4. 第四应悔过学处
4. Catutthapāṭidesanīyasikkhāpadaṃ
6. 应悔过篇 · 25 段
570那时,佛陀世尊住在释迦(Sakka)国的迦毗罗卫城(Kapilavatthu)尼拘律园(Nigrodhārāma)。当时,释迦族的奴仆们正在叛乱。释迦族的贵妇们想在林野住所供食。那些奴仆听说:“听说释迦族的贵妇们想在林野住所供食。”那些奴仆便在途中埋伏。释迦贵妇们带着精美的嚼食和啖食前往林野住所。那些奴仆冲出来,抢劫了贵妇们并加以侮辱。释迦人出来后抓住了那伙盗贼,连人带赃物一起抓获,他们埋怨、指责、数落:“尊者们明知园内有盗贼居住,怎么不通知一声呢!”诸比丘听到了释迦人的埋怨、指责和数落。于是诸比丘将此事禀告世尊。世尊以这个因缘、这件事,为诸比丘说法后,对诸比丘说:“诸比丘,为了十种利益,我要为诸比丘制定学处:为了僧团的良善……(十种利益)……诸比丘,你们应当这样诵习这条学处:”
Tena samayena buddho bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ nigrodhārāme. Tena kho pana samayena sākiyadāsakā avaruddhā honti. Sākiyāniyo icchanti āraññakesu senāsanesu bhattaṃ kātuṃ. Assosuṃ kho sākiyadāsakā – ‘‘sākiyāniyo kira āraññakesu senāsanesu bhattaṃ kattukāmā’’ti. Te magge pariyuṭṭhiṃsu. Sākiyāniyo paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ ādāya āraññakaṃ senāsanaṃ agamaṃsu. Sākiyadāsakā nikkhamitvā sākiyāniyo acchindiṃsu ca dūsesuñca. Sākiyā nikkhamitvā te core sabhaṇḍe gahetvā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – ‘‘kathañhi nāma bhadantā ārāme core paṭivasante nārocessantī’’ti! Assosuṃ kho bhikkhū sākiyānaṃ ujjhāyantānaṃ khiyyantānaṃ vipācentānaṃ. Atha kho te bhikkhū bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. Atha kho bhagavā etasmiṃ nidāne etasmiṃ pakaraṇe dhammiṃ kathaṃ katvā bhikkhū āmantesi – ‘‘tena hi, bhikkhave, bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññapessāmi dasa atthavase paṭicca – saṅghasuṭṭhutāya…pe… evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
任何比丘,若在被认定为可疑、危险的那种林野住处,亲手接受事先未被告知的硬食或软食,并加以食用,则该比丘应当悔过:“贤友,我犯了应责难、不适宜、应悔过之法,我今忏悔此事。”
‘‘Yāni kho pana tāni āraññakāni senāsanāni sāsaṅkasammatāni sappaṭibhayāni, yo pana bhikkhu tathārūpesu senāsanesu pubbe appaṭisaṃviditaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā ajjhārāme sahatthā paṭiggahetvā khādeyya vā bhuñjeyya vā, paṭidesetabbaṃ tena bhikkhunā – ‘gārayhaṃ, āvuso, dhammaṃ āpajjiṃ asappāyaṃ pāṭidesanīyaṃ taṃ paṭidesemī’’’ti.
就这样,世尊为诸比丘制定了这条学处。
Evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hoti.
