2. 第二经释义疏解
2. Dutiyasuttantaniddesavaṇṇanā
4. 根论义注 · 14 段
187187. 接着,放下另一部经,为了说明根的区分,开示了“诸比丘,有这五根”等经文。其中,“无论任何”是毫无遗漏地全部涵盖;“hi”这个字只是用来补足句子的虚词。“沙门或婆罗门”是依照世间的说法来讲的。“集”指因缘。“灭”指已生起的归于消失,或者未生起的不再生起。“味”指利益。“过患”指过失。“出离”指脱离出去。“如实”指依照事物本来的样子。“沙门中”指在已止息恶行的人当中。“被认可为沙门”意思是“并非我认可为沙门”。若按现在时态来说,依照语法规则,这里的“me”就是属格。“婆罗门中”指在已排除恶行的人当中。“沙门义”指沙门身份的意义,“婆罗门义”指婆罗门身份的意义。这两者其实都指阿拉汉果。或者也可以说,“沙门义”指下面三个果,“婆罗门义”指阿拉汉果,因为“沙门、婆罗门”合起来就是指圣道。“于现法”指就在眼前这一生当中。“自己证知、作证”指由自己以殊胜的智慧亲自体证。“具足”指达到,或者圆满成就。
187. Puna aññaṃ suttantaṃ nikkhipitvā indriyavidhānaṃ niddisitukāmo pañcimāni, bhikkhavetiādikaṃ suttantaṃ dasseti. Tattha yehi kecīti anavasesapariyādānaṃ, hi-kāro padapūraṇamatte nipāto. Samaṇā vā brāhmaṇā vāti lokavohāravasena vuttaṃ. Samudayanti paccayaṃ. Atthaṅgamanti uppannānaṃ abhāvagamanaṃ, anuppannānaṃ anuppādaṃ vā. Assādanti ānisaṃsaṃ. Ādīnavanti dosaṃ. Nissaraṇanti niggamanaṃ. Yathābhūtanti yathāsabhāvaṃ. Samaṇesūti samitapāpesu. Samaṇasammatāti na mayā samaṇāti sammatā. ‘‘Sammatā’’ti vattamānakālavasena vuccamāne saddalakkhaṇavasena ‘‘me’’ti ettha sāmivacanameva hoti. Brāhmaṇesūti bāhitapāpesu. Sāmaññatthanti samaṇabhāvassa atthaṃ. Brahmaññatthanti brāhmaṇabhāvassa atthaṃ. Dvayenāpi arahattaphalameva vuttaṃ. Atha vā sāmaññatthanti heṭṭhā tīṇi phalāni. Brahmaññatthanti arahattaphalaṃ. Sāmaññabrahmaññanti hi ariyamaggoyeva. Diṭṭheva dhammeti paccakkheyeva attabhāve. Sayaṃ abhiññā sacchikatvāti attanāyeva adhikena ñāṇena paccakkhaṃ katvā. Upasampajjāti pāpuṇitvā, nipphādetvā vā.
188在解释经文的部分,先问了根之集起等分类的数目,然后再次解答了这些分类的数目。其中,“一百八十”就是一百加八十。智者说“一百八十”时,应当把它和“行相”连接起来理解。
188. Suttantaniddese paṭhamaṃ indriyasamudayādīnaṃ pabhedagaṇanaṃ pucchitvā puna pabhedagaṇanā vissajjitā. Tattha asītisatanti asītiuttaraṃ sataṃ. Paṇḍitehi ‘‘asītisata’’nti vuttehi ākārehīti yojanā.
