4. 第四经的义释注释
4. Catutthasuttantaniddesavaṇṇanā
4. 根论义注 · 12 段
198198. 再者,把第一部经放在一边,用另一种方式来说明诸根。其中,“应以几种行相、以什么含义来看待?”这是在问:应以几种行相来看待?以及问:看待的行相和看待的含义。“应以六种行相、以那种含义来看待”:就是应以六种行相来看待,也就是以那六种行相所说的含义来看待。“以增上义”:就是以主导的含义。“以初清净义”:就是对作为诸善法开端的戒加以清净的含义。“以强盛义”:就是有力的含义。因为有力就是超出、有分量、够得上标准,所以称为“强盛”。“以决意义”:就是确立的含义。“以穷尽义”:就是耗尽、终结的含义。“以安立义”:就是使安住的含义。
198. Puna paṭhamasuttameva nikkhipitvā aparena ākārena indriyāni niddisati. Tattha katihākārehi kenaṭṭhena daṭṭhabbānīti katihi ākārehi daṭṭhabbāni. Kenaṭṭhena daṭṭhabbānīti daṭṭhabbākāre ca daṭṭhabbaṭṭhañca pucchati. Chahākārehi tenaṭṭhena daṭṭhabbānīti chahi ākārehi daṭṭhabbāni, teneva chaākārasaṅkhātenaṭṭhena daṭṭhabbāni. Ādhipateyyaṭṭhenāti adhipatibhāvaṭṭhena. Ādivisodhanaṭṭhenāti kusalānaṃ dhammānaṃ ādibhūtassa sīlassa visodhanaṭṭhena. Adhimattaṭṭhenāti balavaṭṭhena . Balavañhi adhikā mattā pamāṇaṃ assāti adhimattanti vuccati. Adhiṭṭhānaṭṭhenāti patiṭṭhānaṭṭhena. Pariyādānaṭṭhenāti khepanaṭṭhena. Patiṭṭhāpakaṭṭhenāti patiṭṭhāpanaṭṭhena.
关于增上义的解说之注释
Ka. ādhipateyyaṭṭhaniddesavaṇṇanā
199在“增上义”的解说中,从“舍弃无信”等开始的那段话,是分别针对每一根而说它断除各自对立面的说法;这样说,是为了表明:即使在同一个刹那,每一根也能成办各自断除对立面的作用,从而成立其增上义。其余四根,则是说为与那(同一根)相应的。也可以这样理解:或者在不同刹那中,以某一根为主,把那一根当作断除各自对立面的首要者,让其余诸根随从它而说。至于“断除欲贪”等话,则是只就同一刹那而说的。
199. Ādhipateyyaṭṭhaniddese assaddhiyaṃ pajahatotiādi ekekasseva indriyassa paṭipakkhapajahanavacanaṃ ekakkhaṇepi attano attano paṭipakkhapahānakiccasādhane adhipatibhāvasādhanatthaṃ vuttaṃ. Sesāni cattāri indriyāni taṃsampayuttāneva vuttāni. Nānākkhaṇesu vā ekekaṃ indriyaṃ dhuraṃ katvā tassa tassa paṭipakkhassa taṃ taṃ indriyaṃ jeṭṭhakaṃ katvā sesāni tadanvayāni katvā vuttantipi veditabbaṃ. Kāmacchandaṃ pajahatotiādi pana ekakkhaṇavaseneva vuttaṃ.
初清净义的解说注释
Kha. ādivisodhanaṭṭhaniddesavaṇṇanā
200在解说“初清净之义”时,所谓“以防护无信之义为戒清净”,意思是:通过阻挡无信、以远离之义清净戒的污垢,所以名为戒清净。所谓“信根的初清净”,就是以信根为近依,对作为初始的戒加以清净。依照同样的道理,其余以防护欲贪等为根本的诸根,也应当这样理解。
200. Ādivisodhanaṭṭhaniddese assaddhiyasaṃvaraṭṭhena sīlavisuddhīti assaddhiyassa nivāraṇaṭṭhena viratiatthena sīlamalavisodhanato sīlavisuddhi nāma. Saddhindriyassa ādivisodhanāti saddhindriyassa upanissayavasena ādibhūtassa sīlassa visodhanā. Imināva nayena sesānipi kāmacchandādisaṃvaraṇamūlakāni ca indriyāni veditabbāni.
