vadeti sambandho. Taṃ sutvāti taṃ vacanaṃ sutvā.
1285 “萨拉”者,此仅是语音上的称说。“伊达”者,以通称指鱼肉,成为邀请的支分。因“鱼汁”与“肉汁”于此处亦有并列复合词之可能,故也说为“取鱼、取肉”,彼亦成为支分。显示巴利原文
1285.‘‘Sāra’’nti idaṃ vaṇṇabhaṇanamattaṃ. ‘‘Ida’’nti sāmaññena macchamaṃsaṃ vadati, pavāraṇaṅgaṃ hoti. Maccharasaṃ maṃsarasanti ettha dvandasamāsassapi sambhavato ‘‘macchaṃ, maṃsaṃ gaṇhā’’ti ca vuttaṃ hoti, tañca aṅgaṃ hoti.
1286 若说“取汁”,因其并无选择,故不成为邀请之支分。所以说“若有肉”。显示巴利原文
1286. ‘‘Rasaṃ gaṇhā’’ti vutte panassa vikappassa abhāvā pavāraṇassa aṅgaṃ na hoti. Tenevāha ‘‘atthi ca maṃsaṃ ce’’ti.
1287 “少留片刻”意为:请等待须臾之时。显示巴利原文
1287.Muhuttaṃāgamehīti kañci kālaṃ olokehi.
1288 “般那萨等”中,以“等”字包含了韦坦伽等。显示巴利原文
1288.Panasādīhīti ādi-saddena vettaṅgādīnaṃ gahaṇaṃ.
1290 「鱼汤、肉汤」者,此处复合词的不同构成方式,应如同「鱼汁、肉汁」中所见一般来理解。显示巴利原文
1290.Macchasūpaṃ maṃsasūpanti ettha samāsavikappā ‘‘maccharasaṃ maṃsarasa’’nti ettha viya daṭṭhabbā.
1291 「咖兰巴咖」是混合鱼肉或其他所做成的特殊汤名。正因如此,若说「取肉咖兰巴咖、取鱼咖兰巴咖」,则拒绝便成邀请;若只说「取咖兰巴咖」,则因言词不确定而不成。为显示与咖离拉汤等具有相同的判定规则,故说「此即所说之理」。显示巴利原文
1291.Karambakanti macchamaṃsena vā aññena vā missasseva sūpavisesassa nāmaṃ. Teneva ca ‘‘maṃsakarambakaṃ gaṇhatha, macchakarambakaṃ gaṇhathā’’ti vutte nisedhena pavāraṇā hoti, ‘‘karambakaṃ gaṇhathā’’ti vutte aniyatavacanattā na hoti. Kaḷīrasūpādīhi samānavinicchayabhāvaṃ dassetumāha ‘‘eseva nayo vutto’’ti.
1292 「已说」者,即指已说之处。显示巴利原文
1292.Vuttasminti vutte.
1293 「以何」者,以饭食。「被询问」者,被说『取之』。「彼饭食之」。「有粥之」,因粥存在之故。「如是因」者,此乃邀请之因。显示巴利原文
1293.Yenāti bhattena. Āpucchitoti ‘‘gaṇhathā’’ti vutto. Tassa bhattassa. Atthitāya yāguyā vijjamānattā. Iti kāraṇanti idaṃ pavāraṇakāraṇaṃ.
1294 当说『取混粥』时,若彼粥在彼所持来之钵中与所投入之饭食等量或更多,如是说后,比丘不因拒绝所持来而作邀请,如是连接。「如是」者,表示不悦。以此故将说『然因难见』。显示巴利原文
1294. ‘‘Yāgumissakaṃ gaṇhā’’ti vutte sā yāgu tattha tasmiṃ abhihaṭe bhājane pakkhittabhattena samā vā bahutarā vā ce hoti, so evaṃ vatvā abhihaṭaṃ paṭikkhepaṃ bhikkhu na pavāreti kirāti yojanā. Kirāti aruciṃ sūceti. Teneva vakkhati ‘‘kāraṇaṃ pana duddasa’’nti.
1295 「一切处」者,指在一切注释书中。显示巴利原文
1295.Sabbatthāti sabbaaṭṭhakathāsu.
1296 「分离而作」的意思是:将汤汁或乳从饭食中分离出来,做到连一粒米也不混入其中。显示巴利原文
1296.Visuṃ katvāti ekasitthampi yathā na hoti, tathā rasaṃ vā khīraṃ vā bhattato viyojetvā.
1297 「正行时即」是指:直至食事结束,于此期间都保持行走。正如所说:「行者在到达河水满溢之处后,不站立,而在河岸绕过丛林行走;登上船或桥后,也不站立、不转身,继续行走。」显示巴利原文
1297.Gacchantenevāti yāva bhojananiṭṭhānaṃ, tāva gacchanteneva. Yathāha ‘‘gacchantena nadipūraṃ pattenapi aṭṭhatvā naditīre gumbaṃ parikkhipitvā vicarantena nāvaṃ vā setuṃ vā āruḷhena aṭṭhatvā vaṭṭetvā vicarantenā’’ti.
1298 「彼」指行去者。「彼处」意为从彼处,意指行走的威仪遭到破坏。显示巴利原文
1298.Soti gacchanto. Tatoti ṭhānato, gamanairiyāpathassa vikopitattāti adhippāyo.
1299 “不移动座位”,即不移动坐姿所触之处,意谓不起立。于结集文句中说道:“犹如不与取,应将离开座位视作犯行。”显示巴利原文
1299.Āsanaṃavicāletvāti nisajjāvasena phuṭṭhaṭṭhānaṃ acāletvā, anuṭṭhahitvāti vuttaṃ hoti. ‘‘Adinnādāne viya ṭhānācāvanaṃ gahetabba’’nti gaṇṭhipade vuttaṃ.
1300 “彼处”,指食罢谢请之后,或指所坐之处。“从此”或“从这里”。“即使少许移动”,指从所坐之处向此方或彼方稍作移动,意即离去。显示巴利原文
1300.Tatoti pavāritakālato uddhaṃ, tato nisinnaṭṭhānato vā. Ito, etto vā. Īsakampi saṃsaritunti nisinnaṭṭhānato ito cito ca thokampi saṃsarituṃ, apagantunti attho.
1301 “一切处”,指凳子等所有可移动的座具。“知律者”一语,意谓了知注疏中所说:“然而若连床一起抬起移至他处,则为允许”,以及“于凳子等,亦同此裁决”之义。显示巴利原文
1301.Sabbatthāti pīṭhakādisaṃhārime sabbasmiṃ āsane. ‘‘Vinayaññunā’’ti iminā ‘‘sace pana naṃ saha mañcena ukkhipitvā aññatra nenti, vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239) aṭṭhakathāyaṃ ‘‘pīṭhakādīsupi ayameva vinicchayo’’ti vuttabhāvaṃ jānantenāti vuttaṃ hoti.
1302 「卧下」:此处依据「辗转者,不应从所卧之侧越过其处」的语句,意思是:不离开先前所卧的处所,仍复躺下。所谓「如是」,即是蹲踞而住的意思。注疏中说:「然而应于其身下铺设草席或某种坐具。」显示巴利原文
1302.Nipajjitvāti ettha ‘‘parivattantena yena passena nipanno, tassa ṭhānaṃ nātikkametabba’’nti vacanato pubbasayitaṭṭhānaṃ avijahitvā sayitvāyevāti attho. Tathevāti ukkuṭiko hutvāvāti vuttaṃ hoti. ‘‘Tassa pana heṭṭhā palālapīṭhaṃ vā kiñci vā nisīdanakaṃ dātabba’’nti (pāci. aṭṭha. 238-239) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.
1303 「作残食者」:学人应将钵倾斜,当食物被示现之后,便应说「此一切已足」——这是文句的连结。其中,作残食者:注疏中列举了八种方式——「残食者,名为已作净、已作受持、已作举起、已在手范围内作、已由已食者作、已由已食且受请未离座者作、已说『此一切已足』、为病人所作残食」——除去最后一种,由前七种律仪行相而作残食者,便是此处所说。如说:「以此七种律仪行相,凡残食……」等。显示巴利原文
1303. Atirittaṃ karontena sikkhunā bhājanaṃ onametvāna bhojane dassite atha ‘‘alametaṃ sabba’’nti vattabbanti yojanā. Tattha atirittaṃ karontenāti ‘‘atirittaṃ nāma kappiyakataṃ hoti, paṭiggahitakataṃ hoti, uccāritakataṃ hoti, hatthapāse kataṃ hoti, bhuttāvinā kataṃ hoti, bhuttāvinā pavāritena āsanā avuṭṭhitena kataṃ hoti, ‘alametaṃ sabba’nti vuttaṃ hoti, gilānātirittaṃ hotī’’ti (pāci. 239) vuttesu aṭṭhasu ākāresu antaṃ vinā purimehi sattahi vinayakammākārehi atirittaṃ karontenāti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘imehi sattahi vinayakammākārehi yaṃ atiritta’’ntiādi (pāci. aṭṭha. 238-239).
此处,被带来用以作残食的食物,既是净的,也因与姜、蒜等净物结合,又无不净之肉,且未生起污家等过失,故名为「作」。因说「此一切已足」而成就残食,如是既净且作,故说「已作净」。如是对以下诸词,亦应了知「作」字的含义及复合词的解析。其余诸词中:由比丘所受持者,名为「已作受持」;受持之后,由前来的比丘略微举起或倾出示现,名为「已作举起」;对于前来请作净者,在二肘半的手范围内所作之残食,名为「手范围内作」;凡任何食物,乃至以草尖取食,因已食故,彼为「已食者」,如所说:「五种食物中任一,乃至以草尖已食者」;进食时成为受请者而未离座者,名为「已食者、已受请、未离座者」,由此人所作者,即是「已食者所作」「已受请、未离座者所作」;以「此一切已足」之语遮止而说,故明示「说『此一切已足』」。这些名为七种律仪行相。显示巴利原文
Idha atirittaṃ kātuṃ abhihaṭabhojanaṃ kappiyañca nāma hoti, kappiyakatena siṅgiveralasuṇādivatthunā yuttatāya ca akappiyamaṃsābhāvena ca kuladūsanādīhi anuppannabhāvena ca katañca nāma hoti. ‘‘Alametaṃ sabba’’nti atirittakatabhāvato evaṃ kappiyañca taṃ kataṃ cāti kappiyakatanti vuttaṃ hoti. Evamuparipi kata-saddassa attho ca samāsaviggaho ca veditabbo . Avasiṭṭhapadesu bhikkhunā paṭiggahitaṃ paṭiggahitaṃ nāma. Taṃ kārāpetvā āgatena bhikkhunā thokaṃ uccāretvā, otāretvā vā dassitaṃ uccāritakataṃ nāma. Kappiyaṃ kārāpetumāgatassa aḍḍhateyyahatthappamāṇahatthapāsabbhantaragatena atirittakataṃ ‘‘hatthapāse kata’’nti vuccati. Antamaso pavāraṇajanakaṃ yaṃ kiñci bhojanaṃ kusaggenāpi gahetvā bhuttattā bhuttāvinā. Yathāha ‘‘pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ antamaso kusaggenāpi bhuttaṃ hotī’’ti. Bhuñjanto pavārito hutvā yo āsanaṃ na kopeti, so bhuttāvī pavārito ‘‘āsanā avuṭṭhito’’ti vuccati, tena kataṃ ‘‘bhuttāvinā…pe… avuṭṭhitena kata’’nti vuttaṃ. ‘‘Alametaṃ sabba’’nti vacībhedaṃ katvā vuttaṃ ‘‘alametaṃ sabbanti vuttaṃ hotī’’ti dassitaṃ. Ayaṃ sattavidho vinayakammākāro nāma.
然而,“病人残食”虽未在此偈中直接说出,但为了显示非残食之义,将于随后所说的“作”等偈中,从“非病人残食”这一用语的反面来理解。从病人那里剩下的食物,即为了在其他日子食用而储存者,也名为“病人残食”。显示巴利原文
Gilānātirittakaṃ pana imissā gāthāya avuttampi anatirittasandassanatthaṃ vakkhamānāya ‘‘kata’’ntiādigāthāya ‘‘na gilānātirittañcā’’ti imassa vipariyāyato veditabbaṃ. Gilānato atirittaṃ, tassa aññadinesu bhuñjanatthāya upaṭṭhāpitampi gilānātirittaṃ nāma.
“由彼比丘”一语,配合“已食者”以及“已食、已受请、已离座”等所说方式,特指那类明确的比丘,即:对于五种能引发受请的食物,哪怕只是少许已进食者,即为已食者;或是已食且已受请但尚未离座者,这便是所说。“倾斜容器”者,此处应补入“于所示食物”,并以“然后”连接。像姜等应作净的食物,先作净,再令受持,进入手边范围后,那位令作残食的比丘稍稍倾斜容器而举起,在示食的时刻之后,便是“倾斜容器”之义。为了显示应再进一步操作,故说“足矣”等。显示巴利原文
‘‘Tena bhikkhunā’’ti iminā ‘‘bhuttāvinā’’ti ca ‘‘bhuttāvinā pavāritena āsanā vuṭṭhitenā’’ti ca vuttappakārena visiṭṭhaṃ teneva pākaṭaṃ bhikkhuṃ parāmasati, pavāraṇajanakānaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ appamattakampi bhuttāvinā, bhuttāvī pavāritopi hutvā āsanā avuṭṭhitena vā bhikkhunāti vuttaṃ hoti. Onamitvāna bhājaneti ettha ‘‘dassite bhojane’’ti seso, ‘‘athā’’ti iminā sambandho. Kappiyakaraṇārahāni siṅgiverādīni kappiyaṃ kāretvā paṭiggahāpetvā āgantvā hatthapāsabbhantare patvā atirittaṃ kārāpentena bhikkhunā bhājanaṃ thokaṃ onāmetvā uccāretvā dassitakālānantarāti vuttaṃ hoti. Uttari kātabbaṃ dassetumāha ‘‘ala’’ntiādi.
至此,以“由彼比丘”含摄了“已食者所作”与“已食且已受请而未离座者所作”这两个条件。以“倾斜容器”含摄了“已作举起”。而“已作净、已作受持、手边范围所作”这三项,则由表示无间的“然后”一词含摄。“此一切已足”一语,应视为在此处以自身形式显示。显示巴利原文
Ettāvatā ‘‘tena bhikkhunā’’ti iminā ‘‘bhuttāvinā kataṃ, bhuttāvinā pavāritena āsanā avuṭṭhitena kata’’nti aṅgadvayaṃ saṅgahitaṃ. ‘‘Onametvāna bhājana’’nti iminā ‘‘uccāritakataṃ hotī’’ti idaṃ saṅgahitaṃ. ‘‘Kappiyakataṃ, paṭiggahitakataṃ, hatthapāsekata’’nti idaṃ tayaṃ anantariyavācinā atha-saddena saṅgahitaṃ. ‘‘Alametaṃ sabba’’nti idaṃ panettha sarūpeneva dassitanti daṭṭhabbaṃ.
1304 并非只有放置在钵中的食物才应作残食。为了说明放置在筐等容器中、无论何种容器中的食物也应如此作,故说「然而净」等。'昆迪',即研钵。'容器',指所取用的任何容器。显示巴利原文
1304. Patte ṭhitabhojanameva atirittaṃ kātabbanti natthi, pacchiādīsu yattha katthaci bhājane ṭhitampi kātabbanti dassetumāha ‘‘kappiyaṃ panā’’ti. Kuṇḍeti bhaṇḍukkhaliyaṃ. Bhājaneti yaṃ kiñci bhājanaṃ gahitaṃ.
1305 「此」:这已作残食的食物。应作「唯除此一」的连接。虽然说了「允许」,但为涂油等用途而取用时,故说「应食」,意思是:除了此一之外,应由他人受用。显示巴利原文
1305.Etanti atirittakataṃ etaṃ bhojanaṃ. Taṃ ekameva ṭhapetvāti yojanā. ‘‘Vaṭṭatevā’’ti vuttepi abbhaṅgādīnamatthāyāti gaṇheyyunti āha ‘‘bhuñjitabba’’nti, tamekaṃ vinā parehi paribhuñjitabbanti attho.
1306-7 「作净已」:作残食之后。「若投入」:如果投进。应这样连接:再次同样作残食之后,应食。显示巴利原文
1306-7.Kappiyaṃ kāretvāti atirittaṃ kāretvā. Ākiranti ceti yadi pakkhipanti. Puna tathā atirittaṃ kāretvā bhuñjitabbanti yojanā.
为说明“彼应由谁作余剩”,故说“由谁”等。“彼”,指已作余剩的食物。“由未作者”,应理解为:由最初未作余剩的比丘应作。如所说:“‘由未作者’,即由另一位比丘,由最初未作者,应由彼作。”或者,凡未作者,应由彼单独作。“凡未作者”,指该已作余剩的食物中,凡未投入而未作余剩的部分。“应由彼单独作”,即后来投入的食物,应以取另一容器的方式单独作,使其不与已作余剩者混合,此事亦应由最初已作余剩者作余剩。如所说:“‘凡未作者’,由最初作净者,凡未作者应作。但在最初容器中不得作。因为若在其中作,则与最初所作一起成为已作,故在另一容器中作为适当,这是意趣所在。”显示巴利原文
Taṃ kena atirittaṃ kātabbanti āha ‘‘yenā’’tiādi. Tanti atirittakataṃ bhojanaṃ. Yena akatanti yena bhikkhunā paṭhamaṃ atirittaṃ na kataṃ, tena kātabbanti sambandho. Yathāha ‘‘yena akatanti aññena bhikkhunā yena paṭhamaṃ na kataṃ, tena kātabba’’nti (pāci. aṭṭha. 238-239). Yaṃ vā akataṃ, taṃ visuṃ tena vā kātabbanti yojanā. Yaṃ vā akatanti tasmiṃ atirittakatabhojane apakkhittaṃ yaṃ bhojanaṃ atirittaṃ na kataṃ. Taṃ visuṃ tena vā kātabbanti pacchā pakkhittaṃ bhojanaṃ atirittaṃ katena yathā amissaṃ hoti, tathā aññassa bhājanassa gahaṇavasena visuṃ kāretvā tena paṭhamaṃ katātirittenāpi atirittaṃ kātabbaṃ. Yathāha – ‘‘yañca akatanti yena paṭhamaṃ kappiyaṃ kataṃ, tenāpi yaṃ akataṃ, taṃ kātabbaṃ. Paṭhamabhājane pana kātuṃ na labbhati. Tattha hi kariyamānaṃ paṭhamaṃ katena saddhiṃ kataṃ hoti, tasmā aññasmiṃ bhājane kātuṃ vaṭṭatīti adhippāyo’’ti.
1308 所谓“以不净等七种”,是指由“所谓非余剩,即未作净者、未受持者、未唱令者、在伸手范围外作者、未食者作者、已食且已拒食且已离座者作者、未说‘此一切已足够’者”所说的七种律行方式。应连接为“已作余剩”;句读则为“成为非余剩”。显示巴利原文
1308.Akappiyādīhisattahīti ‘‘anatirittaṃ nāma akappiyakataṃ hoti, appaṭiggahitakataṃ hoti, anuccāritakataṃ hoti, ahatthapāse kataṃ hoti, abhuttāvinā kataṃ hoti, bhuttāvinā ca pavāritena āsanā vuṭṭhitena kataṃ hoti, ‘alametaṃ sabba’nti avuttaṃ hotī’’ti (pāci. 239) vuttehi sattahi vinayakammākārehi. Atirittaṃ katanti yojanā. ‘‘Hoti anatirittaka’’nti padacchedo.
1309 为说明即使在近时作余剩,也不应想着“我早晨已食”或“我稍食”而作,故说“即使”等。“近时所持来者亦”,即连在近时持来的食物也。显示巴利原文
1309. Upakaṭṭhavelāyapi atirittaṃ karontena ‘‘ahaṃ pātova bhuñji’’nti vā ‘‘thokaṃ paribhuñji’’nti vā acintetvā kātabbanti dassetumāha ‘‘yopī’’tiādi. Upakaṭṭhūpanītampīti upakaṭṭhavelāya upanītampi bhojanaṃ.
1310 “时分等时限”指时分限、七日限、尽形寿限。“不混”即不杂于食物。应如此连接:食用那种时分等时限物。显示巴利原文
1310.Yāmādikālikanti yāmasattāhayāvajīvikakālikaṃ. Anāmissanti āmisena amissaṃ. Taṃ yāmādikālikaṃ paribhuñjatoti sambandho.
1312 “如同病者的食余,为‘或许何时将吃’而放置者,亦名为病者余剩”,注疏中如是说。又有人说:“在精舍等处,病者应得的份额亦名为病者余剩。”显示巴利原文
1312. Gilānassa bhuttātirittaṃ viya kadāci bhuñjissatīti uddissa ṭhapitampi gilānātirittaṃ nāmāti aṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 238-239 atthato samānaṃ) vuttaṃ. ‘‘Vihārādīsu gilānassa pāpuṇanakoṭṭhāsampi gilānātirittaṃ nāmā’’ti vadanti.
1313 “以咖提那衣”者,指以最初的咖提那衣。显示巴利原文
1313.Kathinenāti paṭhamakathinena.
1314 「以非余剩」:于此应补“以副食或主食”。其中,“副食”指除五种主食、时分药、七日药、尽形寿药之外的所有时分食,如所说除五种主食外,一切时分食皆称副食。“主食”指五种主食:饭、粥、炒粮、鱼、肉,如所说。此中的判定已于紧接其后的学处中说明。“应请”:于此应补“持来”。“持来而请”即持来食物后这样邀请:“来,比丘,随你所愿之量取用,咀嚼或啖食吧”。“已请”一词,其义如上所说。“知”者,通过闻或见而知对方已被请的状况。“期待诘责”即期待被呵责、举罪、令羞愧之状。“已食”者,以彼加行,由他人食罢而结束。“彼之”即知道对方已被请的状况,却命令“进食”的人,他的……显示巴利原文
1314.Anatirittenāti ettha ‘‘khādanīyena vā bhojanīyena vā’’ti seso. Ettha ‘‘khādanīyaṃ nāma pañcabhojanāni yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ ṭhapetvā avasesa’’nti (pāci. 239) vuttaṃ pañcabhojanato aññaṃ sabbaṃ yāvakālikaṃ khādanīyaṃ nāma. ‘‘Bhojanīyaṃ nāma pañca bhojanāni odano kummāso sattu maccho maṃsa’’nti (pāci. 239) vuttaṃ. Ettha vinicchayo anantarasikkhāpade vutto. Pavāreyyāti ettha ‘‘abhihaṭṭhu’’nti seso. Abhihaṭṭhuṃ pavāreyyāti abhiharitvā ‘‘handa bhikkhu yāvatakaṃ icchasi, tāvatakaṃ gahetvā khāda vā bhuñja vā’’ti evaṃ pavāreyya. ‘‘Pavārita’’ntipadaṃ vuttatthameva. Jānanti sutvā vā disvā vā tassa pavāritabhāvaṃ jānanto. Āsādanāpekkhoti āsādanaṃ codanaṃ maṅkukaraṇabhāvaṃ apekkhamāno. Bhutteti tassa payogena itarena bhuñjitvā pariyosāpite. Tassāti yo tassa pavāritabhāvaṃ ñatvā ‘‘bhuñjā’’ti niyojesi, tassa.
1315-6 因说“一人进食,另一人得波逸提”,为消除“怎会如此”之疑,故以“恶作……乃至……已示”作释。“他人之取”:为令已受请的比丘进食而接受食物。“于吞咽之加行中”:此处也连接“他人的”。一切皆恶作,及波逸提。“已示”意为:持来,犯恶作;因彼语而受取“我将食、我将啖食”,犯恶作;每一吞咽,犯恶作;食事完毕,犯波逸提。此乃世尊所示。显示巴利原文
1315-6. Ekassa bhuñjanena aññassa pācitti hotīti kathametanti āsaṅkāya tathā vuttattā pariharitumāha ‘‘dukkaṭaṃ…pe… dassita’’nti. Itarassa gahaṇeti pavāritabhikkhuno bhuñjanatthāya paṭiggahaṇe. Ajjhohārapayogesu cāti etthāpi ‘‘itarassā’’ti sambandho. Sabbaṃ dukkaṭaṃ, pācittiyañca. Dassitanti ‘‘abhiharati, āpatti dukkaṭassa. Tassa vacanena ‘khādissāmi bhuñjissāmī’ti paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassa. Ajjhohāre ajjhohāre āpatti dukkaṭassa. Bhojanapariyosāne āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 244) desitaṃ bhagavatāti attho.
1317 「于两者皆疑」:于已请与未请皆心有疑。「已阐明恶作」:已指示“于已请生疑,于未请生疑,犯恶作”。显示巴利原文
1317.Ubhayatthāpi vimatissāti pavārite ca apavārite ca vimatissa. Dukkaṭaṃ paridīpitanti ‘‘pavārite vematiko. Appavārite vematiko, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 245) desitaṃ.
1318 「令作」者,此处应补上「食」字。「为他人」者,此处应补上「持去」字。显示巴利原文
1318.Kārāpetvāti ettha ‘‘bhuñjāhī’’ti seso. Aññassatthāyāti ettha ‘‘abhiharanto gacchāhī’’ti seso.
1319 「如辱骂语」者,这是指它与不与取有相同的所生起因。显示巴利原文
1319.Omasavādatulyāvāti idaṃ adinnādānasamuṭṭhānaṃ sandhāyāha.
1320 「副食或」者,是指除了五种主食和三种时限食之外,其余任何食物。「主食或」者,是指五种主食中的任何一种。「非时」者,指时已过。所谓时,是从黎明升起直至日中,其余则为非时。如律所说:「非时者,即日中过后,乃至黎明升起。」(《比丘戒》249)日中正立时亦摄入时中。又如律所说:「日中正立时,亦摄于时中。然从彼时起,不得嚼食或啖食,但可急速饮用。若有疑者,不应为之。为明时之界限,应设置时标,并应于时限内完成食事。」「罪」者,即波逸提。显示巴利原文
1320.Khādanīyaṃ vāti pañca bhojanāni ca kālikattayañca vinā avasesesu yaṃ kiñci vā. Bhojanīyaṃ vāti pañcasu bhojanesu aññatarampi. Vikāleti vigate kāle. Kālo nāma aruṇuggamanato yāva majjhantikā, tadañño vikālo. Yathāha ‘‘vikālo nāma majjhantike vītivatte yāva aruṇuggamanā’’ti (pāci. 249). Ṭhitamajjhantikopi kāleyeva saṅgayhati. Yathāha ‘‘ṭhitamajjhantikopi kālasaṅgahaṃ gacchati. Tato paṭṭhāya pana khādituṃ vā bhuñjituṃ vā na sakkā, sahasā pivituṃ pana sakkā bhaveyya. Kukkuccakena pana na kātabbaṃ. Kālaparicchedajānanatthañca kālatthambho yojetabbo, kālabbhantareva bhattakiccaṃ kātabba’’nti (pāci. aṭṭha. 248-249). Dosanti pācittiyaṃ.
1321 “副食或主食”中,主食的相状已于自恣学处中说明,故先就相状说明副食,即言“凡食物所成”等。“此中”指这些副食与主食。凡是森林中的根、果等所成食物,归属于时限食者,即是副食,应如此连接。“为于时限食不迷惑故”,此处依偈颂省略了ma字,意为不迷惑。“此”指引出下文。显示巴利原文
1321. ‘‘Khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā’’ti ettha bhojanīyassa pavāraṇasikkhāpade dassitasarūpattā khādanīyaṃ tāva sarūpato dassetumāha ‘‘yamāmisagata’’ntiādi. Etthāti etesu khādanīyabhojanīyesu. Yaṃ pana vanamūlaphalādikaṃ āmisagataṃ āmise yāvakālike pariyāpannaṃ, taṃ khādanīyanti yojanā. Kālikesvasamohatthanti ettha gāthābandhavasena ma-kāralopo, asammohatthanti vuttaṃ hoti. Idanti vakkhamānaṃ sandhāyāha.
1322 “根”指树木、藤蔓的任何根部。“块茎”指树木、藤蔓的块茎。“藕根”指莲丛根块茎。“顶”指棕榈、椰子等的顶端,竹笋、嫩芽亦摄于此中。“茎干”指甘蔗等的茎干。“皮”指树皮。“叶”指树叶。“花”指花朵。“果”指树木、藤蔓等的果实。“核”指树木、藤蔓等的种子。“粉”指谷物等的粉末。“树脂”指树液。“副食”一词,于各处文脉中可得。显示巴利原文
1322.Mūlanti yaṃ kiñci rukkhalatānaṃ mūlaṃ. Kandanti rukkhalatānameva kandaṃ. Muḷālanti padumagacchamūlakandaṃ. Matthakanti tālanāḷikerādīnaṃ matthakaṃ, veḷukaḷīrapallavaṅkurānañca ettheva saṅgaho. Khandhakanti ucchuādikhandhakaṃ. Tacanti challi. Pattanti paṇṇaṃ. Pupphanti kusumaṃ. Phalanti rukkhalatādīnaṃ phalaṃ. Aṭṭhīti rukkhalatādibījaṃ. Piṭṭhanti dhaññādipiṭṭhaṃ. Niyyāsanti silesaṃ. ‘‘Khādanīya’’nti sabbattha pakaraṇato labbhati.
1323 如是安立副食的总目后,为显示其各自之相,而说“根副食等”等。其中,树根即是副食,以此为始,作此分别。“仅示入口,当知”,此处省略“由我所行”。“仅入口”指仅示入门之量,若详尽显示,畏繁者将先生恐惧,故略说副食,即如此说。为显此说之目的,而说“为比丘们于名与义之通达”,即为了令比丘们对根副食等的名称及其意义能得通达。显示巴利原文
1323. Evaṃ khādanīyānaṃ mātikaṃ nikkhipitvā te sarūpato dassetumāha ‘‘mūlakhādanīyādīna’’ntiādi. Tattha rukkhamūlameva khādanīyaṃ, taṃ ādi yesanti viggaho. Mukhamattanidassanaṃ nibodhathāti ettha ‘‘mayā kariyamāna’’nti seso. Mukhamattanti pavesadvāramattaṃ, niravasesato dassane papañcabhīrukānaṃ pubbe bhayaṃ hotīti saṅkhepato khādanīyāni dassissanti vuttaṃ hoti. Tathā dassane payojanamāha ‘‘nāmatthesu bhikkhūnaṃ pāṭavatthāyā’’ti, mūlakhādanīyādīnaṃ nāmesu ca tadatthesu ca bhikkhūnaṃ pāṭavuppādanatthanti attho.
1324-5 萝卜、根茎等,唯应依教授而了知。纵以其他方式说明,亦无法令人了知。即使以其他方式说明,不知诸名称者仍会生起迷惑,故此处不予详述。「菜蔬」是指可作汤的叶类。「此中」指此学处。「为食之义」:为食而作的目的,即指食用的作用。也有写为「为肉类之义」者。「广说」即详解。显示巴利原文
1324-5. Mūlakamūlādīni upadesatoyeva veditabbāni. Na hi tāni pariyāyantarena vuccamānānipi sakkā viññātuṃ. Pariyāyantarenapi hi vuccamāne taṃ taṃ nāmaṃ ajānantānaṃ sammohoyeva siyā, tasmā tattha na kiñci vakkhāma. Sākānanti sūpeyyapaṇṇānaṃ. Idhāti imasmiṃ sikkhāpade. Āhāratthanti āhārena kattabbapayojanaṃ, āhārakiccanti vuttaṃ hoti. ‘‘Āmisattha’’ntipi likhanti. Pharantīti vitthārenti.
1326 「老熟」指陈旧的块茎。连接为:「凡是那些老熟」。其余的老熟部分属于时限食,应如此连接。「其余」是指所说的萝卜等。如所说:「然而萝卜、卡拉咖、嘉基哩根的老熟部分,依然归于肉类所摄。」显示巴利原文
1326.Jaraṭṭhanti purāṇakandaṃ. Yaṃ taṃ jaraṭṭhanti sambandho. Sesānaṃ jaraṭṭhaṃ yāvakālikanti yojanā. Sesānanti mūlakādīni vuttāni. Yathāha ‘‘mūlakakhārakajajjharīmūlānaṃ pana jaraṭṭhānipi āmisagatikānevā’’ti (pāci. aṭṭha. 248-249).
1331 「已洗」指已生成的粉末。显示巴利原文
1331.Dhototi nibbattitapiṭṭho.
1332 “未洗之乳蔓藤根”:此为连结解说。“超越语句之道”:由于无法用‘某某或某某’这样的言语来指明其边际,故称为超越言说之道。显示巴利原文
1332. Adhoto khīravalliyā kandoti yojanā. Vākyapathātītāti ‘‘asuko vā asuko vā’’ti vatvā pariyantaṃ pāpetuṃ asakkuṇeyyattā vacanapathātītā.
1333 “芬陀利迦”者,白色;“钵头摩”者,红色。显示巴利原文
1333.Puṇḍarīkaṃ setaṃ. Padumaṃ rattaṃ.
1334 “生起”者,即已生。显示巴利原文
1334.Sambhavaṃ jātaṃ.
1338 「老熟之根束」:指根茎下方极度成熟之处。显示巴利原文
1338.Jaraṭṭhabundoti kandassa heṭṭhā atīva pariṇataṭṭhānaṃ.
1339 「入于地中」者,指进入地内,沉没地中而去的嫩茎。显示巴利原文
1339.Pathaviyaṃ gatoti antopathaviyaṃ gato, pathaviyaṃ nimujjitvā gatataruṇadaṇḍoti vuttaṃ hoti.
1340 如是入于地内。「叶柄,睡莲等的」,此为词句分解。『一切』者,幼嫩的与成熟的皆是。睡莲等的,以及莲花种类的一切叶柄,应结合为「为时限食」。显示巴利原文
1340. Evaṃ antobhūmiyaṃ gato. ‘‘Paṇṇadaṇḍo uppalādīna’’nti padacchedo. Sabboti taruṇopi pariṇatopi. Uppalādīnaṃ, padumajātiyā ca sabbo paṇṇadaṇḍo yāvakālikoti yojanā.
1345 所谓‘叶副食’,即指名为‘叶’的副食。显示巴利原文
1345.Pattakhādanīyaṃnāmāti pattasaṅkhātaṃ khādanīyaṃ nāma.
1348 ‘萝卜等’者,是指‘萝卜与苦瓜’等偈颂中所说的萝卜等物。显示巴利原文
1348.Mūlakādīnanti ‘‘mūlakaṃ khārakañcevā’’tiādikāya gāthāya vuttamūlakādīnaṃ.
1349 ‘花蕊’者,是指莲花的蕊。显示巴利原文
1349.Kaṇṇikāti padumakaṇṇikā.
1360 “露兜树等”一句中,此处以“等”字包含酸角。“棕榈果核”是指幼嫩果实的核。显示巴利原文
1360.Ketakādīnanti ettha ādi-saddena timbarusakaṃ gahitaṃ. Tālaphalaṭṭhīti taruṇaphalānaṃ aṭṭhi.
1361 “普那嘎树与蜜树之核”和“普那嘎树蜜树核”,在诸写本中见有两种读法,但其义理唯一。应作词句分解为“石榴核”。“无肉”是指尽形寿的物品。显示巴利原文
1361.‘‘Punnāgamadhukaṭṭhīnī’’ti ca ‘‘punnāgamadhukaṭṭhicā’’ti ca potthakesu ubhayathā pāṭho dissati, attho pana ekoyeva. ‘‘Selu aṭṭhī’’ti padacchedo. Anāmiseti yāvajīvike.
1363 “已洗之棕榈粉”是指:将棕榈的实心部分捣碎,入水揉搓后再行过滤,待浆液沉淀于容器底部时,撇去上方的清水,如此取得棕榈粉,这便是偈中所说之义。同样,“乳藤之粉”也应如此结合解释,其义为:以同样的方式捣碎、过滤后,所取得的乳藤粉。显示巴利原文
1363.Dhotaṃtālapiṭṭhanti tālaphegguṃ koṭṭetvā udake madditvā parissāvetvā kalale bhājanatalaṃ otiṇṇe pasannodakaṃ apanetvā gahitatālapiṭṭhanti vuttaṃ hoti. Tathā khīravalliyā piṭṭhanti yojanā, tatheva koṭṭetvā parissāvetvā gahitakhīravalliyā piṭṭhanti attho.
1364 「未洗」一词,应从相反的涵义来理解。根据“不能成就食物之义者,他们一切皆为尽形寿物”的文句,在诸地方中,凡不用作人们食物者,如根等即为尽形寿物,余者则为时限物。应作如此简要的界定。显示巴利原文
1364.Adhotaṃ vuttavipariyāyato gahetabbaṃ. ‘‘Āhāratthamasādhentaṃ, sabbaṃ taṃ yāvajīvika’’nti vacanato tesu tesu janapadesu manussānaṃ āhārakiccaṃ akarontaṃ mūlādi yāvajīvikaṃ, tadaññaṃ yāvakālikanti saṅkhepalakkhaṇaṃ kātabbanti.
1369 “储存主食而食嚼食”:此处,主食与嚼食即如前面所说差别之自性。“储存”,指接受后,哪怕经过一夜,便作储藏。如说:“接受后经过一夜,即为此词的同义语。”该义后面将以“自己”等语说明。显示巴利原文
1369.Bhojanaṃ sannidhiṃ katvā khādanaṃ vāti ettha bhojanakhādanīyāni yathāvuttabhedasarūpāneva. Sannidhiṃ katvāti paṭiggahetvā ekarattampi atikkāmetvā, sannidahitvāti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘paṭiggahetvā ekarattampi vītināmitassetaṃ adhivacana’’nti (pāci. aṭṭha. 253). Tadeva vakkhati ‘‘saya’’ntiādinā. Khādananti kammasādhanoyaṃ, ‘‘khajja’’nti iminā samānattho.
1371 为显示“储存”一词的解释,故说“自己”等语。显示巴利原文
1371. ‘‘Sannidhiṃ katvā’’ti ettha niddesaṃ dassetumāha ‘‘saya’’ntiādi.
1372 “彼不允许”:为明义理,故说“从彼”等句。“从彼”,即从所储存的食物。“以清净心”,即断除了含随眠的一切烦恼,故心清净无垢。“以如是者”,即于八世间法中无有变异,是名如是者。或谓,过去诸正自觉者以色与无色的功德而为如是,世尊亦为如是者。显示巴利原文
1372. ‘‘Taṃ na vaṭṭatī’’ti ettha atthaṃ dassetumāha ‘‘tato’’tiādi. Tatoti sannidhikatabhojanato. Suddhacittenāti savāsanasakalakilesappahānato nimmalacittena. Tādināti aṭṭhasu lokadhammesu nibbikārabhāvena tādinā. Atha vā yādisā purimakā sammāsambuddhā rūpārūpaguṇehi ahesuṃ, tādisena bhagavatā.
1373 于饭等五种主食中,首先为显示因不净肉、因储存而犯的波逸提与犯行差别,故说“于不净”等句。“波逸提”,指因储存而犯的波逸提。“其余”,指于狮子等肉中。应结合为“与恶作相随的波逸提”。显示巴利原文
1373. Odanādīsu pañcasu bhojanesu tāva akappiyamaṃsena sannidhivasena pācittiyañca āpattivisesañca dassetumāha ‘‘akappiyesū’’tiādi. Pācittīti sannidhipācittiyamāha. Itareti sīhādimaṃsamhi. Dukkaṭena saha pācittīti yojanā.
1374 “食用名夜分药者”:此处可得“作储存后”这一增益文。因未说“与恶作俱”而只说“波逸提”,故应解为“有因缘而食用”。如所说:“夜分药,有因缘而吞咽者,犯波逸提;若为食事而吞咽,则犯与恶作相随的波逸提。”显示巴利原文
1374.Yāmakālikasaṅkhātaṃ paribhuñjatoti ettha ‘‘sannidhiṃ katvā’’ti adhikārato labbhati . ‘‘Dukkaṭena sahā’’ti avatvā ‘‘pācittī’’ti vuttattā sati paccaye paribhuñjatoti gahetabbaṃ. Yathāha ‘‘yāmakālikaṃ sati paccaye ajjhohārato pācittiyaṃ. Āhāratthāya ajjhohārato dukkaṭena saddhiṃ pācittiya’’nti (pāci. aṭṭha. 253).
1375 “食物”:此处亦如前例,可得“已作蓄藏”之语。“本性”是“食物”的限定语,意为未与人肉等混合、未作残食的纯粹食物。所谓二种波逸提,即由未作残食之缘与蓄藏之缘所犯的两种波逸提罪。显示巴利原文
1375. Annanti etthāpi ‘‘sannidhikata’’nti idaṃ pure viya labbhati, ‘‘pakati’’nti idaṃ ‘‘anna’’nti etassa visesanaṃ, manussamaṃsādīhi asammissaṃ nātirittakataṃ annamattanti attho. Pācittiyadvayanti anatirittapaccayā ca sannidhipaccayā ca dve pācittiyāni.
1376 “二”与“双”,在此两处皆是同一意义。显示巴利原文
1376. ‘‘Dve , dvaya’’nti ubhayatthāpi ayamevattho.