571那时,有一位比丘在林野的住所里生了病。一些人带了嚼食或啖食前往那处林野住所。到了之后,那些人对那位比丘说:“尊者,请用吧。”那位比丘心想:“世尊禁止在林野住所亲手接过嚼食或啖食来嚼、来吃。”心里有所顾虑,便不接受。结果他也没能力去托钵乞食,就这样断了餐。于是,那位比丘将这件事情告诉了诸比丘。诸比丘又将这件事情禀告了世尊。那时,世尊便以这件事情为因缘、以这件事情为缘由,宣说法语后,对诸比丘说:“诸比丘,我允许生病的比丘在林野住所,即使事先未获通知,也可以亲手接过嚼食或啖食来嚼、来吃。而你们,诸比丘,应当这样诵这学处——
Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu āraññakesu senāsanesu gilāno hoti . Manussā khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā ādāya āraññakaṃ senāsanaṃ agamaṃsu. Atha kho te manussā taṃ bhikkhuṃ etadavocuṃ – ‘‘bhuñjatha, bhante’’ti. Atha kho so bhikkhu – ‘‘bhagavatā paṭikkhittaṃ āraññakesu senāsanesu khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā sahatthā paṭiggahetvā khādituṃ bhuñjitu’’nti kukkuccāyanto na paṭiggahesi, nāsakkhi piṇḍāya carituṃ , chinnabhatto ahosi. Atha kho so bhikkhu bhikkhūnaṃ etamatthaṃ ārocesi. Bhikkhū bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. Atha kho bhagavā etasmiṃ nidāne etasmiṃ pakaraṇe dhammiṃ kathaṃ katvā bhikkhū āmantesi – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, gilānena bhikkhunā āraññakesu senāsanesu pubbe appaṭisaṃviditaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā sahatthā paṭiggahetvā khādituṃ bhuñjituṃ. Evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
572凡被认为可疑、有危险的林野住处,若比丘住在这类住处而事先未通报,就在寺内亲手接受硬食或软食、无病而嚼食或吃,该比丘应忏悔:“贤友,我犯了应呵责、不适宜、应悔过之法,我向你忏悔。”
‘‘Yāni kho pana tāni āraññakāni senāsanāni sāsaṅkasammatāni sappaṭibhayāni, yo pana bhikkhu tathārūpesu senāsanesu pubbe appaṭisaṃviditaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā ajjhārāme sahatthā paṭiggahetvā agilāno khādeyya vā bhuñjeyya vā, paṭidesetabbaṃ tena bhikkhunā – ‘gārayhaṃ, āvuso, dhammaṃ āpajjiṃ asappāyaṃ pāṭidesanīyaṃ, taṃ paṭidesemī’’’ti.
573……所谓林野住处,是指距任何有人居住处至少五百弓者。
Yāni kho pana tāni āraññakāni senāsanānīti āraññakaṃ nāma senāsanaṃ pañcadhanusatikaṃ pacchimaṃ.
所谓在住处的区域里、在住处的近域内,可以看到盗贼驻扎过的地方,可以看到他们用餐过的地方,可以看到他们站立过的地方,可以看到他们坐过的地方,可以看到他们躺卧过的地方。
Sāsaṅkaṃ nāma ārāme ārāmūpacāre corānaṃ niviṭṭhokāso dissati, bhuttokāso dissati, ṭhitokāso dissati, nisinnokāso dissati, nipannokāso dissati.
所谓在住处的区域里、在住处的近域内,可以看到有人被贼所杀,可以看到有人被贼劫掠,可以看到有人被贼殴打。
Sappaṭibhayaṃ nāma ārāme ārāmūpacāre corehi manussā hatā dissanti, viluttā dissanti, ākoṭitā dissanti.
“凡……者”,是指凡是这样的、如此这般的……(中略)……“比丘”,是指……(中略)……此处所指的,正是这个意义上的比丘。
Yo panāti yo yādiso…pe… bhikkhūti…pe… ayaṃ imasmiṃ atthe adhippeto bhikkhūti.
所谓在像这类的住所中。
Tathārūpesu senāsanesūti evarūpesu senāsanesu.
向五种人预先通知,这名为已获通知;除此之外,这名为未获通知。已向住处的区域、住处的近域通知后安立,这名为已获通知;除此之外,这名为未获通知。
Appaṭisaṃviditaṃ nāma pañcannaṃ paṭisaṃviditaṃ, etaṃ appaṭisaṃviditaṃ nāma. Ārāmaṃ ārāmūpacāraṃ ṭhapetvā paṭisaṃviditaṃ, etaṃ appaṭisaṃviditaṃ nāma.
所谓“已通知”,是指任何一位女子或男子来到寺院或寺院附近,告知说:“尊者,某人将会送来嚼食或食物。”如果那地方被认为有险难,就应该说明:“有险难”。如果那地方被认为有恐怖,就应该说明:“有恐怖”。如果某人说:“没关系,尊者,还是会送来”,那么就应该对那些盗贼说:“人们在这里活动,你们退开吧。”因粥而做了通知,其附带的食物被送来,这称为“已通知”。因饭菜而做了通知,其附带的食物被送来,这称为“已通知”。因嚼食而做了通知,其附带的食物被送来,这称为“已通知”。因某个家庭而做了通知,那个家庭中有人送来嚼食或食物,这称为“已通知”。因某个村庄而做了通知,那个村庄中有人送来嚼食或食物,这称为“已通知”。因某个团体而做了通知,那个团体中有人送来嚼食或食物,这称为“已通知”。
Paṭisaṃviditaṃ nāma yo koci itthī vā puriso vā ārāmaṃ ārāmūpacāraṃ āgantvā āroceti – ‘‘itthannāmassa, bhante, khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā āharissantī’’ti. Sace sāsaṅkaṃ hoti, sāsaṅkanti ācikkhitabbaṃ; sace sappaṭibhayaṃ hoti, sappaṭibhayanti ācikkhitabbaṃ; sace – ‘‘hotu, bhante, āhariyissatī’’ti bhaṇati, corā vattabbā – ‘‘manussā idhūpacaranti apasakkathā’’ti. Yāguyā paṭisaṃvidite tassā parivāro āhariyyati, etaṃ paṭisaṃviditaṃ nāma. Bhattena paṭisaṃvidite tassa parivāro āhariyyati, etaṃ paṭisaṃviditaṃ nāma . Khādanīyena paṭisaṃvidite tassa parivāro āhariyyati, etaṃ paṭisaṃviditaṃ nāma. Kulena paṭisaṃvidite yo tasmiṃ kule manusso khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā āharati, etaṃ paṭisaṃviditaṃ nāma. Gāmena paṭisaṃvidite yo tasmiṃ gāme manusso khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā āharati, etaṃ paṭisaṃviditaṃ nāma. Pūgena paṭisaṃvidite yo tasmiṃ pūge manusso khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā āharati, etaṃ paṭisaṃviditaṃ nāma.