强盛义解说的注释
Ga. adhimattaṭṭhaniddesavaṇṇanā
201在“强盛义解说”中,“由修习信根而生起欲”:有信仰的人,或者听到与信仰相应的法,或者看到修习信根的乐味,对信根善巧,于是生起对法的欲求。“生起欢悦”:因为已经生起了欲,所以生起微弱的喜。“生起喜”:因为欢悦,所以生起强有力的喜。“生起轻安”:因为喜的滋润,所以生起身心的轻安。“生起乐”:因为身心轻安,所以生起心的乐。“生起光明”:因为被乐浸润,所以生起智慧的光明。“生起悚惧”:因为以智慧之光看清了诸行的过患,所以对诸行的流转生起悚惧。“悚惧之后令心等持”:生起悚惧之后,就以那悚惧令心等持。“善能策励”:从昏沉和掉举的状态中解脱出来,好好地策励。“善能中舍”:因为精进已经平等运转,不再费力去调整精进的均平,以彼处中舍的舍而善能中舍。所谓“以舍”,就是依那个具有平等运载之相的彼处中舍。“从种种烦恼”:就是从与观相违的、种种不同性质的烦恼。“以解脱”:就是从坏随观开始,以从种种烦恼中解脱的方式。“因解脱故”:就是因为从种种烦恼中解脱。
201. Adhimattaṭṭhaniddese saddhindriyassa bhāvanāya chando uppajjatīti saddhassa puggalassa saddhāpaṭisaṃyuttaṃ dhammaṃ sutvā vā saddhindriyabhāvanāya assādaṃ disvā vā saddhindriye kusalo dhammacchando jāyati. Pāmojjaṃ uppajjatīti chandajātattā dubbalapīti uppajjati. Pīti uppajjatīti pamuditattā balavapīti uppajjati. Passaddhi uppajjatīti pītiyā pīṇitattā kāyacittapassaddhi uppajjati. Sukhaṃ uppajjatīti passaddhakāyacittattā cetasikaṃ sukhaṃ uppajjati . Obhāso uppajjatīti sukhena abhisannattā ñāṇobhāso uppajjati. Saṃvego uppajjatīti ñāṇobhāsena viditasaṅkhārādīnavattā saṅkhārapavattiyaṃ saṃvego uppajjati. Saṃvejetvā cittaṃ samādahatīti saṃvegaṃ uppādetvā teneva saṃvegena cittaṃ samāhitaṃ karoti. Sādhukaṃ paggaṇhātīti līnuddhatabhāvaṃ mocetvā suṭṭhu paggaṇhāti. Sādhukaṃ ajjhupekkhatīti vīriyassa samaṃ hutvā pavattattā puna vīriyasamatāniyojane byāpāraṃ akaronto tatramajjhattupekkhāvasena sādhukaṃ ajjhupekkhati nāma. Upekkhāvasenāti samavāhitalakkhaṇāya tatramajjhattupekkhāya vasena. Nānattakilesehīti vipassanāya paṭipakkhabhūtehi nānāsabhāvehi kilesehi. Vimokkhavasenāti bhaṅgānupassanato paṭṭhāya nānattakilesehi vimuccanavasena. Vimuttattāti nānattakilesehi vimuttattā.