1377 “以含食之口而有二种”:此处依“除五种主食、非时药、七日药、尽形寿药外,其余皆名嚼食”之说,因与嚼食所摄的非时药相混合,复以名为蓄藏的含食之口为根本,故有二种蓄藏波逸提。“以含食之口”是标示,应知无论以何种方式与食混合,即成如是一类罪。“若食不含食的非时药者,唯犯一波逸提”为连接句,义即:无论以何种方式食用未混合的非时药,仅有单一波逸提。显示巴利原文
1377.Sāmisena mukhena dveti ettha ‘‘pañca bhojanāni yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ ṭhapetvā avasesaṃ khādanīyaṃ nāmā’’ti (pāci. 254) vuttattā khādanīyāsaṅgahitena yāmakālikena ca tena sammissattā sannidhināmena mukhagataāmisamūlakena ca sannidhipācittiyāni dve hontīti attho. Sāmisena mukhenāti upalakkhaṇattā yathākathañci āmise missībhūte ettakā āpattiyoti daṭṭhabbaṃ. Nirāmisaṃ yāmakālikaṃ bhuñjato ekameva pācittiyanti yojanā, yena kenaci ākārena asammissaṃ yāmakālikaṃ paribhuñjato ekameva pācittiyaṃ hotīti attho.
1378 「彼即」是指已储藏的时分药。「于彼二选择中」是指有食味与无食味两种选择。「仅恶作增加」的意思是:在第一选择中,犯两个波逸提的同时还犯恶作;在第二选择中,犯一个波逸提的同时还犯恶作。显示巴利原文
1378.Tamevāti sannihitameva kālikaṃ. Tesu dvīsu vikappesūti sāmisanirāmisavikappadvaye. Kevalaṃ dukkaṭaṃ vaḍḍhatīti paṭhamavikappe dvīhi pācittiyehi saddhiṃ dukkaṭaṃ, dutiyavikappe pācittiyena saddhiṃ dukkaṭaṃ hotīti vuttaṃ hoti.
1379 「纯净」,此处应补足为「已储藏的主食」。这在注释书「本性主食」处已有说明,而此处则因要说明「于夜分药无过失」而另行宣说夜分药,由此可知,此处所说是指未与不净肉及夜分药相混合的主食。显示巴利原文
1379.Suddhanti ettha ‘‘sannidhikataṃ bhojana’’nti seso. Idaṃ ‘‘pakatibhojane’’ti (pāci. aṭṭha. 253) aṭṭhakathāyaṃ, idha ca ‘‘na doso yāmakālike’’ti yāmakālikassa visuṃ vakkhamānattā viññāyati, akappiyamaṃsayāmakālikehi amissaṃ bhojananti vuttaṃ hoti.
1380 「肉」:这里「不净」一词,仅凭「偷兰遮等」一语即可明了。「增长」是指:与前面所说的两种波逸提一起,若涉及人肉,则额外增加偷兰遮罪;若涉及狮子等肉,则额外增加恶作罪。在人肉及其余狮子肉等不净肉中,按次第,偷兰遮与恶作这两种罪都会增长。显示巴利原文
1380.Maṃseti ettha ‘‘akappiye’’ti idaṃ thullaccayādivacaneneva labbhati. Vaḍḍhatīti pubbe vuttehi pācittiyadvayehi saddhiṃ manussamaṃse thullaccayañca sīhādimaṃse dukkaṭañca vaḍḍhati. Manussamaṃse ca sese sīhamaṃsādike akappiyamaṃse ca yathānukkamato thullaccayañceva dukkaṭañcāti dvayaṃ vaḍḍhatīti yojanā.
1381 若比丘于非时受用非剩余食物,在所说过的一切种类中,并不存在以此因缘所生的罪过。此处应作如是解。“非时……乃至……时分药”一句中,由于将要分别宣说夜分药,并且令作剩余唯在主要食物中才能施设,因此所说的“非剩余”,应补足为“已储藏的食物”。又如注疏所言:“以非剩余为缘,于非时在一切种类中无罪”,此中的“罪过”正是指以非剩余为缘的波逸提。由此可知,“由彼为缘”的意思是“以非剩余为缘”。所谓“在一切种类中”,是指纯物,或混杂人肉,或混杂狮子等肉,或混杂夜分药等一切种类。正是通过“由彼为缘”这句话,显示了由被禁止的非时等因缘而引生罪过的情况。显示巴利原文
1381.Anatirittampi bhojanaṃ vikāle paribhuñjato bhikkhuno tannimittako doso yathāvuttesu sabbavikappesu natthīti yojanā. ‘‘Vikāla…pe… kālike’’ti yāmakālikassa visuṃ vakkhamānattā ca atirittakārāpanañca bhojaneyeva sambhavatīti anatirittanti ettha ‘‘nihitabhojana’’nti seso. ‘‘Anatirittapaccayā pana vikāle sabbavikappesu anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 253) aṭṭhakathāvacanato dosoti anatirittapaccayā pācittiyamāha. Teneva vakkhati ‘‘tannimittako’’ti, anatirittanimittakoti attho. Sabbavikappesūti ‘‘suddhaṃ vā manussamaṃsamissaṃ vā sīhādimaṃsamissaṃ vā yāmakālikamissaṃ vā’’ti sabbesu vikappesu. ‘‘Tannimittako’’ti vacaneneva vāritavikālādinimittassa dosassa sambhavaṃ dasseti.
1382-3 “或以非时为缘”一句中的“或”字,是将“以非剩余为缘”一同含摄在内。“亦”字应连接为“于夜分药中亦”。对于七日药、终生药,若仅仅为了作为食物而接受,在接受时,如前所说分为七日药与终生药二类,在吞咽使用时,若属无味之物,则犯恶作。应如此连结释意。其中的“然”字,是“即”的意思。显示巴利原文
1382-3.Vikālapaccayā vāti ettha vā-saddena ‘‘anatirittapaccayā’’ti idaṃ samuccitaṃ. Api-saddo ‘‘yāmakālikepī’’ti yojetabbo. Sattāhakālikaṃ, yāvajīvikaṃ āhārasseva atthāya paṭiggaṇhato gahaṇe, yathāvuttassa sattāhakālikayāvajīvikabhedena duvidhassa tu ajjhohārapayogesu nirāmise vā dukkaṭanti yojanā. Tu-saddo eva-kārattho.
1384 “然后”是句首的发语词。这里的文句应连属为:“与滋味杂合的七日药,或终生药”。“取得”是指接受。“放置”是指经过明相而放置。“波逸提”即是指蓄藏的波逸提。显示巴利原文
1384.Athāti vākyārambhe nipāto. Āmisasaṃsaṭṭhaṃ sattāhakālikaṃ, yāvajīvikaṃ vāti yojanā. Gahetvāti paṭiggahetvā. Ṭhapitanti aruṇaṃ atikkāmetvā ṭhapitaṃ. Pācittīti sannidhipācitti.
1385 「时」指从黎明升起,一直到正午结束的时间。「夜分」指从正午等开始,直到第二天黎明升起结束的时间。若超越各自相应的时间限制,便有过失——如此连接文意。「然」字是「即」的意思。所谓「那个时限」,即是依次所说的时药、夜分药、七日药。显示巴利原文
1385.Kāloti aruṇuggamanādimajjhantikāvasāno kālo. Yāmoti majjhantikādidutiyaaruṇuggamanāvasāno. Taṃ taṃ kālaṃ kālikaṃ atikkāmayato tu dosoti yojanā. Tu-saddo evakārattho. Taṃ vā kālikanti yathākkamaṃ yāvakālikaṃ yāmakālikaṃ sattāhakālikanti vuttaṃ hoti.
1386 时药由自身所破坏,反而使其余三种时限药都归入自己原本的性质——如此连接文意。自己原本的状态,即是自性。显示巴利原文
1386. Yāvakālikaṃ attanā sambhinnāni itarāni tīṇi kālikāni attanoyeva sabhāvaṃ upanetīti yojanā. Sako bhāvo sabhāvo, taṃ.
1387-8 所谓「如是阐明」,应当这样解说:前面的时药若与自身混合,便会使后面的每一种时限药都只取时药自身的性质。以上已经说明。显示巴利原文
1387-8.Evamevaviniddiseti ‘‘purimaṃ purimaṃ kālikaṃ attanā sammissaṃ pacchimaṃ pacchimaṃ attano sabhāvameva gāhāpetī’’ti katheyyāti vuttaṃ hoti.
「于这些」等句中,是以处格表示区分。「内宿」是指:除放置于储食净屋之外,因日出而成为内宿。「积蓄」是指:受取后未舍弃所受之物,因日出而成为积蓄。诸写本中可见「积蓄」一词带随鼻音的读法,但因与动词「成为」相关连,应知「积蓄」一词主格单数语尾的随鼻音为增音连声,如此应作理解。「二者皆」即如前所说的内宿与积蓄这两者。「不成为」是指:若与前时分二种药不相混合,则不成为。显示巴利原文
Imesūtiādīsu niddhāraṇe bhummaṃ. Antovutthaṃ hotīti akappiyakuṭiyaṃ ṭhapetvā aruṇuṭṭhāpanena antovutthaṃ nāma hoti. Sannidhi ca hotīti paṭiggahetvā paṭiggahaṇaṃ avijahitvā aruṇuṭṭhāpanena sannidhi ca nāma hoti. Potthakesu ‘‘sannidhi’’nti sānunāsiko pāṭho dissati, ‘‘hotī’’ti kiriyāya sambandhattā sannidhi-saddo paṭhamekavacanantoti anunāsiko āgamasandhijoti veditabbo. Ubhayampīti yathāvuttaṃ antovutthaṃ, sannidhi cāti ubhayampi. Na hotevāti purimakālikadvayena amissaṃ na hoteva.
1389 所谓「储食净屋」,简略而言,应当理解为:未经建造、未经认可、无有归属、以围墙等围绕的住所,即称为「非储食净屋」。「以二边」是指以七日药与终生药,为具格,表「以手」之义。「混合」为省略之词。「取」即已受取。「彼前二者」即时分药与夜分药二者。于前时分二种药中,任何于当日受取者,若仅放置于非储食净屋中,以日出之缘而与后时分二种药中的任何一种相混合,即名为内宿,此义已说。显示巴利原文
1389. Kappiyakuṭināmena akataṃ, asammataṃ, apariggahaṃ, pākārādīhi parikkhittaṃ senāsanaṃ akappiyakuṭi nāmāti saṅkhepato gahetabbaṃ. Antadvayenāti sattāhakālikayāvajīvikena, sahatthe karaṇavacanaṃ. ‘‘Missita’’nti seso. Gahitanti paṭiggahitaṃ. Taṃ pubbaṃ dvayanti yāvakālikayāmakālikadvayaṃ. Purimakālikadvaye yaṃ kiñci tadahupaṭiggahitampi akappiyakuṭiyāyeva ṭhapetvā aruṇaṃ uṭṭhāpitena pacchimakālikadvaye yena kenaci sammissaṃ antovutthaṃ nāma hotīti vuttaṃ hoti.
1390 「与内宿的后时分二种药相混合的,即是此前时分二种药,这称为口积蓄」,注疏中如是说。然而在《大复注》中,则坚定地断言「成为内宿即不许可」,应如此连结其义。显示巴利原文
1390. Antovutthena pacchimakālikadvayena saṃsaṭṭhaṃ yadidaṃ purimakālikadvayaṃ, ayaṃ mukhasannidhi nāma hotīti aṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 295 atthato samānaṃ) vuttaṃ. Mahāpaccariyaṃ pana antovutthaṃ hoti, na kappati iti daḷhaṃ katvā vuttanti yojanā.
在此,“口积蓄”与“内宿”仅仅是名称上的差别,所指实为一事,应知两种注疏的说法在义理上并无不同。正如“口”字是“内”字的同义词,“积蓄”一词是“宿”一词的同义词。“于口之积蓄”称作“口积蓄”,这是依止格复合词。为了遮止“外积蓄”的含义,诸注疏中才用到“口”与“内”这两个词。所谓“外”,是指受取之后,在不净净屋之外的任何地方宿过的后时分两种食,与前时分两种食相混。“口积蓄”与“内宿”二词在义理上并无差别,《普端严》中对此已作了说明。显示巴利原文
Tattha ‘‘mukhasannidhī’’ti ca ‘‘antovuttha’’nti ca nāmamattameva nānākaraṇaṃ, soyevatthoti ubhinnaṃ aṭṭhakathāvacanānaṃ anatthantaratā veditabbā. Tathā hi mukha-saddo anto-saddapariyāyo, sannidhi-saddo parivuttha-saddapariyāyo. Mukhe sannidhi mukhasannidhīti kammasādhanaṃ. Bahi sannidhinivattanatthaṃ aṭṭhakathāsu mukha-ggahaṇaṃ, anto-gahaṇañca kataṃ. Bahīti ca paṭiggahetvā akappiyakuṭiyā bahi yattha katthaci parivutthaṃ pacchimakālikadvayaṃ purimena kālikadvayena saṃsaṭṭhaṃ adhippetaṃ. Mukhasannidhiantovutthapadānaṃ anatthantarabhāvo samantapāsādikāyaṃ vutto.
如所说:“沙弥为比丘取来米等食物,放置在净净屋后,于次日煮好供养,这不成为‘内宿’。若置于不净净屋中的酥油等物内,加入任何东西再供养,则名为‘口积蓄’。然而,《大筏》中说‘成为内宿’,那只是名称上的差别而已。”《无怀疑》中虽似乎讲得有所不同,也应当理解为与此理趣一致。显示巴利原文
Yathāha ‘‘sāmaṇero bhikkhussa taṇḍulādikaṃ āmisaṃ āharitvā kappiyakuṭiyaṃ nikkhipitvā punadivase pacitvā deti, antovutthaṃ na hoti. Tattha akappiyakuṭiyaṃ nikkhittasappiādīsu yaṃ kiñci pakkhipitvā deti, mukhasannidhi nāma hoti. Mahāpaccariyaṃ pana ‘antovutthaṃ hotī’ti vuttaṃ, tattha nāmamattameva nānākaraṇa’’nti (mahāva. aṭṭha. 295). Nissandehe pana aññathā vutto viya viññāyati, tatthapi ayameva nayo veditabbo.
1391 “无过失”是指没有积蓄的过失。“积蓄”是说:受取之后,未放弃该受取,而仅在各自许可的时限内存放。在此,为了显示最微细的积蓄,注疏中说:“洗钵之后,再于钵中倒入净水,或用手指摩擦,应了知已无油腻状态。”依此,若以无期待之心,未放弃受取,由自己或他人倒空、如法洗净后的钵中,即使留有残物,也仍是未放弃的受取物,因此在那里说有罪——《结集文句》中已说明。依此可知:若以无期待之心,而受取已被放弃,则纵然在那样的情况下,钵中也无过失,此理便可成立。显示巴利原文
1391.Nadosoti sannidhidoso na hoti. Nidahitvāti paṭiggahetvā paṭiggahaṇaṃ avijahitvā sakasakakālabbhantareyeva nidahitvā. Ettha ca heṭṭhimantato sannidhiṃ dassetuṃ ‘‘pattaṃ dhovitvā puna tattha acchodakaṃ vā āsiñcitvā aṅguliyā vā ghaṃsitvā nisnehabhāvo jānitabbo’’ti (pāci. aṭṭha. 253) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Etena nirapekkhena paṭiggahaṇaṃ avissajjetvāva sayaṃ vā aññena vā tucchaṃ katvāna sammā dhovitvā niṭṭhāpite patte laggampi avijahitapaṭiggahitameva hotīti tattha āpatti vuttāti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Etena nirapekkhena paṭiggahaṇe vissaṭṭhe tādisepi patte doso natthīti siddhaṃ.
1393 “上等食物”者,于圣典中列举道:“即酥、生酥、油、蜜、糖、鱼、肉、乳、酪。”显示巴利原文
1393.Paṇītāni bhojanānīti pāḷiyaṃ ‘‘seyyathidaṃ? Sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇitaṃ maccho maṃsaṃ khīraṃ dadhī’’ti (pāci. 259) uddisitvā –
“酥”者,指牛酥、山羊酥或水牛酥——凡其肉被许可者,其酥。“生酥”者,即这些之生酥。“油”者,指胡麻油、芥子油、蜜树油、蓖麻油、脂油。“蜜”者,指蜜蜂所酿之蜜。“糖”者,指从甘蔗所出者。“鱼”者,指水生者。“肉”者,凡其肉被许可者,其肉。“乳”者,指牛乳、山羊乳或水牛乳——凡其肉被许可者,其乳。“酪”者,即这些之酪。显示巴利原文
‘‘Sappi nāma gosappi vā ajikāsappi vā mahiṃsasappi vā, yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ sappi. Navanītaṃ nāma tesaññeva navanītaṃ. Telaṃ nāma tilatelaṃ sāsapatelaṃ madhukatelaṃ eraṇḍakatelaṃ vasātelaṃ. Madhu nāma makkhikāmadhu. Phāṇitaṃ nāma ucchumhā nibbattaṃ. Maccho nāma odako vuccati. Maṃsaṃ nāma yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ maṃsaṃ. Khīraṃ nāma gokhīraṃ vā ajikākhīraṃ vā mahiṃsakhīraṃ vā, yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ khīraṃ. Dadhi nāma tesaññeva dadhī’’ti (pāci. 260) –
这是已解说的九种上等食物之义。“无病”者,即所说:“无病者,是指即使没有上等食物也能安适者。”“无病”一词在此处应补上“成为”一词。显示巴利原文
Niddiṭṭhāni nava paṇītabhojanānīti attho. Agilānoti ‘‘agilāno nāma yassa vinā paṇītabhojanāni phāsu hotī’’ti (pāci. 260) vutto. Agilānoti ettha ‘‘hutvā’’ti seso.
1394 “以酥给我”等,这是请求的方式。关于“酥饭”一词,在此虽然可理解为掺了酥的饭,也可理解为酥和饭合称“酥饭”,但诸注疏中已说明理由:“如同米饭那样,并没有一种称为‘酥饭’的别体存在”,正因此处只是将恶作强调得更为坚决而说,故不能作其他解释。在如是之处,注疏诸师确实是标准。显示巴利原文
1394.Sappinā dehītiādi viññāpanappakāro. Sappibhattanti ettha kiñcāpi sappisaṃsaṭṭhaṃ bhattaṃ, sappi ca bhattañca sappibhattanti viññāyati, aṭṭhakathāsu pana ‘‘sālibhattaṃ viya sappibhattaṃ nāma natthī’’ti (pāci. aṭṭha. 259) kāraṇaṃ vatvā dukkaṭasseva daḷhataraṃ katvā vuttattā na sakkā aññaṃ vattuṃ. Aṭṭhakathācariyā eva hi īdisesu ṭhānesu pamāṇaṃ.
1395 “波逸提罪”者,即所谓“每一口吞咽,每一口吞咽,便犯波逸提罪”,如此以吞咽的次数而说波逸提罪。显示巴利原文
1395.Pācitti pariyāputāti ‘‘ajjhohāre ajjhohāre āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 260) evaṃ ajjhohāragaṇanāya pācitti vuttā.
1396 “诸净者”,指不与其他食物相混合的食物。“在众学法中”,是说于应当修学的学处中所宣说,此是其义。显示巴利原文
1396.Suddhānīti annena amissāni. Sekhiyesūti sikkhākaraṇīye vuttanti attho.
1397 这是因为,若请求清净的胜妙食物而后受用,便属于恶作,故如此说。“七谷所成者”,是指由稻米等七种谷物中任一种所变成者。显示巴利原文
1397. Yasmā suddhānaṃ paṇītabhojanānaṃ viññāpetvā paribhuñjanaṃ dukkaṭavisayaṃ, tasmā. Sattadhaññamayanti sāliādīnaṃ sattannaṃ dhaññānaṃ aññatarassa vikārabhūtaṃ.
1398 “若施与”——这是连接。“无违约”,是说无犯,这样说明。显示巴利原文
1398. Sace dadātīti yojanā. Visaṅketanti anāpatti hotīti vuttaṃ hoti.
1399 “若施与”——这是连接。“以任一”,是指以自手,此处为具格义。“食”是从前文得来的。“对那位比丘”。“无违约”,是指所求的是此,所给的却是彼,由此违失了约定,故说无犯。显示巴利原文
1399. Deti ceti sambandho. Aññatarenāti sahatthe karaṇavacanaṃ. ‘‘Bhatta’’nti adhikārato labbhati. Assa bhikkhussa. Visaṅketanti aññaṃ yācitassa aññassa dinnattā saṅketassa virādhanena anāpattīti vuttaṃ hoti.
1400 “以任何”在此处同样表具格之义。“所请求的”是对前文“食”的限定。“以任何”意指不限定种类的上等美食。因此,酥等即被分别取用,而诸如牛酥等酥的种种差别亦被涵盖在内。“即使在得到那个时”,是指仅限于所乞之物得到之时。“即使在得到彼彼根源时”,则以分别的方式予以连接。显示巴利原文
1400.Yena yena hīti etthāpi tatheva karaṇavacanaṃ. ‘‘Viññatta’’nti idaṃ adhikatassa ‘‘bhatta’’nti etassa visesanaṃ. Yenayenāti aniyamena paṇītena. Tena sappiādi visuṃ visuṃ gahitameva, sappiādīnaṃ gosappiādibhedo ca saṅgahito. Tasmiṃ laddhepīti yāciteyeva laddhe sati. Tassa tassa mūlepi laddheti vicchāvasena yojanā.
这是什么意思呢?若有人以总相请求:“请以酥施食”,施主若施与那酥本身,或施与生酥等中任一种,说“以此作成酥后取用”,或施与母牛,或施与根源;若有人以具足特相的方式请求:“请以牛酥施食”,施主若施与那牛酥本身,或施与牛生酥等,或施与母牛,或施与根源,说“施与此后换取酥来取用”——如此施与,便不成为违约,而是依实际情况犯相应之罪。这是所说的意思。显示巴利原文
Kiṃ vuttaṃ hoti? ‘‘Sappinā bhattaṃ dehī’’ti sāmaññena viññāpentassa tameva vā ‘‘iminā sappiṃ katvā gaṇhathā’’ti navanītādīsu aññataraṃ vā dhenuṃ vā mūlaṃ vā deti ce, ‘‘gosappinā bhattaṃ dehī’’ti visesayuttaṃ katvā viññāpentassa tameva vā gonavanītādīni vā gāviṃ vā ‘‘idaṃ datvā sappiṃ gaṇhathā’’ti mūlaṃ vā sace deti, visaṅketaṃ na hoti, yathāvatthukameva āpattiṃ āpajjatīti vuttaṃ hoti.
“不异”者,意思是:对于乞酥者,若不语“取此制成酥后取用”,而言“无酥,且取此”,或默然施与生酥等任一物时,于特别告知者而言,即使施与相异之物,亦但为无犯。依律文,即使施与未提及之物,亦但为无犯。注疏中说:“然若施与律文已提及或未提及之他物,则无犯。”显示巴利原文
Na aññathāti sappiṃ yācitavato ‘‘imaṃ gahetvā sappiṃ katvā gaṇhathā’’ti avatvā ‘‘sappi natthi, idaṃ gaṇhathā’’ti vatvā vā tuṇhībhūtena vā navanītādīsu kismiñci dinne visesaviññāpakassa tadaññadānepi visaṅketameva hotīti attho. Pāḷiyā anāgatepi dinne visaṅketameva hoti. ‘‘Sace pana aññaṃ pāḷiyā āgataṃ vā anāgataṃ vā deti, visaṅketa’’nti (pāci. aṭṭha. 259) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.
1401 “律文”是指前面所示的“酥,即牛酥”等对律文的解说。例如:“除律中已说到的生酥等”等。以其余的生酥等。“手中”为具格。显示巴利原文
1401.Pāḷiyanti pubbe dassitaṃ ‘‘sappi nāma gosappī’’tiādiṃ niddesapāḷimāha. Yathāha ‘‘pāḷiyaṃ āgatanavanītādīni ṭhapetvā’’tiādi (pāci. aṭṭha. 259). Aññehi navanītādīhi. Sahatthe karaṇavacanaṃ.
1402 “告知后”的业格为“食”,这是此处所增补的。又因偈颂韵律,vā音被缩短。应连接为“一处”,“多处”也已含摄,即说从一处或从多处。如说:“然而,若以一切酥等,从一处或从多处,告知后”等。因此,在“以彼食”中,应加入表假设的“若”字,以及表仅微量即犯的“乃至以草尖一滴”之语。“已说”是依注释书所说。应连接为:从一处或从多处,告知后获得食物,制成一味,乃至以草尖一滴而食者,是为九波逸提,已说。显示巴利原文
1402.‘‘Viññāpetvā’’ti imassa kammabhūtaṃ ‘‘bhatta’’nti adhikataṃ. Gāthābandhavasena vā-saddassa rasso kato. Ekato vāti yojanā, ‘‘nānato’’tipi gahitameva, ekaṭṭhānato vā nānaṭṭhānato vāti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘sace pana sabbehipi sappiādīhi ekaṭṭhāne vā nānaṭṭhāne vā viññāpetvā’’tiādi (pāci. aṭṭha. 259). Teneva bhuñjatīti ettha parikappasūcakaṃ ‘‘ce’’ti idañca avakaṃsasandassanatthaṃ ‘‘kusaggena ekabindumpī’’ti idañca ajjhāharitabbaṃ. Matāti aṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 259) vuttaṃ sandhāyāha. Ekato vā nānato vā ṭhānā bhattaṃ viññāpetvā ekarasaṃ katvā antamaso kusaggena ekabindumpi bhuñjati ce, nava pācittiyo matāti yojanā.
1403 应当这样连接:即使说“以不净酥给与”也同样连接。“手中”为具格。“食”是增补的词。对于“凡是肉净,其酥亦净”等所说的相反情形,应视为不净。“若以此而给”是指:若以他所乞的此不净酥,连同饭一并给与。显示巴利原文
1403. Akappiyena sappinā dehīti vuttepīti yojanā, sahatthe karaṇavacanaṃ. ‘‘Bhatta’’nti adhikataṃ. ‘‘Yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ sappī’’ti (pāci. 260) vuttappakārassa vipariyāyato akappiyaṃ daṭṭhabbaṃ. Tena ce detīti yadi tena yācitena teneva akappiyena saddhiṃ odanaṃ detīti.
1404 「如是想者」:谓如是想者,意即「有生病想者」。如所说:「病者而作病者想,无犯。」显示巴利原文
1404.Tathāsaññissāti tathāsaññino, gilānomhītisaññinoti attho. Yathāha ‘‘gilāno gilānasaññī, anāpattī’’ti (pāci. 261).
1405 应连接如下:于病时所作之告白,若无病者食之,已开示为无犯。其余二句亦应如此连接。如所说:「无犯:先为病者已告白,后虽无病而食」等。于「亲属等」此处,「依止」一词乃省略。以「等」字,即摄「已受请者、为他人之利益、以自己财物、对疯狂者、最初犯者」等义。显示巴利原文
1405. Gilānakāle viññattaṃ agilānassa bhuñjato anāpatti pakāsitāti yojanā. Evamitarehipi dvīhi padehi yojetabbaṃ. Yathāha ‘‘anāpatti gilāno hutvā viññāpetvā agilāno bhuñjatī’’tiādi (pāci. 262). Ñātakādīnanti ettha ‘‘āyatta’’nti seso. Ādi-saddena ‘‘pavāritānaṃ aññassatthāya attano dhanena ummattakassa ādikammikassā’’ti idaṃ saṅgaṇhātīti.
1406 为显示四种起源,故说「由身」等。显示巴利原文
1406. Cattāri samuṭṭhānāni dassetumāha ‘‘kāyato’’tiādi.
1407 「不与」者,以此词显示:如於不与取学处(波罗夷91等)中所说,不应说他人所守护之物,而应仅说未被接受之物。如云:「『不与』者,谓未被接受之物。」(波逸提266)「口门」者,口中之门为口门,即咽喉。然依此言,凡可吞咽之物,无论由口或由鼻进入,一经进入咽喉即构成犯行。「食」者,除水与齿木外,任何可吞咽之物,即时药等。如云:「『食』者,除水与齿木外,任何可吞咽之物。」(波逸提266)显示巴利原文
1407.‘‘Adinna’’nti iminā adinnādānasikkhāpade (pārā. 91 ādayo) viya parapariggahitaṃ avatvā appaṭiggahitameva vattabbaṃ. Yathāha ‘‘adinnaṃ nāma appaṭiggahitakaṃ vuccatī’’ti (pāci. 266). Mukhadvāranti mukhe dvāraṃ mukhadvāraṃ, galanāḷikā, iminā pana vacanena yaṃ kiñci ajjhoharaṇīyaṃ, taṃ mukhena vā pavisatu nāsikāya vā, galabilaṃ paviṭṭhameva āpattikaranti dīpeti. Āhāranti udakadantaponehi aññaṃ ajjhoharitabbaṃ yaṃ kiñci yāvakālikādiṃ. Yathāha ‘‘āhāro nāma udakadantaponaṃ ṭhapetvā yaṃ kiñci ajjhoharaṇīya’’nti (pāci. 266).
「应食」者,应使进入口门。以此表示:即使以口受取而未令入他人咽喉,亦无过失。故说「除齿木与水」。是故《结集》说:「由世尊以齿木置于口门时无犯之语,即已明示:凡任何物品未令入他人咽喉而置于口中者,皆无犯。」水可随意饮用,齿木可依齿木的受用方式受用,然而不可吞咽其汁液。若齿木汁液于不觉中进入体内,亦犯波逸提。「齿木」者,以此令齿清净,故名齿木。显示巴利原文
Āhareyyāti mukhadvāraṃ paveseyya, iminā paragalaṃ akatvā mukhena paṭiggahitaggahaṇepi natthi dosoti sūcitaṃ. Tenevāha ‘‘dantaponodakaṃ hitvā’’ti. Teneva vuttaṃ gaṇṭhipade ‘‘bhagavato dantakaṭṭhassa mukhadvāraṭhapane anāpattivacaneneva yaṃ kiñci vatthuṃ paragalaṃ akatvā mukhe ṭhapane anāpattibhāvo vutto’’ti. Udakañhi yathāsukhaṃ pātuṃ, dantakaṭṭhañca dantaponaparibhogena paribhuñjituṃ vaṭṭati, tassa pana rasaṃ gilituṃ na vaṭṭati. Sacepi dantakaṭṭharaso ajānantassa anto pavisati, pācittiyameva. Dante punanti nimmale karonti etenāti dantaponaṃ.
1408-9 以相违方式显示「不与」之相,又依句释中所说之方式,先明「与」之相,故言「手范围内」等。「手范围内」者,即自恣学处中:显示巴利原文
1408-9. Byatirekamukhena adinnalakkhaṇaṃ, padabhājane ca vuttanayena paṭhamaṃ dinnalakkhaṇaṃ dassento āha ‘‘hatthapāso’’tiādi. Hatthapāsoti pavāraṇasikkhāpade –
取者之末肢,与者之初肢;二者若相距半身量,则不应伸手。
若二人合计为二又二分之一,除去伸出之手。」——(律藏·律分别第一二七五条)
显示巴利原文 ‘‘Gaṇhato pacchimaṃ aṅgaṃ, dadato purimaṃ pana; Ubhinnaṃ aḍḍhateyyaṃ ce, vinā hatthaṃ pasārita’’nti. (vi. vi. 1275) –
具上述特征者为手臂所及范围。「伸出」是指依前述方式,向前伸出而取。「能以中等力量举起」是指,以应受取之物的最上限量,由中等体力之人所能举起。这是就本质所作的解说。然而,下限当依注疏所说「乃至车轮扬尘之量」而知。「举起」即提举。「非人」者,由于此处总指人以外的众生,故当知亦包括畜生,或应从所说「或鸟」等而知。「以身等」是指以身、身所系物、舍堕物之任意一者,因此说为「三种」。显示巴利原文
Vuttalakkhaṇo hatthapāso. Abhinīhāroti tattheva vuttanayena abhimukhaṃ katvā haraṇañca. Majjhimuccāraṇakkhamoti paṭiggahetabbabhārassa ukkaṭṭhaparicchedena thāmamajjhimena purisena ukkhipanārahatā. Bhāvappadhānoyaṃ niddeso. Avakaṃso pana ‘‘antamaso rathareṇumattampī’’ti (pāci. aṭṭha. 269) aṭṭhakathāvacanato veditabbo. Uccāraṇaṃ ukkhipanaṃ. ‘‘Amanusso’’ti iminā tadaññasattasāmaññena tiracchānagatāpi veditabbā. ‘‘Pakkhī vā’’tiādivakkhamānena vā veditabbā. Kāyādināti kāyakāyapaṭibaddhanissaggiyānaṃ aññatarena. Tenevāha ‘‘tidhā’’ti.
“二种”者,以身而取,或用身所系之物而取。“五支具足”者,在此,“伸手可及”为第一支,“递出”为第二支,“能中等举起”为第三支,“是人……乃至……三种”为第四支,“受取……乃至……二种”为第五支。这即是五支。五支的结合、会合、聚集,即名为“五支具足”,在此情况下。“取得”者,即受取。那位比丘的。“成就”者,即达成。显示巴利原文
Dvidhāti kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā. Pañcaṅgasaṃyogeti ettha ‘‘hatthapāso’’ti paṭhamaṅgaṃ, ‘‘abhinīhāro’’ti dutiyaṃ, ‘‘majjhimuccāraṇakkhamo’’ti tatiyaṃ, ‘‘manusso…pe… tidhā’’ti catutthaṃ, ‘‘paṭiggaṇhāti…pe… dvidhā’’ti pañcamanti imāni pañca aṅgāni, pañcannaṃ aṅgānaṃ saṃyogo samāgamo sannipāto pañcaṅgasaṃyogo, tasmiṃ. Gahaṇanti paṭiggahaṇaṃ. Tassa bhikkhuno. Rūhati sampajjati.
1410-12 “其他”者,指受取者。“彼支”者,即彼之肢体。“不去”者,意为不动者。“不动者”之称,也用于树木或山岩。“如是”者,指在于如是高低不平之处。显示巴利原文
1410-12.Itaroti paṭiggāhako. Tassa aṅgassa. Na gacchatīti nago, ‘‘nago’’ti rukkhopi pabbatopi vuccati. Evarūpeti īdise uccanīcaṭṭhāne.
1413 “以鼻”者,即以象鼻。显示巴利原文
1413.Soṇḍāyāti hatthena.
1415-6 稍作倾斜,略为弯身,那位比丘应以身体的某一部分遮挡下方的容器,这是衔接。显示巴利原文
1415-6.Īsakaṃ onatvā thokaṃ nāmetvā tena bhikkhunā taṃ heṭṭhimaṃ bhājanaṃ ekadesenāpi paṭicchitabbanti yojanā.
1417 打开并举起之后,将容器一一分别放下,这就是所说的意思。显示巴利原文
1417.Ugghāṭetvā uccāretvā, bhājanāni visuṃ visuṃ oropetvāti vuttaṃ hoti.
1418 “担食”即食担,指盛满食物的篮子。“弯下后给与”:自己弯身,然后将扁担递出。显示巴利原文
1418.Kājabhattanti bhattakājaṃ, bhattabharitaṃ piṭakanti vuttaṃ hoti. Onatvā detīti sayaṃ onamitvā byābhaṅgiṃ deti.
1419 “三十肘”者,若具足三十搩手之量,即为说明此处不应起“远”的疑虑。“取一端时”,指在竹竿两端各置一瓶,由站在施者手范围内的施者施与三十肘长的竹竿;受取者以身体任何部分或身所系物,生起“我取此”的意向,触及床座等任何一处而受取,此是所说。“彼一切”,即放置在二瓶中的所有物品。“唯取”,即唯是受取,因为已进入施者手范围,此即为施者身所系,故不应有关于“远”的疑虑,“唯”字正明此义。即便二瓶放在地上,仅受取系缚的竹竿,受取即告成就——这是结集本中所说。显示巴利原文
1419.‘‘Tiṃsahattho’’ti idaṃ tiṃsaratanamatto ce hoti, ‘‘dūra’’nti na parisaṅkitabboti dassanatthamāha. Gahitekasminti ubhayakoṭīsu ṭhapite dve ghaṭe paṭiggahāpetuṃ hatthapāse ṭhitena dāyakena diyyamānaṃ tiṃsahatthaveṇuṃ paṭiggaṇhantena yena kenaci kāyappadesena vā kāyapaṭibaddhena vā ‘‘imaṃ gaṇhāmī’’ti ābhogaṃ katvā mañcādīsu yattha katthaci phusitvā paṭiggahiteti vuttaṃ hoti. Taṃ sabbanti tesu dvīsu ghaṭesu pakkhittaṃ sabbameva. Gahitamevāti paṭiggahitameva hoti, dāyakassa hatthapāsabbhantare gatattā idaṃ tassa kāyapaṭibaddhanti ‘‘dūra’’nti saṅkā na kātabbāti evakārena dīpeti. ‘‘Dvīsu ghaṭesu bhūmiyaṃ ṭhapitesupi tattha bandhanaveḷuyaṃ paṭiggaṇhanamatteneva paṭiggahitaṃ hotī’’ti gaṇṭhipade vuttaṃ.
1420-24 “于槽板等”,以此标示槽板、平板等物。“坐”,此是标示“立”等威仪。“触及床座等”一句中,此处省略了“乃至以指”一语,正如所说:“以受取之想,乃至以指触碰床座等,无论是站立、坐下或是躺卧……”等等。“于诸钵中”,即指在如此放置的一切钵中。“凡所施与”,此处随其方式而得“由如是站立者”之意。显示巴利原文
1420-24.‘‘Kaṭasārake’’ti iminā doṇiphalakādayo upalakkhitā. ‘‘Nisīdatī’’ti idaṃ ‘‘tiṭṭhatī’’tiādīnaṃ upalakkhaṇaṃ. Mañcādīni phusitvāti ettha ‘‘aṅguliyāpī’’ti seso. Yathāha ‘‘paṭiggahaṇasaññāya mañcādīni aṅguliyāpi phusitvā ṭhitena vā nisinnena vā nipannena vā’’tiādi (pāci. aṭṭha. 265). Pattesūti tathā ṭhapitesu sabbesu pattesuyeva. Yañca dīyatīti ettha ‘‘tathā ṭhitenā’’ti sāmatthiyā labbhati.
已说明即使以手指等任何方式触碰床座等,受取便告成立;今为显示登上床座等也同样成就,故说“我将受取”等。若是仅怀着“我将受取”的心念登上床座等并坐下,而施者也立于手范围内施与,那么所有这一切即视为已取。应如此连结句义。显示巴利原文
Mañcādīsu aṅguliādinā yena kenaci phuṭṭhamattepi paṭiggahaṇassa ruhaṇabhāvaṃ dassetvā idāni tadārohaṇenāpi sijjhatīti dassetumāha ‘‘paṭiggahessāmī’’tiādi. Sace pana paṭiggahessāmicceva mañcādīni āruhitvā nisīdati, dāyakopi hatthapāse ṭhatvāna deti ce, taṃ sabbaṃ gahitaṃ hotīti yojanā.
诸钵腹对腹相触而立于地时,于他们钵中,若人坐时乃至以指或以针触及其余某钵,彼处所施之物亦得受取,此为开许。应作如是连属。显示巴利原文
Kucchiyā kucchiṃ āhacca ye pattā bhūmiyaṃ ṭhitā, tesu yaṃ yaṃ pattaṃ aṅguliyāpi vā sūciyāpi vā phusitvā nisinno, tattha tattheva dīyamānampi paṭiggaṇhāti, vaṭṭatīti yojanā.
1425 槽板等物若为大件,或恐“不成受取”而生疑,为遮止此疑,故说“于槽板等”乃至下文。“于大件”云者,是为说明“槽板”所以重言之因。所谓“象背铺”,即应铺于象背之敷具。“等”字则含摄马铺、车铺等。为显示诸钵立于地时,对施与而受取之者,其受取得以成立之理由,故说“然于手范围存在时”。“然”字唯在显示所说之差别。显示巴利原文
1425. Kaṭasārādayo sace mahantā, paṭiggahaṇaṃ na ruheyyāti vikappo siyāti tannivattanatthamāha ‘‘kaṭasārake’’tiādi. ‘‘Mahantasmi’’nti iminā kaṭasārakassa puna vacane hetumāha. Hatthattharaṃ nāma hatthipiṭṭhe attharitabbaṃ attharaṇaṃ. Ādi-saddena assatthararathattharādiṃ saṅgaṇhāti. Ṭhitapattesu diyyamānaṃ gaṇhato paṭiggahaṇaruhaṇahetuṃ dasseti ‘‘hatthapāsasmiṃ vijjamāne tū’’ti. Tu-saddo vuttavisesameva joteti.
1426 “彼处自生之叶”:指依然长在树上的叶子。“为取而受持”:为取而接受。“然这些不……”等文,是显示以何因缘故而不开许。“盖”字表示确实之义。显示巴利原文
1426.Tatthajātakapaṇṇesūti rukkheyeva ṭhitesu paṇṇesu. Gahetunti paṭiggahetuṃ. ‘‘Na panetānī’’tiādi yena hetunā na vaṭṭati, tassa dassanaṃ. Hi-saddo pasiddhiṃ sūceti.
1427 “强壮的中等人无法举起,无法搬运”。“如是”者,指这样的事物,意即“无法搬运”者。“系于桩”者,指系在埋入地中的桩上。显示巴利原文
1427. Thāmamajjhimena purisena ukkhipituṃ asakkuṇeyyaṃ asaṃhāriyaṃ. Tādiseti tathārūpe, asaṃhāriyeti vuttaṃ hoti. Khāṇubaddheti bhūmiyaṃ nikhātakhāṇuke baddhe.