除了时限药、七日药、终生药之外,剩余的可噉食,称为嚼食。
Khādanīyaṃ nāma pañca bhojanāni – yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ ṭhapetvā avasesaṃ khādanīyaṃ nāma.
所谓“啖食”,是指五种食物:米饭、面粥、炒粉、鱼、肉。
Bhojanīyaṃ nāma pañca bhojanāni – odano, kummāso, sattu, maccho, maṃsaṃ.
所谓“院内”,是指有围墙的寺院,其围墙之内为院内。没有围墙的,其周边范围为院内。
Ajjhārāmo nāma parikkhittassa ārāmassa antoārāmo. Aparikkhittassa upacāro.
所谓“无病者”,是指有能力外出托钵乞食。
Agilāno nāma sakkoti piṇḍāya carituṃ .
所谓“有病者”,是指没有能力外出托钵乞食。
Gilāno nāma na sakkoti piṇḍāya carituṃ .
在未通知的情况下,无病者怀着“我将吃嚼食,我将吃食物”的想法而接受,犯恶作。每一吞咽,犯应悔过。
Appaṭisaṃviditaṃ agilāno ‘‘khādissāmi bhuñjissāmī’’ti paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassa. Ajjhohāre ajjhohāre āpatti pāṭidesanīyassa.
574在未通知的情况下,有“未通知”的想,无病者在寺院内亲手接受嚼食或食物后,或吃嚼食,或吃食物,犯应悔过。在未通知的情况下,有疑惑,无病者在寺院内亲手接受嚼食或食物后,或吃嚼食,或吃食物,犯应悔过。在未通知的情况下,有“已通知”的想,无病者在寺院内亲手接受嚼食或食物后,或吃嚼食,或吃食物,犯应悔过。
Appaṭisaṃvidite appaṭisaṃviditasaññī khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā ajjhārāme sahatthā paṭiggahetvā agilāno khādati vā bhuñjati vā, āpatti pāṭidesanīyassa. Appaṭisaṃvidite vematiko khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā ajjhārāme sahatthā paṭiggahetvā agilāno khādati vā bhuñjati vā, āpatti pāṭidesanīyassa. Appaṭisaṃvidite paṭisaṃviditasaññī khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā ajjhārāme sahatthā paṭiggahetvā agilāno khādati vā bhuñjati vā, āpatti pāṭidesanīyassa.
为食用而接受时限药、七日药、终生药,犯恶作。每吞咽一次,犯一次恶作。在已通知的情况下,生起未通知之想,犯恶作。在已通知的情况下,心生疑惑,犯恶作。在已通知的情况下,生起已通知之想,无犯。
Yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ āhāratthāya paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassa. Ajjhohāre ajjhohāre āpatti dukkaṭassa. Paṭisaṃvidite appaṭisaṃviditasaññī, āpatti dukkaṭassa. Paṭisaṃvidite vematiko, āpatti dukkaṭassa. Paṭisaṃvidite paṭisaṃviditasaññī, anāpatti.
575无犯的情况:在已通知的情况下;生病时;在已通知的情况下,或为病人时,吃剩余的食物;在外面接受了食物,到寺院内吃;吃那里自然生长的根、树皮、叶、花、果;在有因缘时使用时限食品、七日食品、终身食品;精神失常者;最初犯戒者。
Anāpatti paṭisaṃvidite, gilānassa, paṭisaṃvidite vā gilānassa vā sesakaṃ bhuñjati, bahārāme paṭiggahetvā antoārāme bhuñjati, tattha jātakaṃ mūlaṃ vā tacaṃ vā pattaṃ vā pupphaṃ vā phalaṃ vā bhuñjati, yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ sati paccaye paribhuñjati, ummattakassa, ādikammikassāti.