这些法,就是欲等诸法。成为一味,是说以解脱之味而成为一味。以修习而言,是说以一味修习之力。从那里转离而趣向更殊胜者,是说由于这个原因,欲等诸法从毗婆舍那的所缘转离,趣向更殊胜的涅槃所缘,这被称为转离随观,由种姓智所摄;意思是舍弃诸行的所缘,而于涅槃的所缘上生起。以转离而言,是说在种姓刹那,以从诸行所缘转离之力。由于转离,所以从那里舍离,是说证得圣道的人,在道生起的刹那,就以两面出离而转离,由于这个原因,舍离烦恼和诸蕴。由于舍离,所以从那里灭尽,是说在道生起的刹那,既已舍离烦恼和诸蕴,由于这个原因,烦恼和诸蕴就以不再生起的灭尽方式而灭尽。由于舍离这一说法,是就期望而说的实语。烦恼灭尽时,诸蕴的灭尽也是必然的,所以说诸蕴灭尽。以灭而言,就是如前所说的灭。为了显示同一圣道在生起刹那有两种舍离,所以说以灭则有二种舍离等。这两种含义,都如前所说。在为了断除无信而生起欲等中,也应当依这个道理详细了知。在以精进根等为根本的各段中,也是同样的方法。依这个道理,决意义的解说也应当详细了知。只是这里决意是差别,意思是安住。
Te dhammāti chandādayo dhammā. Ekarasā hontīti vimuttirasena ekarasā honti. Bhāvanāvasenāti ekarasabhāvanāvasena. Tato paṇītatare vivaṭṭantīti tena kāraṇena vipassanārammaṇato paṇītatare nibbānārammaṇe vivaṭṭanānupassanāsaṅkhātena gotrabhuñāṇena chandādayo dhammā nivattanti, saṅkhārārammaṇato apagantvā nibbānārammaṇe pavattantīti attho. Vivaṭṭanāvasenāti evaṃ gotrabhukhaṇe saṅkhārārammaṇato vivaṭṭanavasena. Vivaṭṭitattā tato vosajjatīti maggasamaṅgipuggalo maggassa uppādakkhaṇeyeva dubhatovuṭṭhānavasena vivaṭṭitattā teneva kāraṇena kilese ca khandhe ca vosajjati. Vosajjitattā tato nirujjhantīti maggassa uppādakkhaṇeyeva kilese ca khandhe ca vosajjitattā teneva kāraṇena kilesā ca khandhā ca anuppattinirodhavasena nirujjhanti. Vosajjitattāti ca āsaṃsāyaṃ bhūtavacanaṃ kataṃ. Kilesanirodhe sati khandhanirodhasabbhāvato ca khandhanirodho vutto. Nirodhavasenāti yathāvuttanirodhavasena. Tasseva maggassa uppādakkhaṇe dve vosagge dassetukāmo nirodhavasena dve vosaggātiādimāha. Dvepi heṭṭhā vuttatthā eva. Assaddhiyassa pahānāya chando uppajjatītiādīsupi imināva nayena vitthārato attho veditabbo. Vīriyindriyādimūlakesupi vāresu eseva nayo. Imināva nayena adhiṭṭhānaṭṭhaniddesopi vitthārato veditabbo. Kevalañhettha adhiṭṭhātīti viseso, patiṭṭhātīti attho.
穷尽义与安立义的解说注释
Gha-ṅa. pariyādānaṭṭhapatiṭṭhāpakaṭṭhaniddesavaṇṇanā
202-203在解释“穷尽义”时,“穷尽”就是耗尽的意思。在解释“安立义”时,“有信的人把信根安立在胜解上”,意思是:具足信心的人,在胜解“一切行都是无常、苦、无我”的时候,就把信根安立在胜解上。通过这种人的差别,说明了根修习的差别。所谓“有信的人把信根安立在胜解上”,就是具足信心的人,把信根安立在那份信本身之中。同样,“让这样胜解的人安立在胜解上”,也是这个意思。通过这种根修习的差别,说明了人的差别。这样,策励心者安立在策励上,现起念者安立在现起上,等持心者安立在无散乱上,见无常苦无我者安立在见上,其余诸项也应如此配释。所谓“瑜伽行者”,就是在止瑜伽或观瑜伽中行走的人。所谓“行走”,就是进入而行。
202-203. Pariyādānaṭṭhaniddese pariyādiyatīti khepeti. Patiṭṭhāpakaṭṭhaniddese saddho saddhindriyaṃ adhimokkhe patiṭṭhāpetīti saddhāsampanno ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā dukkhā anattā’’ti adhimuccanto saddhindriyaṃ adhimokkhe patiṭṭhāpeti. Iminā puggalavisesena indriyabhāvanāviseso niddiṭṭho. Saddhassa saddhindriyaṃ adhimokkhe patiṭṭhāpetīti saddhāsampannassa puggalassa saddhindriyaṃ taṃyeva saddhaṃ patiṭṭhāpeti. Tathā adhimuccantaṃ adhimokkhe patiṭṭhāpetīti. Iminā indriyabhāvanāvisesena puggalaviseso niddiṭṭho. Evaṃ cittaṃ paggaṇhanto paggahe patiṭṭhāpeti, satiṃ upaṭṭhāpento upaṭṭhāne patiṭṭhāpeti, cittaṃ samādahanto avikkhepe patiṭṭhāpeti, aniccaṃ dukkhaṃ anattāti passanto dassane patiṭṭhāpetīti sesesupi yojanā veditabbā. Yogāvacaroti samathayoge, vipassanāyoge vā avacaratīti yogāvacaro. Avacaratīti pavisitvā caratīti.