1428 “丁丁伊咖”者,即罗望子。以“等”字,也包含细小的咖丹巴花、叶等物。从“在丁丁伊咖等叶中”一语,应知在枝上接受是允许的。须与“在地上铺展者”相接。如所说:“在地上铺展的细小丁丁伊咖等叶中,接受亦不允许。”显示巴利原文
1428.Tintiṇikāti ciñcā. Ādi-saddena tathā khuddakānaṃ kadambapupphapaṇṇādīnaṃ gahaṇaṃ. ‘‘Tintiṇikādipaṇṇesū’’ti vacanato sākhāsu paṭiggahaṇaṃ ruhatīti daṭṭhabbaṃ. Bhūmiyaṃ patthaṭesūti yojetabbaṃ. Yathāha ‘‘bhūmiyaṃ atthatesu sukhumesu tintiṇikādipaṇṇesupi paṭiggahaṇaṃ na ruhatī’’ti (pāci. aṭṭha. 265).
1429 “施食者”者,即施与者。显示巴利原文
1429.Parivesakoti dāyako.
1430 「完全擦拭后」,应如此配合理解。显示巴利原文
1430. Asesato puñchitvāti yojanā.
1431 「受取后」者,即受取钵后。应与「应取食物」连属。显示巴利原文
1431.Paṭiggahetvāvāti pattaṃ paṭiggahetvāva. Bhikkhā gahetabbāti sambandho.
1432 「未受取」者,此处于「钵中」一词有所省略。其意为:此后受取而食用者,无罪。显示巴利原文
1432.Apaṭiggahiteti ettha ‘‘patte’’ti seso. Taṃ pacchā paṭiggahetvā paribhuñjato anāpattīti yojanā.
1433 「不取」者,即不执取;对于彼语,未作恭敬——这是被说为如是。显示巴利原文
1433.Anādiyitvāti aggahetvā, tasmiṃ vacane ādaraṃ akatvāti vuttaṃ hoti.
1435 「其他未达上者」,即其他未受具足戒者。显示巴利原文
1435.Aññassa anupasampannassa.
1436 依于先前作意的相应,而说「给与沙弥……乃至……却允许」。然而,只因「我将给与他人」的心念生起,并不即成为他人所有,因此,即使未给与彼,接受后食用也是允许的。显示巴利原文
1436. Pubbābhogassa anurūpavasena ‘‘sāmaṇerassa taṃ datvā…pe… pana vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Yasmā pana taṃ ‘‘aññassa dassāmī’’ti cittuppādamattena parasantakaṃ nāma na hoti, tasmā tassa adatvāpi paṭiggahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati.
1437-9 “比丘”:指其他的比丘。“饭食”:指混杂了羹汁等液体的饭食。“浮起”:浮于表面。“羹汁”:即米汤,以此为代表,亦统摄乳酪等液体。“流出”:指从顶部流去。“若入内”:若那尘垢进入饭食内部。“应受取”:若无未达上者,不应从手中放下,而应将彼饭食带至有未达上者之处,于彼处受取。显示巴利原文
1437-9.Bhikkhunoti aññassa bhikkhussa. Bhattassāti kañjikādidravamissabhattamāha. Uplavatīti upari plavati. Kañjikanti āranālaṃ, imassa upalakkhaṇattā khīratakkādidravaṃ saṅgahitaṃ. Pavāhetvāti matthakato palāpetvā. Anto paviṭṭhaṃ sace tanti taṃ rajaṃ yadi bhattassa anto paviṭṭhaṃ hoti. Paṭiggahetabbanti anupasampanne asati hatthato amocenteneva yattha anupasampanno atthi, taṃ tattha netvā paṭiggahetabbaṃ.
1440 “应除去”:此处“粗”一词,可从将说之“若细”的反义得知。“连饭食应除去”:此为关联。如说:“应与上层饭食一同除去,或受取后食用。”显示巴利原文
1440.Apanīyāvāti ettha ‘‘thūla’’nti idaṃ ‘‘sukhumaṃ ce’’ti vakkhamānavipariyāyato labbhati. Sabhattaṃ apanīyāti sambandho. Yathāha ‘‘uparibhattena saddhiṃ apanetabbaṃ, paṭiggahetvā vā bhuñjitabba’’nti (pāci. aṭṭha. 265).
1441 “滴”:即水点。“滴……乃至……是开许的”:在此,正如最先落下的滴无有过失,同样,对于撒布后再行除去者,后来落下的滴也因已被取来,故亦无有过失。显示巴利原文
1441.Thevoti bindu. Thevo…pe… vaṭṭatīti ettha yathā paṭhamataraṃ patitatheve doso natthi, tathā ākiritvā apanentānaṃ pacchā patitathevepi abhihaṭattā nevatthi doso.
1442-4 「以小锅」者,以小铜锅。从彼小锅。「灰」者,灰烬等之灰。「于容器」者,于容器、钵等容器中。「及彼」者,及彼灰等。显示巴利原文
1442-4.Carukenāti khuddakaukkhaliyā. Tato carukato. Masīti jallikāādikā bhasmā. Bhājaneti bhājanapattādibhājane. Tassa cāti tassa masiādino ca.
当正给予紧邻比丘的食物,若从钵中跳起而落入另一比丘的钵中,该食物即算已被接受,因此是可行的。这是句义的连接。“正给予”在此处,据上下文得知为“任何饭食等”。对于“是可行的”,不应拆词为“可行此”,因为没有与“此”相关联的事物。故应知,va为诗律而拖长音韵。显示巴利原文
Anantarassa bhikkhussa dīyamānaṃ yaṃ pattato uppatitvā itarassa bhikkhuno patte sace patati, taṃ paṭiggahitameva hoti, tasmā vaṭṭatevāti yojanā. ‘‘Dīyamāna’’nti ettha ‘‘bhattādikaṃ yaṃ kiñcī’’ti pakaraṇato labbhati. Vaṭṭatevā yanti ettha ‘‘vaṭṭateva aya’’nti padacchedo na kātabbo ‘‘aya’’nti iminā sambandhanīyassa abhāvato. Tasmā va-kāro gāthāchandavasena dīghaṃ katvā vuttoti veditabbo.
1445-6 「粥」此中,于充满用法中为属格,说为「以粥」。「热」者,因热。「不能」者,不能够。「于口边是允许的」者,抬起口边,触于手中而取是允许的。如是若不能以口边取,亦应以托器取,此为连结。显示巴利原文
1445-6.Pāyāsassāti ettha pūraṇayoge sāmivacanaṃ, pāyāsenāti vuttaṃ hoti. Uṇhatoti uṇhattā. Na sakkatīti na sakkoti. Mukhavaṭṭiyaṃ vaṭṭatīti mukhavaṭṭiṃ ukkhipitvā hatthe phusāpite gaṇhituṃ vaṭṭati. Tathā mukhavaṭṭiyā gahetuṃ na sakkā ce, ādhārakenapi gahetabboti yojanā.
1447-8 「正在被带来而不知,或正在被给予而不知」,这是句子的连接。由于偈颂结构,「知」取为短音。「作意」,即「我取」的作意。如《大注疏》所说:「在此,唯有作意之量即是标准。」因为说到「以身或以身所系而受取」,所以坐时持钵,生起「我将以身所系而取」的作意,也实属合理。显示巴利原文
1447-8. Āhariyamānaṃ vā neva jānāti, dīyamānaṃ vā na jānātīti yojanā. Gāthābandhavasena ‘‘jānatī’’ti rasso kato. Ābhoganti ‘‘gaṇhāmī’’ti ābhogaṃ. Yathāha mahāpaccariyaṃ ‘‘ābhogamattameva hi ettha pamāṇa’’nti (pāci. aṭṭha. 265). ‘‘Kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā paṭiggaṇhātī’’ti (pāci. aṭṭha. 265) vuttattā pattaṃ gahetvā nisinnattā ‘‘kāyapaṭibaddhena gaṇhissāmī’’ti ābhogaṃ katvātipi yujjateva.
1449 「以手放开」此句,也应与「或以托器」相连。而「以足推开」此句,则只应与「托器」相连。如所说:「以手放开托器,以足推开而睡眠。」「推开」,即压迫、践踏之意。显示巴利原文
1449.‘‘Hatthena muñcitvā’’ti idaṃ ‘‘ādhārakampi vā’’ti imināpi yojetabbaṃ. ‘‘Pādena pelletvā’’ti iminā pana ‘‘ādhāraka’’nti idameva yojetabbaṃ. Yathāha ‘‘hatthena ādhārakaṃ muñcitvā pādena pelletvā niddāyatī’’ti (pāci. aṭṭha. 265). Pelletvāti pīḷetvā, akkamitvāti vuttaṃ hoti.
1450 将kami词根中间分作「akka」的词分割,是缺失音步的过失。显示巴利原文
1450. Kami-dhātussa majjhe ‘‘akka’’iti padacchedo yatihīnadosoti.
诗颂中,词之分段有固定位置,智者称为音步;
那偏离音步者,犹如刺耳之声。
显示巴利原文 ‘‘Siloke niyataṭṭhānaṃ, padacchedaṃ yatiṃ vidū; Tadapetaṃ yatibbhaṭṭhaṃ, savanubbejanaṃ yathā’’ti. –
依丹丁所说之特相而成立,过失如何不生,应如是审察而后取之。然而,有些人则避除过失说:因增入的 i 音具有后缀性,与之结合的 ma 音被 ta 所摄而包含其中,故二者俱属两方分摄,以词根与后缀之间需有音步故,不成过失。“即使对于醒者”,即对于不眠者也。“不恭敬”,即不恭敬之状态。显示巴利原文
Daṇḍinā vuttalakkhaṇato siddhatāya doso yathā na hoti, tathā vicāretvā gahetabbaṃ. Keci panettha i-kārāgamassa paccayabhāvattā taṃsahito ma-kāro taggahaṇena saṅgayhatīti ubhayapakkhabhāgīti dhātupaccayānaṃ majjhe yatiyā icchitattā na dosoti pariharanti. Jāgarassāpīti aniddāyantassāpi. Anādaroti anādarabhāvo.
1451 “因此”,即由于如此接受的不恭敬状态。“那个”,指用脚踩踏该托器而接受。“正被给予”,指被施者所给予。“掉落”,指未触及接受者的手,而掉落在无尘的清净地面上,或掉落在莲叶等之上。正如所说:“凡在正被给予时,从施者手中滑落而掉在清净地面上,或掉在莲叶、布、木板、树心等之上者,自己取来受用是允许的。”如果掉落在有尘的地面上,擦去尘土,或洗净,或请人接受后受用,这在注疏中以“掉落在有尘的地面上”等语显示。“取”,在此“受用”也是允许的,而“被施者舍弃”一语是省略的。如所说:“诸比丘,我允许凡在正被给予时掉落者,自己取来受用。诸比丘,那是被施者舍弃的。”因为以“凡正被给予时掉落”无差别地说,故在四种时限食中,应知此规则。显示巴利原文
1451.Tasmāti tathā gahaṇassa anādarabhāvato. Tanti taṃ ādhārakaṃ pādena akkamitvā paṭiggahaṇañca. Dīyamānanti dāyakena paṭiggahāpiyamānaṃ. Patatīti paṭiggāhakassa hatthaṃ aphusitvā rajorahitāya suddhabhūmiyā vā paduminipaṇṇādīsu vā patati. Yathāha ‘‘yaṃ diyyamānaṃ dāyakassa hatthato parigaḷitvā suddhāya bhūmiyā vā paduminipaṇṇavatthakaṭasārakādīsu vā patati, taṃ sāmaṃ gahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 265). Sarajāya bhūmiyā patite rajaṃ puñchitvā vā dhovitvā vā paṭiggahāpetvā vā paribhuñjitabbanti idaṃ aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘sarajāya bhūmiyaṃ patatī’’tiādinā dassitaṃ. Gahetunti ettha ‘‘bhuñjitu’’nti ca vaṭṭatīti ettha ‘‘pariccattaṃ dāyakehī’’ti ca seso. Yathāha ‘‘anujānāmi bhikkhave yaṃ diyyamānaṃ patati, taṃ sāmaṃ gahetvā paribhuñjituṃ. Pariccattaṃ taṃ bhikkhave dāyakehī’’ti (cūḷava. 273). ‘‘Yaṃ diyyamānaṃ patatī’’ti avisesena vuttattā catūsupi kālikesu ayaṃ nayo veditabbo.
1452 为说明不可执持的方法,而说“对于正受用者”。显示巴利原文
1452. Abbohārikanayaṃ dassetumāha ‘‘bhuñjantāna’’nti.
1453-4 “彼垢”:指那污垢。“于他们”:对于甘蔗等事物。“彼”:指杂有污垢的甘蔗等事物。“不明了”:即不明显。“因此”:在甘蔗等事物中。显示巴利原文
1453-4.Taṃ malaṃ. Tesūti ucchuādīsu vatthūsu. Tanti malamissakaṃ ucchuādikaṃ vatthu. Na paññāyatīti na pana paññāyati. Tasminti ucchuādivatthusmiṃ.
1455 “尼萨多、杵臼等”:以“等”字含摄尼萨多石、杵等。显示巴利原文
1455.Nisadodukkhalādīnanti ādi-saddena nisadapotamusalādīnaṃ gahaṇaṃ.
1456 “刀”:刀为表征,凡是属于刀类的任何利器皆当纳入。“乳”:指由未受具足戒者所煮之乳,此义由上文对“生”的别别摄取而可知。“尼利嘎”:即青色。“如以刀之决定”:应知此决定为:如甘蔗段上沾有刀垢,仍应受持而受用。显示巴利原文
1456. Vāsiyā upalakkhaṇattā tajjātikaṃ yaṃ kiñci satthampi gahetabbaṃ. Khīreti anupasampannena tāpitakhīre, idaṃ upari āmakassa visuṃ gahaṇena viññāyati. Nīlikāti nīlavaṇṇaṃ. Satthake viya nicchayoti satthena uṭṭhitamale ucchukhaṇḍe viya paṭiggahetvā paribhuñjitabbanti vinicchayo veditabbo.
1457 “彼”:指那被火烧热的刀等,亦即从所加热之物而言,应理解为刀。显示巴利原文
1457.Tanti taṃ aggisantattavāsiādiṃ, tāpavatthuto vāsi gahetabbā.
1459 “彼”是指,用手等身体部位或衣服洗涤后,落下掺杂了污垢之水的饭。对于坐在树下等处进食者,在钵等器皿中洗涤树叶等物后,落入其中的污水中也是如此判定,为了显示此义,故说“亦同此”等。显示巴利原文
1459.Tanti taṃ hatthādikāyāvayavaṃ vā cīvaraṃ vā dhovitvā patitakiliṭṭhajalamissamodanaṃ. Rukkhamūlādīsu nisīditvā bhuñjantassa pattādīsu rukkhapaṇṇādiṃ dhovitvā patitakiliṭṭhodakepi eseva vinicchayoti dassetumāha ‘‘esevā’’tiādi.
1460 “若水落下时是清净的,则允许”,此与下文连接,句中“从树”需补入。“在露地,若有清净的水落下,则允许”,此处需补入“从空中”。在这两种情形下,因为树叶上和空气中的尘垢最初已被雨水冲刷净尽,故说“清净”。显示巴利原文
1460. Jalaṃ sace suddhaṃ patati, vaṭṭatīti yojanā, ‘‘rukkhato’’ti labbhati. Abbhokāse ca sace suddhaṃ toyaṃ patati, vaṭṭatīti ettha ‘‘ākāsato’’ti labbhati. Ubhayatthāpi rukkhapaṇṇesu, ākāse ca rajassa paṭhamameva vassodakena dhovitattā āha ‘‘suddha’’nti.
1461 “未触者”,意为未触碰到。属于那位沙弥的。显示巴利原文
1461.Acchupantenāti aphusantena. Tassa sāmaṇerassa.
1462 「钵」:指未达上者之钵。「触已」:指触碰到未达上者钵中的饭食。「彼自己钵中之食」:即自己钵中的食物。如所说:「对于未受取的饭食,触已,再于自己钵中取饭者,便有取得。」显示巴利原文
1462.Pattanti anupasampannassa pattaṃ. Chupitvāti anupasampannapattagatodanaṃ phusitvā. Taṃ attano patte bhattaṃ. Yathāha ‘‘appaṭiggahite odanaṃ chupitvā puna attano patte odanaṃ gaṇhantassa uggahitako hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 265).
1464 「后」:不论对方已取或未取,皆在其后。「彼已受取之食」:指已受取的食物。显示巴利原文
1464.Pacchāti tasmiṃ gahitepi agahitepi pacchā. Taṃ paṭiggahitabhojanaṃ.
1467 「彼自己钵中之食」:指自己钵中的食物。显示巴利原文
1467.Tassa attano pattagatassa bhattassa.
1468 “他人”,指以未受取之钵(受食)。显示巴利原文
1468.Parenāti appaṭiggahitapattena.
1469-70 “于粥等之煮器、诸比丘之容器”:此为句法关联。“于此煮”故为煮器、容器。“于容器上之手中,沙弥之”,即指在容器上方沙弥的手中。“从手落于彼”,即从该沙弥的手中滑落,落入该容器中。显示巴利原文
1469-70. ‘‘Yāguādīnaṃ pacane bhikkhūnaṃ bhājane’’ti sambandho. Pacanti etthāti pacanaṃ, bhājanaṃ. Bhājanūpari hatthesu sāmaṇerassāti bhājanassa upari katesu sāmaṇerassa hatthesu. Patitaṃ hatthato tasminti tassa sāmaṇerassa hatthato parigaḷitvā tasmiṃ bhājane patitaṃ.
1471 “不作不净”:此处说明理由——“因为那是已舍弃的”。因为那已被舍弃,故说不作不净。不作,即不依照前面所说的方式而行。如果只是倾倒——若仅是倒入容器中,那便是如彼投入之饭钵。令成无食物:即将落入其中的食物去除,如是洗净后便可食用。此为关联。显示巴利原文
1471. ‘‘Na karoti akappiya’’nti ettha kāraṇamāha ‘‘pariccattañhi ta’’nti. Tañhi yasmā pariccattaṃ, tasmā akappiyaṃ na karotīti vuttaṃ hoti. Evaṃ akatvāti yathāvuttapakārena akatvā. Ākirateva ceti sace bhājane ākirati eva. Taṃ tathā pakkhittaṃ bhattabhājanaṃ. Nirāmisaṃ katvāti tattha patitaṃ āmisaṃ yathā na tiṭṭhati, evaṃ dhovitvā bhuñjitabbanti sambandho.
1472-3 瓶,即是罐。‘应倾倒’,是指将瓶倾斜而注入粥。显示巴利原文
1472-3.Kuṭanti ghaṭaṃ. Āvajjetīti kuṭaṃ nāmetvā yāguṃ āsiñcati.
1474 ‘手’,指两手。‘在那里’,即在那里的地上所安放的两手掌中。显示巴利原文
1474.Hattheti dve hatthe. Tatthāti tattha bhūmiyaṃ ṭhapitesu dvīsu hatthatalesu.
1475-6 ‘一人可取的担’,是指一个中等力气的人能够举起的重担。‘如是’一词,即是指回这‘一人可取的担’。显示巴利原文
1475-6.Ekassa gahaṇūpagaṃ ce bhāranti thāmamajjhimena ekena purisena ukkhipanappamāṇaṃ bhāraṃ sace bhaveyya. ‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘ekassa gahaṇūpagaṃ bhāra’’nti idaṃ paccāmasati.
1477 “悬挂”意为垂挂。“在那里”指在那床椅上。“允许”是说,它表明不成为已取。显示巴利原文
1477.Laggentīti olambanti. Tatthāti tasmiṃ mañcapīṭhe. Vaṭṭatevāti uggahitakaṃ na hotīti dīpeti.
1478 “扫者”指正在清扫。“触碰者”指无意中以扫帚触到。显示巴利原文
1478.Sammujjantoti sammajjanto. Ghaṭṭetīti asañcicca sammajjaniyā phusati.
1479 “知彼”指了知已受取的状态。“允许放置”的意思是:不成为已取。显示巴利原文
1479.Taṃ ñatvāti paṭiggahitabhāvaṃ ñatvā. Ṭhapetuṃ vaṭṭati uggahitakaṃ na hotīti adhippāyo.
1480 “彼”指以受取想而拿取者,此为未受取。“否则不应作”的意思是:不应覆盖未覆盖之物,也不应打开已覆盖之物。显示巴利原文
1480.Tanti paṭiggahitasaññāya gahitaṃ taṃ appaṭiggahitaṃ. Aññathā pana na kattabbanti apihitaṃ pidhātuñca pihitaṃ vivarituñca na vaṭṭatīti attho.
1481 “置于外”是指从先前放置之处移到外面。“以彼”是指那位比丘在移到外面后,手已离物。“彼”指已移到外面、离手之物。“知”是指了知该物处于未受取的状态。如此了知后而放置。显示巴利原文
1481.Bahiṭhapeti ceti yadi pubbe ṭhapitaṭṭhānato bahi ṭhapeti. Tenāti bahi ṭhapetvā muttahatthena tena bhikkhunā. Tanti bahi ṭhapitaṃ hatthato muttaṃ. Ñatvāti appaṭiggahitabhāvaṃ ñatvā. Taṃ tathā ñatvā ṭhapitaṃ.
1482-3 “生芽”是指若有芽生出。“生姜等”:此处以“等”字包含毕拨等。“根”是指在五根等根类中。“虫粉”是由虫类生物所产生的粉末。“如是”以此返指“生芽”这一行为。“由彼生起故”是指在已受取的油等之中生起之故。“即彼”是指所说的,即最初受取的那些油等。因此说“受取……乃至……不存在”。显示巴利原文
1482-3.Uṭṭheti yadi kaṇṇikāti sace kaṇṇikā sañjāyati. Siṅgiverādiketi ettha ādi-saddena pipphaliādīnaṃ gahaṇaṃ. Mūleti pañcamūlādike mūle. Ghuṇacuṇṇanti ghuṇapāṇakehi uppāditacuṇṇaṃ. ‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘uṭṭhetī’’ti kiriyaṃ paccāmasati. Taṃsamuṭṭhānatoti paṭiggahitatelādīsu samuppannattā. Taññevāti pavuccatīti paṭhamapaṭiggahitaṃ tameva telādikanti vuccati. Tenāha ‘‘paṭiggahaṇa…pe… na vijjatī’’ti.
1484-5 「某人」者,指沙弥、俗人等中的任何有情。「棕榈果」者,指棕榈的芽果。「另一地上者」者,指站立于地上的另一任何人,或女或男。显示巴利原文
1484-5.Kocipuggaloti sāmaṇeragamikādīsupi yo koci satto. Tālapiṇḍinti tālakaṇṇikaṃ phalaṃ. Añño bhūmaṭṭhoti bhūmiyaṃ ṭhito añño koci puggalo itthī vā puriso vā.
1486 「切断」者,即作切断。「绳」者,指手臂范围内可及的粗绳。如(律注)所说“在手臂范围内”等。「未触杖」者,指当行走之势自然消减时,如此程度;或于击打时未碰触绳杖,此为所说。若击打后停住再走,则不如法。如注疏所说:“然而我们推论:‘此处被击打之物,会从那里自行落下’。若不停留于该处而走,亦是可行的,犹如从税关被撞出后落于外边的货物。”显示巴利原文
1486.Chinditvāti chindaṃ katvā. Vatinti hatthapāsappahonakabahalavatiṃ. Yathāha ‘‘hatthapāse satī’’ti (pāci. aṭṭha. 265). Daṇḍake aphusitvāvāti yattakena gamanavego nibbāyati, ettakaṃ, paharaṇato vatidaṇḍake vā appaharitvāti vuttaṃ hoti. Paharitvā ṭhatvā gacchati ce, na vaṭṭati. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘mayaṃ pana ‘yaṃ ṭhānaṃ pahaṭaṃ, tato sayaṃ patitamiva hotī’ti takkayāma. Tasmimpi aṭṭhatvā gacchante yujjati suṅkaghātakato pavaṭṭetvā bahi patitabhaṇḍaṃ viyā’’ti (pāci. aṭṭha. 265).
1487-8 「墙」者,此处,因《巴吉帝亚注疏》中已说“墙或(围栏)”等,故应依增上之义来取之。「不粗大」者,为显示所允许的量,故说“若内……乃至……能容纳时”等。「向上达百手之高」者,以此表示施者以想布施之心将其抛向空中而放舍的状态。「到达」者,指手所能及的范围。「取」者,指以接受之想而取。显示巴利原文
1487-8.Pākāroti ettha ‘‘vatiṃ vā’’ti (pāci. aṭṭha. 265) aṭṭhakathāyaṃ āgatattā idaṃ adhikārato gahetabbaṃ. ‘‘Na puthulo’’ti ettha adhippetappamāṇaṃ dassetumāha ‘‘anto…pe… pahoti ce’’ti. ‘‘Uddhaṃ hatthasataṃ gantvā’’ti iminā dāyakassa dātumicchāya ākāsaṃ taṃ ukkhipitvā vissaṭṭhabhāvaṃ ñāpeti. Sampattanti hatthappattaṃ. Gaṇhatoti paṭiggahaṇasaññāya gaṇhato.
1489 “沙弥”一词,是标指之称,因此也含摄在家人。“于彼处”即于肩上。坐着的沙弥。显示巴利原文
1489.‘‘Sāmaṇera’’nti idaṃ upalakkhaṇanti gihinopi gahaṇaṃ. Tatthevāti khandhe eva. Nisinno sāmaṇero.
1491-2 “有果之枝”指有果实的枝条。“食”一词,应与“心生起时”结合解释:若食用果实,如此食用是允许的,这是其中的关联。“为遮止苍蝇”意为为了驱避苍蝇。显示巴利原文
1491-2.Phaliniṃ sākhanti phalavatiṃ sākhaṃ. ‘‘Khāditu’’nti idaṃ ‘‘citte samuppanne’’ti iminā yojetabbaṃ. Sace phalaṃ khādati, evaṃ khādituṃ vaṭṭatīti yojanā. Makkhikānaṃ nivāratthanti makkhikānaṃ nivāretuṃ.
1493 为遮荫及驱避苍蝇而持取的果枝,若为便于享用而先令作净、接受之后,当生起食用之心时,即使再次未被接受也属允许。为说明这一点,故说“然而,令作净”等。显示巴利原文
1493. Chāyatthañca makkhikā nivāretuñca gayhamānā phalasākhā sukhaparibhogatthāya kappiyaṃ kārāpetvā paṭiggahitā ce, khāditumicchāya sati puna appaṭiggahitāpi vaṭṭatīti dassetumāha ‘‘kappiyaṃ pana kāretvā’’tiādi.
1494-5 “彼令其接受”:因下文将作说明,故此处的“取”应理解为关联未令接受而取。“彼已接受”:此处省略了“若先前已”一句。显示巴利原文
1494-5. ‘‘Taṃ so paṭiggahāpetvā’’ti vakkhamānattā ‘‘gahetvā’’ti idaṃ appaṭiggahāpetvā gahaṇaṃ sandhāya vuttanti gahetabbaṃ. Taṃ paṭiggahitanti ettha ‘‘ce pubbamevā’’ti seso.
1496-9 “比丘的路粮米”:此为语法关联。“彼”指沙弥。“以其余”:即以比丘所取的、属于自己的米。显示巴利原文
1496-9. Bhikkhussa pātheyyataṇḍuleti sambandho. Soti sāmaṇero. Itarehīti bhikkhunā gahitehi attano taṇḍulehi.
“于二钵中”:此为举譬。于多钵中,其理亦同。自己所得施与比丘们,再由比丘们得已,自己取之以施与他人,如此纵使多人亦可施与,此是注疏中所说。为了显示此义,故说“粥施与比丘”等语。“具寿,您的粥请给我”,像这样由长老们依次求乞之后,也可以饮用,一切物皆属沙弥所有而食,此是注疏中所说。“沙弥饮已”:此处“以粥”一语,可从余处得知。显示巴利原文
Dvīsu pattesūti upalakkhaṇaṃ. Bahūsupi eseva nayo. Attanā laddhaṃ bhikkhūnaṃ datvā tehi laddhaṃ attanā gahetvā aññesaṃ dānavasena bahunnampi dātuṃ vaṭṭatīti aṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 265 atthato samānaṃ) vuttaṃ tameva dassetumāha ‘‘yāguṃ bhikkhussā’’tiādi. ‘‘Āvuso tuyhaṃ yāguṃ mayhaṃ dehī’ti evaṃ therehi paṭipāṭiyā yācitvāpi pivituṃ vaṭṭati, sabbehi sāmaṇerassa santakameva bhuttaṃ hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 265) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Sāmaṇerassa pītattāti ettha ‘‘yāguyā’’tiidaṃ adhikārato labbhati.
1500 “此之”指携带路粮米的人。“无差别”以此显示不必另作别说。显示巴利原文
1500.Imassāti pātheyyataṇḍulahārakassa. ‘‘Na visesatā’’ti iminā visuṃ avattabbataṃ dīpeti.
1501 “此差别”指如前所述在决择差别中应各别阐明的内容,此为剩余部分。“彼之”指那位为沙弥持米的比丘。“有贪着性”指当自己所搬运的米耗尽时,生起“这也将给予我们吧”的希求,这就是贪着的状态。为遮荫等目的而取用的树枝,若对其果实生起想吃之欲,则该果实便属于可食,因为它能引生贪着,因此可知这亦无差别;然而,为了显示其中可能存在的差别而加以说明,这样的解说方才合理。显示巴利原文
1501.Assa visesassāti yathāvuttavinicchayavisesassa visuṃ vattabbabhāveti seso. Tassāti sāmaṇerataṇḍulahārakassa bhikkhussa. Sālayabhāvanti attanā haṭataṇḍulesu parikkhīṇesu ‘‘idaṃ amhākampi padassatī’’ti sālayabhāvo. Chāyādīnamatthāya gayhamānāya sākhāya imissā phalaṃ khāditukāmatāya sati khādanārahanti ālayassa kātuṃ sakkuṇeyyattā ayampi avisesoti viññāyati, tattha sambhavantaṃ pana visesaṃ dassetumāhāti vattuṃ yujjati.
1502-4 “不能移动”指移动后无法将砂石移除。“小布”指小沙弥。“于煮熟时开启后应知已熟”是连接上下文。“亦”字表示“而”的意思。“取下后”指从灶上取下之后。因为仅为先前洗米之目的而制作的容器有其定量,所以说“并非为后来接受之因”。“彼之”指食物。显示巴利原文
1502-4.Niccāletuṃ na sakkotīti niccāletvā sakkharā apanetuṃ na sakkoti. Celakoti cūḷasāmaṇero. Pakkakālasmiṃ vivaritvā pakkatā ñātabbāti yojanā. Pi-saddo pana-saddatthe. Oropetvāti uddhanato oropetvā. Pubbataṇḍuladhovanatthāya katapaṭiggahaṇasseva pamāṇattā āha ‘‘na pacchassa paṭiggahaṇakāraṇa’’nti. Assāti bhojanassa.
1505 「使作者」因具有二业作者,故说「灶与净钵」,此处即指灶。显示巴利原文
1505. Kāritantassa dvikammakattā āha ‘‘uddhanaṃ suddhabhājana’’nti, uddhaneti vuttaṃ hoti.
1506 「某人」指未受具足戒者。「由彼比丘」指将灶与净钵安置好后,依此而生火的那位比丘。此为例示性说明,他人亦不应为之。显示巴利原文
1506.Kocīti anupasampanno. Tena bhikkhunāti uddhanaṃ suddhabhājanaṃ āropetvā yena aggi kato, tena bhikkhunā. Idañca upalakkhaṇaṃ aññenapi na kātabbattā.
1507 「之后」指将米粒投进锅里以后。「那粥」即指此粥。「若煮」指生火而煮。「不免于自煮」指饮用该粥者,不免于自煮之恶作。显示巴利原文
1507.Pacchāti taṇḍulapakkhepato pacchā. Taṃ yāguṃ. Sace pacatīti aggiṃ karonto pacati. Sāmapākā na muccatīti taṃ yāguṃ pivanto sāmapākadukkaṭato na muccati.
1508 “与藤一起”意指:在那里,若略微摇动藤上所结的果实,由此而得的任何果实,对该比丘即不适宜——这是句义的连结。受用此果者,得恶作罪——这是其中意趣。而“对该”一词,以“唯”字显示对其他人等则是适宜的。显示巴利原文
1508. Valliyā saha tattha valliyaṃ jātaṃ phalaṃ kiñci īsakampi cāleti, tato laddhaṃ kiñci phalaṃ tasseva bhikkhuno na vaṭṭatīti yojanā, taṃ paribhuñjato durupaciṇṇadukkaṭaṃ hotīti adhippāyo. Tassevāti evakārena aññesaṃ vaṭṭatīti dīpeti.
1509 “触摸”,指碰触。“依靠”,指攀附,或作为支撑。“据说”一词,仅仅指示其在大注疏中所说的性质。显示巴利原文
1509.Parāmaṭṭhunti āmasituṃ. Apassayitunti avalambituṃ, apassanaṃ vā kātuṃ. ‘‘Kirā’’ti iminā kevalaṃ mahāpaccariyaṃ (pāci. aṭṭha. 265) vuttabhāvaṃ sūceti.
1510-1 “于彼”,指于该油中。“手不放开钳子而取”,即不松开握着钳子的手而取。该油,即指那油。显示巴利原文
1510-1.Tatthāti tasmiṃ tele. Hatthena saṇḍāsaggahaṇaṃ amuñcantena. Taṃ telaṃ.
1515-6 「盐之作用」者,指在无盐之处,以盐应作之事。为显示海水如同尽形寿药,虽与已储存的余时限药混合,亦无储存性,故说「称为尽形寿」等。「时限解脱」者,指非时限药,即不被四种时限药所含摄。显示巴利原文
1515-6.Loṇakiccanti alavaṇaṭṭhāne loṇena kātabbakiccaṃ. Sannihitasesakālikasammissaṃ yāvajīvikaṃ viya samuddodakassa asannidhibhāvaṃ dassetumāha ‘‘yāvajīvikasaṅkhāta’’ntiādi. Kālavinimmuttanti akālikaṃ, catūsu kālikesu asaṅgahitanti attho.
1517 「冰雹」者,指如冰水凝结的珍珠般的砂石。「即使浓厚」者,是说在投入处或口中,浓厚到泥色不显程度的饮用水。未受持者亦允许。如果泥色显现,便不允许。如所说:「然而,若沾在口中或手上,便不允许,应受持后再受用。」显示巴利原文
1517.Himassa karakāti himodakassa muttā viya patthinasakkharā. Bahalampi cāti pakkhittaṭṭhāne mukhe vā kaddamavaṇṇassa apaññāyanappamāṇabahalaṃ pānīyañca. Appaṭiggahitaṃ vaṭṭati. Sace kaddamavaṇṇaṃ paññāyati, na vaṭṭatīti. Yathāha ‘‘sace pana mukhe ca hatthe ca laggati, na vaṭṭati, paṭiggahetvā paribhuñjitabba’’nti (pāci. aṭṭha. 265).
1518 「于耕作处」者,指于木柴之处。未受取者不允许。一切处皆如此。显示巴利原文
1518.Kasitaṭṭhāneti kaṭṭhaṭṭhāne. Na vaṭṭati appaṭiggahitaṃ. Evaṃ sabbattha.
1519 “索波”,指难以进入的水池。也有人称作“阿瓦德”。“咖库德”,即阿朱诺树。显示巴利原文
1519.Sobbho dukkhogāhanajalāsayo. ‘‘Āvāṭo’’ti keci. Kakudhoti ajjuno.
1520 “饮水瓶”,即盛水之瓶。此处就是指那个饮水瓶。显示巴利原文
1520.Pānīyassa ghaṭeti pānīyaghaṭe. Taṃ pānīyaghaṭaṃ.
1521 “香花”,指为了香气而用的花。“于彼”,指在那个饮水瓶中。“在茉莉花等中”,指与巴嗒利花等一起,在有刺茉莉花中。“已投入者”,指已投入饮水中的那些花。显示巴利原文
1521. Vāsatthāya pupphāni vāsapupphāni. Tatthāti tasmiṃ pānīyaghaṭe. Kamallikāsūti pāṭalikusumādīhipi saha kaṇṭakamallikāsu. Dinnāsūti pānīye pakkhittāsu.
1522 “进入”是指进入喉咙。因此,注疏中说:“未受取而放置者,应受取。”若问:此注疏之语是否与“除水及齿木外”的经文相违?并不相违。因为那段经文仅就齿木的作用而说,而此处是就味道而说。因此,紧接着说:“不知者,即使味道进入,也有罪。因为此学处是无心的。”此学处的无心性,可由“于未受取物有受取想”等经文得知——即使是有净想者,也判为波逸提。然而,清净的水即使未受取也可以饮用,其理与齿木相似,因此可知它们是在同一场合下同时进行的。水与齿木应具有同等的过失。显示巴利原文
1522.Visatīti antogalaṃ pavisati. Teneva aṭṭhakathāyaṃ ‘‘appaṭiggahetvā ṭhapitaṃ paṭiggahetabba’’nti (pāci. aṭṭha. 265) vuttaṃ. Idaṃ aṭṭhakathāvacanaṃ ‘‘aññatra udakadantaponā’’ti (pāci. 266) pāḷiyā virujjhatīti ce? Na virujjhati. Sā hi kevalaṃ dantakiccaṃ sandhāya vuttā, idaṃ rasaṃ sandhāya vuttanti. Teneva tadanantaraṃ ‘‘ajānantassa rase paviṭṭhepi āpattiyeva. Acittakañhi idaṃ sikkhāpada’’nti (pāci. aṭṭha. 265) vuttaṃ. Tassa sikkhāpadassa acittakatā ‘‘appaṭiggahitake paṭiggahitasaññī’’tiādikāya pāḷiyā kappiyasaññinopi pācittiyassa vuttattā viññāyati. Pasannodakassa pana appaṭiggahetvāpi pātabbatāya dantakaṭṭhena sadisattā ekayoganiddiṭṭhānaṃ saheva pavattīti viññāyati. Udakassa ca dantaponassa ca tulyadosena bhavitabbanti.
1523 尿、鼻涕等流质,因为是水界的种类;耳垢等固体物,因为是地界的种类,所以用“于身体所住之诸元素”这句话来说明乳等。而“奇”一字,也应与“不允许”一词连接。在“适宜与不适宜的肉”中,依其义理可得“众生之”一词。显示巴利原文
1523. Muttodakasiṅghāṇikādidravaassukhīrādidravassa āpodhātuppakārattā, kaṇṇamalādino ghanadabbassa pathavidhātuppakārattā ‘‘sarīraṭṭhesu bhūtesū’’ti iminā khīrādimāha. ‘‘Ki’’nti idaṃ na vaṭṭatīti padenapi yojetabbaṃ. Kappākappiyamaṃsānanti ettha ‘‘sattāna’’nti sāmatthiyā labbhati.
1524 “盐”:此处,“此一切”这一句,可由上下文得知。显示巴利原文
1524.Loṇanti ettha ‘‘etaṃ sabbampī’’ti idaṃ adhikārato labbhati.
1525 「于此」:指如上所说的耳垢等之中。显示巴利原文
1525.Etthāti etesu yathāvuttesu kaṇṇamalādīsu.
1528 「四种变坏物」者,所谓大变坏物,即粪、泥土、尿、灰烬,这四种被称为变坏物。因为它们是被违逆的、被作成如蛇毒的、被破坏的,故称为「变坏物」。「无施者」者,指无施者之处所,于彼处。因为说「那、阿、诺、玛、阿兰是在否定中」,故以表示否定的那字复合,以「无施者」这一词,无别义。于此,在注疏中说「难教者、无能力者、不善者,名为」。此名为时节指定。显示巴利原文
1528.Cattārivikaṭānīti mahāvikaṭaṃ nāma gūthaṃ, mattikā, muttaṃ, chārikā cāti vuttāni cattāri vikaṭāni. Tāni hi viruddhāni sappavisāni katāni vihatānīti ‘‘vikaṭānī’’ti vuccanti. Natthi dāyako etthāti nadāyakaṃ, ṭhānaṃ, tasmiṃ. ‘‘Na a no mā alaṃ paṭisedhe’’ti vuttattā paṭisedhavācinā na-saddena samāso, ‘‘adāyake’’ti iminā anatthantaraṃ. Idha dubbaco ca asamattho ca asanto nāmāti aṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 265; kaṅkhā. aṭṭha. dantaponasikkhāpadavaṇṇanā, atthato samānaṃ) vuttaṃ. Idaṃ kālodissaṃ nāma.
1529 「地」:指不净地。「树」:指湿树。由此显示,被蛇咬时,若无净人在旁,为作变坏物,应自行制作。显示巴利原文
1529.Pathavinti akappiyapathaviṃ. Tarunti allarukkhaṃ. Iminā sappadaṭṭhakāle asati kappiyakārake vikaṭatthāya attanā ca kattabbanti dasseti.
1530 「截取」者,即夺而取之。「其」之一字,与一切具格皆相合。「其」即指「未被受取者」。应连接为「及对非比丘之施与」。而以「非比丘」这一简别语,旨在显示:若对已受具足戒者(比丘)施与,则受取并不因此舍离。「一切」者,即如前所述以身取而受等种种方式。「如是」者,以此为准则。显示巴利原文
1530.Acchedagāhatoti vilumpitvā gaṇhanato. ‘‘Tassā’’ti idaṃ sabbehi hetupadehi yujjati. Tassāti appaṭiggahitassāti attho. Aparassa abhikkhukassa dānena cāti yojanā. ‘‘Abhikkhukassā’’ti pana visesanena upasampannassa dinne paṭiggahaṇaṃ na vijahatīti dīpeti. Sabbanti yathāvuttaṃ kāyena gahaṇādippakārassa kalyaṃ gahitaṃ. Evanti iminā niyāmena.