诸位尊者,四条应应悔过已经诵出。在这里,我问诸位尊者:“你们于此是否清净?”第二次我再问:“你们于此是否清净?”第三次我还问:“你们于此是否清净?”诸位尊者于此清净,因此默然。这件事,我这样理解。
Uddiṭṭhā kho, āyasmanto, cattāro pāṭidesanīyā dhammā. Tatthāyasmante pucchāmi – ‘‘kaccittha parisuddhā’’? Dutiyampi pucchāmi – ‘‘kaccittha parisuddhā’’? Tatiyampi pucchāmi – ‘‘kaccittha parisuddhā’’? Parisuddhetthāyasmanto, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmīti.
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
事件
本篇制定了四类极为特殊的过失,犯者须当场忏悔。第一,一位比丘连续三日接受了非亲戚比丘尼乞来的食物,导致该比丘尼虚弱倒地,引发居士讥嫌。第二,六群比丘在家中受供时,默许比丘尼指挥侍者为他们添饭加汤,导致其他比丘得不到足够食物。第三,佛允许僧团认证虔信而贫乏的“学家”,但又因出现居士不满和病比丘断食的情况,反复调整了在“学家”受食的规定。第四,因释迦族女眷在林野住所供僧途中遭强盗劫掠,佛禁止比丘在有贼患的林野住所无预警地接受信众食物,后又因生病比丘无人供食而开缘。
经文摘要
比丘接受食物时的不当行为引发讥嫌(A) → 佛依次制定四条关于“受食对象、受供时被指挥、进入特困家庭、在危险林野受食”的特别学处(B) → 根据供养者困境和比丘自身安危,反复开缘并调整戒条,确立“必须当面忏悔”的罪责(C)。
中心思想(白话 + 重点拆解)
背景:这四个学处处理的不是偷或抢,而是在“受供”这件常事中,因为忽略了某些关键细节而出的问题。戒律在这里非常细腻地平衡了僧团生存、在家人护持心意,以及比丘个人的健康与安全。
核心:本篇核心在于,接受食物不仅是个人温饱问题,更是公共行为。接受谁的、怎么接受的、在哪里接受的,都会直接影响僧俗关系的平衡。
- 经文一开始讲比丘把比丘尼乞来的食物全吃了,导致她后面没饭吃。居士很生气地说:“怎么尊者们会从比丘尼手中接受食物呢!女人难以获得!” → 拆开看:这句话点出了问题的本质。比丘或许觉得自己只是在吃别人给的食物,但福报流向是单向的。如果受者是强壮有力的比丘,施者是处于弱势、必须沿街乞讨的比丘尼,这种行为在旁观者看来就变成了强者对弱者的压榨,会“不能使未信者生信”,破坏了世人对僧团的信心。
- 对于去虔信却贫穷的“学家”吃饭,佛的态度特别审慎。戒本说:“未受邀请的非病者……接受,犯应巴底德萨尼。” → 拆开看:去穷人家“不请自吃”,是怕比丘的持续到访会掏空这家人,是一种带着体恤心的防护。但又补充说:“受邀请者、病者”不犯。这说明律制不是死板的,它不让比丘做雪上加霜的事,却也不拒绝对方在欢喜心发起时的主动供养,保持着一种有温度的界限。
要旨:在受供这件日常事上,比丘的觉知要落在“是否对他人造成负担或危险”上,一旦疏忽造成他人(无论是贫苦施主还是女众)的困顿,过失就形成了。
→ 一句话要旨:饭吃进自己嘴里,却得为对面那个人的处境负责。
关键术语锚
- Paṭisaṃvidita / Appaṭisaṃvidita → 已通知 / 未通知:不是简单的“被告知”,特指林野住所危险时,施主必须提前“通报”僧团有危险或即将送食。易误解为日常沟通,实则是安全预警机制。
- Asekkhasammata → 被认定为学家:“无学”在果位中指阿拉汉,此处却用“asekkha”字根描述被“认定”的特困虔信家庭。易错乱为指修行阶位,实则是僧团给予的一种受保护的资格状态。
- Yāmakālikaṃ → 时限药:指只能在正午(日正中前)到次日天明前这段时间内服用的药物或饮品,如某些果汁。易与现代“药”概念混淆,实则是时间限定的特殊许可。
- Ajjhohāra → 吞咽 / 食用:这个词很具体,指“一口一口吞下去”。戒条判罪常常精确到“每一吞咽,犯巴吉帝亚”,易忽略其动作的积累性,强调过失是在每一个咽下的瞬间实际发生的。