1531 「恶行」者,即不善造作、不当触犯。指对未受取的资具、食物、钵等,以嬉戏的方式用手触摸,或抓住那里结有果实的树枝、藤蔓而摇动,此为其义。「已取的取」者,即明知其未受取,却仍对已取之物作受取。「以及置于内」者,即放置于不净屋内,以及在黎明升起时。「以及自煮」者,即在任何处所自行烹煮。「以及内煮」者,即在不净屋内烹煮。所说「恶作」应与上述诸条相连。显示巴利原文
1531.Durupaciṇṇeti duṭṭhu upaciṇṇe durāmaṭṭhe, appaṭiggahitassa āmisabhattabhājanādino kīḷāvasena hatthena parāmasane ca tatthajātakaphaliniṃ sākhāya vā valliyā vā gahetvā cālane cāti attho. Uggahitassa gahaṇeti appaṭiggahitabhāvaṃ ñatvāva gahitassa kassaci vatthuno paṭiggahaṇe ca. Antovutthe cāti akappiyakuṭiyā anto ṭhapetvā aruṇaṃ uṭṭhāpite ca. Sayaṃpakke cāti yattha katthaci attanā pakke ca. Antopakke cāti akappiyakuṭiyā antoyeva pakke ca. Dukkaṭaṃ niddiṭṭhanti sambandho.
1532-3 「于已受取者」与「已受取想」相关联。「齿木」者,即齿杖。显示巴利原文
1532-3. Paṭiggahitake tasmiṃ paṭiggahitasaññissāti sambandho. Dantaponaṃ dantakaṭṭhaṃ.
1534 “诸比丘尼”者:即比丘与比丘尼、诸比丘尼,是以部分相似来表示部分残余。此处,指在此学处中。其义决断:由于对新戒、中腊、长老诸比丘尼无有差别而皆可期求,是故,基于这一原因,此全部义决断由我以不略说的方式而说出——此为句间连结。正如《善三法》等中所说,因为义理圆满就是义的总摄,故虽说是“全部”,实为显示说之详尽,因此说“不略”。显示巴利原文
1534.Bhikkhunīnanti bhikkhuno ca bhikkhuniyā ca bhikkhunīnaṃ, ekadesasarūpekaseso. Ettha imasmiṃ sikkhāpade. Vinicchayo navamajjhimatherabhikkhunīnaṃ yato avisesena icchitabbako, tato tasmā hetunā sakalo ayaṃ vinicchayo asamāsato mayā kathitoti yojanā. Kusalattikādīsu viya atthasākalyassa atthasaṅkhepatova vattuṃ sakkuṇeyyattā ‘‘sakalo’’ti vatvāpi kathāya vitthāritabhāvaṃ dassetumāha ‘‘asamāsato’’ti.
1535 “裸行者等”等句中,于《分别》注释中说道:“名为裸行者,即凡任何已入游方者之伍而为裸体者。”其注释书中又说:“已入游方者,即入此出家。”因此,此处唯有行入裸行出家者才名为裸行者。以“等”字摄取原论母题中的“游方者或游方女”二者。在这二者中,应依所说取义:除比丘与沙弥外,凡任何已入游方者之伍者,名为游方者;除比丘尼、在学尼及沙弥尼外,凡任何已入游方女之伍者,名为游方女。然而,此处所说的游方者唯应取穿着衣服者。关于“施与者”,此处依“比丘”的文脉而获得,此中“以身等”为其余情形,如所说:“施者,以身、或以身所系、或以应舍弃之物而行布施。”显示巴利原文
1535.‘‘Acelakādīna’’ntiādīsu ‘‘acelako nāma yo koci paribbājakasamāpanno naggo’’ti (pāci. 271) padabhājane vuttaṃ, tadaṭṭhakathāya ‘‘paribbājakasamāpannoti pabbajjaṃ samāpanno’’ti (pāci. aṭṭha. 269) vuttaṃ, tasmā acelakapabbajjamupagatoyevettha acelako nāma. Ādi-saddena ‘‘paribbājakassa vā paribbājikāya vā’’ti (pāci. 270) mātikā-gate dve saṅgaṇhāti. Imesu ca dvīsu ‘‘paribbājako nāma bhikkhuñca sāmaṇerañca ṭhapetvā yo koci paribbājakasamāpanno’’ti (pāci. 271) vutto paribbājako nāma. ‘‘Bhikkhuniñca sikkhamānañca sāmaṇeriñca ṭhapetvā yā kāci paribbājikasamāpannā’’ti (pāci. 271) vuttā paribbājikā nāmāti gahetabbā. Paribbājakā panettha channāyeva gahetabbā. Dentassāti ettha ‘‘bhikkhussā’’ti pakaraṇato labbhati, ettha ‘‘kāyādinā’’ti seso. Yathāha ‘‘dadeyyāti kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā nissaggiyena vā detī’’ti (pāci. 271).
1536 “三巴吉帝亚”者:即对于非外道者存有“是外道”想、对彼存疑、对外道者存有“非外道”想,于此三种情形中,犯三波逸提罪。显示巴利原文
1536.Tikapācittiyanti titthiye titthiyasaññī, vematiko, atitthiyasaññīti tike pācittiyattayaṃ.
1537 对于非外道而生起外道想者,或心存疑惑者,那位比丘犯恶作——这是句子的连结。显示巴利原文
1537. Atitthiye titthiyasaññissa, vematikassa ca tassa bhikkhuno dukkaṭanti yojanā.
1538-9 「他们」:指诸外道。「外涂药」:指施与应涂于身体外部的任何物品。在那些外道近旁、身边,将自己的食物、钵等放在一旁,说「请取用食物」者,亦无犯——这是句子的连结。「起源如鹿井」:这是语词的分离。显示巴利原文
1538-9.Tesanti titthiyānaṃ. Bahilepananti bahisarīre limpitabbaṃ kiñci dentassa. Tesaṃ titthiyānaṃ santike samīpe attano bhattapattādikaṃ bhojanaṃ ṭhapetvā ‘‘bhojanaṃ gaṇhathā’’ti vadantassa ca anāpattīti yojanā. ‘‘Samuṭṭhānaṃ eḷakūpama’’nti padacchedo.
1540-2 「比丘令比丘施与或不施与任何资具」——这是句子的连结。这是什么意思呢?即按照「来吧,具寿,我们进入村或镇去乞食」这一学处中所说的方式相约之后,与那位比丘一同入村乞食,令那位比丘施与或不施与硬食等任何资具的类别。显示巴利原文
1540-2. Bhikkhu bhikkhuno yaṃ kiñci āmisaṃ dāpetvā vā adāpetvā vāti yojanā. Kiṃ vuttaṃ hoti? ‘‘Ehāvuso, gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya pavisissāmā’’ti (pāci. 275) sikkhāpade vuttanayeneva vatvā yena saddhiṃ gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭho, tassa bhikkhussa khādanīyādibhedaṃ yaṃ kiñci āmisaṃ dāpetvā vā adāpetvā vāti.
“令彼比丘‘去吧’而驱遣”:这是连结。说的是什么?意为:如此,那位与彼一同入村的比丘,对彼说:“去吧,具寿,与你共语或共坐令我不安,独自言语或独坐方为安稳。”以此因缘,以那些与女人共语等非行之缘,令其离去而驱遣。“以此因缘”:是“唯以驱遣”的限定语。“以第一”:此处“及”字用于处所义,应连结为“及唯以驱遣”。“彼之”:指驱遣者之。显示巴利原文
Taṃ bhikkhuṃ ‘‘gacchā’’ti vatvā uyyojetīti yojanā. Kiṃ vuttaṃ hoti? Evaṃ yo bhikkhu tena saddhiṃ gāmaṃ paviṭṭho, taṃ ‘‘gacchāvuso, na me tayā saddhiṃ kathā vā nisajjā vā phāsu hoti, ekakassa me kathā vā nisajjā vā phāsu hotī’’ti (pāci. 275) vatvā tappaccayā tesaṃ itthiyāsaddhiṃ vacanādīnaṃ anācārānaṃ paccayā gantuṃ niyojetīti. Tappaccayāti ‘‘uyyojanamattasmi’’nti visesanaṃ. Paṭhamena cāti ettha ca-saddo aṭṭhānappayutto ‘‘uyyojanamattasmiñcā’’ti yojetabbo. Tassāti uyyojakassa.
“彼之”:指被驱遣者,表部分关系的属格。“超越近处”:对于将说明的相状,即超越见近处或闻近处之意;于状态之相则用地格。“复彼之”:指近处。以十二肘为限,其内所包含的围墙等,即称为近处的界限。显示巴利原文
Assāti uyyojitassa, avayavasambandhe sāmivacanaṃ. Upacārasmiṃ atikkanteti vakkhamānalakkhaṇe dassanūpacāre vā savanūpacāre vā atikkanteti attho, bhāvalakkhaṇe bhummaṃ. Puna assāti upacārassa. Dvādasaratanapariyosānaṃ, tadantogadhaṃ pākārādi eva vā upacārassa sīmā nāma.
1543 为了如实显示这一点,而说“于见”等。“于露地见时,近处之量定为十二肘”:这是连结。“于闻”亦然:在露地,闻近处之量定为十二肘;对于闻,近处的界限唯十二肘之量已被宣说,这是其义。“非其他”:在非露地的其他地方,近处之量并非十二肘已被宣说——难道不是对于墙等障碍物的近处之量已被宣说吗?正是如此。这在注疏中已说:“若于中间有墙、门、围墙等,被那些所隔绝,即超越见近处,依此应知罪。”此处,两种近处虽同样,但依被驱遣者界限的边际而说,并非指闻近处,应知。显示巴利原文
1543. Taṃ sarūpato dassetumāha ‘‘dassane’’tiādi. Ajjhokāse dassane upacārassa dvādasa hatthā pamāṇaṃ desitāti yojanā. Savane ca ajjhokāse evaṃ savanūpacārassa ajjhokāse dvādasa hatthā pamāṇaṃ desitāti yojanā, savane ca upacārassa avadhi dvādasahatthappamāṇamevāti vuttanti attho. Na cetareti itarasmiṃ anajjhokāse evaṃ upacārassa pamāṇaṃ dvādasahatthā na ca desitā, kiṃ nu byāvadhākarā kuṭṭādayo upacārassa pamāṇanti desitāti vuttaṃ hoti. Vuttañcetaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sace pana antarā kuṭṭadvārapākārādayo honti, tehi antaritabhāvoyeva dassanūpacārātikkamo, tassa vasena āpatti veditabbā’’ti (pāci. aṭṭha. 276). Idha upacāradvaye samānepi uyyojitamavadhiantaṃ sandhāya asavanūpacāraṃ vuttanti viññāyati.
1544 “三波逸提”者,指对受具足戒者,以受具足戒者想、疑、未受具足戒者想,成三波逸提。“其他”者,指未受具足戒者。“三恶作”者,指对未受具足戒者,依受具足戒者想、疑、未受具足戒者想,成三恶作。“其他者,唯沙弥”一句,乃无疑中书写。此义亦如金刚智所明。如是观之,若就五同法者中此处所指的未受具足戒者而说,则相应;否则,由于巴利圣典与注疏中以“于未受具足戒者”为通称而作指示,若对在家未受具足戒者亦作同样驱遣,不应说为无罪,此乃我等所认可。显示巴利原文
1544.‘‘Tikapācittīti upasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīhi tikapācittiyaṃ . Itareti anupasampanne. Tikadukkaṭanti anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭaṃ. ‘‘Itareti sāmaṇereyevā’’ti nissandehe likhitaṃ. Etassevatthassa vajirabuddhināpi vuttabhāvo dassito. Tathādassanaṃ pañcasahadhammikesu idhādhippetamanupasampannaṃ sandhāya vuttaṃ ce, yujjati. Aññathā pāḷiaṭṭhakathāsu ‘‘anupasampanne’’ti sāmaññena niddiṭṭhattā gahaṭṭhānupasampannampi tathā uyyojentassa anāpatti na vattabbāti amhākaṃ khanti.
“二者”者,指受具足戒者与未受具足戒者。于不疑处,则书为“比丘与沙弥之”。“嗔教令之施设”者,此处“嗔”即忿怒,其教令、命令为嗔教令,此嗔教令的施设、运作即嗔教令施设。于彼,因忿怒而在站立、坐等中显示过失,云:“诸君请看此人站立、坐、看视、环视,如木桩般站立,如狗般坐,如猕猴般到处看”,并说“或许因此被恼而离去”,如此说不悦之语,即为所说。显示巴利原文
Ubhinnanti upasampannānupasampannānaṃ. Nissandehe pana ‘‘bhikkhusāmaṇerāna’’nti likhitaṃ. Kalisāsanāropaneti ettha kalīti kodho, tassa sāsanaṃ āṇā kalisāsanaṃ, tassa āropanaṃ pavattanaṃ kalisāsanāropanaṃ, tasmiṃ, kodhavasena ṭhānanisajjādīsu dosaṃ dassetvā ‘‘passatha bho imassa ṭhānaṃ nisajjaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ, khāṇuko viya tiṭṭhati, sunakho viya nisīdati, makkaṭo viya ito cito ca viloketī’’ti evaṃ ‘‘appeva nāma imināpi ubbāḷho pakkameyyā’’ti amanāpavacanassa bhaṇaneti vuttaṃ hoti.
1545 “以派遣之事”者,指因寺院守护人等被派遣取食等事务。以此作为标示,应从“若因‘我等两人无法共同生活’而遣去”(波逸提 278)等无犯条文所摄的一切方式,来理解此义。显示巴利原文
1545.Uyyojentassakiccenāti vihārapālakādīnaṃ bhojanaharaṇādikiccena pesentassa, imassa upalakkhaṇattā ‘‘anāpatti ‘ubho ekato na yāpessāmā’ti uyyojetī’’tiādinā (pāci. 278) anāpattivārāgatā sabbepi pakārā gahetabbā.
1546 “小的”者,此处应理解为“在卧室”的余文,因为下文将说“在非卧室而作卧室想”。“在大的”者,此处亦同此理。意思是:在那类小的卧室中,从背墙至房间中央为二肘半的量。“背墙”者,即由背墙所限定的房屋中央。因此注疏中说:“以‘越过背墙’一语,即显示越过中央”(波逸提注疏 280)。“有食者”者,意为与食物共处,即处于有食物之中。或者,“有食者”指有受用者。因为对于被贪欲缠缚的男子,女人即为受用;对女人而言,男子亦然。即是说:与被欲贪染着的男女共处。正如《词句分别》中所说:“‘有食者’,名为家中既有女人也有男子,且二者皆未出离、皆未离贪”(波逸提注疏 281)。此语意在显示彼时被缠缚者的欲贪之火正生起的状态。“家”者,即在房屋之中。显示巴利原文
1546.Khuddaketi ettha ‘‘sayanighare’’ti seso upari ‘‘asayanighare tassa, sayanigharasaññino’’ti vakkhamānattā labbhati. ‘‘Mahallake’’ti etthāpi eseva nayo. Piṭṭhisaṅghāṭato aḍḍhateyyahatthappamāṇaṃ yassa vemajjhe hoti, īdise khuddake sayanighareti attho. Piṭṭhivaṃsanti piṭṭhivaṃsena niyamitaṃ gehamajjhaṃ. Tenāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘piṭṭhivaṃsaṃ atikkamitvā’ti iminā majjhātikkamaṃ dassetī’’ti (pāci. aṭṭha. 280). Sabhojaneti saha bhojanehīti sabhojanaṃ, tasmiṃ sabhojane. Atha vā sabhojaneti sabhoge. Rāgapariyuṭṭhitassa purisassa hi itthī bhogo, itthiyā ca puriso, methunarāgena sārattapurisitthisahiteti vuttaṃ hoti. Yathāha padabhājane ‘‘sabhojanaṃ nāma kulaṃ itthī ceva hoti puriso ca, itthī ca puriso ca ubho anikkhantā honti, ubho avītarāgā’’ti (pāci. aṭṭha. 281). Iminā pariyuṭṭhitassa methunarāgaggino taṅkhaṇe nibbattabhāvo dīpito. Kuleti ghare.
1547 “手臂距离”者,指二肘半量的范围。“与背墙”者,即与门栓。“床的”者,此处所谓“床”,即用以睡眠之处。其含义是:在有食的家中,坐于床座附近的人,应与“对她”一语配合理解。意思是:坐于床座近处之人。“大的”者,指较前文所述之量更为广大的卧室。注疏中说:“如此大的卧室,存在于大四方堂等建筑中”(波逸提注疏 280)。显示巴利原文
1547.Hatthapāsanti aḍḍhateyyaratanappamāṇadesaṃ. Piṭṭhisaṅghāṭakassa cāti dvārasabandhassa ca. Sayanassāti sayanti etthāti sayanaṃ, tassa, āsanne ṭhāne yo nisīdati sabhojane kule, ‘‘tassā’’ti iminā yojetabbaṃ, sayanassa samīpe ṭhāne yo nisīdatīti attho. Mahallaketi pubbe vuttappamāṇato mahante sayanighare. ‘‘Īdisañca sayanigharaṃ mahācatusālādīsu hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 280) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.
1548 “有床者”者,意为具有床,故称有床者;其复合词释为“有床且以此为家”。“在那里”者,即在那有床的家中。显示巴利原文
1548. Sayanametassa atthīti sayanī, sayanī ca taṃ gharañcāti viggaho. Tatthāti sayanighare.
1549-50 “有第二者时”者,指有第二比丘在场时。正如无犯条款中所说:“比丘为第二者。”(波逸提 283)“离贪者”者,指已远离贪欲缠缚者。“所说特征之处”者,指在或小或大的住所中所说的特征之处。“未越过而坐者”者,指没有越过而坐者。显示巴利原文
1549-50.Dutiye satīti dutiye bhikkhumhi sati. Yathāha anāpattivāre ‘‘bhikkhu dutiyo hotī’’ti (pāci. 283). Vītarāgesūti vītarāgapariyuṭṭhānesu. Vuttalakkhaṇaṃ padesanti khuddakamahantasenāsane vuttalakkhaṇapadesa. Anatikkamma nisinnassāti anatikkamitvā nisīdato.
1552 “他们的”者,指二不定学处的。“此”者,指这二种——秘密覆蔽与秘密坐卧学处,此即其差别。意思是:与紧接着的学处在生起状态上的差别,正是这一差别被显示出来,这是其连接。显示巴利原文
1552.Tesanti dvinnaṃ aniyatasikkhāpadānaṃ. Esanti imesaṃ dvinnaṃ rahopaṭicchannarahonisajjasikkhāpadānaṃ, ayameva visesoti anantarasikkhāpadena samuṭṭhānabhāvasaṅkhāto ayaṃ viseso dīpitoti yojanā.
1553-6 “已说”者,指已被邀请。“现前比丘”者,意为:当“我将前往俗家”之心生起之处,在其周围十二手范围内站立的比丘。正如所说:“于站立处生起亲近俗家之心时,从彼处开始,凡所见者、或于面前所见者,以及能以常声告知者,此名为现前。”其中,凡站立于十二手范围内所能听闻者,名为常声。“未告知”者,指未以“我去某家”或“我求告行”等语告知。“应犯行”者,这是说:若行走,便如此。“除非时”者,指在戒条中以随制方式所说:“此中有时,即衣施与时、衣制作时”(波逸提 299)的二种时,在此之外的其他时。显示巴利原文
1553-6.Vuttoti nimantito. Santaṃ bhikkhunti ‘‘kulaṃ upasaṅkamissāmī’’ti yasmiṃ padese cittaṃ uppannaṃ, tassa sāmantā dvādasahatthabbhantare ṭhitaṃ bhikkhunti attho. Yathāha ‘‘yattha ṭhitassa kulāni payirupāsanacittaṃ uppannaṃ, tato paṭṭhāya yaṃ passe vā abhimukhe vā passati, yassa ca sakkā hoti pakativacanena ārocetuṃ, ayaṃ santo nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 298). Ettha yaṃ dvādasahatthabbhantare ṭhitena sotuṃ sakkā bhaveyya, taṃ pakativacanaṃ nāma. Anāpucchāti ‘‘ahaṃ itthannāmassa gharaṃ gacchāmī’’ti vā ‘‘cārittaṃ āpucchāmī’’ti vā īdisena vacanena anāpucchitvā. Cārittaṃ āpajjeyya ceti yadi sañcareyyāti vuttaṃ hoti. Aññatra samayāti ‘‘tatthāyaṃ samayo, cīvaradānasamayo cīvarakārasamayo’’ti (pāci. 299) sikkhāpade anupaññattivasena vuttā duvidhā samayā aññasmiṃ kāle.
为显示罪的类别,故说「除了」等。「未过中午」一语包含了食前与食后。此中,食前与食后是指:对于所邀请的那一餐,尚未进食,或已经进食。正如词句分析中所说:「食前,即受邀请而尚未进食者;食后,即受邀请之后,哪怕仅以草尖取食,也算已经进食。」「他家」,指不同于施主邀请之家。「踏入家之近处,恶作」这一句应如此连接:踏入自己所前往之家的近处,犯恶作;以第一足踏入,亦犯恶作。显示巴利原文
Āpattibhedaṃ dassetumāha ‘‘ṭhapetvā’’tiādi. ‘‘Avītivatte majjhanhe’’ti iminā purebhattaṃ, pacchābhattañca saṅgahitaṃ. Ettha ca purebhattaṃ pacchābhattanti yena bhattena nimantito, tasmiṃ abhutte vā bhutte vāti attho. Yathāha ‘‘purebhattaṃ nāma yena nimantito, taṃ abhuttāvī. Pacchābhattaṃ nāma yena nimantito, taṃ antamaso kusaggenapi bhuttaṃ hotī’’ti (pāci. 300) padabhājane vuttaṃ. Aññassa gharanti nimantitato aññassa gehaṃ. Gharūpacārokkamane dukkaṭanti sambandho, attanā gatagehassa upacārokkamane dukkaṭanti attho. Paṭhamena pādenāti sambandho.
「家之界」指他人家的界限。由于家的近处犯恶作,故说「又另一」。「越过时」一词,应通过格位转换与「家之界」连接,理解为「家之界的」。显示巴利原文
Gharummāreti aññassa gehummāre. Gharūpacāre dukkaṭaṃ sandhāya ‘‘aparampi cā’’ti vuttaṃ. ‘‘Samatikkame’’ti iminā saha ‘‘gharummāre’’ti padaṃ ‘‘gharummārassā’’ti vibhattivipariṇāmena yojetabbaṃ.
1557 「站立处」:站立者生起行走心的地点,在该地点十二肘的范围内,应按前文所说的规定来把握。「观察」:指观察两侧及面前。如注释书中所说:「侧面或面前所见者。」显示巴利原文
1557.Ṭhitaṭṭhāneti yattha ṭhitassa gamanacittaṃ uppannaṃ, tasmiṃ ṭhāne dvādasahatthabbhantareti idaṃ yathāvuttaniyāmeneva gahetabbaṃ. Oloketvāti ubhayapassaṃ, abhimukhañca oloketvā. ‘‘Yaṃ passe vā abhimukhe vā passatī’’ti (pāci. aṭṭha. 298) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.
1558 “远”:指十二肘以远。连接:从各处寻求后,并无告知的义务。显示巴利原文
1558.Dūreti dvādasahatthato dūramevāha. Ito cito ca gavesitvā ārocane kiccaṃ natthīti yojanā.
1559 “无过”即无罪。“时”:此处“未告知”为省略。于此及上文,“无过”各别相应。“有比丘”为连接词。“以家”:指以他家,此处“以家之近处”为省略。“前往园林”:此处指以彼道路。显示巴利原文
1559.Na dosoti anāpatti. Samayeti ettha ‘‘anāpucchato’’ti seso. Ettha ca upari ca ‘‘na doso’’ti paccekaṃ yujjati. Santaṃ bhikkhunti sambandho. Gharenāti aññassa gharena, ettha ‘‘gharūpacārena cā’’ti seso. Ārāmaṃ gacchatoti ettha tena maggenāti vuttaṃ hoti.
1560 “以彼道路”与“行者”两个词,连同“外道住处”与“比丘尼住处”,在前后两处均由“如是”一词所获。意思是:以彼家,或以家之近处应行的道路,前往外道园或比丘尼住处者,无罪。连接为“因难事而行”。生命与梵行的障碍即是难事。“或座堂”:如在狮子岛,施主们为比丘们受食而设座,那即是座堂,或说为食堂。应说“难事座堂”,因偈颂结构而省略了“亚”字。“受食者之家”:即受迎请之家,或给予筹食者之家。显示巴利原文
1560. ‘‘Tena maggenā’’ti ca ‘‘gacchato’’ti ca padadvayaṃ ‘‘titthiyānaṃ passaya’’nti ca ‘‘bhikkhunipassaya’’nti ca ubhayattha tathā-saddena labbhati. Tena gharena, gharūpacārena vā gantabbamaggena titthiyārāmaṃ vā bhikkhunipassayaṃ vā gacchato anāpattīti attho. Āpadāya gacchatīti yojanā. Jīvitabrahmacariyantarāyā āpadā. Āsanasālaṃ vāti sīhaḷadīpe viya bhikkhūnaṃ bhuñjanatthāya yattha dānapatīhi āsanāni paññāpīyanti, taṃ āsanasālaṃ vā, bhojanasālanti attho. ‘‘Āpadāyāsanasāla’’nti vattabbe gāthābandhavasena yakāralopo. Bhattiyassa gharanti nimantitagharaṃ vā salākabhattadāyakānaṃ vā gharaṃ.
1561 1561.“告知”是行作,“不告知”是不行作。因为混合了无心生起的情形,所以称为“无心”。就须由善、不善、无记中任一心俱足而犯而言,说为“三心”。显示巴利原文
1561. Pavesanaṃ kriyaṃ. Anāpucchanaṃ akriyaṃ. Acittakasamuṭṭhānamissakattā ‘‘acitta’’nti vuttaṃ. Kusalākusalābyākatānaṃ aññataracittasamaṅginā āpajjitabbaṃ sandhāya ‘‘ticittañcā’’ti vuttaṃ.
1562 1562.解释“一切”时,开示了三种邀请:“四月邀请、再邀请、常邀请”。其中,在《分别句》中说:“应接受四月资具邀请,应接受病缘资具邀请。”而再邀请,指的是仅以四个月药物所作的邀请。因此在因缘中说:“那么,大名,你再以四个月由药物邀请僧团。”常邀请,则是名为尽形寿唯以药物而作的邀请。世尊在因缘中也说过:“那么,大名,你尽形寿以药物邀请僧团。”显示巴利原文
1562.‘‘Sabbā’’ti idaṃ vivaranto ‘‘catumāsapavāraṇā punapavāraṇā niccapavāraṇā’’ti pavāraṇattayaṃ dasseti. Ettha ca ‘‘catumāsapaccayapavāraṇā sāditabbāti gilānapaccayapavāraṇā sāditabbā’’ti (pāci. 307) padabhājane vuttaṃ. Punapavāraṇā ca cattāroyeva māse bhesajjena pavāraṇaṃ. Tenāha aṭṭhuppattiyaṃ ‘‘tena hi tvaṃ mahānāma saṅghaṃ aparampi catumāsaṃ bhesajjena pavārehī’’ti. Niccapavāraṇā nāma yāvajīvaṃ bhesajjeheva pavāraṇā. Vuttampi cetaṃ bhagavatā aṭṭhuppattiyaṃ ‘‘tena hi tvaṃ mahānāma saṅghaṃ yāvajīvaṃ bhesajjena pavārehī’’ti (pāci. 303).
这些邀请,依药物为限、以夜为限、依药与夜两者为限、无有限量,总共有四种差别。如所说:显示巴利原文
Sabbā cetā pavāraṇā bhesajjapariyantarattipariyantatadubhayapariyantaapariyantavasena catubbidhā honti. Yathāha –
所谓“以药物为限”,是指药物已定:“我以这些药物而邀请。”所谓“以夜为限”,是指夜数已定:“我于这些夜中邀请。”所谓“兼以药物与夜为限”,是指药物已定,夜数亦定:“我以这些药物于这些夜中邀请。”所谓“非以药物为限、非以夜为限”,是指药物未定,夜数亦未定。显示巴利原文
‘‘Bhesajjapariyantā nāma bhesajjāni pariggahitāni honti ‘ettakehi bhesajjehi pavāremī’ti. Rattipariyantā nāma rattiyo pariggahitāyo honti ‘ettakāsu rattīsu pavāremī’ti. Bhesajjapariyantā ca rattipariyantā ca nāma bhesajjāni ca pariggahitāni honti rattiyo ca pariggahitāyo honti ‘ettakehi bhesajjehi ettakāsu rattīsu pavāremī’ti. Nevabhesajjapariyantā narattipariyantā nāma bhesajjāni ca apariggahitāni honti rattiyo ca apariggahitāyo hontī’’ti (pāci. 307).
1563 当说到“应接受”时,为了显示接受的方式,而说“我将请求”等。句义连结为:“若有资具,我将请求药物。”以此与“应接受”相连。又从相反角度显示而说“不应拒绝”。为了显示拒绝的原因,而说“我现在无病。”这是三种邀请。显示巴利原文
1563. ‘‘Sāditabbā’’ti vutte sādiyanappakāre dassetumāha ‘‘viññāpessāmī’’tiādi. Bhesajjampi sati me paccaye viññāpessāmīti yojanā, ‘‘sāditabbā’’ti iminā sambandho. Tadeva byatirekato dassetumāha ‘‘na paṭikkhipitabbā’’ti. Paṭikkhepakāraṇaṃ dassetumāha ‘‘rogodāni na meti cā’’ti. Sā tividhā pavāraṇā.
1564 所谓“在三波逸提中所说”,是指“超过彼、有超过彼想者,疑者,无不超彼想者乞药,犯波逸提”这段所开示的三种波逸提。此中,“超过彼”的意思是:凡以诸药被邀请、凡以诸夜被邀请,若更超过这些,便是“愈多”之义。正如所说:“于药物限定中,以诸药被邀请,若舍弃彼诸药而乞求其余药,犯波逸提”,以及“于夜限定中,以诸夜被邀请,若舍弃彼诸夜而于其余夜乞求,犯波逸提”。其中,对于疑者,亦说为恶作,应如此连结。显示巴利原文
1564.Tikapācittiyaṃvuttanti ‘‘tatuttari tatuttarisaññī, vematiko, natatuttarisaññī bhesajjaṃ viññāpeti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 309) vuttaṃ pācittiyattayaṃ. Idha tatuttarīti ettha yehi bhesajjehi pavārito, yāsu ca rattīsu pavārito, tato ce uttari adhikanti attho. Yathāha ‘‘bhesajjapariyante yehi bhesajjehi pavārito hoti, tāni bhesajjāni ṭhapetvā aññāni bhesajjāni viññāpeti, āpatti pācittiyassā’’ti ca ‘‘rattipariyante yāsu rattīsu pavārito hoti, tā rattiyo ṭhapetvā aññāsu rattīsu viññāpeti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 308) ca. Tattha vematikassa ca dukkaṭaṃ vuttanti yojanā.
1565 从四月之后,若超过者,则名为“超过彼”;无超过者,则名为“不超过彼”。具有“不超过彼”之想者,即是不认为超过彼。比丘,对于彼,无犯。应如此连结。以被邀请之药而请求彼药者,无犯,应与下文连结。如所说:“无犯,依被邀请之药,而请求彼药。”或者,以某种药、于某些夜被邀请,除彼之外,如实告知后又多加请求者,无犯,应与下文连结。“如实告知后更多请求者”,在此,即告知“以这些药,您已被我等邀请,我等需要此药及彼药”之后而请求;或告知“于某些夜,您已被我等邀请,彼夜已过去,我等需要药”之后而请求。据此语,即如实说后又多加请求之义。显示巴利原文
1565. Tato catumāsato uttari atirekaṃ tatuttari, tatuttari na hotīti natatuttari, natatuttarīti saññā assa atthīti natatuttarisaññī, bhikkhu, tassa anāpattīti yojanā. Yehi bhesajjehi pavārito, tāni viññāpentassa anāpattīti saha sesena yojetabbaṃ. Yathāha ‘‘anāpatti yehi bhesajjehi pavārito hoti, tāni bhesajjāni viññāpetī’’ti (pāci. 310). Yena vā yehi bhesajjehi yāsu vā rattīsu pavārito, tato aññampi yathātathaṃ ācikkhitvā bhiyyo viññāpentassa anāpattīti saha sesena yojetabbaṃ. Yathātathaṃ ācikkhitvā bhiyyo viññāpentassāti ettha ‘‘imehi tayā bhesajjehi pavāritamha, amhākañca iminā ca iminā ca bhesajjena attho’ti ācikkhitvā viññāpeti, ‘yāsu tayā rattīsu pavāritamha, tāyo ca rattiyo vītivattā, amhākañca bhesajjena attho’ti ācikkhitvā viññāpetī’’ti (pāci. 310) vacanato yathātathaṃ vatvā adhikaṃ viññāpentassāti attho.
1566 为其他比丘的利益而请求的比丘,无犯,应如此连结。向亲属请求者,无犯,此处是指请求亲属所有物者,无犯。以自己财物请求者,无犯,应如此连结。此处,财物,指米等如法之物。显示巴利原文
1566. Aññassa bhikkhussa atthāya vā viññāpentassa bhikkhussa anāpattīti yojanā. Ñātakānaṃ viññāpentassa anāpattīti ettha ñātakānaṃ santakaṃ viññāpentassa anāpattīti attho. Attano vā dhanena viññāpentassa anāpattīti yojanā. Ettha dhanaṃ nāma taṇḍulādi kappiyavatthu.
1567 “如是”一语,以此回顾“请求者”之词。对于应特别说明者,“请求者等”当用复数。显示巴利原文
1567.‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘viññāpentassā’’ti idaṃ paccāmasati. Ummattakādīnanti visesitabbamapekkhitvā ‘‘viññāpentāna’’nti bahuvacanaṃ kātabbaṃ.
1568 ‘出征’者,为交战而作准备,或从村落出发正在行进,或已集结于一处。如所说:‘出征,指军队从村落出发后,或已驻扎,或已开拔。’‘除了因缘之外’者,除去那样的因缘。显示巴利原文
1568.Uyyuttanti saṅgāmatthāya katauyyogaṃ, gāmato nikkhamma gacchantaṃ vā ekattha sanniviṭṭhaṃ vā. Yathāha ‘‘uyyuttā nāma senā gāmato nikkhamitvā niviṭṭhā vā hoti payātā vā’’ti (pāci. 314). Aññatra paccayāti ṭhapetvā tathārūpapaccayaṃ.
1569 ‘于可见之近处’者,此处所谓‘可见之近处’,即站立于彼处,军队得以显现之处所。如所说:‘站立之处能见者,犯巴吉帝亚。’‘离开近处而观看者’者,如前所说的可见之近处,由于站立于此处不易观看等因缘,离开彼处而于他处观看者,如此说。被任何物遮蔽而不可见,或处于低陷之处,向下而不能显现,则即使能见,亦不可观看,应知如此决断。如所说‘被任何物遮蔽或向下而不能见’等。‘为计算’者,为如前所述观看之计算。显示巴利原文
1569.Dassanassupacārasminti ettha dassanūpacāraṃ nāma yasmiṃ ṭhāne ṭhitassa senā paññāyati, taṃ ṭhānaṃ. Yathāha ‘‘yattha ṭhito passati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 314). Upacāraṃ vimuñcitvā passantassāti yathāvuttadassanopacāraṭṭhānaṃ ettha ṭhatvā oloketuṃ na sukarantiādinā kāraṇena taṃ ṭhānaṃ pahāya aññattha vilokentassāti vuttaṃ hoti. Kenaci paṭicchannaṃ hutvā adissamānampi ninnaṃ ṭhānaṃ otiṇṇaṃ apaññāyamānampi paññāyantampi oloketuṃ na sakkā evameva vinicchayo veditabbo. Yathāha ‘‘kenaci antaritā vā ninnaṃ oruḷhā vā na dissatī’’tiādi (pāci. aṭṭha. 314). Payogatoti yathāvuttadassanapayogagaṇanāya.
1570 1570. 今为显示四支军队的特征,而说‘然骑乘者有四类’等。‘骑乘者’者,此处应指象乘者。‘其足之守护者’者,解析为‘彼象足之守护者’。‘二二’者,指守护每一足者各有二名。‘十二人’者,解析为‘此有十二人’。所谓一头象,即配有十二人者。显示巴利原文
1570. Idāni caturaṅgasenālakkhaṇaṃ dassetumāha ‘‘ārohā pana cattāro’’tiādi. Ārohāti ettha hatthārohā daṭṭhabbā. Tappādarakkhakāti tassa pādarakkhakāti viggaho. Dve dveti ekekaṃ pādaṃ rakkhantā dve dve. Dvādasaposoti dvādasa posā etassāti viggaho. Dvādasapurisayutto eko hatthī nāma.
1571 ‘骑乘者’,此处指骑马者。‘三人者’,分解为‘三人属于马’。‘马’即马。‘一驾车者’,指驾车的人。‘一战士’,为词句分解。‘轴守护者’,指为防止两车轮从轴上脱落,而在轴两端楔入的两根轴钉的守护者。显示巴利原文
1571.Ārohoti ettha assāroho vuccati. Tipurisoti tayo purisā assāti viggaho. Hayoti asso. Eko sārathīti rathacāriko. ‘‘Yodho eko’’ti padacchedo. Āṇirakkhāti rathacakkadvayassa agaḷanatthaṃ akkhakassa ubhosu koṭīsu ākoṭitā dve āṇiyo rakkhanakā.
1572 ‘四人者’,分解为‘四人属于彼’。‘四谛阐明者’,指阐明四圣谛的世尊。‘手持足者’,指手持武器的人。‘足’指武器,由此前往、行进以击打他人;手握武器者,称为手持足者。这是异依主持业释复合词,如‘手持金刚者’。‘步兵足’,指步兵,‘足’在此无特别含义,是陆军的同义词。显示巴利原文
1572.Catuposoti cattāro posā yassāti viggaho. Catusaccavibhāvināti catunnaṃ ariyasaccānaṃ desakena bhagavatā. Padahatthāti āvudhahatthā. Pajjate gamyate anena pare hanitunti padaṃ, āvudhaṃ, padāni hatthesu yesaṃ te padahatthāti bhinnādhikaraṇo bāhiratthasamāso yathā ‘‘vajirapāṇī’’ti. Pattipadāti-saddo anatthantarā, manussasenāya adhivacanaṃ.
1573 ‘具备四支者’,分解为‘由四支、四部分所具备者’。显示巴利原文
1573.Caturaṅgasamāyuttāti catūhi aṅgehi avayavehi samāyuttāti viggaho.
1574 “在象等中”:指如前所述具有特征的象、马、车、步兵这四支之中,以处格表示简别。“各各”:即每一支。其中,即便从最低限度而言,一头仅一人骑乘的象,同样一匹仅一人骑乘的马,以及一名步卒,各自都被算作一支,所以说“为了显示各各而前往者”。正如注疏所说:“乃至仅一头只载一人的象”等。“在随行中”:指除战斗之外,以其他因缘出发。所谓“随行者”,即如国王前往园林或河流等处时,如此名为随行。显示巴利原文
1574.Hatthiādīsūti yathāvuttalakkhaṇahatthiassarathapadātināmakesu catūsu aṅgesu, niddhāraṇe bhummaṃ. Ekekanti ekekaṃ aṅgaṃ. Etesu avakaṃsato ekaṃ purisāruḷhamapi hatthiñca tathā assañca ekaṃ padahatthapurisañca ekamekaṃ katvā āha ‘‘ekekaṃ dassanatthāya gacchato’’ti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘antamaso ekapurisāruḷhaṃ ekampi hatthimpī’’tiādi (pāci. aṭṭha. 315). Anuyyuttepīti saṅgāmaṃ vinā aññena kāraṇena nikkhante. Yathāha ‘‘anuyyuttā nāma rājā uyyānaṃ vā nadiṃ vā gacchati, evaṃ anuyyuttā hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 315).
1575 “到达”一词在这里,从上下文的“军队”可得其意。“危难时”:指当生命或梵行遇到障碍时,心想“去到那里便能脱险”而前往者,无罪。同样,在遇到如探视病人等适合前往的因缘时,也属无罪——如此连接。显示巴利原文
1575.Sampattanti ettha ‘‘sena’’nti pakaraṇato labbhati. Āpadāsūti jīvitabrahmacariyantarāye sati ‘‘ettha gato muccissāmī’’ti gacchato anāpatti. Tathārūpe paccaye gilānāvalokanādike gamanānurūpapaccaye sati anāpattīti yojanā.
1576-7 因为律藏开许:“若有比丘因某种因缘需前往军队,该比丘可在军中住二夜三夜”(波逸提318),若有比丘因某些应作之事,前往已集结备战之军队,连续住满二夜三夜后,于第四夜仍然住留,为了显示其所犯之罪,故说“第四”等语。于无罪的情形中,由于说到“病者可住”,故此指“健康者”。此处“军队中”应以围栏、驻扎地或巡逻范围来界定军队,意即在此所界定的军队范围之内。显示巴利原文
1576-7. ‘‘Siyā ca tassa bhikkhuno kocideva paccayo senaṃ gamanāya, dirattatirattaṃ tena bhikkhunā senāya vasitabba’’nti (pāci. 318) anuññātattā kenaci karaṇīyena saṅgāmatthaṃ uyyuttāya senāya dirattatirattaṃ paṭipāṭiyā vasitvā catuttharattiyaṃ vasantassa pana bhikkhuno āpattiṃ dassetumāha ‘‘catutthe’’tiādi. Anāpattivāre ‘‘gilāno vasatī’’ti (pāci. 321) vuttattā āha ‘‘arogavā’’ti. Senāyāti ettha parikkhepārahaṭṭhānena vā sañcaraṇapariyantena vā senā paricchinditabbā, evaṃ paricchinnāya senāya antovāti attho.
“三巴吉帝亚”者,即“超过三夜,作超过想、有疑、作不足想而住于军中者,犯巴吉帝亚”——如是为三种巴吉帝亚。显示巴利原文
Tikapācittiyanti ‘‘atirekatiratte atirekasaññī, vematiko, ūnakasaññī senāya vasati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 320) pācittiyattayaṃ vuttaṃ.
1580 “战场”者,即交战之处。如注疏中所说:“军队反复前往而于此处交战,故名战场,此是交战处的同义语。”“军头”者,依“有如此多头象”等义分别所示之理,为计数军队之处,故名军头。如说:“此处可知军队之头数,故名军头,即军队计数之处。”“军阵”者,于“此处应部署象、此处应部署马、此处应部署车、此处应部署步兵”等义分别中所说的军队部署之处,即军阵。如说:“军队的部署称为军阵,此是军队布阵的同义语。”显示巴利原文
1580.Uyyodhikaṃ nāma saṅgāmaṭṭhānaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘uggantvā uggantvā ettha yujjhantīti uyyodhikaṃ, sampahāraṭṭhānassetaṃ adhivacana’’nti (pāci. aṭṭha. 322). Balagganti ‘‘ettakā hatthī’’tiādinā (pāci. 324) padabhājanāgatanayena balassa gaṇanaṭṭhānaṃ balaggaṃ. Yathāha ‘‘balassa aggaṃ jānanti etthāti balaggaṃ, balagaṇanaṭṭhānanti attho’’ti (pāci. aṭṭha. 322). Senābyūhanti ‘‘ito hatthī hontu, ito assā, ito rathā, ito pattī hontū’’ti (pāci. 324) padabhājane vuttasenāsannivesaṭṭhānaṃ senābyūhaṃ. Yathāha ‘‘senāya viyūhaṃ senābyūhaṃ, senāsannivesassetaṃ adhivacana’’nti (pāci. aṭṭha. 322).
1581 “前”者,指紧邻的前一学处。“十二人之象”者,应作如下连接:即所说的“象”。“由此”者,即以此象为原因。显示巴利原文
1581.Purimeti anantarasikkhāpade. ‘‘Dvādasapuriso hatthī’’iti yo hatthī vuttoti yojanā. Tenāti tena hatthinā hetubhūtena.
1582 “余者中”一词含摄马队、车队与步兵队。所谓“步兵队”,在军阵诸分中依别释无差别而说:“四名持武器之步兵为最后之步兵队”。而“三”即指这些战场等之三。显示巴利原文
1582.‘‘Sesesū’’ti iminā assānīkarathānīkapattānīkā gahitā. Pattānīkaṃ nāma ‘‘cattāro purisā padahatthā pattī pacchimaṃ pattānīka’’nti (pāci. 324) senaṅgesu paṭiniddesena nibbisesaṃ katvā vuttaṃ. Tiṇṇanti etesaṃ uyyuttādīnaṃ.
1583 “面粉等”中的“等”字含摄糕饼等。如经中说:“酒,有面粉酒、糕饼酒、饭酒、投入酒曲者、配合诸料者。”其中,将面粉放入容器,加入适量水,再投放酒曲制成,即为面粉酒。同样,将糕饼、饭放入容器,加入适量水揉制成团,则称为糕饼酒、饭酒。“酒曲”是这类酒的种子,也称酒丸,投放酒曲后制成,便是投入酒曲者。以诃梨勒、芥子等种种材料配合制成,便是配合诸料者。显示巴利原文
1583.Piṭṭhādīhīti ettha ādi-saddena pūvādiṃ saṅgaṇhāti. Yathāha ‘‘surā nāma piṭṭhasurā pūvasurā odanasurā kiṇṇapakkhittā sambhārasaṃyuttā’’ti (pāci. 328). Ettha ca piṭṭhaṃ bhājane pakkhipitvā tajjaṃ udakaṃ datvā pakkhipitvā katā piṭṭhasurā. Evaṃ pūve, odane ca bhājane pakkhipitvā tajjaṃ udakaṃ datvā madditvā katā ‘‘pūvasurā, odanasurā’’ti vuccati. ‘‘Kiṇṇā’’ti pana tassā surāya bījaṃ vuccati, ye ‘‘surāmodakā’’tipi vuccanti, te pakkhipitvā katā kiṇṇapakkhittā. Harītakisāsapādinānāsambhārehi saṃyojitā sambhārasaṃyuttā.
“以花等”中的“等”字含摄果等。如经中说:“酒,有花酿、果酿、蜜酿、糖酿、配料酿。”其中,花酿是由摩度咖花等的天然汁液,以及多罗花、椰子花的汁液久置而成。果酿则是将葡萄、波罗蜜果等捣碎,取其汁液制成。蜜酿由葡萄的天然汁液制成;也有说是用蜂蜜制成的。甘蔗汁即为糖酿。以诃梨勒、余甘子、苦药等种种配料的汁液久置而成,即为配料酿。酿即是酒,应当如此连结。显示巴利原文
Pupphādīhīti ettha ādi-saddena phalādīnaṃ gahaṇaṃ. Yathāha ‘‘merayo nāma pupphāsavo phalāsavo madhvāsavo guḷāsavo sambhārasaṃyutto’’ti (pāci. 328). Tattha ca pupphāsavo nāma madhukapupphādīnaṃ jātirasakato ceva tālanāḷikerapupphānañca raso ciraparivāsito. Phalāsavo pana muddikāpanasaphalādīni madditvā tesaṃ rasena kato. Madhvāsavo nāma muddikānaṃ jātirasena kato. Makkhikāmadhunāpi karīyatīti vadanti. Ucchuraso guḷāsavo. Harītakāmalakakaṭukabhaṇḍādinānāsambhārānaṃ raso ciraparivāsito sambhārasaṃyutto. Āsavo merayaṃ hotīti yojanā.
1584 “从种子开始”,是指从准备原料并将其放入瓮中之时开始,也包括多罗果、椰子等从花汁或刚由花中滴下的新鲜汁液时开始。说到“饮者”,此处还应补充“以草尖沾染”。“二者皆”,是指谷酒与果酒这两者。然而,从种子阶段开始,即使比丘仅以草尖沾尝,也得波逸提,应当这样理解。为了说明有多项行为就有多项罪,所以说到“于每一项行为”。这应当理解为:若比丘间断而饮,则每一行为都得一罪。正如所说:“间断而饮者,依行为之数而得罪。”若以一次连续的行为饮下多口,则只得一罪,这是为了通过简别而显示。如所说:“然而,若以一次行为饮下多口,则得一罪。”显示巴利原文
1584.Bījato paṭṭhāyāti sambhāre paṭiyāditvā cāṭiyaṃ pakkhittakālato paṭṭhāya tālanāḷikerādīnaṃ puppharase pupphato gaḷitābhinavakālatoyeva ca paṭṭhāya. Pivantassāti ettha ‘‘kusaggenā’’tipi seso. Ubhayampi cāti suraṃ, merayañcāti ubhayampi. Bījato pana paṭṭhāya kusaggena pivantassapi bhikkhuno pācittiyaṃ hotīti yojetabbaṃ. Payogabāhullena āpattibāhullaṃ dassetumāha ‘‘payoge ca payoge cā’’ti. Idañca vicchinditvā vicchinditvā pivantassa bhikkhuno payoge ca payoge ca pācittiyaṃ hotīti yojetabbaṃ. Yathāha ‘‘vicchinditvā vicchinditvā pivato payogagaṇanāya āpattiyo’’ti (pāci. aṭṭha. 328). Ekeneva payogena bahumpi pivantassa ekaṃ eva āpattiṃ byatirekato dīpeti. Yathāha ‘‘ekena pana payogena bahumpi pivantassa ekā āpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 328).
1585 “说三句波逸提”,这是指《律藏》中所说的:“于酒有酒想而饮,于酒有疑而饮,于酒有非酒想而饮,得波逸提罪”,这便是所说的三句波逸提。显示巴利原文
1585.Tikapācittiyaṃ vuttanti ‘‘majje majjasaññī, majje vematiko, majje amajjasaññī pivati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 328) tikapācittiyaṃ vuttaṃ.
1586 因为开许中说:“无罪的情况是,所饮之物并非酒,但有酒的色泽、香气和味道,饮用它不犯。”依此,注释说“非酒而有酒之色”等。阿利德,是指用余甘子果汁等制成的特定酿制品。盐酸饮,在义注中说——显示巴利原文
1586. ‘‘Anāpatti namajjaṃ hoti majjavaṇṇaṃ majjagandhaṃ majjarasaṃ, taṃ pivatī’’ti (pāci. 328) vuttattā āha ‘‘amajjaṃ majjavaṇṇa’’ntiādi. Ariṭṭhaṃ nāma āmalakaphalarasādīhi kato āsavaviseso. Loṇasovīrakaṃ nāma aṭṭhakathāyaṃ –
将诃梨勒、余甘子、毗醯勒的煎汁,与一切谷类、一切菜类、七种谷的饭,芭蕉果等一切果类,藤、露兜树、枣椰、竹笋等一切笋类,鱼肉块,以及众多蜜、糖、岩盐、辛辣等药物,一同放入瓮中,封好瓮口,放置一年、二年或三年。待完全成熟后,便呈现如同阎浮果汁般的色泽。对于风病、痰病、癞病、黄疸、瘘管等患者,以及食油腻食物后需要消食的人,作为餐后消化之药,没有比这更好的了。此药对比丘们,餐后也允许服用;对病者,则是常药;对无病者,则须加水调和后饮用。显示巴利原文
‘‘Harītakāmalakavibhītakakasāve, sabbadhaññāni, sabbaaparaṇṇāni, sattannampi dhaññānaṃ odanaṃ, kadaliphalādīni sabbaphalāni, vettaketakakhajjūrikaḷīrādayo sabbakaḷīre, macchamaṃsakhaṇḍāni, anekāni ca madhuphāṇitasindhavaloṇatikaṭukādīni bhesajjāni pakkhipitvā kumbhimukhaṃ limpitvā ekaṃ vā dve vā tīṇi vā saṃvaccharāni ṭhapenti, taṃ paripaccitvā jamburasavaṇṇaṃ hoti. Vātakāsakuṭṭhapaṇḍubhagandalādīnañca siniddhabhojanabhuttānañca uttarapānaṃ bhattajīraṇakabhesajjaṃ tādisaṃ natthi. Taṃ panetaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattampi vaṭṭati, gilānānaṃ pākatikameva. Agilānānaṃ pana udakasambhinnaṃ pānaparibhogenā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.192) –
如上阐明了此药的特胜。所谓“窣都”,即是以众多药物调制而成、并非酒类的特殊酿制品。显示巴利原文
Vibhāvito bhesajjaviseso. Suttaṃ nāma anekehi bhesajjehi abhisaṅkhato amajjabhūto āsavaviseso.
1587 “为了摄取香气”者,为了摄取香味之义。“少许”者,酒的颜色、香气、味道不显现的程度,如此微少。如所说:“未过度的酒,无罪。但若是过度的酒,其中酒的颜色、香气、味道显现者,于彼有罪”。在汤等的煮制中,此处以“等”字摄取肉煮等。如所说:“在汤的煮制、肉的煮制、油的煮制”。显示巴利原文
1587.Vāsagāhāpanatthāyāti sugandhibhāvagāhāpanatthaṃ. Īsakanti majjavaṇṇagandharasā yathā na paññāyanti, evaṃ appamattakaṃ. Yathāha ‘‘anatikkhittamajjeyeva anāpatti. Yaṃ pana atikkhittamajjaṃ hoti, yattha majjassa vaṇṇagandharasā paññāyanti, tasmiṃ āpattiyevā’’ti (pāci. aṭṭha. 329). Sūpādīnaṃ tu pāketi ettha ādi-saddena maṃsapākādayo saṅgahitā. Yathāha ‘‘sūpasampāke maṃsasampāke telasampāke’’ti (pāci. 328).
1588 “以不知事物故为无心”——这是连结。如所说:“此中,因不知事物性,应知为无心而作。”所谓不知事物性,即不知“这是酒”的状态。“此”指此学处。以“及”字,兼摄山顶酒等其余学处。“唯以不善”,即唯以不善心。“饮用”,即饮下之义。“世间所呵责”,即应被善士所呵责之义。世间所呵责者,即是世间所呵责。显示巴利原文
1588. Vatthuajānanā acittanti sambandho. Yathāha ‘‘vatthuajānanatāya cettha acittakatā veditabbā’’ti (pāci. aṭṭha. 329). Vatthuajānanatā ca nāma ‘‘majja’’nti ajānanabhāvo. Idanti idaṃ sikkhāpadaṃ. Ca-saddena aññāni ca giraggasamajjādisikkhāpadāni samuccinoti. Akusalenevāti akusalacitteneva. Pānatoti pātabbato. Lokavajjakanti sādhulokena vajjetabbanti attho. Lokavajjameva lokavajjakaṃ.
难道在此,以不知事物性为无心而作时,那种对事物的不知,也可与善或无记心俱起吗?为何却说“唯以不善心饮用,为世间所呵责”呢?答:因为,无论是以“非酒”想而饮,还是以“酒”想而饮,酒依事物决定性正为烦恼生起之缘。正如虽不知已饮酒,酒也唯成为不善之缘,而非善之缘;如是,在吞咽时也依事物决定性唯成为不善之缘。因此说“唯以不善饮用,为世间所呵责”。犹如尼离尼本生中,那位以药想将男根放入女人根门的童子,虽未生起“这是女人”或“我正与她行淫”之想,但由欲贪生起,导致戒等功德损减,此是依事物决定性。此处也应如是见。显示巴利原文
Nanu cettha vatthuajānanatāya acittakatte taṃvatthuajānanaṃ kusalābyākatacittasamaṅginopi sambhavati, kasmā ‘‘akusaleneva pānato lokavajjaka’’nti vuttanti? Vuccate – yasmā amajjasaññāya pivato, majjasaññāya ca pivato majjaṃ vatthuniyāmena kilesuppattiyāva paccayo hoti, yathā majjaṃ pītaṃ ajānantassāpi akusalānameva paccayo hoti, na kusalānaṃ, tathā ajjhoharaṇakālepi vatthuniyāmena akusalasseva paccayo hotīti katvā vuttaṃ ‘‘akusaleneva pānato lokavajjaka’’nti. Yathā taṃ niḷinijātake (jā. 2.18.1 ādayo; jā. aṭṭha. 5.18.1 ādayo) bhesajjasaññāya itthiyā magge aṅgajātaṃ pavesentassa kumārassa ‘‘itthī’’ti vā ‘‘tassā magge methunaṃ paṭisevāmī’’ti vā saññāya abhāvepi kāmarāguppattiyā sīlādiguṇaparihāni vatthuniyāmato ca ahosi, evamidhāpi daṭṭhabbo.
然而,有些人认为:“唯以不善饮用”这句话,是就这一学处的“有心”方面而说的,否则在杀生等学处中也会有过度的延伸。他们举出了许多理由和界定。但是,在《律注》、《小部注》及《分别注》等中,因为并未说“三心”,而只说“不善心”;并且,若显示了学处的共相,却再显示其他方面的特相,是不合理的;此外,在注疏中按照如实所说的那样去理解义理,对任何人都不会有矛盾。因此,这只是就“有心”方面而言,此处不应说为“不善心性”、“世间可呵责性”。“比丘饮酒,无论知事物或不知事物,皆波逸提。然而沙弥唯知而饮时破戒,非不知时。”对如此所说,应寻求其中的道理。实则学处的制定唯是诸佛之领域,不应探究,而应依所制而行。不过,此学处是不善心,依乐受与舍受而为二受。在《律注》、《目录注》中见有“三受”的读法,但在《小部注》、《分别注》等中,却说“依乐受中的舍受而为二受”,以及“依贪根与痴根而为二根”。因此,那“三受”的读法应视为错误的读法。显示巴利原文
Keci pana ‘‘akusaleneva pānato’’ti idaṃ imassa sikkhāpadassa sacittakapakkhaṃ sandhāya vuttaṃ, aññathā pāṇātipātādīsupi atippasaṅgoti maññamānā bahukāraṇaṃ, niyamanañca dassesuṃ. Vinayaṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 329), pana khuddakapāṭhaṭṭhakathāyaṃ (khu. pā. aṭṭha. sikkhāpadavaṇṇanā), vibhaṅgaṭṭhakathādīsu ca ‘‘ticitta’’nti avatvā ‘‘akusalacitta’’micceva vuttattā, sikkhāpadassa sāmaññalakkhaṇaṃ dassentena pakkhantaralakkhaṇadassanassa ayuttattā ca aṭṭhakathāsu yathārutavaseneva atthaggahaṇe ca kassaci virodhassa asambhavato sacittakapakkhameva sandhāya akusalacittatā, lokavajjatā cettha na vattabbā. ‘‘Vatthuṃ jānitvāpi ajānitvāpi majjaṃ pivato bhikkhussa pācittiyaṃ. Sāmaṇerassa pana jānitvāva pivato sīlabhedo, na ajānitvā’’ti (māhāva. aṭṭha. 108 atthato samānaṃ) yaṃ vuttaṃ, tattha kāraṇaṃ maggitabbaṃ. Sikkhāpadapaññattiyā buddhānameva visayattā na taṃ maggitabbaṃ, yathāpaññatteyeva vattitabbaṃ. Idaṃ pana sikkhāpadaṃ akusalacittaṃ, sukhopekkhāvedanānaṃ vasena duvedanañca hoti. Vinayaṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 329), pana mātikaṭṭhakathāyañca (kaṅkhā. aṭṭha. surāpānasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘tivedana’’nti pāṭho dissati, khuddakapāṭhavaṇṇanāya (khu. pā. aṭṭha. sikkhāpadavaṇṇanā), vibhaṅgaṭṭhakathādīsu (vibha. aṭṭha. 703 ādayo) ca ‘‘sukhamajjhattavedanāvasena duvedana’’nti ca ‘‘lobhamohamūlavasena dvimūlaka’’nti ca vuttattā so ‘‘pamādapāṭho’’ti gahetabbo.
1589 “以任何肢体”者,即以手指等任何身体部位。“意图嬉笑”者,嬉笑的意图称为“嬉笑意图”,存在此意图者即如此分析,以此反显无游戏意图者无罪。后文还将说“无嬉笑意图者无罪”。“触者”,指正在触者。显示巴利原文
1589.Yenakenaci aṅgenāti aṅguliādinā yena kenaci sarīrāvayavena. Hasādhippāyinoti hase adhippāyo hasādhippāyo, so etassa atthīti viggaho, tassa, iminā kīḷādhippāyarahitassa anāpattiṃ byatirekato dīpeti. Vakkhati ca ‘‘anāpatti nahasādhippāyassā’’ti. Phusato phusantassa.
1590 “一切处”者,即于一切已受具足戒者与未受具足戒者中。“于身相连等的方式中”者,即如“以身触着身相连之物者,犯恶作”等所示的方式中。对于未受具足戒者,依于未受具足戒想、疑惑想、受具足戒想而说三种恶作,故说“同样对于未受具足戒者,已显示三种恶作”。此处,以“同样”一词,显示对于受具足戒者依于受具足戒想、疑惑想、未受具足戒想而说三种波逸提的已说之理。如同对于受具足戒者显示三种波逸提,同样对于未受具足戒者显示三种恶作,这是其中的关联。显示巴利原文
1590.Sabbatthāti sabbesu upasampannānupasampannesu. Kāyapaṭibaddhādike nayeti ‘‘kāyena kāyapaṭibaddhaṃ āmasati, āpatti dukkaṭassā’’tievamādinā (pāci. 332) dassite naye. Anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tīṇi dukkaṭāni vuttānīti āha ‘‘tathevānupasampanne, dīpitaṃ tikadukkaṭa’’nti. Ettha ca ‘‘tathevā’’ti iminā upasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tikapācittiyassa vuttabhāvo dīpito hoti. Yathā upasampanne tikapācittiyaṃ dīpitaṃ, tatheva anupasampanne tikadukkaṭaṃ dīpitanti yojanā.
1591 “在此……比丘尼”者,此处应知,比丘也处于比丘尼的未受具足戒之位上。显示巴利原文
1591.Ettha…pe… bhikkhunīti ettha bhikkhupi bhikkhuniyā anupasampannaṭṭhāne ṭhitoti veditabbo.
1592 「无笑意图而触」:指无嬉笑之意,在礼敬等时以脚等身体部分触碰他人者。「有事时」:指有背部按摩等事务之时。显示巴利原文
1592.Nahasādhippāyassa phusatoti hasādhippāyaṃ vinā vandanādīsu pādādisarīrāvayavena paraṃ phusantassa. Kicce satīti piṭṭhiparikammādikicce sati.
1593 「水中」:此处应补充「踝上」之义,如所说「在踝上之水中」。「沉没等」:此处的「等」字兼摄浮出与游泳。如所说「在踝上之水中,以嬉笑之意沉没、浮出或游泳」。而「唯」字是表明:为沐浴等事务而入水者,无罪。显示巴利原文
1593.Jaleti ettha ‘‘uparigopphake’’ti seso. Yathāha ‘‘uparigopphake udake’’ti (pāci. 337). Nimujjanādīnanti ettha ādi-saddena ummujjanaplavanāni gahitāni. Yathāha ‘‘uparigopphake udake hasādhippāyo nimujjati vā ummujjati vā palavati vā’’ti (pāci. 337). ‘‘Kevala’’nti iminā nahānādikiccena otarantassa anāpattīti dīpeti.
1594 「踝上之水中」:指在脚踝以上深度的水中。「或应沉没」:即入水时可沉没。「或应渡」:即或可游泳。显示巴利原文
1594.Uparigopphake jaleti gopphakānaṃ uparibhāgappamāṇe jale. Nimujjeyyapi vāti antojalaṃ pavisanto nimujjeyya vā. Tareyya vāti plaveyya vā.
1595-6 “对于沉入水内而行者,以手足之运作而显示波逸提”,这是此处的连接。显示巴利原文
1595-6. Antoyevodake nimujjitvāna gacchato tassa hatthapādapayogehi pācittiṃ paridīpayeti yojanā.
1597 为总摄手等全身一切支节,故说“以任何”这一不定限定。“比丘渡水时,以任意肢体而有渡越”,这是连接。显示巴利原文
1597. Hatthādisakalasarīrāvayavaṃ saṅgaṇhituṃ ‘‘yena yenā’’ti aniyamāmeḍitamāha. Jalaṃ tarato bhikkhuno yena yena pana aṅgena taraṇaṃ hotīti yojanā.
1598 “从树或从井”,即是从树,或从井。“三句波逸提”:依“于水中非戏法而有戏法想”、“有疑”、“非戏法想”三种情况,而成三句波逸提。又见有“三句恶作”的读法,谓:“于水中非戏法而有戏法想者,犯恶作;于水中非戏法而有疑者,犯恶作。”如是记说后,于第三种情况中,圣典说“于水中非戏法而有非戏法想者,无犯”,故彼为错误读法,应取“二句恶作”的读法。显示巴利原文
1598.Taruto vāpīti rukkhatopi vā. Tikapācittiyanti udake hasadhamme hasadhammasaññivematikaahasadhammasaññīnaṃ vasena tikapācittiyaṃ. ‘‘Tikadukkaṭa’’nti pāṭho dissati, ‘‘udake ahasadhamme hasadhammasaññī, āpatti dukkaṭassa. Udake ahasadhamme vematiko, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 338) vatvā ‘‘udake ahasadhamme ahasadhammasaññī, anāpattī’’ti (pāci. 338) tatiyavikappe pāḷiyaṃ anāpatti vuttāti so pamādapāṭho, ‘‘dvikadukkaṭa’’nti pāṭhoyeva gahetabbo.
1599 “或将船拉上岸者”,此处为连接。“拉上”即令船登岸。“戏耍”一词,也须与“使行进”相连。显示巴利原文
1599. Nāvaṃ tīre ussārentopi vāti sambandho. Ussārentoti tīramāropento. ‘‘Kīḷatī’’ti idaṃ ‘‘pājento’’ti imināpi yojetabbaṃ.
1600 “或以瓢”,即以小陶片。“水”:在此应补上“或容器中的”,因为词语分解中说“或容器中的水”。显示巴利原文
1600.Kathalāya vāti khuddakakapālikāya vā. Udakanti ettha ‘‘bhājanagataṃ vā’’ti seso. ‘‘Bhājanagataṃ udakaṃ vā’’ti (pāci. 338) hi padabhājane vuttaṃ.
1601 “或以谷汁”,即以谷物汁液。“或”字总摄圣典中所说的“或乳、或酪、或染料、或尿”。“或以泥”,即以水与泥。此处,表殊别义的“或”字总摄注释书中所抉择的特殊之义:“再者,除上述膝以上所说的潜入等之外,以任何其他方式,无论入水或不入水,在任何处所取已存在的水,乃至取一滴以作投掷戏耍者,唯犯恶作。”“投掷”者,即投掷之后。显示巴利原文
1601.Kañcikaṃvāti dhaññarasaṃ vā. Api-saddo ‘‘khīraṃ vā takkaṃ vā rajanaṃ vā passāvaṃ vā’’ti (pāci. 338) pāḷiyaṃ āgate sampiṇḍeti. Cikkhallaṃ vāpīti udakakaddamaṃ vā. Ettha visesajotakena api-saddena ‘‘apica uparigopphake vuttāni ummujjanādīni ṭhapetvā aññena yena kenaci ākārena udakaṃ otaritvā vā anotaritvā vā yattha katthaci ṭhitaṃ udakaṃ antamaso binduṃ gahetvā khipanakīḷāyapi kīḷantassa dukkaṭamevā’’ti (pāci. aṭṭha. 336) aṭṭhakathāgataṃ vinicchayavisesaṃ sampiṇḍeti. Vikkhipanti vikkhipitvā.
1602 “若有事务,入水作潜入等,无犯。”这是连接说明。所谓“事务”,是指沐浴等。显示巴利原文
1602. Sati kicce jalaṃ vigāhitvā nimujjanādikaṃ karontassa anāpattīti yojanā. Kiccaṃ nāma nahānādikaṃ.
1603 “无间隔”是指指戳学处。“特殊即特殊性”的意思是,没有任何特殊之处。显示巴利原文
1603.Anantarassāti aṅgulipatodakasikkhāpadassa. Visesova visesatā, koci viseso natthīti attho.
1604-5 “若比丘被比丘以所制戒说时,内心不愿遵从,而不予恭敬,则由此不恭敬,说示波逸提。”这是连接说明。以此句宣说了基于对人不恭敬而成立的波逸提。如所说:“‘不恭敬’有两种:对人不恭敬与对法不恭敬。”以及:“‘对人不恭敬’者,指被具足者以所制戒说时,心生不敬,认为‘此人被举罪、被轻贱、被呵责,我将不遵行其言’,犯波逸提。显示巴利原文
1604-5. Yo bhikkhu bhikkhunā paññattena vuccamāno assa vacanaṃ akattukāmatāya ādaraṃ pana sace na karoti, tassa tasmiṃ anādariye pācittiyamudīrayeti yojanā, iminā vākyena puggalānādaramūlakaṃ pācittiyaṃ vuttaṃ. Yathāha ‘‘anādariyaṃ nāma dve anādariyāni puggalānādariyañca dhammānādariyañcā’’ti (pāci. 342), ‘‘puggalānādariyaṃ nāma upasampannena paññattena vuccamāno ‘ayaṃ ukkhittako vā vambhito vā garahito vā imassa vacanaṃ akataṃ bhavissatī’ti anādariyaṃ karoti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 342) ca.
对“或不欲学法者”的说明:若比丘被另一比丘依所制戒规劝说时,出于不愿听从其言的心而不恭敬,则在此不恭敬中宣说波逸提。此为连接。由此说明了以不恭敬法为根本的波逸提。如所说:“‘不恭敬法’,是指被具足者依所制戒规劝说时,对于教法若毁坏、若灭失、若隐没,不欲学习该法而作不恭敬,犯波逸提”。这里的“不恭敬”一词,是表示原因之处格。显示巴利原文
Dhammameva vā asikkhitukāmo yo bhikkhu bhikkhunā paññattena vuccamāno assa vacanaṃ akattukāmatāya ādaraṃ pana sace na karoti, tassa tasmiṃ anādariye pācittiyamudīrayeti yojanā, iminā dhammānādariyamūlakaṃ pācittiyaṃ vuttaṃ. Yathāha ‘‘dhammānādariyaṃ nāma upasampannena paññattena vuccamāno kathāyaṃ nasseyya vā vinasseyya vā antaradhāyeyya vā, taṃ nasikkhitukāmo anādariyaṃ karoti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 342). Anādariyeti nimittatthe bhummaṃ.
1606 “说三句波逸提”者,即“对具足者,生起具足者想、有疑、生起非具足者想而作不恭敬,犯波逸提”,此为所说的三句波逸提。“以三超越”者,指以超越世间三法。“于非具足者不恭敬为三恶作”者,指对非具足者,依生起具足者想、有疑、生起非具足者想,故成三恶作。显示巴利原文
1606.Tikapācittiyaṃ vuttanti ‘‘upasampanne upasampannasaññī, vematiko, anupasampannasaññī anādariyaṃ karoti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 343) tikapācittiyaṃ vuttaṃ. Tikātītenāti lokattikamatikkantena. Anupasampannānādare tikadukkaṭanti anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭaṃ.
1607 “仅以经或阿毗达摩”中,“仅”字应与“恶作”连接。以“经”与“阿毗达摩”二词,依不分别之近用,表示源自经与阿毗达摩的教法。“以非所制者”者,指除了名为所制的律之外,以非所制者而言。“以非所制者”是“经”与“阿毗达摩”二词的修饰语。对比丘所说之言,若对彼比丘或法作不恭敬,仅成恶作。对沙弥,无论以所制者或非所制者所说之言,若对彼沙弥或所制或非所制之法作不恭敬,对比丘而言仅为恶作,此为连接。显示巴利原文
1607.Suttenevābhidhammenāti ettha evakāro ‘‘dukkaṭa’’nti iminā yojetabbo. ‘‘Suttenaabhidhammenā’’ti padadvayena abhedopacārato suttābhidhammāgato pariyattidhammo vutto. Apaññattenāti paññattasaṅkhātavinayato aññattā apaññattena. ‘‘Apaññattenā’’ti idaṃ ‘‘suttena abhidhammenā’’ti padadvayavisesanaṃ. Bhikkhunā vuttassa tasmiṃ bhikkhumhi vā dhamme vā anādaraṃ karoto dukkaṭameva. Sāmaṇerena ubhayenapi paññattena vā apaññattena vā vuttassa tasmiṃ sāmaṇere vā paññatte vā apaññatte vā dhamme anādaraṃ karoto bhikkhussa dukkaṭamevāti yojanā.
1608 “罪”者,即指名为波逸提或恶作的任何罪过。显示巴利原文
1608.Dosoti pācittiyadukkaṭasaṅkhāto koci doso.
1609 “于此”者,指在这些老师的执取中。“应呵责的老师执取不应执取”,此为句义连接。所谓“应呵责的老师执取”,即是此处如说:“甘蔗汁为七日时限,其渣为终生时限,两者的结合即是甘蔗杆,因此非时嚼食甘蔗杆是允许的,如同糖与诃梨勒。”像这样现前生起的说法,便是应呵责的老师之说。然而,什么才应执取?唯应执取传承而来的老师执取。显示巴利原文
1609.Etthāti imasmiṃ ācariyānaṃ gāhe. Gārayho ācariyuggaho neva gahetabboti yojanā. Gārayho ācariyuggahoti ettha ‘‘yasmā ucchuraso sattāhakāliko, tassa kasaṭo yāvajīviko, dvinnaṃyeva samavāyo ucchuyaṭṭhi, tasmā vikāle ucchuyaṭṭhiṃ khādituṃ vaṭṭati guḷaharītake viyā’’ti evamādiko sampati nibbatto gārayhācariyavādo. Kataro pana gahetabboti? Paveṇiyā āgato ācariyuggahova gahetabbo.
然而,《库伦迪亚》中说:“对于世间罪,老师的执取不被允许;对于制定罪,则允许。”《大筏》中说:“对于已把握经与随顺经典的老师们的执取,是为准量;对于不知者的言说,则非准量。”在注疏中说:“凡此一切,当传承到来时,即归于会通。”其中,“对于世间罪,老师的执取不被允许”的意思是:在世间罪学处的犯相中,任何老师的说法都不应执取;若超越世间罪而说“这是我们老师的执取”,这样的执取不被允许,这是其意趣。“随顺经典”是指注疏。“当传承到来时归于会通”,是说当言及“应执取传承到来的老师执取”时,意即归摄于大注疏之说,这是其意趣。显示巴利原文
Kurundiyaṃ pana ‘‘lokavajje ācariyuggaho na vaṭṭati, paṇṇattivajje pana vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 344) vuttaṃ. Mahāpaccariyaṃ ‘‘suttaṃ, suttānulomañca uggahitakānaṃyeva ācariyānaṃ uggaho pamāṇaṃ, ajānantānaṃ kathā appamāṇa’’nti (pāci. aṭṭha. 344) vuttaṃ. ‘‘Taṃ sabbaṃ paveṇiyā āgate samodhānaṃ gacchatī’’ti (pāci. aṭṭha. 344) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Ettha lokavajje ācariyuggaho na vaṭṭatīti lokavajjasikkhāpade āpattiṭṭhāne yo ācariyavādo, so na gahetabbo, lokavajjamatikkamitvā ‘‘idaṃ amhākaṃ ācariyuggaho’’ti vadantassa uggaho na vaṭṭatīti adhippāyo. Suttānulomaṃ nāma aṭṭhakathā. Paveṇiyā āgate samodhānaṃ gacchatīti ‘‘paveṇiyā āgato ācariyuggahova gahetabbo’’ti (pāci. aṭṭha. 344) evaṃ vutte mahāaṭṭhakathāvādeyeva saṅgahaṃ gacchatīti adhippāyo.
1610-1 “凡比丘恐吓比丘者,巴吉帝亚”这句根本戒条,意在“为令生起恐怖”。此处应补上“对比丘”。因此后文将说“然对其他比丘”。“色等”是指色、声、香等。“令近”即令现前、令显示,意为展示。“恐怖之语”指盗贼险处等言语,例如说:“告知盗贼险处、猛兽险处或非人险处。”而“属他人之物”中,依所说“他人”的方式,应理解为已受具足戒者。显示巴利原文
1610-1. ‘‘Yo pana bhikkhu bhikkhuṃ bhiṃsāpeyya, pācittiya’’nti (pāci. 346) mātikāvacanato bhayasañjananatthāyāti ettha ‘‘bhikkhussā’’ti seso. Teneva vakkhati ‘‘itarassa tu bhikkhussā’’ti. Rūpādinti rūpasaddagandhādiṃ. Upasaṃhareti upaṭṭhapeti , dassetīti vuttaṃ hoti. Bhayānakaṃ kathanti corakantārādikathaṃ. Yathāha ‘‘corakantāraṃ vā vāḷakantāraṃ vā pisācakantāraṃ vā ācikkhatī’’ti (pāci. 348). Parasantiketi ettha ‘‘paro’’ti vuttanayena labbhamāno upasampanno gahetabbo.
“或见”指见到对方所展示的色等。“或闻”指听到那恐怖的话语。至于为令某人见其恐怖而展示这些的人,无论对方是否真正生起恐惧。“对其他”指对那位展示此事的比丘。“彼刻”即展示的那一刻。显示巴利原文
Disvā vāti upaṭṭhāpitaṃ taṃ rūpādiṃ disvā vā. Sutvā vāti taṃ bhayānakaṃ kathaṃ sutvā vā. Yassa bhayadassanatthāya taṃ upaṭṭhāpesi, so bhāyatu vā mā vā bhāyatu. Itarassāti tadupaṭṭhāpakassa bhikkhussa. Taṅkhaṇeti upaṭṭhāpitakkhaṇe.
1612 “说三巴吉帝亚”即指:对已受具足戒者,若想作已受具足戒者想、或疑、或作未受具足戒者想而行恐吓,犯巴吉帝亚。这在戒疏中说为三巴吉帝亚。“三恶作”则指:对未受具足戒者,若想作已受具足戒者想、或疑、或作未受具足戒者想而行恐吓,犯三恶作。在“欲恐吓未受具足戒者”等恶作的段落中,由于是以未受具足戒者为对象,在家人也包含在内,故说“沙弥或在家人”。其义为:对沙弥乃至比丘而如此恐吓者,同样说为三恶作。显示巴利原文
1612.Tikapācittiyaṃ vuttanti ‘‘upasampanne upasampannasaññī, vematiko, anupasampannasaññī bhiṃsāpeti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 348) tikapācittiyaṃ vuttaṃ. Tikadukkaṭanti anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭaṃ. ‘‘Anupasampannaṃ bhiṃsāpetukāmo’’tiādike dukkaṭavāre anupasampannaggahaṇena gihinopi saṅgayhamānattā ‘‘sāmaṇeraṃ gahaṭṭhaṃ vā’’ti āha. Sāmaṇeraṃ…pe… bhikkhuno tatheva bhiṃsāpentassa tikadukkaṭaṃ vuttanti yojanā.
1614 “火”指火。“想让热”指想要温暖。在所发生的事缘中曾说:“那时,比丘们对灯火、火种、暖房生起疑虑。”(世尊开许:)“比丘们,我准许以此为缘,自行燃火或令人燃火。”因此,此处“以此为缘”这一句,应包含点灯、煮钵、暖身等事务以及暖房等事。这里,“对火种亦然”是指,在煮钵、暖身等事务中作火,此即其义。显示巴利原文
1614.Jotinti aggiṃ. Tappetukāmoti visibbetukāmo. ‘‘Tena kho pana samayena bhikkhū padīpepi jotikepi jantāgharepi kukkuccāyantī’’ti (pāci. 352) uppannavatthumhi ‘‘anujānāmi bhikkhave tathārūpapaccayā jotiṃ samādahituṃ samādahāpetu’’nti (pāci. 352) vuttattā ettha ‘‘tathārūpaṃ paccaya’’nti iminā padīpujjalanañca pattapacanasarīrasedanādikammañca jantāgharavattañca gahetabbaṃ. Ettha ca jotikepīti pattapacanasedanakammādīsu jotikaraṇeti attho.
1615 “自燃者”即自己点燃的人。显示巴利原文
1615.Sayaṃsamādahantassāti attanā jālentassa.
1616 “令燃……乃至……恶作”是指,因命令而应犯的恶作。若由命令而点燃,所犯之罪,已随“然于燃火处之罪,波逸提已宣说”一句而成立,故此处不再另行说明。显示巴利原文
1616.Jālāpentassa…pe… dukkaṭanti āṇattiyā āpajjitabbaṃ dukkaṭaṃ sandhāyāha. Āṇattiyā jalite āpajjitabbāpatti ‘‘jāluṭṭhāne panāpatti, pācitti parikittitā’’ti anuvattamānattā siddhāti visuṃ na vuttā.
1617 「对病者」者,指「所谓病者,即不依火便不得安乐者」中所说的病者。「举起未熄灭的火把者」:以此语,意谓将脱落而未熄灭的火把靠近火,即将其放置于适当之处。显示巴利原文
1617.Gilānassāti ‘‘gilāno nāma yassa vinā agginā na phāsu hotī’’ti (pāci. 354) vuttassa gilānassa. Avijjhātaṃ alātaṃ ukkhipantassāti gahaṇena bhaṭṭhaṃ anibbutālātaṃ aggino samīpaṃ karontassa, yathāṭhāne ṭhapentassāti vuttaṃ hoti.
1618-9 「已熄灭之火把」者,即已熄灭的火把。意谓这是依事而定的巴吉帝亚。「或为他人所作者,使温暖者无罪」:这是连结。「使温暖者」,谓使其热者。「炭」者,指无焰之炭。「灯火之燃烧等」者,以「等」字含摄从「于灯、于暖房,以如是因缘」而来的内容。在此处,「以如是因缘」亦指灯等之外的其他如是因缘。显示巴利原文
1618-9.Vijjhātaṃ alātanti nibbutālātaṃ. Yathāvatthukaṃ pācittiyanti vuttaṃ hoti. Aññena vā kataṃ visibbentassa anāpattīti yojanā. Visibbentassāti tappentassa. Aṅgāranti vītaccikaṃ aṅgāraṃ. Padīpujjalanādiketi ādi-saddena ‘‘jotike jantāghare tathārūpapaccayā’’ti (pāci. 352) āgataṃ saṅgaṇhāti. Ettha ca tathārūpapaccayāti ṭhapetvā padīpādīni aññenapi tathārūpena paccayena.
1620-1 「于中部地区说」者:在赡部洲中有菩提道场之处,于其周围九百由旬的中部地区,以此显示此学处唯于该处依地而指定,故是确定的。也因此,将在无犯章节中说:「或在边地」。「粉」者,指合欢粉等各种粉末。「准备」者,谓备办者。显示巴利原文
1620-1.Majjhime deseti jambudīpe yattha bodhimaṇḍalaṃ hoti, tasmiṃ navayojanasatāvaṭṭe majjhimamaṇḍale, iminā idaṃ sikkhāpadaṃ tattheva desodissakatāya niyatanti dasseti. Teneva vakkhati anāpattivāre ‘‘paccantimepi vā dese’’ti. Cuṇṇanti sirīsacuṇṇādikaṃ cuṇṇaṃ. Abhisaṅkharatoti paṭiyādentassa.
1622-3 “于月有减想”,此是词句分解。“于超半月而有减想,或于超半月而有疑者,恶作”——应如此连结。“于超半月沐浴者无罪”——应如此连结。所谓“于诸时沐浴者无罪”,于此,在“热时、炎热时、病时、作业时、道路行时、风雨时”所示的六时中,无论何时现起此念,虽未满半月而沐浴亦无罪,此即为义。显示巴利原文
1622-3. ‘‘Māse ūnasaññino’’ti padacchedo. Atirekaddhamāse ūnasaññino vā atirekaddhamāse vimatissa vā dukkaṭanti yojanā. Atirekaddhamāse nhāyantassa anāpattīti yojanā. Samayesu ca nhāyantassa anāpattīti ettha ‘‘uṇhasamayo pariḷāhasamayo gilānasamayo kammasamayo addhānagamanasamayo vātavuṭṭhisamayo’’ti (pāci. 363) dassitesu chasu samayesu aññatare sampatte samaye satiṃ paccupaṭṭhapetvā ūnamāsepi nahāyantassa anāpattīti attho.
其中,逝瑟吒月与阿沙陀月的前半月,这一个半月名为热时。如所说:“热时,即夏季所余的一个半月。”雨季的第一个月名为炎热时。如所说:“炎热时,即雨季的第一个月。”“若不依沐浴则不安乐”所涉及的时节,名为病时。“乃至清扫住处”所涉及的,名为作业时。“将行半由旬应沐浴”所涉及的,名为道路行时。“诸比丘被夹尘之风吹覆,身上落下二三滴水”所涉及的,名为风雨时。显示巴利原文
Tattha jeṭṭhamāso ca āsāḷhimāsassa purimapakkho cāti diyaḍḍhamāso uṇhasamayo nāma. Yathāha ‘‘uṇhasamayo nāma diyaḍḍho māso seso gimhāna’’nti (pāci. 364), vassānassa paṭhamo māso pariḷāhasamayo nāma. Yathāha ‘‘pariḷāhasamayo nāma vassānassa paṭhamo māso’’ti (pāci. 364). ‘‘Yassa vinā nahānā na phāsu hotī’’ti (pāci. 364) vutto samayo gilānasamayo nāma. ‘‘Antamaso pariveṇampi sammaṭṭhaṃ hotī’’ti (pāci. 364) vutto kammasamayo nāma. ‘‘Addhayojanaṃ gacchissāmī’ti nahāyitabba’’nti (pāci. 364) vutto addhānagamanasamayo nāma. ‘‘Bhikkhū sarajena vātena okiṇṇā honti, dve vā tīṇi vā udakaphusitāni kāye patitāni hontī’’ti (pāci. 364) vutto vātavuṭṭhisamayo nāma.
“前往河对岸者,即使于不足半月内沐浴,亦无犯”——应如此连结。“掘沙而浴”:此处指在干涸的河中掘沙。“即使是在已筑堤坝处,于不足半月内沐浴,亦无犯。”以“如是”一词,回指“沐浴者无犯”这一句义。显示巴利原文
Nadīpāraṃ gacchatopi ūnakaddhamāse nhāyantassa anāpattīti yojanā. Vālikaṃ ukkiritvānāti ettha sukkhāya nadiyā vālikaṃ ukkiritvā. Katāvāṭesupi ūnakaddhamāse nhāyantassapi anāpattīti. ‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘nhāyantassa anāpattī’’ti idaṃ paccāmasati.
1624 “或在边地”:即在赡部洲中,前述中部地区之外的边地各国,以及诸小岛上开示。“一切”:指已得时机与未得时机的一切比丘。“于诸难中”:指在蜂群追逐等诸难中。如所说:“为蜂等追逐者,允许入水中浸没。”身生或心生的身毛竖立,名为羊毛竖立。显示巴利原文
1624.Paccantimepi vā deseti jambudīpe yathāvuttamajjhimadesato bahi paccantimesu janapadesu, khuddakesu ca dīpesu. Sabbesanti laddhasamayānaṃ, aladdhasamayānañca sabbesaṃ bhikkhūnaṃ. Āpadāsūti bhamaraanubandhādiāpadāsu. Yathāha ‘‘bhamarādīhi anubaddhassa udake nimujjituṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 366). Kāyacittasamuṭṭhānaṃ eḷakalomasamuṭṭhānaṃ nāma.
1625-7 根据圣典之语“所谓‘新’,是指未作净”,以及注疏之语“意为‘获得新衣’”,可知“衣”一词中省略了“新”字。比丘未施与如法的点记而受用新衣,当他如此受用时,即犯波逸提,应如此联结上下文。“除”是指麻布等,于区分时用属格。所要区分的是“某一件新衣”。“于任何处”依据注疏所说“或于四角,或于三处,或于二处,或于一角”,是指衣的各角中任何一处。显示巴利原文
1625-7. ‘‘Navaṃ nāma akatakappaṃ vuccatī’’ti (pāci. 369) pāḷivacanato ca ‘‘paṭiladdhanavacīvarenāti attho’’ti (pāci. aṭṭha. 368) aṭṭhakathāvacanato ca cīvaranti ettha ‘‘nava’’nti seso. Kappiyaṃ binduṃ adatvā navaṃ cīvaraṃ bhikkhu paribhuñjati, tassevaṃ paribhuñjato pācittīti sambandho. Channanti khomādīnaṃ, niddhāraṇe sāmivacanaṃ. Aññataraṃ navaṃ cīvaranti niddhāretabbaṃ. Yattha katthacīti ‘‘catūsu vā koṇesu tīsu vā dvīsu vā ekasmiṃ vā koṇe’’ti (pāci. aṭṭha. 368) aṭṭhakathāvacanato cīvarakoṇesu yattha katthaci.
“以铜青”:指用皮匠青。皮匠青即天然青色。然而《义注》中说:“皮匠将三果与铁锈投入水中,使皮革变为黑色,这就是皮匠青。”而《大复注》中说:“铁垢与铜垢,这称为铜青。”“或以叶青”:指注疏中所说“任何青色之叶汁”,即以青叶的汁液。“以任何黑色”:指以炭灰等中的任何一种黑色。因有“所谓‘泥’,是指湿土”的说法,故“以泥”包括水混合的泥、干泥等。显示巴利原文
Kaṃsanīlenāti cammakāranīlena. Cammakāranīlaṃ nāma pakatinīlaṃ. Gaṇṭhipade pana ‘‘cammakārā udake tiphalaṃ, ayogūthañca pakkhipitvā cammaṃ kāḷaṃ karonti, taṃ cammakāranīla’’nti vuttaṃ. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ayomalaṃ lohamalaṃ, etaṃ kaṃsanīlaṃ nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 368) vuttaṃ. Pattanīlena vāti ‘‘yo koci nīlavaṇṇo paṇṇaraso’’ti (pāci. aṭṭha. 368) aṭṭhakathāya vuttena nīlapaṇṇarasena. Yena kenaci kāḷenāti aṅgārajallikādīsu aññatarena yena kenaci kāḷavaṇṇena. ‘‘Kaddamo nāma odako vuccatī’’ti (pāci. 369) vuttattā kaddamenāti udakānukaddamasukkhakaddamādiṃ saṅgaṇhāti.
应依次连接为:“猫背大小,孔雀眼大小。”显示巴利原文
‘‘Maṅgulassa piṭṭhippamāṇakaṃ mayūrassa akkhippamāṇaka’’nti yathākkamena yojanā.
1628 “行列净、耳净”应如此连结:义为如珠串般排列而安设的净,以及如耳形般安设的净。“于任何处”中,此处应补“于如前所说之处”。因说到“或于四角,或于三处”,故又说“或多处”。圆点唯是圆点,以此显示不允许其他变形。如所说:“除一圆点外,不应以任何其他变形作净。”显示巴利原文
1628. ‘‘Pāḷikappo kaṇṇikākappo’’ti yojanā, muttāvali viya pāḷiṃ katvā appitakappo ca kaṇṇikākārena appitakappo cāti attho. Katthacīti ettha ‘‘yathāvuttappadese’’ti seso. ‘‘Catūsu vā koṇesu tīsu vā’’ti (pāci. aṭṭha. 368) vuttattā ‘‘anekaṃ vā’’ti āha. Vaṭṭameva vaṭṭakaṃ, iminā aññaṃ vikāraṃ na vaṭṭatīti dasseti. Yathāha ‘‘ṭhapetvā ekaṃ vaṭṭabinduṃ aññena kenacipi vikārena kappo na kātabbo’’ti (pāci. 368).
1629 “无犯已显示”一句,是与“由于疑惑”中的“与”字一并,针对第三种情况——“于已取物作已取想”而说。如所说:“于已取物作已取想,无犯。”显示巴利原文
1629.‘‘Anāpatti pakāsitā’’ti idaṃ ‘‘vimatissacā’’ti ettha ca-saddena samuccitaṃ ‘‘ādinne ādinnasaññino’’ti tatiyavikappaṃ sandhāya vuttaṃ. Yathāha ‘‘ādinne ādinnasaññī, anāpattī’’ti.
1630 “于净施物、失坏物等”等语应相连结。以“等”字摄集“于净施处已坏”之义,如所说:“净施处已坏”。“以净施物”者,此为表手自操作的助格。“于缝合物”者,此处应补“于非净施物”,如所说:“以净施物缝合非净施物。”穿着下衣与披上衣,是作;不取净施点,是不作。显示巴利原文
1630.‘‘Kappe naṭṭhepi vā’’tiādīhi ca yojetabbaṃ. Pi-saddena ‘‘kappakatokāse jiṇṇe’’ti idaṃ sampiṇḍeti. Yathāha ‘‘kappakatokāso jiṇṇo hotī’’ti. Tena kappakatenāti sahatthe karaṇavacanaṃ. Saṃsibbitesūti ettha ‘‘akappakatesū’’ti seso. Yathāha ‘‘kappakatena akappakataṃ saṃsibbitaṃ hotī’’ti. Nivāsanapārupanaṃ kriyaṃ. Kappabinduanādānaṃ akriyaṃ.
1631-4 因说“净施有二种:对面净施与背面净施”,故说“净施有二”等。“如是”者,是示例之词,意为“如此”。如何是对面净施?即说:“对面……乃至……指示”。“于一人”者,此处应补“于能者”。此中,能者,指了知净施与取回方法之人。显示巴利原文
1631-4. ‘‘Vikappanā nāma dve vikappanā sammukhāvikappanā ca parammukhāvikappanā cā’’ti (pāci. 374) vuttattā ‘‘vikappanā duve’’tiādimāha. Itīti nidassane, evanti attho. Kathaṃ sammukhāvikappanā hotīti āha ‘‘sammukhāya…pe… niddise’’ti. Ekassāti ettha ‘‘byattassā’’ti seso. Idha byatto nāma vikappanapaccuddhāraṇavidhiṃ jānanto.
“依语之连结”者,即不违注释书中所说:“‘此衣’或‘此诸衣’、‘这衣’或‘这诸衣’”,其义为依语词连结的次第。显示其一分形式,即说:“此衣”。显示巴利原文
Yathāvacanayogatoti ‘‘imaṃ cīvara’nti vā, ‘imāni cīvarānī’ti vā, ‘etaṃ cīvara’nti vā, ‘etāni cīvarānī’ti vā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.469) aṭṭhakathāya vuttaṃ anatikkamma, vacanasambandhakkamenāti attho. Tadekadesasarūpaṃ dasseti ‘‘imaṃ cīvara’’nti.
以“未取回”来说明“不许可”之因。显示巴利原文
‘‘Apaccuddhaṭato’’ti iminā ‘‘na kappatī’’ti etassa hetuṃ dasseti.
1635 “现有”等是取回的方式。“随所需而作”,意思是“作你所喜欢的”。显示巴利原文
1635.‘‘Santaka’’miccādi paccuddharaṇappakāro. Yathāpaccayaṃ karohīti tuyhaṃ ruccanakaṃ karohīti attho.
1636 为显示对面净施的另一种方式,故说“另一种对面净施已说”等。应理解为:取自己喜爱的任何一位的名字。“同法者”在此处应补入“五位”,属格表示限定。显示巴利原文
1636. Sammukhāvikappantaraṃ dassetumāha ‘‘aparā sammukhā vuttā’’tiādi. Attanā abhirucitassa yassa kassaci nāmaṃ gahetvāti yojanā. Sahadhamminanti ettha ‘‘pañcanna’’nti seso, niddhāraṇe sāmivacanaṃ.
1639 “如是”,是指下文将要说的话。而“亦”字,则仅是为了凑足音声。显示巴利原文
1639.Evanti vakkhamānāpekkhaṃ. Api-saddo pana saddassatthe.
1640 “友”指坚固的朋友。依据“应对他说:‘谁是你的朋友或相识?’”这样的经文,此处只是举例。应连接为:又应由那位比丘说。显示巴利原文
1640.Mittoti daḷhamitto, ‘‘tena vattabbaṃ ‘ko te mitto vā sandiṭṭho vā’’ti (pāci. 374) vacanato idaṃ upalakkhaṇaṃ. Puna tenapi bhikkhunā vattabbanti yojanā.
1641-2 应当用其余义注中的文句——“我施与帝萨比丘”……乃至……“我施与帝萨沙弥尼”——来连接“此”字等文句。显示巴利原文
1641-2. ‘‘Ahaṃ tissassa bhikkhuno dammī’ti vā…pe… ‘tissāya sāmaṇeriyā dammī’ti vā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.469) sesaaṭṭhakathāpāṭhena ‘‘ida’’miccādipāṭho yojetabbo.
1643 “二者中”,这是在区分时所使用的位格。此处依据文脉,可得“在诸净施中”之义。显示巴利原文
1643.Dvīsūti niddhāraṇe bhummaṃ, ettha ‘‘vikappanāsū’’ti pakaraṇato labbhati.
1644-5 然而,在此教法中,若一位比丘与衣的所有者共同作了那项律仪羯磨,而他对该衣主并不信任,在没有信任的状态下,这位作律仪羯磨的比丘却受用了那件衣,则该比丘得波逸提。应如此连结文句。为护持意欲,应知“律仪羯磨”一词中有随韵音的增加,其义即为律仪羯磨。连结为:对那件衣作决意或舍弃者,得恶作。显示巴利原文
1644-5.Idhapana imasmiṃ sāsane yena pana bhikkhunā saha cīvarasāmikena taṃ vinayakammaṃ kataṃ, tassa avissāsena vissāsabhāvaṃ vinā so vinayakammakato bhikkhu taṃ cīvaraṃ paribhuñjeyya, tassa bhikkhuno pācittīti yojanā. Chandānurakkhanatthaṃ ‘‘vinayaṃkamma’’nti anussārāgamo veditabbo, vinayakammanti attho. Taṃ cīvaraṃ adhiṭṭhahantassa vā vissajjantassa vā dukkaṭanti yojanā.
1646 “在应取回物中”,是指在已取回物中。“非取回想者”,是指持有“非已取回”之想者。“在彼处”,是指在未取回物中。“疑惑者”,是指陷入“这些是我已取回的,还是未取回的?”之疑惑者。显示巴利原文
1646.Paccuddhārakavatthesūti paccuddhaṭavatthesu. Apaccuddhārasaññinoti apaccuddhaṭasaññino. Tatthāti apaccuddhaṭavatthesu. Vematikassāti ‘‘paccuddhaṭāni nu kho mayā, apaccuddhaṭānī’’ti saṃsayāpannassa.
1647 “取回想者”指抱持“此已取回”之想者。“信赖”指:若有人为某人作净施衣,即使衣未取回,那人出于信赖而受用。如律文所说:“或信赖彼而受用。”显示巴利原文
1647.Paccuddhāraṇasaññissāti paccuddhaṭamidanti saññissa. Vissāsāti yassa vā cīvaraṃ vikappesi, tena apaccuddhaṭampi tassa vissāsā paribhuñjato ca. Yathāha ‘‘tassa vā vissasanto paribhuñjatī’’ti (pāci. 376).
1648-9 “钵”者,有两种:铁钵与陶钵。因在种类上已说许可之钵,故说“堪为决意之钵”。“如是”者,即堪为决意者。“针筒”者,或带针,或不带针。“腰带”者,即布带或猪肠绳。“坐具”者,指有边际的坐布。显示巴利原文
1648-9. ‘‘Patto nāma dve pattā ayopatto mattikāpatto’’ti (pāci. 379) jātiyā kappiyapattānaṃ vuttattā āha ‘‘adhiṭṭhānupagaṃ patta’’nti. Tādisanti adhiṭṭhānupagaṃ. Sūcigharaṃ nāma sasūcikaṃ vā asūcikaṃ vā. Kāyabandhanaṃ nāma paṭṭikā vā sūkarantakaṃ vā. Nisīdanaṃ nāma sadasaṃ vuccati.
“钵或”等以业格结尾的词语,应各自与“取去而藏者”连接。“藏者”由“期待笑者”限定。如所说:“期待笑者,即游戏意图。”以“唯”字显示并无“回复错置者”等其他意图。且下文将说:“错置者无罪,然从回复时……”显示巴利原文
‘‘Pattaṃ vā’’tiādīhi upayogantapadehi ‘‘apanetvā nidhentassā’’ti paccekaṃ yojetabbaṃ. Nidhentassāti etassa ‘‘hasāpekkhassā’’ti visesanaṃ. Yathāha ‘‘hasāpekkhopīti kīḷādhippāyo’’ti (pāci. 379). ‘‘Kevala’’nti iminā dunnikkhittassa paṭisāmanādhippāyādiaññādhippāyābhāvaṃ dīpeti. Vakkhati ca ‘‘dunnikkhittamanāpatti, paṭisāmayato panā’’ti.
1650 「由彼亦」:指由被命令者。「彼之」:指命令者。「说三恶作」:依对未达上者生起达上想、疑惑及未达上想三类情况,而说有三恶作;由此,于达上者所有物的情形中犯三波逸提,这也已说明了。显示巴利原文
1650.Tenāpīti āṇattena. Tassāti āṇāpakassa. Tikadukkaṭaṃ vuttanti anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭaṃ vuttaṃ, iminā ca upasampannasantake tikapācittiyanti idañca vuttameva hoti.
1651 「其他」:指律文中未提及的钵袋等资具。显示巴利原文
1651.Aññanti pāḷiyaṃ anāgataṃ pattatthavikādiparikkhāraṃ.
1652 「一切」:指律文中已提及和未提及的一切资具。显示巴利原文
1652.Sabbesūti pāḷiyaṃ āgatesu ca anāgatesu ca sabbesu parikkhāresu.
1653 “说法后”:依“沙门不应成为未收藏资具者”这一注疏所示之理而说法后。“未收藏资具者”即未将资具妥善收藏者。若收藏,则如此无犯,此为连结。“无欲恼害者”指远离恼害意图之人。“无戏弄者”指远离戏弄意图之人,唯以义务为先,心想“收藏后将给与”而取去藏匿者。显示巴利原文
1653.Dhammakathaṃ katvāti ‘‘samaṇena nāma anihitaparikkhārena bhavituṃ na vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 377) aṭṭhakathāgatanayena dhammakathaṃ katvā. Anihitaparikkhārenāti appaṭisāmitaparikkhārena. Nidheti ce, tathā anāpattīti yojanā. Avihesetukāmassāti vihesādhippāyarahitassa. Akīḷassāti kīḷādhippāyarahitassa kevalaṃ vattasīsena ‘‘paṭisāmetvā dassāmī’’ti apanidhentassa.
1654 不与取所生诸犯,依不善等亦为有心之故,说“此唯以不善有心”。显示巴利原文
1654. Adinnādānasamuṭṭhānāpattīnaṃ akusalādivasenapi sacittakattā āha ‘‘idaṃ akusaleneva sacitta’’nti.
1655 “畜生类命”:以此显示“若比丘故意夺命,波逸提”这一学处中所意指的生命。因犯行无差别,故说“大或小”。如说:“于此学处中,应知唯畜生类为‘命’,无论杀小或大,无犯的差别;然于大者,因加行大,故不善更大。”“杀者”是句读。“或杀小者”:以此摄入了注疏中所说的决断:“乃至清扫床椅时,对芥子虫亦有命想,以无悲悯心破坏而除之者,波逸提。所以于诸如此类处,应生起悲悯,不放逸而行。”显示巴利原文
1655.‘‘Tiracchānagataṃ pāṇa’’nti iminā ‘‘yo pana bhikkhu sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropeyya, pācittiya’’nti (pāci. 383) imasmiṃ sikkhāpade adhippetaṃ pāṇaṃ dasseti. Āpattinānattābhāvā āha ‘‘mahantaṃ khuddakampi vā’’ti. Yathāha ‘‘imasmiñca sikkhāpade tiracchānagatoyeva ‘pāṇo’ti veditabbo, taṃ khuddakampi mahantampi mārentassa āpattinānākaraṇaṃ natthi, mahante pana upakkamamahantattā akusalaṃ mahantaṃ hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 382). ‘‘Mārentassa assā’’ti padacchedo. ‘‘Khuddakampi vā mārentassā’’ti iminā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘antamaso mañcapīṭhaṃ sodhento maṅgulabījakepi pāṇasaññī nikkāruṇikatāya taṃ bhindanto apaneti, pācittiyaṃ. Tasmā evarūpesu ṭhānesu kāruññaṃ upaṭṭhapetvā appamattena vattaṃ kātabba’’nti vuttavinicchayopi saṅgahito.
1656 「两处」:于有命者或非命者,两处皆可。此处其余的判定,应如人形中所说之理而了知。显示巴利原文
1656.Ubhayatthacāti pāṇe vā apāṇe vāti ubhayatthāpi. Avasesavinicchayo panettha manussaviggahe vuttanayeneva veditabbo.
1658 「有命者」:与命者俱,故为有命者。凡因受用而死者,此中即指此类为「命者」。「彼」:指比丘的。显示巴利原文
1658.Sappāṇakanti saha pāṇakehīti sappāṇakaṃ. Ye paribhogena maranti, evarūpā idha ‘‘pāṇakā’’ti adhippetā. Assāti bhikkhuno.
1659 「不断」:以此显示,仅由断绝,便成加行之差别。「乃至满钵」:此处「亦」字,乃表别异。显示巴利原文
1659.‘‘Avicchijjā’’ti iminā vicchedeneva payoganānattaṃ hotīti dīpeti. Pattapūrampīti ettha pi-saddo byatireke.
1660-1 “彼有波逸提”即表明这一关联。“以如是”指以有生命者。“转动”指回旋。“粥”一词,此处依文势可得“热”义。凡为杀害生命,以有生命之水令热物不熄灭的,皆以此为标示,此即称为有生命之水。“或洗浴”中的“亦”字,在注疏中……显示巴利原文
1660-1. Assa pācitti paridīpitāti sambandho. Tādisenāti sappāṇakena. Āviñchitvānāti paribbhamitvā. Yāguyoti ettha ‘‘uṇhā’’ti sāmatthiyā labbhati. Idañca pāṇīnaṃ māraṇatthaṃ yaṃ kiñci uṇhavatthuṃ sappāṇakena udakena anibbāpetuṃ upalakkhaṇaṃ. Taṃ sappāṇakaṃ udakaṃ. Nhāyatopi vāti ettha pi-saddena aṭṭhakathāyaṃ –
进入水槽或莲池后,为使出离而激起波浪,道理亦同。清洁水槽或莲池者,从中取出之水应再倾注于水中。若近处无水,可倾注于观想为水之安住处的净水八瓶或十瓶之中,即倾注于彼处。因为“回转后将落入水中”,故不应将水倾注于热石之上。但若以净水将石浇冷,则可倾注。显示巴利原文
‘‘Udakasoṇḍiṃ vā pokkharaṇiṃ vā pavisitvā bahi nikkhamanatthāya vīciṃ uṭṭhāpayatopi. Soṇḍiṃ vā pokkharaṇiṃ vā sodhentehi tato gahitaudakaṃ udakeyeva āsiñcitabbaṃ. Samīpamhi udake asati kappiyaudakassa aṭṭha vā dasa vā ghaṭe udakasaṇṭhānakappadese āsiñcitvā tattha āsiñcitabbaṃ. ‘Pavaṭṭitvā udake patissatī’ti uṇhapāsāṇe udakaṃ nāsiñcitabbaṃ. Kappiyaudakena pana pāsāṇaṃ nibbāpetvā āsiñcituṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 387) –
综上所说之决断。显示巴利原文
Vuttavinicchayaṃ sampiṇḍeti.
1662 「于二者」者:于有生命者及无生命者,即是于二者。显示巴利原文
1662.Ubhayatthapīti sappāṇakepi appāṇakepīti ubhayattheva.
1664-6 为显示系属有情之原因,故说「落下」等。「蝗虫等」者,即飞蛾等。「知」:此处省略了「亦」字。于上各处亦然。「点灯」:此处省略了「如」字。「于此」:即于此学处。所谓‘有生命性’,即指具有生命的状态。‘食’:乃就应食而言。显示巴利原文
1664-6. Pāṇapaṭibaddhatāya kāraṇaṃ dassetumāha ‘‘patana’’ntiādi. Salabhādīnanti paṭaṅgādīnaṃ . Ñatvāti ettha pi-saddo luttaniddiṭṭho. Evamuparipi. Padīpujjalananti ettha ‘‘viyā’’ti seso. Etthāti imasmiṃ sikkhāpade. Sappāṇabhāvova sappāṇabhāvatā, taṃ. Bhuñjatoti bhuñjitabbato.
即使知道飞蛾等会坠落,仍以清净心点灯;如同明知有生命性,却以水想而取食——当知此中为施设违犯。此为连接。显示巴利原文
Salabhādīnaṃ patanaṃ ñatvāpi suddhena cetasā padīpujjalanaṃ viya sapāṇabhāvaṃ ñatvāpi jalasaññāya bhuñjitabbato ettha paṇṇattivajjatā ñeyyāti yojanā.
如是,洒水学处与有命学处二者有何差别?因此说“洒水”等语。所谓洒水,即洒水学处,是就洒水面而说、依洒水所涉范畴而制;而此有命学处,则是就受用面而说、依吞咽所涉范畴而制——这便是二者之间的差别。此为连结之义。显示巴利原文
Evaṃ sante siñcanasappāṇakasikkhāpadānaṃ ubhinnampi ko visesoti āha ‘‘siñcane’’tiādi. Siñcanaṃ siñcanasikkhāpadaṃ siñcane vuttaṃ siñcanavisaye paññattaṃ, idaṃ pana sappāṇakasikkhāpadaṃ paribhoge vuttaṃ ajjhohāravisaye paññattanti ayameva tassa ceva assa ca visesoti yojanā.
1667 “如法”的意思是:为了平息某诤事而所说的法,即以该法本身而作平息。以“事务诤事”一词,也标示了其余诸诤事。如文所说:“诤事者,有四种诤事:争论诤事、非难诤事、罪过诤事、事务诤事。”白二甘马等四种,名为僧团事务;该事务正因应以灭诤法处理、应被平息,故为诤事,亦即事务诤事。“应再提出”者,意为应再被提出、应被平息。由此可知,经文中以“未作羯磨”等语所示之十二种翻动,已在此标示。所谓“翻动”,即前往该比丘处,说“未作羯磨”等,使他动摇,不令他如实安住。而此处说“不令安住”,是为显示其运作方式而说。然而,以法所平息之诤事,确实是已善平息的。显示巴利原文
1667.Yathādhammanti yo yassa adhikaraṇassa vūpasamanāya dhammo vutto, teneva dhammenāti attho. ‘‘Kiccādhikaraṇa’’nti iminā itarāni adhikaraṇāni upalakkhitāni. Yathāha ‘‘adhikaraṇaṃ nāma cattāri adhikaraṇāni vivādādhikaraṇaṃ anuvādādhikaraṇaṃ āpattādhikaraṇaṃ kiccādhikaraṇa’’nti (pāci. 394). Apalokanakammādīni cattāri saṅghakiccaṃ nāma, tadeva samathehi adhikaraṇīyattā vūpasametabbattā adhikaraṇanti kiccādhikaraṇaṃ. Puna nīhātabbanti puna nīharitabbaṃ, vūpasametabbanti attho. Iminā ‘‘akataṃ kamma’’ntiādinā pāḷiyaṃ dassitā dvādasa ukkoṭā upalakkhitāti daṭṭhabbā. Ukkoṭentassāti tassa tassa bhikkhuno santikaṃ gantvā ‘‘akataṃ kamma’’ntiādīni vatvā uccālentassa yathāpatiṭṭhitabhāvena patiṭṭhātuṃ na dentassa. Ettha ca patiṭṭhātuṃ na dentassāti tassa pavattiākāradassanatthaṃ vuttaṃ. Yaṃ pana dhammena adhikaraṇaṃ nihaṭaṃ, taṃ sunihaṭameva.
1668 “未作羯磨、恶作羯磨、应再作羯磨”——若比丘以如是言辞而说,则不应翻动该羯磨。此为连结之义。显示巴利原文
1668. ‘‘Akataṃ kammaṃ, dukkaṭaṃ kammaṃ, puna kātabbaṃ kamma’’nti vadatā vadantena bhikkhunā taṃ kammaṃ uccāletuṃ na vaṭṭatīti yojanā.
1669 「未完成」是指已开始但未完成。「彼」是指正在反对者。「令知」是指令他知晓所行羯磨的无过失性。「而非以其他方式」是指未如此令他知晓。显示巴利原文
1669.Vippakateti āraddhāniṭṭhite. Tanti paṭikkosantaṃ. Saññāpetvāti katakammassa anavajjabhāvaṃ ñāpetvā. Na panaññathāti tathā asaññāpetvā.
1670 「然而在非法羯磨中」是指在依经典之语而行的羯磨中。「在两种情况下」是指在法羯磨中,或在非法羯磨中——在这两种情况下。显示巴利原文
1670.Adhamme pana kammasminti yathāpāḷiāgate kammasmiṃ. Ubhayatthāpīti dhammakamme, adhammakamme vāti ubhayattha.
1671 在此,「不应对不值得作羯磨者」中的「及」字,应与「或以别众」连接。或者应将「及」字视为「或」字之义。其连接含义是:了知这是「以非法、或以别众、不应对不值得作羯磨者而作了羯磨」之后而翻动者,没有过失。显示巴利原文
1671.Na ca kammārahassa vāti ettha ca-saddo ‘‘vaggena cā’’ti yojetabbo. Ca-saddo vā-saddatthe daṭṭhabbo. ‘‘Adhammena, vaggena vā na kammārahassa vā kata’’nti jānato ukkoṭane doso natthīti yojanā.
1673 “粗重”罪,指四波罗夷和十三桑喀地谢沙。波罗夷虽亦是粗重,但此处并非意指波罗夷。为显示此处所意指者,以“桑喀地谢沙”一词限定“粗重”一词。如所说:“此处以提取义理的方式显示了四波罗夷,但所指是桑喀地谢沙罪。”“知”,指自己了知或从他人处了知。“覆藏者,对彼已说明遮止”,指了知“此事将被举罪、被忆念,我不应告知他人”后,如此覆藏,便已对彼说明了遮止。显示巴利原文
1673. ‘‘Duṭṭhullā nāma āpatti cattāri ca pārājikāni terasa ca saṅghādisesā’’ti (pāci. 399) vacanato pārājikānampi duṭṭhullattā, idha ca pārājikassa anadhippetattā idhādhippetameva dassetuṃ ‘‘saṅghādisesa’’nti iminā duṭṭhulla-padaṃ visesitaṃ. Yathāha ‘‘ettha cattāri pārājikāni atthuddhāravasena dassitāni, saṅghādisesāpatti pana adhippetā’’ti (pāci. aṭṭha. 399). Ñatvāti sāmaṃ vā aññato vā jānitvā. Chādayato tassa pariyāputāti ‘‘imaṃ jānitvā codessanti, sāressanti, nārocessāmī’’ti paṭicchādentassa tassa pariyāputā desitā.
1674-5 “舍弃重担”,指生起舍弃重担之心:“我不应告知他人。”“彼”,指粗重罪。“以覆藏为因、为缘而告知彼”,这是对文句的分析。“以覆藏为因”是对告知行为的限定,意思是说:“某甲犯某甲桑喀地谢沙,不应告知他人”,这样说了之后却去告知,便是此处所说之义。“如是”显示所举之例,“实”即“如是”之义,“如是说”便是义理。显示巴利原文
1674-5.Dhuraṃ nikkhipitvāti ‘‘aññassa na ārocessāmī’’ti dhuranikkhepaṃ katvā. Tassāti duṭṭhullassa. Paṭicchādanaṃ hetu kāraṇaṃ yassa ārocanassāti viggaho. Paṭicchādanahetukanti ārocanakiriyāya visesanaṃ, ‘‘itthannāmo itthannāmaṃ saṅghādisesaṃ āpanno, aññassa na ārocehī’’ti vatvā ārocanaṃ karotīti vuttaṃ hoti. Itīti vuttanidassane, hīti evakāratthe, evameva vadatīti attho.
“只要相续未断,如此则比丘百人、千人,都会犯下该罪”,这是文句的连结。显示巴利原文
Yāva koṭi na chijjati, tāva evaṃ bhikkhūnaṃ satampi sahassampi taṃ āpattiṃ āpajjati evāti yojanā.
1676 “以根本”者:即由犯桑喀地谢沙者而言。“被告知之第二者”:谓同一所缘。其联系为:以根本——“不应告知他人我犯戒、犯戒之状态”——而被告知的第二位比丘;听闻者第三人转而向彼第二位比丘本人披露所告,此即断灭,称为“断绝”。“断绝”:即告知行为的终结。显示巴利原文
1676.Mūlenāti saṅghādisesaṃ āpannapuggalena. Ārocitassa dutiyassāti samānādhikaraṇaṃ. Mūlena ‘‘mama āpattiṃ āpannabhāvaṃ aññassa na ārocehī’’ti ārocitassa dutiyabhikkhussa santikā suṇantena tatiyena nivattitvā tasseva dutiyassa pakāsite ārocanassa koṭi chinnāti vuccatīti yojanā. Koṭīti ārocanakiriyāvasānaṃ vuccati.
1677 “于粗重而有粗重想”:此处,“告知者”一语依上下文可得。而“其余二者”,即:于粗重有疑、于非粗重有想,此为二。显示巴利原文
1677.Duṭṭhullāya ca duṭṭhullasaññīti ettha ‘‘ārocento’’ti pakaraṇato labbhati. Itaresu pana dvīsūti duṭṭhullāya vematiko, aduṭṭhullasaññīti dvīsu.
1678 “于非粗重”者:谓五种轻罪。“于一切处”者:谓于一切分别。“三恶作已说”者:谓于非粗重,依粗重想、疑、非粗重想所生之三种恶作,已于经中显示。“于一切处”:谓于一切。“于未受具戒诸项”:即于三种未受具戒之分别。“恶作”:谓于未受具戒者,依受具戒想、疑、未受具戒想而生之三种恶作。显示巴利原文
1678.Aduṭṭhullāyāti pañcavidhāya lahukāpattiyā. Sabbatthāti sabbesu vikappesu. Tikadukkaṭaṃ niddiṭṭhanti aduṭṭhullāya duṭṭhullasaññivematikaaduṭṭhullasaññīnaṃ vasena dukkaṭattayaṃ pāḷiyaṃ (pāci. 400) dassitanti attho. Sabbatthāti sabbesu. Anupasampannavāresūti tīsu anupasampannavikappesu. Dukkaṭanti anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭanti attho.
1679-80 对于“僧团将破裂”等一切句,应各自连接“若不告知,无罪”一句。所谓“不见同分者”,指如此因不见而不告知,无罪。若因“此是粗暴者”而不告知,无罪。显示巴利原文
1679-80. ‘‘Saṅghassa bhedanādīni bhavissantī’’tiādīhi sabbehi padehi ‘‘na āroceti ce, doso natthī’’ti idaṃ paccekaṃ yojetabbaṃ. Sabhāgaṃ vā na passatīti tathā apassanto na āroceti ce, doso natthi. Kakkhaḷo ayanti na āroceti ce, doso natthi.
1681 由于他人不告知便会犯戒,故称其为“不作”。对于已经许可“应告知”者,若非由于不恭敬,则不构成不告知,因此说“苦受”。在此,《论母注释》中说“与劝谏相似”,而此处说“与舍弃重担相似”,两者仅是名称有别,应知为同一情形。显示巴利原文
1681. Aññassa anārocanena āpajjitabbato ‘‘akriya’’nti vuttaṃ. ‘‘Ārocetabba’’nti anuññātassa anārocanaṃ anādaramantarena na hotīti āha ‘‘dukkhavedana’’nti. Ettha ca mātikaṭṭhakathāyaṃ ‘‘samanubhāsanasadisānevā’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. duṭṭhallasikkhāpadavaṇṇanā) vuttaṃ, idha ‘‘dhuranikkhepatulyāvā’’ti, ubhayattha nāmamattameva viseso, ekameva samuṭṭhānanti veditabbaṃ.
1682 “未满二十岁”一句,此处省略了“知”,意为“知道是未满二十岁者”。所谓未满二十岁者,是指从结生开始尚未满二十年之人。“若”者,指若比丘成为依止师后。“令”者,指令他作。“具足戒”者,即受具足戒。若明知对方未满二十岁,而令他受具足戒,那么这位运作具足戒的比丘犯波逸提,以上是连接。“其余”者,则包含经文中所示的“对大众及老师有恶作”。显示巴利原文
1682.Ūnavīsativassanti ettha ‘‘jāna’’nti seso, ‘‘ūnavīsativasso’’ti jānantoti attho. Ūnavīsativasso nāma paṭisandhito paṭṭhāya aparipuṇṇavīsatisaṃvaccharo. Yoti yo bhikkhu upajjhāyo hutvā. Kareyyāti kārāpeyya. Upasampajjatīti upasampado, taṃ. Yo jānaṃ ūnavīsativassaṃ puggalaṃ upasampadaṃ upasampannaṃ kareyya, tassa evaṃ upasampādentassa bhikkhuno pācittiyaṃ hotīti yojanā. Sesānanti ‘‘gaṇassa ca ācariyassa ca āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 404) pāḷiyaṃ dassitānaṃ gahaṇaṃ.
1683 若有比丘无论知道或不知道此人未满二十岁的事实,而为其授具足戒,此人即非如法受具者;待此人年满二十岁时,应再为其授具足戒,方才如法。此是文句之连属。显示巴利原文
1683. Ūnavīsativassabhāvaṃ jānatā vā ajānatā vā bhikkhunā yo puggalo ce upasampādito, so anupasampannova hoti, puna so paripuṇṇavīsativasso samāno upasampanno kātabbo upasampādetabboyevāti yojanā.
1684 十年已过,此人成为戒腊满十岁的具念和尚与自称比丘者,在为他人授具足戒时,若决然无有何过失,即是无有违犯。此是文句之连属。显示巴利原文
1684.Dasavassaccayena paripuṇṇadasavasso hutvā upajjhāyassa sato assa bhikkhupaṭiññassa aññesaṃ upasampādane koci doso ce ekaṃsena natthi na vijjatīti yojanā.
1685 “彼比丘”是指那位未满二十岁便受具足戒,后来戒腊满十岁成为和尚而为人授具足戒的自称比丘者。“若众满”意为:在中印度,僧众至少十人;在边地,僧众至少五人,如此僧众不阙。“他们”指被授具足戒者。“善受具足戒”者是如法得具足戒者。显示巴利原文
1685.Taṃ bhikkhunti ūnavīsativasso hutvā upasampajjitvā paripuṇṇadasavasso upajjhāyo hutvā upasampādentaṃ taṃ bhikkhupaṭiññaṃ. Gaṇo ce paripūratīti majjhimadese dasavaggo, paccantimesu janapadesu pañcavaggo gaṇo sace anūno hoti. Teti upasampāditā. Sūpasampannāti suṭṭhu upasampannā.
1686-7 若比丘身为依止师,心想「我将为未满二十岁之人授具足戒」,为此寻求僧众、戒师及钵,指定布萨堂,进行结界——于这一切进行的方便中,皆犯恶作。于单白时,亦犯恶作。于两次甘马语时,亦犯恶作,应如此连结理解。显示巴利原文
1686-7. Yo bhikkhu upajjhāyo hutvā ‘‘ūnavīsativassapuggalaṃ upasampādayissāmi’’iti gaṇampi vā ācariyampi vā pattampi vā pariyesati, māḷakañca sammannati baddhasīmaṃ bandhati, tassa sabbesu payogesu dukkaṭaṃ. Tathā ñattiyā dukkaṭaṃ. Tathā dvīsu kammavācāsupi dukkaṭanti yojanā.
1688-9 「二十及他们年岁」,即二十岁。「未满二十岁」:指年岁未满二十者。「未满二十岁想」:即认为未满二十岁之想。以此想存在故,正说应为「未满二十岁想者」,然依语法规则,省略「岁」字而说为「未满二十想者」,即指那位具有未满二十岁之想的人。「满二十岁者」:正说应为「满二十岁者」,依语法规则省略「二十岁」而说为「满者」,此人即称为满者;于彼满者,意即年满二十之人。「于两种人」中:即指未满二十岁者与满二十岁者这两种人。显示巴利原文
1688-9. Vīsati ca tāni vassāni cāti vīsativassāni, ūnāni vīsativassāni yassa so ūnavīsativasso, ūnavīsativassoti saññā ūnavīsativassasaññā, sā etassa atthīti ‘‘ūnavīsativassasaññī’’iti vattabbe nipātanalakkhaṇena vassa-saddalopaṃ katvā ‘‘ūnavīsatisaññī’’ti vuttaṃ, tassa ūnavīsatisaññissa. Paripuṇṇāni vīsativassāni etassāti ‘‘paripuṇṇavīsativasso’’ti vattabbe nipātanalakkhaṇena vīsativassa-saddalopaṃ katvā ‘‘paripuṇṇo’’ti puggalo vuccati, tasmiṃ paripuṇṇe, paripuṇṇavīsativasse puggaleti attho. Ubhayatthāti ūnavīsatiparipuṇṇavīsativassesu ubhosu puggalesu.
1691 「与盗贼队共」者,即与词句分析中所说的「盗贼队,即那些名为盗贼者,无论已作盗行或未作盗行」等形态,被称为「队」的人群同行,这里表示这样。在与同行相关的连接中,使用具格。「知」者:指知晓「这是盗贼队」。「约定」者:即如词句分析中所说,以「贤友,我们走;尊者,我们走;贤友,今天我们走,或明天,或后天,或大后天走」等方式相互约定,这是约定的意思。「道路」:指一段行程的路径,此处「乃至村落间」是省略。如所说「若行一段路程,乃至村落之间」。「应作波逸提」者:如所说「从村至村之间、从村间至村间之间,犯波逸提;在非村的林野中,每行半由旬犯波逸提」,应属于这类波逸提罪。显示巴利原文
1691.Theyyasatthenasaddhinti ‘‘theyyasattho nāma corā katakammā vā honti akatakammā vā’’tiādinā (pāci. 409) padabhājane vuttasarūpena satthasaṅkhātena janasamūhena sahāti vuttaṃ hoti. Sahādiyoge karaṇavacanaṃ. Jānantoti ‘‘theyyasattho’’ti jānanto. Saṃvidhāyāti ‘‘gacchāmāvuso, gacchāma bhante, gacchāmāvuso, ajja vā hiyyo vā pare vā apare vā gacchāmā’’ti padabhājane vuttanayena saṃvidahitvāti attho. Magganti ekaddhānamaggaṃ, ettha ‘‘antamaso gāmantarampī’’ti seso. Yathāha ‘‘ekaddhānamaggaṃ paṭipajjeyya antamaso gāmantarampī’’ti. Pācittiyaṃ siyāti ‘‘gāme gāmantare gāmantare āpatti pācittiyassa. Agāmake araññe addhayojane addhayojane āpatti pācittiyassā’’ti vuttappakāraṃ pācittiyaṃ bhaveyya.
1692 “未举”者,在此未说。显示巴利原文
1692.Na uddhaṭoti idha na vutto.
1693-4 “道路与森林之疑”者,即道路之疑与森林之疑。“如实”者,即仅波逸提。“于他们”者,于有队商者中。“不约定者”,即不作约定者。“自己约定者亦”,即自己约定者。“于两者”,即在盗贼队或非盗贼队两者中。显示巴利原文
1693-4.Maggāṭavivisaṅketeti maggavisaṅkete, aṭavivisaṅkete ca. Yathāvatthukamevāti pācittiyameva. Tesūti satthikesu. Asaṃvidahantesūti saṃvidhānaṃ akarontesu. Sayaṃ vidahatopi cāti attanā saṃvidahantassa ca. Ubhayatthāti theyyasatthe vā atheyyasatthe vāti dvīsu.
1695 “于非盗贼队想”者,此处应连读“两者”。“于时”者,时节性的危险;在与此时节相关的危险中无罪,为此处义。以“时节性的”这一限定危险之词,表明在道路与森林的危险中亦属有罪。显示巴利原文
1695.Atheyyasatthasaññissāti ettha ‘‘ubhayatthā’’ti anuvattetabbaṃ. Kālassāyanti kāliko, visaṅketo, tasmiṃ, kālasambandhini visaṅkete ca anāpattīti attho. ‘‘Kālike’’ti iminā visaṅketavisesanena maggāṭavivisaṅketepi āpattiyevāti dīpeti.
1696 此学处从身与心、从身语意生起,故称为“从盗贼队生起”,这是其连结。显示巴利原文
1696. Kāyacittato , kāyavācācittato ca samuṭṭhānato idaṃ sikkhāpadaṃ theyyasatthasamuṭṭhānaṃ kathitanti yojanā.
1697 “第七”:即“若比丘与女人共谋”等所示之第七学处。“与比丘尼共谋”:指与比丘尼共谋之学处。“以生起等”:即以生起等方式作判定。“相同”:即相似。“任何”:即使少许。显示巴利原文
1697.Sattamanti ‘‘yo pana bhikkhu mātugāmena saddhiṃ saṃvidhāyā’’tiādinā (pāci. 413) uddiṭṭhaṃ sattamasikkhāpadaṃ. Bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidhānenāti bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidhānasikkhāpadena. Samuṭṭhānādināti samuṭṭhānādinā vinicchayena. Tulyanti sadisaṃ. Kocipīti appamattakopi.
1698 “这五法为障碍”已被宣说,这是其连结。此处“障碍”一词与巴利经典中之“障碍性”同义。因此,世尊宣说了这五种障碍法,即:业障碍法、烦恼障碍法、果报障碍法、诽谤障碍法、违犯教令障碍法。显示巴利原文
1698. Ete pañca dhammā antarāyakarāti pakāsitāti yojanā. Idha ayaṃ antarāyakara-saddo pāḷiyaṃ āgatena antarāyika-saddena samānattho. Tasmā kammantarāyikā, kilesantarāyikā, vipākantarāyikā, upavādantarāyikā, āṇāvītikkamantarāyikāti ime pañca antarāyikā dhammā bhagavatā pakāsitāti vuttaṃ hoti.
其中,以障碍种种成就之义,于有情相续的中间、中央来至,故为“障碍”,即现法利等无利益,以不可超越为义。而“障碍性”,则指致力于彼障碍、应得障碍为果,或以造作障碍为性者。显示巴利原文
Tattha taṃtaṃsampattiyā vibandhanavasena sattasantānassa antare vemajjhe eti āgacchatīti antarāyo, diṭṭhadhammikādianattho, anatikkamanaṭṭhena tasmiṃ antarāye niyuttā, antarāyaṃ vā phalaṃ arahanti, antarāyassa vā karaṇasīlāti antarāyikā (sārattha. ṭī. pācittiya 3.417; kaṅkhā. abhi. ṭī. ariṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā).
五无间业即是业障,同样,污染比丘尼的业也是业障。然而,此业唯障碍解脱,不障碍生天。这是就无欲邪行相而言的。因为(被污染的)比丘尼并无护法之实;这是依普通比丘尼而说的。若对圣者(比丘尼)而行,则必定导向恶趣,难陀学童即为例证。又,若双方同意,则无天界障;但解脱障则因对为解脱而修的行道造成破坏。然而,若以强制而行,则天界障亦不能遮止,如是而说。显示巴利原文
Pañcānantariyakammāneva kammantarāyikā, tathā bhikkhunidūsakakammaṃ. Taṃ pana mokkhasseva antarāyaṃ karoti, na saggassa. Idañca micchācāralakkhaṇassa abhāvato vuttaṃ. Na hi bhikkhuniyā dhammarakkhitabhāvo atthi. Pākatikabhikkhunivasena cetaṃ vuttaṃ. Ariyāya pana pavattaṃ apāyasaṃvattanikameva. Nandamāṇavako (ma. ni. aṭṭha. 3.7; dha. pa. aṭṭha. 1.68 uppalavaṇṇattherīvatthu; a. ni. aṭṭha. 2.3.34) cettha nidassanaṃ. Ubhinnaṃ samānacchandatāvasena vā na saggantarāyikatā, mokkhantarāyikatā pana mokkhatthāya paṭipattiyā vidūsanato. Abhibhavitvā pana pavattiyā saggantarāyikatāpi na sakkā nivāretunti vadanti.
所谓无因见、无作见、虚无见等邪见,达决定性者,名为烦恼障。黄门、畜生、双性人的结生心生起之法,名为果报障。此处举黄门等仅为示例,因为一切无因结生皆为果报障。诽谤圣者,名为诽谤障。然此障唯持续至未向圣者忏悔之时,若已忏悔则不在此列。故意所犯的七聚罪,名为违犯教令障。此障亦唯持续至未承认比丘身份、未出罪或未发露之时,若已行这些,则不在此列。显示巴利原文
Ahetukadiṭṭhiakiriyadiṭṭhinatthikadiṭṭhisaṅkhātā micchādiṭṭhidhammā niyatabhāvappattā kilesantarāyikā nāma. Paṇḍakatiracchānagataubhatobyañjanakānaṃ paṭisandhicittuppādadhammā vipākantarāyikā nāma. Paṇḍakādiggahaṇañcettha nidassanamattaṃ sabbāyapi ahetukapaṭisandhiyā vipākantarāyikabhāvato . Ariyūpavādā upavādantarāyikā nāma. Te pana yāva ariye na khamāpenti, tāvadeva, na tato paraṃ. Sañcicca āpannā sattāpattikkhandhā āṇāvītikkamantarāyikā nāma. Tepi yāva bhikkhubhāvaṃ vā paṭijānāti, na vuṭṭhāti vā na deseti vā, tāvadeva, na tato paraṃ.
这些人无有障碍;
如其所示,我亦如是;
牟尼所说之法,
‘我如此了知’,若这样说。
显示巴利原文 ‘‘Anantarāyikā ete; Yathā honti tathā ahaṃ; Desitaṃ muninā dhammaṃ; Ājānāmīti yo vade’’ti. –
如是,应说这第二首偈颂。若不如是说,则‘三次’等偈与第一首偈颂的连接便无法成立。因此,应知此处缺失了这首偈颂。显示巴利原文
Evaṃ dutiyagāthā vattabbā. Tathā avutte ‘‘tikkhattu’’ntiādigāthā paṭhamagāthāya saddhiṃ ghaṭanā eva na siyā. Tasmā etthāyaṃ gāthā parihīnāti viññāyati.
所谓‘这些’,是指世尊所阐明的五种‘障碍法’。若有比丘如此说:‘我了知牟尼所开示的法,当如何令其不为障碍’,那么,这位比丘应被告知三次,这便是其间的连接。由谁、以何种方式告知呢?因此说‘见者’等语。即,那些亲眼见到这位如此主张的比丘,或从他人处听闻‘某位具寿这样说’的人,应对那位比丘这样说:‘具寿,请勿如此说。’这便是连接。显示巴利原文
Eteti ‘‘antarāyikā’’ti bhagavatā pakāsitā pañca dhammā ‘‘yathā anantarāyikā honti, tathā ahaṃ muninā desitaṃ dhammaṃ ājānāmī’’ti yo bhikkhu vadeyya, so pana bhikkhu tikkhattuṃ vattabboti sambandho. Kehi kathaṃ vattabboti āha ‘‘ye passantī’’tiādi. Ye tathāvāditaṃ bhikkhuṃ passanti, ‘‘asuko āyasmā evaṃvādī’’ti parato suṇanti ca, tehi. So pana bhikkhu ‘‘mā āyasmā evaṃ avacā’’ti tikkhattuṃ vattabboti yojanā.
1701 '对不说者',即见到或听闻之后,依照上述方式而不说者。'恶作',即应知晓的恶作。'彼恶见',即坚持那种恶见。'不舍者',即虽被诸比丘如此劝说,仍不舍弃者。如此则犯恶作,这是在延伸说明。显示巴利原文
1701.Avadantassāti taṃ disvā vā sutvā vā yathāvuttanayena avadantassa. Dukkaṭanti ñātadukkaṭaṃ. Taṃ duladdhiṃ. Anissajatoti bhikkhūhi evaṃ vuttepi anissajantassa. Tathā dukkaṭanti atidisati.
1702 '以甘马语',即以第三甘马语。'结束时',即在结束之际,表决议成,这是其含义。'说三波逸提',即说:'于如法羯磨,作如法羯磨想而不舍,犯波逸提;于如法羯磨,有疑而不舍,犯波逸提;于如法羯磨,作非法羯磨想而不舍,犯波逸提',此为说三波逸提。'于非法说三恶作',即于非法羯磨,依如法羯磨想、疑、非法羯磨想而说三恶作。显示巴利原文
1702.Kammavācāyāti tatiyāya kammavācāya. Osāneti pariyosāne, yyakāre patteti adhippāyo. Tikapācittiyaṃ vuttanti ‘‘dhammakamme dhammakammasaññī na paṭinissajjati, āpatti pācittiyassa. Dhammakamme vematiko na paṭinissajjati, āpatti pācittiyassa. Dhammakamme adhammakammasaññī na paṭinissajjati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 421) tikapācittiyaṃ vuttaṃ. Adhamme tikadukkaṭaṃ vuttanti adhammakamme dhammakammasaññivematikaadhammakammasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭaṃ vuttaṃ.
1703 '无犯于未作羯磨者',应如此断句。所谓羯磨,即指劝谏羯磨。正如文中所说:'无犯于未被劝谏者'。显示巴利原文
1703. ‘‘Anāpatti akatakammassā’’ti padacchedo. Kammaṃ nāma samanubhāsanakammaṃ. Yathāha ‘‘anāpatti asamanubhāsantassā’’ti (pāci. 422).
1704 “知”:指自己、或由他人、或从彼处,得知其未被接纳的状态。“以未作随法者”:彼未作称为接纳的随法,以此,工具格表伴随。“如是说之比丘”:即说“我如是了知世尊所说法”等的比丘。“以未作随法”与此同格。“应共住”:应行布萨等僧伽羯磨。“应受用”:应作资具共享或法共享。“应共卧”:即使非近行处,亦应于同一覆盖处而卧。显示巴利原文
1704.Ñatvāti anosāritabhāvaṃ sayameva vā parato vā tassa vā santikā ñatvā. Akatānudhammenāti akato osāraṇasaṅkhāto anudhammo yassa so akatānudhammo, tena, sahayoge karaṇavacanaṃ. Tathāvādikabhikkhunāti ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmī’’tiādiṃ vadantena bhikkhunā. ‘‘Akatānudhammenā’’ti iminā samānādhikaraṇaṃ. Saṃvaseyyāti uposathādikaṃ saṅghakammaṃ kareyya. Bhuñjeyya cāti āmisasambhogaṃ vā dhammasambhogaṃ vā kareyya. Saha seyya vāti nānūpacārepi ekacchanne nipajjeyya.
1705 现在为了显示前面所说的波逸提的界限,而说“布萨等羯磨”等。以“等”字摄取了自恣。正如所说“布萨或自恣”。“与彼共”:与被举者共。“于羯磨终了时”:这是以共住显示犯行之界限。显示巴利原文
1705. Idāni yathāvuttapācittiyassa khettaniyamaṃ dassetumāha ‘‘uposathādikaṃ kamma’’ntiādi. Ādi-saddena pavāraṇaṃ gahitaṃ. Yathāha ‘‘uposathaṃ vā pavāraṇaṃ vā’’ti (pāci. 425). Tena sahāti ukkhittakena saha. ‘‘Kammassa pariyosāne’’ti idaṃ saṃvāsena āpattikhettanidassanaṃ.
1706 以一次加行拿取许多非时药等资具者,犯一个波逸提。同样,以一次加行布施许多资具者,也犯一个波逸提。若以多次加行,则犯多个波逸提,应如此联立。由此可知,与资具共享有同等果报的法共享,也依共行而说。然而其中,对于诵者或令诵者,以句等,应知如《句清净》中所说方式之罪。显示巴利原文
1706. Ekeneva payogena bahuṃ yāmakālikādiāmisaṃ gaṇhato ekaṃ pācittiyaṃ. Tathā ekeneva payogena bahuṃ āmisaṃ dadatopi ekaṃ pācittiyaṃ. Bahūsu payogesu bahūni pācittiyānīti yojanā. Iminā ca āmisasambhogena tulyaphalaṃ dhammasambhogampi sahacariyena āhāti veditabbaṃ. Tattha pana padādīhi uddisantassa vā uddisāpentassa vā padasodhamme vuttanayena āpatti veditabbā.
1707 “其他”指清净者;“于其他”指于被举者;“另一”指清净者;“或二者”指清净者与被举者两者。“于一处从一方卧”等,余者省略。于此三处,由上下文得知为“波逸提”。显示巴利原文
1707.Itaroti pakatatto. Itarasminti ukkhittake. Paroti pakatatto. Ubhopi vāti pakatattaukkhittā dvepi vā. ‘‘Ekattha ekato nipajjantī’’ti seso. Imesu tīsupi ṭhānesu ‘‘pācittī’’ti pakaraṇato labbhati.
1708 若起后又再三躺卧者,依躺卧的加行而有诸罪,应作如是补充连结。“于被举者已躺卧”等所说的罪之判定,于何处生起?答:“于一与不同近行处、于一覆盖处之判定。”所谓“于不同近行处”,此处应将“亦”字与“判定”中的“此”字连结。有一近行处者为一近行处,有不同近行处者为不同近行处,一近行处与不同近行处合称为“一与不同近行处”,这是以部分相同、其余相异而说的,于他们之中。同一覆盖者为一覆盖处,于他们一覆盖处,应说时,以字母省略或语词颠倒而说为“于一覆盖处”。于一与不同近行处的住处中,于一覆盖处,应见此如前所说的罪之判定,这就是义。显示巴利原文
1708. Uṭṭhahitvā punappunaṃ nipajjantassa nipajjanapayogānaṃ vasena āpattiyo siyunti ajjhāhārayojanā kātabbā. ‘‘Ukkhittake nipannasmi’’ntiādinā vuttāpattivinicchayo kattha hotīti āha ‘‘ekanānūpacāresu, ekacchanne vinicchayo’’ti. Nānūpacāresūti ettha pi-saddo ca ‘‘vinicchayo’’ti ettha ayanti ca yojetabbo. Eko upacāro assāti ekūpacāraṃ, nānā upacāro assāti nānūpacāraṃ, ekūpacārañca nānūpacārañca ekanānūpacārāni ekadesasarūpekasesena, tesu. Ekato channāni ekacchannāni, tesu ekacchannesūti vattabbe vaṇṇalopena vā vacanavipallāsena vā ‘‘ekacchanne’’ti vuttaṃ. Ekanānūpacāresupi senāsanesu ekacchannesu ayaṃ yathāvuttaāpattivinicchayo daṭṭhabboti attho.
1709 “于二者”:指于被举者与未被举者二者。显示巴利原文
1709.Ubhayatthāpīti ukkhittānukkhittesu dvīsupi.
1710 “有想者之已接纳”与,此为词析。显示巴利原文
1710. ‘‘Saññissa osāritoti cā’’ti padacchedo.
1712 “如是被灭摈”者,即依“友,从今日起,汝沙弥不得指称彼世尊为导师;且凡其他沙弥所得与比丘共住二夜三夜者,汝亦无此。去,汝灭亡吧!”(波逸提 429)所说之方式而灭摈。由“如是被灭摈之沙弥”(波逸提 428)之语,“沙弥”为省略。“知”者,依前述方式了知“此人已被灭摈”。“应劝诱”者,依“‘应劝诱’者,即‘我将给予彼钵或衣或教授或询问’”(波逸提 430)于词析中所说之方式而摄受。“由彼”者,由被灭摈者。“或应令侍奉”者,接受彼所给之牙粉、黏土等,或令彼为自己作侍奉。“由彼”一词应以具格之义与“应共受用”等连结。“或”者,此处因偈颂结构而为短音。“共受用、共卧”,如次第学处所说之方式。因此,此处之犯相差别,应依彼处所说之方式而知。显示巴利原文
1712.Tathā vināsitanti ‘‘ajjatagge te āvuso samaṇuddesa na ceva so bhagavā satthā apadisitabbo, yampi caññe samaṇuddesā labhanti bhikkhūhi saddhiṃ dirattatirattaṃ sahaseyyaṃ, sāpi te natthi, cara pire vinassā’’ti (pāci. 429) vuttanayena nāsitaṃ. ‘‘Tathā nāsitaṃ samaṇuddesa’’nti (pāci. 428) vacanato ‘‘samaṇuddesa’’nti seso. Jānanti vuttanayena ‘‘nāsito aya’’nti jānanto. Upalāpeyyāti ‘‘upalāpeyya vāti tassa pattaṃ vā cīvaraṃ vā uddesaṃ vā paripucchaṃ vā dassāmī’’ti (pāci. 430) padabhājane āgatanayena saṅgaṇheyya. Tenāti nāsitena. Upaṭṭhāpeyya vāti tena diyyamānāni cuṇṇamattikādīni sādiyanto tena attano upaṭṭhānaṃ kārāpeyya vā. ‘‘Tenā’’ti idaṃ sahatthe karaṇavasena ‘‘sambhuñjeyyā’’tiādīhi ca yojetabbaṃ. Vāti ettha gāthābandhavasena rasso. Sambhogasahaseyyā anantarasikkhāpade vuttanayā eva. Tasmā āpattiparicchedopettha tasmiṃ vuttanayeneva veditabbo.
1713 为显示注疏中依义理抉择所说之三种灭摈,而说“由共住……乃至……三种”。其中,三者中此指何者?即说“此中”等。此中意指由惩罚羯磨而灭摈,此为连结。其分别者,如注疏中说:“其中,于罪不见等而举罪,名为共住灭摈。‘污染者应被灭摈,应灭摈美提亚比丘尼’,此名为相灭摈。‘友,从今日起,汝沙弥不得指称彼世尊为导师’,此名为惩罚羯磨灭摈。”显示巴利原文
1713. Atthuddhāravasena aṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 428) vuttā tisso nāsanā dassetumāha ‘‘saṃvāsena…pe… tisso’’ti. Tattha tīsu katamā adhippetāti āha ‘‘etthā’’tiādi. Daṇḍakammena nāsanā ettha adhippetāti yojanā. Etāsaṃ vibhāgo ca ‘‘tattha āpattiyā adassanādīsu ukkhepanā saṃvāsanāsanā nāma. ‘Dūsako nāsetabbo, mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethā’ti ayaṃ liṅganāsanā nāma. ‘Ajjatagge te āvuso samaṇuddesa na ceva so bhagavā satthā apadisitabbo’ti ayaṃ daṇḍakammanāsanā nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 428) aṭṭhakathāya vutto.
1715 因在“劝告”中已说,故言“与阿利德同等”。显示巴利原文
1715. ‘‘Vuttā samanubhāsane’’ti (vi. vi. 1703) tattha vuttattā āha ‘‘ariṭṭhena samā matā’’ti.
1716-7 若有比丘违犯学处,那些亲见或听闻此违犯的比丘们依学处对他说:“友,莫如此做,这不适合比丘。”当他被如法依学处所说而劝诫时,他却说:“关于这学处——你们对我所说的,我在未向其他聪慧、多闻、有智、持律者询问此学处之意义之前,我不学。”对于如此说者,犯波逸提。此为含义上的联结。显示巴利原文
1716-7.Yo bhikkhu sikkhāpadaṃ vītikkamanto taṃ vītikkamaṃ ye passanti, suṇanti ca, tehi bhikkhūhi sikkhāpadena vuccamāno ‘‘māvuso evaṃ akāsi, na kappati etaṃ bhikkhussā’’ti sikkhāpade vuttanayena vuccamāno ‘‘etasmiṃ sikkhāpade yena maṃ tumhe vadetha, etasmiṃ sikkhāpadatthe yāva aññaṃ viyattaṃ bahussutaṃ pakataññuṃ vinayadharaṃ na pucchāmi, tāva ahaṃ na sikkhissāmī’’ti bhaṇati, tassa evaṃ bhaṇantassa pācittiyaṃ siyāti sādhippāyayojanā.
1718-9 对于未受具戒者,依对未受具戒者起受具戒想、疑、未受具戒想的方式,世尊开示了三种恶作。由此联结,对于受具戒者,依对受具戒者起受具戒想、疑、未受具戒想的方式,则开示了三种波逸提。为了显示以未制之教诫方式,说“此非为损减”。对受具戒者与未受具戒者二者而言,若比丘因以未制者说“此非为损减”而说“我不……”等,彼比丘犯恶作。此为联结。“对疯狂者等无罪”为句读分断。显示巴利原文
1718-9. Anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena anupasampanne satthunā tikadukkaṭaṃ dīpitanti yojanā, iminā ca upasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena upasampanne tikapācittiyaṃ dīpitaṃ hoti. Apaññattena ovadanappakāraṃ dassetumāha ‘‘na sallekhāyidaṃ hotī’’ti. Ubhohipi upasampannānupasampannehi . ‘‘Idaṃ sallekhāya na hotī’’ti apaññattena vuccamānassa ‘‘na tāvāha’’ntiādīni vadato tassa bhikkhuno dukkaṭaṃ hotīti yojanā. ‘‘Na doso ummattakādīna’’nti padacchedo.
1720 从“任何比丘于巴帝摩卡诵时如是说”等学处文句中,“被诵出”处即是对“细微学处”的省略。除波罗夷外,其余诸条依次被称为细微。此处表拒绝的“何”字,意谓“这些有什么用?毫无利益。”“这些”一词依近处格的语词共性,作为“这些”的同义语。在“何用这些”的学处文句中,显示了拒绝的原因——“由追悔等为缘”。此处的“等”字收摄了恼害与恼乱。其中,追悔是指“是否适宜”的追悔作;恼害是指后悔;恼乱是指由疑生起的意恼乱性、意恼乱。以所有这些词句,完整地显示了学处解说的方式。于“如是在学处解说中”,应引入“如是”一词而连接;“解说”是目的格的处所格。显示巴利原文
1720. ‘‘Yo pana bhikkhu pātimokkhe uddissamāne evaṃ vadeyyā’’tiādisikkhāpadapāṭhato (pāci. 439) uddiṭṭhehīti ettha ‘‘khuddānukhuddakehi sikkhāpadehī’’ti seso. Pārājikaṃ ṭhapetvā avasesā upādāyupādāya khuddānukhuddakāti niddiṭṭhā. Ettha kinti paṭikkhepe, etehi kiṃ, payojanaṃ natthīti vuttaṃ hoti. Etehīti samīpatthe vacanasāmaññena ‘‘imehī’’ti etassa pariyāyo. ‘‘Kiṃ panimehī’’ti (pāci. 439) sikkhāpadapāṭhe paṭikkhepassa kāraṇaṃ dasseti ‘‘kukkuccādinidānato’’ti. Ettha ādi-saddena vihesāvilekhā gahitā. Ettha kukkuccaṃ nāma ‘‘kappati nu kho, na kappati nu kho’’ti kukkuccakaraṇaṃ. Vihesā nāma vippaṭisāro. Vilekhā nāma vicikicchāsaṅkhātā manovilekhatā manovilekhā, imehi sakalehi padehi sikkhāpadavivaṇṇakappakāro dassito. ‘‘Iti sikkhāpadavivaṇṇane’’ti iti-saddo ajjhāharitvā yojetabbo. Vivaṇṇaneti nimittatthe bhummaṃ.
“由追悔等之因缘”者,其连接为:“这些细微学处既已诵出,为何在解说学处时会有波逸提罪生起?”显示巴利原文
Kukkuccādinidānato etehi khuddānukhuddakehi sikkhāpadehi uddiṭṭhehi kiṃ iti sikkhāpadavivaṇṇane pācittiyāpatti hotīti yojanā.
1721 “说三种波逸提”者,即:“若对受具足戒者,作受具足戒者想而解说律,犯波逸提罪。若对受具足戒者有疑……乃至……作未受具足戒者想……亦犯波逸提罪。”如是说有三种波逸提。此处连接为:若在未受具足戒者面前解说律,则犯三种恶作。显示巴利原文
1721.Tikapācittiyaṃ vuttanti ‘‘upasampanne upasampannasaññī vinayaṃ vivaṇṇeti, āpatti pācittiyassa. Upasampanne vematiko…pe… anupasampannasaññī…pe… pācittiyassā’’ti (pāci. 441) tīṇi pācittiyāni vuttāni. Taṃ vinayaṃ sace pana anupasampannassa santike vivaṇṇeti, tikadukkaṭanti yojanā.
1722-4 「对两者」是指对受具足戒者与未受具足戒者二者,「面前」为省略之词。「解说其他法」是指在解说律藏之外的经与阿毗达摩时。显示巴利原文
1722-4.Ubhinnampīti upasampannānaṃ, anupasampannānaṃ ubhinnampi, ‘‘santike’’ti seso. Aññadhammavivaṇṇaneti vinayato aññesaṃ suttābhidhammānaṃ vivaṇṇane.
为显示无罪的范围,故说「对无意解说者」等。若对无意解说者说:「来,你先学习经藏,之后也将学习律藏。」这样说者无罪,此即是联结。「相似」即相同。显示巴利原文
Anāpattivisayaṃ dassetumāha ‘‘navivaṇṇetukāmassā’’tiādi. Navivaṇṇetukāmassa ‘‘handa suttantaṃ pariyāpuṇa, pacchāpi vinayaṃ pariyāpuṇissasi’’ iti evaṃ vadantassa anāpattīti yojanā. Sadisā eva sādisā.
1725 首先,就迷惑语而言:显示巴利原文
1725. Mohanakathāyaṃ tāva –
每半月,那位比丘……
于巴帝摩卡中无余……
在诵出时,无知——
以此而自问。
显示巴利原文 ‘‘Anvaḍḍhamāsaṃ yo bhikkhu; Pātimokkhe asesato; Uddissamāne aññāṇa- Tāya pucchati attano’’ti. –
此应属第一偈颂。如此,则可知“因无知”等偈颂具足连贯。显示巴利原文
Paṭhamagāthāya bhavitabbaṃ. Evañhi sati ‘‘aññāṇenā’’tiādigāthā paripuṇṇasambandhā siyāti viññāyati.
“因无知”一词,此处或应补“因犯”。“出罪”即从罪中解脱。连起来是:因无知而犯,出罪实无。那么应当做什么?于是说“应令作”等。连贯起来:如同法所确立的那样,应如此令比丘作。“法”一词指巴利圣典,意思是:如圣典所说,应如此令作;若是趣向说罪的罪,应令说罪;若是趣向出罪的罪,应令出罪。这就是所说之义。因此说“应如法令作”。因无知而犯,那些罪并没有出罪。然而,应这样连贯:如同法与律所确立的那样。若如此,比丘应如此令作——若犯趣向说罪者,应令说罪;若犯趣向出罪者,应令出罪。这是它的含义。显示巴利原文
Aññāṇenāti ettha vā ‘‘āpannattā’’ti seso. Āpattimokkhoti āpattiyā mokkho. Aññāṇena āpannattā āpattimokkho neva vijjatīti yojanā. Kiṃ kātabbanti āha ‘‘kāretabbo’’tiādi. Yathā dhammo ṭhito, tathā bhikkhu kāretabboti sambandho. Dhamma-saddo pāḷivācako, pāḷiyaṃ yathā vuttaṃ, tathā kāretabboti attho, desanāgāminī āpatti ce, desāpetabbo, vuṭṭhānagāminī ce, vuṭṭhāpetabboti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘yathādhammo kāretabbo’’ti (pāci. 444). Aññāṇena āpannattā tassa āpattiyā mokkho natthi. Yathā pana dhammo ca vinayo ca ṭhito, tathā bhikkhu kāretabbo, desanāgāminiṃ ce āpanno hoti, desāpetabbo, vuṭṭhānagāminiṃ ce, vuṭṭhāpetabboti attho.
1726 “更进”:指超越如法处理而更进一步。“仅以第二”:即仅以白二甘马进行。“呵责后”:指以“具寿,此乃汝之不利”等语词呵责之后。显示巴利原文
1726.Uttarinti yathādhammakaraṇato uttariṃ. Dutiyenevāti ñattidutiyeneva. Ninditvāti ‘‘tassa te āvuso alābhā’’tiādinā garahitvā.
1727 “如是诬告痴迷”:指在如法处理之上,依前述方式呵责那人后,以白二甘马语对他作出这样的痴迷诬告。若再次痴迷,此句为连接。意指对那痴迷者犯波逸提,此为连接。显示巴利原文
1727.Evaṃāropite moheti yathādhammakaraṇato upari yathāvuttanayena taṃ puggalaṃ garahitvā ñattidutiyāya kammavācāya tassa evaṃ mohe āropite. Puna yadi mohetīti yojanā. Tasmiṃ mohanake puggale pācitti vuttāti yojanā.
1728 “已显示三恶作”:即“于非法羯磨作如法羯磨想而生痴迷,疑惑,作非法羯磨想而生痴迷,犯恶作”,此为显示三种恶作。反之,应知三种波逸提。如所说:“于如法羯磨作如法羯磨想而生痴迷,疑惑,作非法羯磨想而生痴迷,犯波逸提。”此中“羯磨”,即指诬告痴迷的羯磨。如所说:“于如法羯磨等中,意指诬告痴迷的羯磨。”显示巴利原文
1728.Dīpitaṃ tikadukkaṭanti ‘‘adhammakamme dhammakammasaññī moheti, vematiko, adhammakammasaññī moheti, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 447) tikadukkaṭaṃ dassitaṃ. Etassa vipariyāyato tikapācittiyaṃ veditabbaṃ. Yathāha ‘‘dhammakamme dhammakammasaññī moheti, vematiko, adhammakammasaññī moheti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 447). Ettha kammanti mohāropanakammaṃ adhippetaṃ. Yathāha ‘‘dhammakammetiādīsu mohāropanakammaṃ adhippeta’’nti (pāci. aṭṭha. 447).
1729-30 「非欲痴迷者」等至「应知无犯」,此应各别连接。「详细未闻者」为词句分解。其中「巴帝摩卡」一词当视为羯磨句。「于详细仅闻不足二三次者」为连接。「如是」者,乃回指「应知无犯」。显示巴利原文
1729-30.‘‘Na ca mohetukāmassā’’tiādīhi ‘‘anāpattīti viññeyya’’nti idaṃ paccekaṃ yojetabbaṃ. ‘‘Vitthārena asutassā’’ti padacchedo. Ettha ‘‘pātimokkha’’nti kammapadaṃ apekkhitabbaṃ. Vitthārena ūnakadvattikkhattuṃ sutassa cāti yojanā. Tathāti iminā ‘‘anāpattīti viññeyya’’nti idaṃ paccāmasati.
1731-2 「忿怒」者,谓已忿怒。「给予打击」者,谓以身、或以身所系物、或以可舍之物,乃至以莲花瓣作打击。如所说:「应给予打击者,以身、或以身所系物、或以可舍之物,乃至以莲花瓣给予打击。」此处应补充「对其他比丘」。(省略)「彼」一词,即得「谁」之义。显示巴利原文
1731-2.Kuddhoti kupito. Pahāraṃ detīti kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā nissaggiyena vā antamaso uppalapattenāpi pahāraṃ deti. Yathāha ‘‘pahāraṃ dadeyyāti kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā nissaggiyena vā antamaso uppalapattenāpi pahāraṃ detī’’ti (pāci. 451). Ettha ‘‘aññassa bhikkhussā’’ti seso. Tassāti apekkhitvā ‘‘yo’’ti labbhati.
为显示注疏中的抉择,而说「欲打击者」等,以此表明:若怀死亡之意图而作打击,即犯波罗夷。显示巴利原文
Aṭṭhakathāgataṃ vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘sampaharitukāmenā’’tiādi, iminā maraṇādhippāyena pahaṭe pārājikanti vuttaṃ hoti.
1733 “如此一做,此人在僧团中便出丑了”——若人怀着丑化他的动机,为作丑化,而割下他所期许的那位比丘的耳或鼻,即构成恶作。这是文义的连接。显示巴利原文
1733. ‘‘Iti evaṃ kate ayaṃ saṅghamajjhena virocatī’’ti virūpakaraṇāpekkho virūpakaraṇe apekkhavā tassa ca apekkhitassa bhikkhussa kaṇṇaṃ vā nāsaṃ vā yadi chindati, dukkaṭanti yojanā.
1734 “未达上者”此处是位格表属格的用法。应与“女人”等词随宜连接,成为“未达上的女人、未达上的男子”。“乃至畜生”中,此处应补出“乃至”一词。如文所说:“乃至畜生”。显示巴利原文
1734.Anupasampanneti sāmivacanatthe bhummaṃ. ‘‘Itthiyā’’tiādīhi padehi yathārahaṃ yojetabbaṃ ‘‘anupasampannāya itthiyā anupasampannassa purisassā’’ti. Tiracchānagatassapīti ettha ‘‘antamaso’’ti seso. Yathāha ‘‘antamaso tiracchānagatassapī’’ti (pāci. aṭṭha. 452).
1735 “若殴打女人且”是词句的划分。“以染着心”,是指以身触之贪为染着的心。“已明示”者,即由“若比丘以沉溺、变异之心与女人行身触”等语句所明示。显示巴利原文
1735. ‘‘Sace paharati itthiñcā’’ti padacchedo. Rattena cetasāti kāyasaṃsaggarāgena rattena cittena. Viniddiṭṭhāti ‘‘yo pana bhikkhu otiṇṇo vipariṇatena cittena mātugāmena saddhiṃ kāyasaṃsaggaṃ samāpajjeyyā’’tiādinā (pārā. 270) dassitā.
1736 所谓“意图解脱”,即希求从彼处自我解脱。所谓“无罪”,即连恶作等过失亦不存在。显示巴利原文
1736.Mokkhādhippāyoti tato attano mokkhaṃ patthento. Doso na vijjatīti dukkaṭādikopi doso natthi.
1737-9 “怀有伤害意图、伪装而来的盗贼或敌人,于半途遇见”,这是经文的衔接。见到后应当如何应对?上述说“莫来此,近事男”等,这是通过拒绝其前来,而令其便停在彼处,此即所说之义。而“来者”,是指虽经如此劝说却不听从、仍然前来者。正如所说:“不听从言语而来者”。显示巴利原文
1737-9. Heṭhetukāmamāyantaṃ corampi vā paccatthikampi vā antarāmagge passitvāti yojanā. Disvā kathaṃ paṭipajjitabbanti āha ‘‘mā idhāgacchupāsakā’’tiādi, āgamanapaṭikkhepena tattheva tiṭṭhāti vuttaṃ hoti. Āyantanti evaṃ vutte taṃ anādiyitvā āgacchantaṃ. Yathāha ‘‘vacanaṃ anādiyitvā āgacchanta’’nti (pāci. aṭṭha. 453).
“此即方法”者,即“虽告以‘莫来’而仍来者,对其殴打,纵使致死亦无罪”这一理趣。显示巴利原文
Eseva nayoti ‘‘mā āgacchā’ti vuttepi āgacchantaṃ pahaṭe matepi anāpattī’’ti ayaṃ nayo.
1740 “三波逸提已说”者,即“对受具足者,作受具足者想、存疑、作未受具足者想而施殴打,犯波逸提”,这三波逸提已说。“余者”,指未受具足者。“三恶作”者,即“对未受具足者,作受具足者想、存疑、作未受具足者想而施殴打,犯恶作”,这三恶作已说。因无所表白,故说“身心所生”;身心中亦有乐受与舍受生起,为区别于彼,故说“苦受”。显示巴利原文
1740.Tikapācittiyaṃ vuttanti ‘‘upasampanne upasampannasaññī, vematiko, anupasampannasaññī pahāraṃ deti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 452) tikapācittiyaṃ vuttaṃ. Seseti anupasampanne. Tikadukkaṭanti ‘‘anupasampanne upasampannasaññī, vematiko , anupasampannasaññī pahāraṃ deti, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 452) tikadukkaṭaṃ vuttaṃ. Anāṇattikattā āha ‘‘kāyacittasamuṭṭhāna’’nti. Kāyacittānaṃ sukhopekkhāpi sambhavantīti tato visesetumāha ‘‘dukkhavedana’’nti.
1741 “身”者,指身体的一部分,即手等肢节。“或”者,表示第二义的聚合。“身所系”者,指附属于身体之物,于可打击与不可打击的刀、杖、剑等中任何一种。“若举起”者,若示现打击之相而举起,此应与“身或身所系”等词各自连接。“彼之”者,即所举起的身等。“因举起”者,因举起的缘故。显示巴利原文
1741.Kāyanti kāyekadesaṃ hatthādiavayavamāha. Vāti dutiyatthasampiṇḍane. Kāyabaddhanti kāyapaṭibaddhaṃ paharaṇayoggāyoggesu kattarayaṭṭhisatthādīsu aññataraṃ. Sace uccāreyyāti sace paharaṇākāraṃ dassetvā ukkhipeyya, idaṃ ‘‘kāyaṃ vā kāyapaṭibaddhaṃ vā’’ti imehi padehi paccekaṃ yojetabbaṃ. Tassāti uccāritakāyādikassa. Uggiraṇapaccayāti ukkhipanakāraṇā.
1742 “不欲打击者”,指不想给予打击者。“因已给予”者,指由于打击已经给予。由于不欲打击,依前学处不构成波逸提;因想要举起而行加行,止于举起之时,由于打击已经给予,依此也不构成波逸提;由于意趣与加行不清净,也不得成为无犯,故说为恶作。显示巴利原文
1742.Asampaharitukāmenāti pahāradānaṃ anicchantena. Dinnattāti pahārassa dinnattā. Appaharitukāmattā purimasikkhāpadena pācittiyaṃ na hoti, uggiritukāmatāya katapayogassa uggiraṇamatte aṭṭhatvā pahārassa dinnattā imināpi pācittiyaṃ na hoti, ajjhāsayassa, payogassa ca asuddhattā anāpattiyāpi na bhavitabbanti dukkaṭaṃ vuttaṃ.
1743 若因该打击而导致比丘的手等任何肢体破裂,则被打者与施打者皆结犯恶作,这是文句的连结。显示巴利原文
1743. Sace tena pahārena bhikkhuno hatthādīsupi yaṃ kiñci aṅgaṃ bhijjati, pahaṭassa pahāradāyakassa dukkaṭanti sambandho.
1744 其余未在此处说明的决断——诸如“解脱意图”等——连同起源等,应由解律者依紧接着所述的方式予以了知,这是连结。他们说:“见到畜生等排泄时,想要将其驱赶,即使因嗔怒而举起,仍是解脱意图。”显示巴利原文
1744.Seso vinicchayo ‘‘mokkhādhippāyo’’tiādiko idha avutto vinicchayo samuṭṭhānādinā saddhiṃ anantare vuttanayena vinayaññunā veditabboti yojanā. ‘‘Tiracchānādīnaṃ vaccakaraṇādiṃ disvāna palāpetukāmatāya kujjhitvāpi uggirantassa mokkhādhippāyo evā’’ti vadanti.
1745 “以无根”者,即无有见等根据,此处省略了“比丘”一词。“以桑喀地谢沙”者,指十三(桑喀地谢沙罪)中的任何一种。“彼之”者,是指那举罪的比丘,或那指使他人举罪的恶性比丘。若被举罪者于那一刹那了知“此人正在举罪于我”,则犯波逸提,这是连结;由此而确立:“若他于当时不知,或经久方知,则犯恶作。”显示巴利原文
1745.Amūlakenāti diṭṭhādimūlavirahitena, ettha ‘‘bhikkhu’’nti seso. Saṅghādisesenāti terasannaṃ aññatarena. Tassāti codakassa, codāpakassa vā pāpabhikkhuno. Sace cuditako tasmiṃ khaṇe ‘‘esa maṃ codetī’’ti jānāti, pācittiyaṃ siyāti yojanā, iminā ‘‘sace evaṃ na jānāti, cirena vā jānāti, dukkaṭaṃ hotī’’ti siddhaṃ.
1746 “于彼”者,指已受具足戒者。“三波逸提”者,谓“于已受具足戒者,作已受具足戒者想,以无根之桑喀地谢沙诽谤者,犯波逸提。疑者……乃至……作未受具足戒者想,以无根之桑喀地谢沙诽谤者,犯波逸提”,此即三波逸提。“以见行过失举罪者,恶作”者,意谓以无根之见过失或行过失诽谤者,成恶作罪。“于其余”者,指未受具足戒者。“三恶作”者,即于未受具足戒者,依作已受具足戒者想、疑、作未受具足戒者想而有三种恶作。显示巴利原文
1746.Tatthāti upasampanne. Tikapācittiyanti ‘‘upasampanne upasampannasaññī amūlakena saṅghādisesena anuddhaṃseti, āpatti pācittiyassa. Vematiko…pe… anupasampannasaññī amūlakena saṅghādisesena anuddhaṃseti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 462) tikapācittiyaṃ . Diṭṭhācāravipattiyā codako dukkaṭāpattīti amūlikāya diṭṭhivipattiyā vā ācāravipattiyā vā anuddhaṃsentassa dukkaṭāpatti hotīti attho. Sese cāti anupasampanne. Tikadukkaṭanti anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tīṇi dukkaṭāni hontīti attho.
1747 “对于如是想者,无罪”,此为句读。“如是想者”,即作有根想者。显示巴利原文
1747. ‘‘Tathāsaññissa anāpattī’’ti padacchedo. Tathāsaññissāti samūlakasaññissa.
1748-9 “故意”者,即确实了知对方已满二十岁等状况。“比丘”,此处应补充“对另一”之意。“你未满二十岁,我认为”,此处的“我认为”是表思量义的不变词,显示如同“我认为水在燃烧”等语境一般,不属于妄语罪的范围。若比丘出于利益而教诫、授学等,并无其他因缘,却故意对另一比丘说“你未满二十岁,我认为”等令其追悔的言语,则如此令人生起追悔的比丘,每说一语便犯一波逸提。此为连结。显示巴利原文
1748-9.Sañciccāti tassa paripuṇṇavīsativassādibhāvaṃ jānantoyeva. Bhikkhunoti ettha ‘‘aññassā’’ti seso . Ūnavīsativasso tvaṃ maññeti ettha ‘‘maññe’’ti iminā parikappatthavācinā nipātena ‘‘udakaṃ maññe āditta’’ntiādīsu (pārā. 383) viya musāvādāpattiyā avisayataṃ dīpeti. Hitesitāya anusiṭṭhidānādike tathārūpe aññasmiṃ paccaye kāraṇe asati ‘‘ūnavīsativasso tvaṃ maññe’’ iti evamādinā aññassa bhikkhuno yo bhikkhu sace sañcicca kukkuccaṃ uppādeyya, tassa evaṃ kukkuccaṃ uppādentassa bhikkhuno vācāya vācāya pācitti hotīti yojanā.
1750 “三句波逸提中所说”者,即:“于已受具足戒者,作已受具足戒想,故意令其生追悔,犯波逸提。于疑者……乃至……于已受具足戒者,作未受具足戒想,故意令其生追悔,犯波逸提。”此为三句波逸提中所说。“于其余”者,指于未受具足戒者。“三句恶作”者,即于未受具足戒者,依已受具足戒想、疑、未受具足戒想,有三种恶作。应呵责者,即是应受呵责之事。显示巴利原文
1750.Tikapācittiyaṃ vuttanti ‘‘upasampanne upasampannasaññī sañcicca kukkuccaṃ upadahati, āpatti pācittiyassa. Vematiko…pe… anupasampannasaññī sañcicca kukkuccaṃ upadahati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 467) tikapācittiyaṃ vuttaṃ. Sese cāti anupasampanne ca. Tikadukkaṭanti anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭaṃ. Vajjameva vajjatā.
1751 “为利益而说”——此为连结。“勿如是”,此处应补入“作”字,意为“勿再如是作”。“我认为你与女人共坐,我认为你非时食,勿再如是作”:若人出于利益而如此说,则无犯。此义已明。此为连结。显示巴利原文
1751. Hitesitāya bhāsatoti sambandho. Mā evanti ettha ‘‘karohī’’ti seso, punapi mā evaṃ karohīti attho. ‘‘Ahaṃ taṃ itthiyā saha nisinnaṃ maññe, tayā vikāle bhuttaṃ maññe, puna mā evaṃ karohi’’ iti hitesitāya bhāsato anāpatti pakāsitāti yojanā.
1753 “诤论”即争吵。“诤论已生者”即争执,指已生诤论的比丘,此处应补上“言语”一词。“为听闻而立于听处”——此为连结。所谓听处,即近前可闻之处,意指前往该处便能听到说话者的声音。若比丘为了听闻已生诤论之诸比丘的言语而立于听处,则犯波逸提。此为连结。显示巴利原文
1753.Bhaṇḍanaṃ nāma kalaho, bhaṇḍanaṃ jātaṃ yesanti viggaho, jātabhaṇḍanānanti attho, ‘‘vacana’’nti seso. Sotuṃ upassutiṃ tiṭṭheyyāti yojanā. Upecca suyyati etthāti hi upassuti, ṭhānaṃ, yaṃ ṭhānaṃ upagatena sakkā hoti kathentānaṃ saddaṃ sotuṃ, tatthāti attho. Yo pana bhikkhu bhaṇḍanajātānaṃ bhikkhūnaṃ vacanaṃ sotuṃ upassutiṃ sace tiṭṭheyya, tassa pācittiyaṃ siyāti yojanā.
1754 “为欲举罪而行者”,此与“听闻”相连。显示巴利原文
1754. Codetukāmatāya gacchato assāti yojanā.
1755 “为听闻”:为了听到走在后面的争论比丘的言语。“退落者”:舍弃正常步伐而退落之人。应连接“前行比丘恶作”。“行时急速亦”:为听到前面争论者的言语而从后面快速行走者。凡此种种,句句皆是“此即决断”。显示巴利原文
1755.Sotunti pacchato gacchantānaṃ bhaṇḍanajātānaṃ vacanaṃ sotuṃ. Ohīyantassāti pakatigamanaṃ hāpetvā osakkantassa. Purato gacchato bhikkhussa dukkaṭanti yojanā. Gacchato turitaṃ vāpīti purato gacchantānaṃ bhaṇḍanajātānaṃ vacanaṃ sotuṃ pacchato sīghaṃ gacchantassāpi. Ayameva vinicchayoti pade pade ayaṃ eva vinicchayo.
1756 “自己所在之处”,此为连接。“咳嗽亦或”,即发出咳嗽声。此处应连接:“应发‘啊’声或说话令其知晓”。显示巴利原文
1756. Attano ṭhitokāsanti sambandho. Ukkāsitvāpi vāti ukkāsitasaddaṃ katvā vā. Ettha ahanti vā vatvā ñāpetabbanti yojanā.
1757 “三波逸提”,是对已受具足戒者持已受具足戒想、疑想或无已受具足戒想而说。“其余”者,指对未受具足戒者。“三恶作”,是对未受具足戒者持已受具足戒想、疑想或无已受具足戒想而说。显示巴利原文
1757.Tikapācittiyaṃ vuttaṃ upasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena. Sese cāti anupasampanne. Tikadukkaṭaṃ anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena.
1758 “我将舍离”者,意为我将从自己所执取的恶执中舍离。显示巴利原文
1758.Oramissanti mayā gahitaduggāhato viramissāmi.
1759 从生起而言,盗贼众的生起,或源于身心,或源于身语心。这可能有作为,即出于想听闻而前往;也可能无作为,即来到他站立的地方交谈,却不让他知晓。因此说道:“此有作为或非作为”。因前往而成就,是身业;因沉默而成就,是语业。“有罪”者,即有过失,指不善心。显示巴利原文
1759. Kāyacittato ca kāyavācācittato ca samuṭṭhānato theyyasatthasamuṭṭhānaṃ. Siyā kiriyaṃ sotukāmatāya gamanavasena, siyā akiriyaṃ ṭhitaṭṭhānaṃ āgantvā mantayamānaṃ ajānāpanavasena, tenāha ‘‘idaṃ hoti kriyākriya’’nti. Gamanena sijjhanato kāyakammaṃ. Tuṇhībhāvena sijjhanato vacīkammaṃ. Sadosanti sāvajjaṃ, akusalacittanti vuttaṃ hoti.
1760 “如法”者,谓依法、依律、依师教而作。“羯磨”者,指此四种羯磨:求听羯磨、单白羯磨、白二甘马、白四甘马。“被轻毁”者,谓表露不悦。显示巴利原文
1760.Dhammikānanti dhammena vinayena satthusāsanena katānaṃ. Kammānanti apalokanakammaṃ, ñattikammaṃ, ñattidutiyakammaṃ, ñatticatutthakammanti imesaṃ catunnaṃ kammānaṃ. Khīyatīti aruciṃ pakāseti.
1761 “两方面”者,即非法与法。显示巴利原文
1761.Ubhayatthāti adhamme, dhamme ca.
1762 “以非法”者,此处省略“以业”,意为以与法相违之业。“于业”一词应转换格位,随顺为“以业”。“以别众”者,因与“欲者之欲已被带来,现前者不反对”所定义的和合相违,故为不和合,此处省略“以僧团”。“如是于不应作业者”为句读。应知:若他们以非法之业作此业,或以不和合之僧团作此业,或以非法之业、别众之僧团作此业,或对不应作业者作此业,若因此讥嫌者,彼即无罪。如是已示,此为结句。显示巴利原文
1762.Adhammenāti ettha ‘‘kammenā’’ti seso, dhammaviruddhena kammenāti attho. ‘‘Kammasmi’’nti idaṃ vibhattiṃ vipariṇāmetvā ‘‘kammenā’’ti anuvattetabbaṃ. Vaggenāti ‘‘chandārahānaṃ chando āhaṭo hoti, sammukhībhūtā na paṭikkosantī’’ti (mahāva. 387) vuttasāmaggilakkhaṇassa viruddhattā asamaggena, ettha ‘‘saṅghenā’’ti seso. ‘‘Tathā akammārahassā’’ti padacchedo. ‘‘Adhammena kammena ime kammaṃ karontī’’ti ca ‘‘asamaggena saṅghena ime kammaṃ karontī’’ti ca ‘‘adhammena kammena vaggena saṅghena ime kammaṃ karontī’’ti ca tathā ‘‘akammārahassa ime kammaṃ karontī’’ti ca ñatvā yo khīyati, tassa ca anāpatti pakāsitāti yojanā.
1764-5 “所举之事直至未判决”是连接。因注疏中说:“举罪者与被举者已各陈其词,审查者已被认可,仅此,所举之事即已成立”,因此,所举之事直至未判决即是此意。“单白已立,甘马语直至未完成”,于此……有恶作罪,这是连接。显示巴利原文
1764-5. Ārocitaṃ vatthu yāva na vinicchitaṃ vāti yojanā, ‘‘codakena ca cuditakena ca attano kathā kathitā, anuvijjako sammato, ettāvatāpi vatthumeva ārocitaṃ hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 481) aṭṭhakathāya vuttattā ārocitaṃ vatthu yāva na vinicchitaṃ hotīti attho. Ñatti vā ṭhapitā , kammavācā niṭṭhaṃ yāva na gacchati, etasmiṃ…pe…hoti āpatti dukkaṭanti yojanā.
1766 “未与欲而离伸手所及处,彼犯波逸提”,这是连接。显示巴利原文
1766. Chandaṃ adatvā hatthapāse jahite tassa pācittiyaṃ siyāti yojanā.
1767-9 “于非法羯磨而想为如法羯磨者,恶作”,这是连接。于如法羯磨而想为非法羯磨者无罪,此处虽未说,但因在圣典中已说,故此处亦应连接。想“僧团将有争论等”而离去者,或病者离去,或有病者之事务而离去,或不欲破坏羯磨而离去,或为大小便等所逼迫而离去,或作“我将回来”想而离去者,亦无罪,这是连接。其中,罪性即是罪,无罪性即是无罪。由于离伸手所及处且未与欲而犯,故有“作”与“不作”之义。显示巴利原文
1767-9. Adhammepi kammasmiṃ dhammakammanti saññino dukkaṭanti yojanā. Dhammakamme ca adhammakammasaññino anāpatti idha na vuttā, pāḷiyaṃ pana vuttattā idhāpi yojetabbā. ‘‘Saṅghassa bhaṇḍanādīni bhavissantī’’ti saññino gacchato ca yo vā gilāno hoti, tassa gacchato ca gilānassa karaṇīye sati gacchato ca kammaṃ nakopetukāmassa gacchato ca passāvanādinā pīḷitassa gacchato ca ‘‘āgamissāmi’’iti evaṃ gacchatopi na dosatāti yojanā. Tattha doso eva dosatā, āpatti, nadosatā anāpatti. Hatthapāsaṃ vijahitvā gamanena, chandassa adānena ca āpajjanato kriyākriyaṃ.
1770-1 「与和合僧团共」:即与同住、共处同一界内的僧团一起。正如律中所说:「和合僧团,即是同住、共处同一界内的僧团。」(波逸提486)「衣」:指适合进行分配的衣。如律所说:「衣,是六种衣中的任何一种,适合进行分配,乃至最末一种。」「被认可者」:指在被认可分配住处等人中的任何一位。「讥嫌」:以「给那些亲友」等方式说出恶言。显示巴利原文
1770-1.Samaggena saṅghena saddhinti samānasaṃvāsakena samānasīmāyaṃ ṭhitena saṅghena saddhiṃ. Vuttañhi ‘‘samaggo nāma saṅgho samānasaṃvāsako samānasīmāyaṃ ṭhito’’ti (pāci. 486). Cīvaranti vikappanupagamāha. Yathāha ‘‘cīvaraṃ nāma channaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ cīvaraṃ vikappanupagaṃ pacchima’’nti (pāci. 486). Sammatassāti senāsanapaññāpakādisammutiṃ pattesu aññatarassa. Khīyatīti ‘‘yo yo mitto, tassa tassa dentī’’tiādinā nayena avaṇṇaṃ bhaṇati.
对于如法的羯磨,依持有如法羯磨想、疑惑、非法羯磨想这三种情况,宣说了三个波逸提句。显示巴利原文
Dhammakamme dhammakammasaññivematikaadhammakammasaññīnaṃ vasena tikapācittiyaṃ vuttaṃ.
1772-4 即便对未得僧团认可者,或是其他类似情况,在和合僧团如此给予之后而发出讥嫌,彼亦得恶作——当如此连结文义。对于未达上者,若由和合僧团如此给予,在一切衣及其他资具上,皆得恶作——当如此连结。「未达上」一词,是依格表与格之义,即意为「对未达上者」。显示巴利原文
1772-4. Saṅghenāsammatassāpi cīvaraṃ, aññameva vā tatheva samaggena saṅghena datvā khīyati, tassa dukkaṭanti yojanā. Anupasampanne tatheva samaggena saṅghena dinne sabbattha cīvare, aññaparikkhāre ca dukkaṭanti yojanā. Anupasampanneti sampadānatthe bhummaṃ, anupasampannassāti attho.
应连结为:依本性、依欲等而作,以及讥嫌者,并无犯。此为依理趣抉择的次第。显示巴利原文
Sabhāvato chandādīnaṃ vaseneva karontaṃ khīyantassa ca anāpattīti yojanā. Nayā vinicchayakkamā.
1775 『此为第十二』者,连结为:『若比丘明知僧团之利得已转归,而转归于个人,巴吉帝亚』,此为第十二学处之义。在三十篇集中的尼萨耆亚篇集。『以最后』者,此处从文脉得『以学处』。『及』字为『即』之义。应连结为:『若比丘明知僧团之利得已转归,而转归于自己,尼萨耆亚巴吉帝亚』,以此最后学处,一切处一切皆应说为相等。『唯此为差别』者,此处差别即为差别性,意为『唯此为差别』。显示巴利原文
1775. Idaṃ dvādasamanti sambandho, ‘‘yo pana bhikkhu jānaṃ saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ puggalassa pariṇāmeyya, pācittiya’’nti (pāci. 490) imaṃ dvādasamaṃ sikkhāpadanti attho. Tiṃsakakaṇḍasmiṃ nissaggiyakaṇḍe. Antimenāti ettha ‘‘sikkhāpadenā’’ti pakaraṇato labbhati. Ca-saddo evakārattho. ‘‘Yo pana bhikkhu jānaṃ saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ attano pariṇāmeyya, nissaggiyaṃ pācittiya’’nti (pārā. 658) iminā antimeneva sikkhāpadena sabbathā sabbaṃ vattabbaṃ tulyanti yojanā. Ayameva visesatāti ettha visesoyeva visesatā, ayameva visesoti attho.
1776 “于彼”,即在那尼萨耆篇末尾的学处。“转归于自己”,即以转归自己为因。显示巴利原文
1776.Tatthāti tasmiṃ nissaggiyāvasāne sikkhāpade. Attano pariṇāmanāti attano pariṇāmanahetu.
1777-8 应连接如下:若比丘未告知王后或国王而入、未通报而入,在王未离开、王后未离开其卧室时,若越过该卧室的门槛或门柱,比丘的第一足犯恶作,第二足犯波逸提。显示巴利原文
1777-8.Yo pana bhikkhu deviyā vāpi rañño vāpi aviditāgamano appaṭisaṃviditāgamano sayanīyagharā rājasmiṃ anikkhante, deviyā anikkhantāya tassa sayanīyagharassa ummāraṃ indakhīlaṃ sace atikkameyya, tassa bhikkhuno paṭhame pāde dukkaṭaṃ siyā, dutiye pāde pācittiyaṃ siyāti yojanā.
1779 “已告知”者:已将自己的到来通报。“未告知想者”:以为未告知者。“于彼”者:在那已告知到来的情形中。“疑惑者”:生起“这是已告知,还是未告知?”之疑惑的人。显示巴利原文
1779.Paṭisaṃviditeti attano āgamane nivedite. Nevapaṭisaṃviditasaññinoti aniveditasaññino. Tatthāti tasmiṃ paṭisaṃviditāgamane. Vematikassāti ‘‘paṭisaṃviditaṃ nu kho, na paṭisaṃviditaṃ nu kho’’ti saṃsayamāpannassa.
1780-1 应连接为:“即使未告知刹帝利而入,或未告知非刹帝利灌顶的受灌顶者而入,亦无罪。”意思是:对这样的人,即使未告知而入,也无犯。显示巴利原文
1780-1. Neva khattiyassa appaṭisaṃviditepi vā na khattiyābhisekena abhisittassa appaṭisaṃviditepi vā pavisato na dosoti yojanā, evarūpānaṃ aniveditepi pavisantassa anāpattīti attho.
“当国王与王后两人都从卧室外出时,进入者无罪;或当其中一方外出时,进入者亦无罪。”这是连接义。“以咖提那衣”者,此中省略了“与等起等相同”,即此学处在等起等方面与咖提那衣学处相同,如是说。进入卧室是有所作,未告知是无所作。显示巴利原文
Ubhosu rājini ca deviyā ca sayanigharato bahi nikkhantesu pavisatopi vā ubhinnaṃ aññatarasmiṃ nikkhante pavisatopi vā na dosoti yojanā. Kathinenāti ettha ‘‘samuṭṭhānādinā sama’’nti seso, idaṃ sikkhāpadaṃ samuṭṭhānādivasena kathinasikkhāpadena samānanti vuttaṃ hoti. Sayanīyagharappaveso kriyaṃ. Appaṭisaṃvedanaṃ akriyaṃ.
1782 “为自己之利益而取用银或金,或令他人取者,彼犯舍堕罪。”这是连接。显示巴利原文
1782. Rajataṃ , jātarūpaṃ vā attano atthāya uggaṇhantassa, uggaṇhāpayatopi vā tassa nissaggiyāpattīti yojanā.
1783 “为众、个人、僧团之利益,或为佛塔之新建的利益而令人收取,或自行收取者,得恶作罪。”这是连接。金银的自性,应依舍堕中所说之方式了知。显示巴利原文
1783. Gaṇapuggalasaṅghānaṃ atthāya cetiye navakammassa atthāya uggaṇhāpayato, uggaṇhatopi vā dukkaṭaṃ hotīti yojanā. Jātarūparajatānaṃ sarūpaṃ nissaggiye vuttanayeneva veditabbaṃ.
1784 “珍珠等宝物”亦是同样的性质。“僧团等之”中的“等”字,此处摄括僧众、个人与塔庙。显示巴利原文
1784. Muttādiratanampi vuttasarūpameva. Saṅghādīnampīti ettha ādi-saddena gaṇapuggalacetiyānaṃ saṅgaho.
1785-6 凡任何属于在家人之物,无论是如法物品还是不如法物品,乃至母亲的耳环、贝叶,若以库藏主的名义存放,便犯波逸提罪。此为连结之义。显示巴利原文
1785-6. Yaṃ kiñci gihisantakaṃ sace kappiyavatthu vā hotu, akappiyavatthu vāpi hotu, mātukaṇṇapiḷandhanaṃ tālapaṇṇampi vā hotu, bhaṇḍāgārikasīsena paṭisāmayato tassa pācittiyāpatti hotīti yojanā.
1787 “不应藏匿”,即不应存放。显示巴利原文
1787.Na nidhetabbamevāti na paṭisāmetabbameva.
1788 此实为障碍,因此允许放置。这是衔接之义。显示巴利原文
1788. Eso hi yasmā palibodho nāma, tasmā ṭhapetuṃ pana vaṭṭatīti yojanā.
1789 「在许可之处」,此处应补「落下」之语。所谓许可之处,即内园或内住处。正如世尊所说:「诸比丘,我允许将宝物或视同宝物之物,于内园或内住处,亲自取或令人取后放置,『是谁的,谁便取去。』」其中,内园者:若有围墙,即围墙以内;若无围墙,则两次抛土块之距内。内住处者:若有围墙,即围墙以内;若无围墙,则杵落地所及范围内。「自取」是标示,亦说「令取」。显示巴利原文
1789.Anuññāte ṭhāneti ettha ‘‘patita’’nti seso. Ettha anuññātaṭṭhānaṃ nāma ajjhārāmo vā ajjhāvasatho vā. Yathāha ‘‘anujānāmi bhikkhave ratanaṃ vā ratanasammataṃ vā ajjhārāme vā ajjhāvasathe vā uggahetvā vā uggahāpetvā vā nikkhipituṃ ‘yassa bhavissati, so harissatī’’ti (pāci. 504). Ettha ca ajjhārāmo nāma parikkhittassa antoparikkhepo, aparikkhittassa dvinnaṃ leḍḍupātānaṃ anto. Ajjhāvasatho nāma parikkhittassa antoparikkhepo, aparikkhittassa musalapātabbhantaraṃ. ‘‘Uggahetvā’’ti idaṃ upalakkhaṇaṃ, uggahāpetvātipi vuttaṃ hoti.
1790-1 然而,于许可之处——即如前所说的内园等处——若有人将宝物或视同宝物之物、人们的受用资具、卧具用品取来放置;有人以亲厚想取视同宝物之物;或仅为暂时取用者:在这两种情形下,疯狂者等均无罪。这是衔接之义。显示巴利原文
1790-1.Anuññāte pana ṭhāne yathāvuttaajjhārāmādike ṭhāne ratanaṃ vā ratanasammataṃ vā manussānaṃ upabhogaparibhogaṃ vā sayanabhaṇḍaṃ vā gahetvā nikkhipantassa, ratanasammataṃ vissāsaṃ gaṇhantassa ca tāvakālikameva vā gaṇhantassa ubhayattha ummattakādīnañca na dosoti yojanā.
“行筹与集会”:此处应说“此学处以起源等(分类)”,意为:此学处依起源等而言,属于行筹集会一类。显示巴利原文
Sañcarittasamodayanti ettha ‘‘samuṭṭhānādinā idaṃ sikkhāpada’’nti vattabbaṃ, idaṃ sikkhāpadaṃ samuṭṭhānādinā sañcarittasamajātikanti attho.
1792 “Pureti”:指在前分。显示巴利原文
1792.Pureti pubbabhāge.
1793-4 “寂静”者:即在行仪学处中所说的那种相状。“未请问”者:指未作“我请问非时入村”这样的请问。“无因缘”者:指无如此急迫应作之事。“越围墙”者:指逾越围墙进入其内部。“越近行处”者:其理亦同。显示巴利原文
1793-4.Santanti cārittasikkhāpade vuttasarūpaṃ. Anāpucchāti ‘‘vikāle gāmappavesanaṃ āpucchāmī’’ti anāpucchitvā. Paccayaṃ vināti tādisaṃ accāyikaṃ karaṇīyaṃ vinā. Parikkhepokkameti parikkhepassa antopavese. Upacārokkameti etthāpi eseva nayo.
1795 “尔时”,是语句的开端。显示巴利原文
1795.Athāti vākyantarārambhe.
1796 “从彼至他”:先请问非时入村后,从已入之村前往另一村。“又从彼”,说的是第二村。有些写本中见有“请问作”的读法,但“请问作”的读法更为合理。为显示所期望的量,故说“即使百村”。显示巴利原文
1796.Tato aññanti paṭhamaṃ vikāle gāmappavesanaṃ āpucchitvā tato paviṭṭhagāmato aññaṃ gāmaṃ. Puna tatoti dutiyagāmamāha. Katthaci potthake ‘‘āpucchane kicca’’nti pāṭho dissati, ‘‘āpucchanakicca’’nti pāṭhoyeva pana yuttataro. Yathāākaṅkhitapamāṇaṃ dassetumāha ‘‘gāmasatepi vā’’ti.
1797 “使安息后”,即驱除之后。“中间入他村”,这是连接。显示巴利原文
1797.Passambhetvānāti paṭivinodetvā. Antarā aññaṃ gāmaṃ pavisanti ceti yojanā.
1798-9 此句连接:“比丘在俗家或他处食堂受食已,若欲行乞熟酥或油。”显示巴利原文
1798-9. Kulaghare vā aññattha āsanasālāya vā bhattakiccaṃ katvā yo bhikkhu sappibhikkhāya vā telabhikkhāya vā sace caritukāmo siyāti yojanā.
“见”:即于自己附近、自然音声可闻之处;若由这些范围之外而远离者,便为“不存在”,这是从差别中得知的。“不存在”:或指实际不存在,或指超过所述量度而远离。“没有”:此处应补上“思量后”。显示巴利原文
Passeti pakativacanasavanārahe attano samīpe, eteneva ettakā ṭhānā dūrībhūto asanto nāma hotīti byatirekato labbhatīti dasseti. Asanteti avijjamāne vā vuttappamāṇato dūrībhūte vā. Natthīti ettha ‘‘cintetvā’’ti seso.
1802 “未跨越”:即未靠近。“道”:指应行之道。显示巴利原文
1802.Anokkammāti anupasakkitvā. Maggāti gantabbamaggā.
1803 “三波逸提”者,是依对非时作非时想、对非时生疑、对非时作时想的情况,而说有三类波逸提。显示巴利原文
1803.Tikapācittiyanti vikāle vikālasaññivematikakālasaññīnaṃ vasena tikapācittiyaṃ vuttaṃ.
1804 “或于有急事时”者,指当有被蛇咬伤等需寻药之类的、不可延误之事发生时,正在前往者。显示巴利原文
1804.Accāyike kicce vāpīti sappadaṭṭhādīnaṃ bhesajjapariyesanādike acirāyitabbakicce sati gacchato.
1805 “中间园”是位于村落内部的僧伽蓝。“比丘尼住处”称为比丘尼寺。“外道住处”称为外道园。显示巴利原文
1805.Antarārāmanti gāmabbhantare saṅghārāmaṃ. Bhikkhunīnaṃ upassayanti bhikkhunivihāraṃ. Titthiyānaṃ upassayanti titthiyārāmaṃ.
1806-7 往中间园等处时,不仅未请假而行者无罪,未系腰带、未披僧伽梨衣而行者亦无罪。显示巴利原文
1806-7. Antarārāmādigamane na kevalaṃ anāpucchā gacchatoyeva, kāyabandhanaṃ abandhitvā, saṅghāṭiṃ apārupitvā gacchantassāpi anāpatti.
所谓“于诸灾难中亦”者,意指:若有狮子或老虎出现,或乌云涌起,或其他任何灾难发生时,于如是诸灾难中,从村外进入村内者亦无罪。这是其义。显示巴利原文
Āpadāsupīti sīho vā byaggho vā āgacchati, megho vā uṭṭheti, añño vā koci upaddavo uppajjati, evarūpāsu āpadāsupi bahigāmato antogāmaṃ gacchato anāpattīti attho.
1808 所谓“骨制、牙制或角制之针筒”者,此为连接。“骨”者,指任何骨。“牙”者,指象牙。“角”者,指任何角。显示巴利原文
1808. Aṭṭhidantamayaṃ vāpi visāṇajaṃ vāpi sūcigharanti yojanā. Aṭṭhi nāma yaṃ kiñci aṭṭhi. Dantoti hatthidanto. Visāṇaṃ nāma yaṃ kiñci visāṇaṃ.
1809 「得」是指获得。「破坏者」:破坏本身即是破坏者,因具有破坏而得称破坏者,由于此罪须先破(覆藏等)然后才宣说,故称此波逸提具有破坏,因此名为破坏者,即波逸提;「有此」义中以-a为接尾词。显示巴利原文
1809.Lābheti paṭilābhe. Bhedanakanti bhedanameva bhedanakaṃ, taṃ assa atthīti bhedanakaṃ, paṭhamaṃ bhinditvā pacchā desetabbattā taṃ bhedanakaṃ assa pācittiyassa atthīti bhedanakaṃ, pācittiyaṃ, assatthiatthe a-kārapaccayo.
1810-1 「于火钻无罪」是分句。「火钻」指取火用的钻木。「钻」指腰带上的钻具。「眼药器」指眼药管。「水拭布」指为沐浴者拭擦身上水渍的布。「剃刀柄」指剃刀的手柄。显示巴利原文
1810-1. ‘‘Anāpatti araṇike’’ti padacchedo. Araṇiketi araṇidhanuke. Vidheti kāyabandhanassa vidhake. Añjanikāti añjanināḷikā. Dakapuñchaniyāti nahātassa gatte udakapuñchanapesikāya. Vāsijaṭeti vāsidaṇḍake.
1812-3 床座之形相,已于第二生类品第四学处中解说过。「以善逝指量为八指高的床脚」一句,因八指床脚的说法已出现,故此处「八指量」中省略了「足」字。显示巴利原文
1812-3. Mañcapīṭhasarūpaṃ dutiye bhūtagāmavagge catutthasikkhāpade vuttameva. ‘‘Sugataṅgulena aṭṭhaṅgulapādaka’’nti aṭṭhaṅgulapādakassa āgatattā ‘‘aṭṭhaṅgulappamāṇenā’’ti ettha ‘‘pādenā’’ti seso.
「下缘」:指缘的下边。缘之下者即为下缘,除此而外,即是所谓「除下缘外」。「与说前分床足截断共行,故为截断」:此指其量。「超越」:即令超越,因偈颂韵律而脱落 ya 音。显示巴利原文
Heṭṭhimāṭaninti aṭaniyā heṭṭhimatalaṃ. Aṭaniyā heṭṭhimaṃ heṭṭhimāṭanī, taṃ ṭhapetvā, aññatra heṭṭhimāya aṭaniyāti vuttaṃ hoti. Desanāpubbabhāgiyena mañcapādacchedena saha vattatīti sacchedā. Taṃ pamāṇaṃ. Atikkamatoti atikkāmayato, gāthābandhavasena ya-kāralopo.
1815 「以量而作」:在床框以下,依木匠手量之量配上床脚而作;以此亦标示了「作不足者」。「其」:指那不合量者。「截断后」:从床框以下,截去超过木匠手量的部分。显示巴利原文
1815.Pamāṇena karontassāti aṭaniyā heṭṭhā vaḍḍhakiratanappamāṇena pādena yojetvā karontassa, eteneva ‘‘ūnakaṃ karontassā’’ti idaṃ upalakkhitaṃ. Tassāti tassa appamāṇikassa. Chinditvāti aṭanito heṭṭhā vaḍḍhakiratanātirittaṃ ṭhānaṃ chinditvā.
1816 「从量掘入后」:此处依义理可得「过量」之义,即从量掘入超过之部分,令其没入地下,如是说。「或平放」:将床脚朝上,放置于地面或木板上。「或绑成架后受用」:举起后放于横梁架上,绑成架而受用者,无罪。显示巴利原文
1816.Pamāṇato nikhaṇitvāti ettha ‘‘adhika’’nti sāmatthiyā labbhati, pamāṇato adhikaṃ ṭhānaṃ nikhaṇitvā, antobhūmiṃ pavesetvāti vuttaṃ hoti. Uttānaṃ vāpīti uddhaṃ pādaṃ katvā bhūmiyaṃ vā dārughaṭikāsu vā ṭhapetvā. Aṭṭaṃ vā bandhitvā paribhuñjatoti ukkhipitvā tulāsaṅghāṭe ṭhapetvā aṭṭaṃ bandhitvā paribhuñjantassa anāpatti.
1817 “此处棉花覆盖”:即棉花覆盖物,是指放入棉花后,上面再以细布覆盖。“棉花”有三种:树棉、藤棉、草棉。如是将任何一种棉花填入,再以布片缝合而成,即此处所说。“草棉”:如羊毛棉等,即任何草类植物的棉花。“破坏”即破坏物,因具有此故称为“有破坏物”,这是所说的道理。“已超越灾患”:以“无”字而成为“无灾患”,世尊,即以此“无灾患”之义。显示巴利原文
1817. Tūlaṃ onaddhametthāti tūlonaddhaṃ, tūlaṃ pakkhipitvā upari cimilikāya onaddhaṃ, ‘‘tūlaṃ nāma tīṇi tūlāni rukkhatūlaṃ latātūlaṃ poṭakitūla’’nti (pāci. 528) vuttatūlānaṃ aññataraṃ pakkhipitvā upari pilotikāya sibbitvā katanti vuttaṃ hoti. Poṭakitūlanti erakatūlādi yaṃ kiñci tiṇajātīnaṃ tūlaṃ. Uddālanameva uddālanakaṃ, taṃ assa atthīti uddālanakanti vuttanayameva. Atikkantā īti upaddavo yena so anīti, bhagavā, tena anītinā.
1818 “轭”:指轭板。“带”:指腰带。“肩带”:指肩绑带。“枕”:指靠垫。“袋”:指钵袋。“袋等”:以“等”字含摄小袋等。比丘受用袋等棉花覆盖物时,无罪。应作如此会通。显示巴利原文
1818.Āyogeti āyogapatte. Bandhaneti kāyabandhane. Aṃsabaddhaketi aṃsabandhanake. Bibbohaneti upadhāne. Thavikāti pattathavikā. Thavikādīsūti ādi-saddena sipāṭikādīnaṃ saṅgaho. Thavikādīsu tūlonaddhesu paribhuttesu bhikkhuno anāpattīti yojanā.
1819 “或以其他作”:在此处,依上下文可得“床或椅”之义。“拆开后”:指撕开布片,除去棉花。“理”:即起源等。显示巴利原文
1819.Aññena ca katanti ettha ‘‘mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā’’ti pakaraṇato labbhati. Uddāletvāti pilotikaṃ uppāṭetvā tūlaṃ apanetvā. Nayāti samuṭṭhānādayo.
1820 「坐具」:指坐具衣。「量」者:如《波逸提》531所说之量——“此中此量:长以善逝张手计,二张手;宽一张手半;边缘一张手”。若作超越此量之业,彼得恶作,应如是连结。显示巴利原文
1820.Nisīdananti nisīdanacīvaraṃ. Pamāṇatoti ‘‘tatridaṃ pamāṇaṃ, dīghaso dve vidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ diyaḍḍhaṃ , dasā vidatthī’’ti (pāci. 531) vuttapamāṇato. Pamāṇātikkame payoge tassa dukkaṭaṃ siyāti yojanā.
1821 「若截断」者,意谓:对超过量的部分,行截断之业而作对治,此即波逸提罪。「其」者,指坐具。应连结为:“于两处割开后,应作三个边缘。”显示巴利原文
1821.Sacchedanti pamāṇato atirittapadesassa chedanakiriyāsahitapaṭikammaṃ pācittiyamudīritanti attho. Tassāti nisīdanassa. Dvīsu ṭhānesu phāletvā tisso dasā kātabbā siyunti yojanā.
1822 「小于彼」者,即小于彼量者。「作天盖等者」,此处以「等」字摄铺具、布幔、壁布、缝缀物、枕等。「与行淫相同之理」者,此即所说之义。显示巴利原文
1822.Tadūnakanti tato pamāṇato ūnakaṃ. Vitānādiṃ karontassāti ettha ādi-saddena attharaṇasāṇipākārabhisibibbohanānaṃ saṅgaho. ‘‘Sañcarittasamā nayā’’ti idaṃ vuttatthameva.
1823 「病」者,指患有疥癣、疮疖等病时。如世尊所开许:「诸比丘,若有比丘患有疥、或疮、或流液、或粗疥、或病,我允许他使用疥癣覆布。」此中,「疥」即疥癣。「疮」即血疱、细疮。「流液」即因痔疮、瘿瘤、糖尿病等所流出的不净。「粗疥或病」指大疮之病。「从量度」者,即依所说之量:「此中量为:长四张手,以善逝张手,宽二张手。」显示巴利原文
1823.Rogeti kaṇḍupiḷakādiroge sati. Yathāha ‘‘anujānāmi bhikkhave yassa kaṇḍu vā piḷakāvā assāvo vā thullakacchu vā ābādho, tassa kaṇḍupaṭicchādi’’nti (mahāva. 354). Ettha kaṇḍūti kacchu. Piḷakāti lohitatuṇḍikā sukhumapiḷakā. Assāvoti arisabhagandalamadhumehādivasena asucipaggharaṇaṃ. Thullakacchu vā ābādhoti mahāpiḷakābādho vuccati. Pamāṇatoti ‘‘tatridaṃ pamāṇaṃ, dīghaso catasso vidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ dve vidatthiyo’’ti (pāci. 538) vuttappamāṇato.
1825 「唯以量度」者,即唯依所说之量:「此中量为:长六张手,依善逝张手,宽二张手半。」「超越量度」者,指雨浴衣超过前述之量,此为制立戒相的依据。「彼比丘之」指该比丘。「理」者,即关于截断波逸提等之裁决理则。显示巴利原文
1825.Pamāṇenevāti ‘‘tatridaṃ pamāṇaṃ, dīghaso cha vidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ aḍḍhateyyā’’ti (pāci. 543) vuttappamāṇeneva. Pamāṇātikkameti vassikasāṭikāya yathāvuttapamāṇato atikkamane, nimittatthe cetaṃ bhummaṃ. Tassa bhikkhussa. Nayoti chedanapācittiyādiko vinicchayanayo.
1826 若比丘制作与善逝衣等量之衣,在制作此衣时,该比丘犯恶作。这是句子的连结。「等量」者,指衣量相等,此为词义分析。显示巴利原文
1826. Sugatassa cīvarena tulyappamāṇaṃ cīvaraṃ yo bhikkhu sace kāreyya, tassa cīvarassa karaṇe tassa bhikkhussa dukkaṭaṃ siyāti yojanā. Tulyaṃ pamāṇaṃ yassāti viggaho.
1827 除了自己制作或令人制作布料之外,从他处并不存在所谓的‘获得’;在针线活计完成、袈裟衣相成就之时,方为此处所说的‘获得’。显示巴利原文
1827. Attano vatthānaṃ karaṇakārāpanaṃ vinā aññato paṭilābho nāma natthi, sūcikammapariyosāne cīvarasarūpassa paṭilābhoyevettha paṭilābhoti viññāyati.
1828 ‘彼’是指前面所说‘以善逝衣’中的那件善逝衣。在长度上,依善逝张手之量,规定为九张手;在宽度上,则为六张手。这在学处中已有说明,应作如是连结。显示巴利原文
1828.Tassāti yaṃ ‘‘sugatassa cīvarenā’’ti vuttaṃ, tassa sugatacīvarassa. Dīghaso pamāṇena sugatassa vidatthiyā nava vidatthiyo, tiriyaṃ pamāṇena cha vidatthiyo viniddiṭṭhā sikkhāpadeyeva kathitāti yojanā.
《律抉择疏》(第二部分)显示巴利原文
Vinayavinicchaya-ṭīkā (dutiyo bhāgo)