再者,在以分类计数提问为先导的计数解释中,“为了胜解”的意思是为了确定、为了相信。“转向的集起”是指意门转向心的集起。“信根的集起”是指信根的缘——在预备阶段,心想“我要生起信心”,这种转向是信根的亲依止缘;对于信根的速行心来说,这个转向是第一速行心的无间缘,对第二速行心等则是亲依止缘。“以胜解之力”是指以与欲心所相应的胜解之力。“欲的集起”是指由前分转向为缘而生起、与胜解相应、属于欲界善法的法欲的集起。而这个欲,通过俱生、相互、依止、相应、有、不离等方式成为信根的缘;在欲增上的时候,也成为增上缘。这个欲对第二个速行心,则通过无间、等无间、无间亲依止、习行、有、不离等方式成为缘。按照同样的道理,对作意也应这样套用。这里唯一不同的是:作意是指具有记取特相的欲界善作意,但它不会成为增上缘。应当知道,在相应法中只取这两种来说明,是因为它们是最强有力的缘。“依信根之力”是指依循随着修习增长而达到根位的信根之力。“一境现起”是指以单一所缘不动摇的方式,越来越强地作为信根的缘。应当依照信根所说的方式,了知其余诸根。同样地,每一根各有四种集起,五根就有二十种集起。再者,把五根分别套入四种集起的每一种集起中,就说为二十种集起。他们说:前二十种应当从不同道的角度来看,后二十种应当从同一道的角度来看。如此就有四十种行相。灭没的类别也应依照同样的道理了知。而那种灭没有三种:未修习根的人,是“未获得而获得”的灭没;修习根而退失的人,是“已获得而退失”的灭没;已证果的人,是“寂止”的灭没。“一境不现起”是指于单一所缘不现起。
Puna pabhedagaṇanāpucchāpubbaṅgame gaṇanāniddese adhimokkhatthāyāti adhimuccanatthāya saddahanatthāya. Āvajjanāya samudayoti manodvārāvajjanacittassa samudayo. Saddhindriyassa samudayoti saddhindriyassa paccayo, saddhaṃ uppādessāmīti pubbabhāgāvajjanaṃ saddhindriyassa upanissayapaccayo, saddhindriyajavanassa āvajjanaṃ paṭhamassa javanassa anantarapaccayo, dutiyajavanādīnaṃ upanissayapaccayo. Adhimokkhavasenāti chandasampayuttaadhimokkhavasena. Chandassa samudayoti pubbabhāgāvajjanapaccayā uppannassa adhimokkhasampayuttassa yevāpanakabhūtassa dhammacchandassa samudayo. So pana saddhindriyassa sahajātaaññamaññanissayasampayuttaatthiavigatavasena paccayo hoti, chandādhipatikāle adhipatipaccayo ca hoti, soyeva dutiyassa anantarasamanantaraanantarūpanissayāsevananatthivigatavasena paccayo hoti. Imināva nayena manasikārassapi yojanā kātabbā. Kevalañhettha manasikāroti sāraṇalakkhaṇo yevāpanakamanasikāro. Adhipatipaccayatā panassa na hoti. Sampayuttesu imesaṃ dvinnaṃyeva gahaṇaṃ balavapaccayattāti veditabbaṃ . Saddhindriyassa vasenāti bhāvanābhivuddhiyā indriyabhāvaṃ pattassa saddhindriyassa vasena. Ekattupaṭṭhānanti ekārammaṇe acalabhāvena bhusaṃ ṭhānaṃ uparūpari saddhindriyassa paccayo hoti. Saddhindriye vuttanayeneva sesindriyānipi veditabbāni. Evamekekassa indriyassa cattāro cattāro samudayāti pañcannaṃ indriyānaṃ vīsati samudayā honti. Puna catunnaṃ samudayānaṃ ekekasmiṃ samudaye pañca pañca indriyāni yojetvā vīsati samudayā vuttā. Paṭhamavīsati nānāmaggavasena daṭṭhabbā, dutiyavīsati ekamaggavasena daṭṭhabbāti vadanti. Evaṃ cattālīsa ākārā honti. Atthaṅgamavāropi imināva nayena veditabbo. So pana atthaṅgamo indriyabhāvanaṃ ananuyuttassa appaṭiladdhā paṭilābhatthaṅgamo, indriyabhāvanāya parihīnassa paṭiladdhaparihāni atthaṅgamo, phalappattassa paṭippassaddhiatthaṅgamo. Ekattaanupaṭṭhānanti ekatte anupaṭṭhānaṃ.
Ka. 味之解说的注释
Ka. assādaniddesavaṇṇanā
189在解释“味”的部分,“无信不现起”是指:远离没有信心的人,亲近有信心的人,随念能让人生起净信的经典,对此如理作意并反复修习时,无信就不会现起。“无信热恼不现起”在这里是指:对没有信心的人讲说信心的话题时,他会生起苦和忧,这就是无信的热恼。“由胜解行而得的无畏”是指:依靠信心所缘或通过修习而达到自在熟练的人,在信心持续生起时,处于从容无畏的状态。“获得寂静住”是指获得止或观。“乐与喜悦”:这里为了显示属于心所的乐的状态,所以用了“喜悦”这个词。当由信根所生的殊胜色法触及身体时,也必然会得到身乐。因为乐与喜悦是主要的味,所以特别指出“这是信根的味”。按照同样的道理,其余诸根的味也应该这样配合理解。
189. Assādaniddese assaddhiyassa anupaṭṭhānanti assaddhe puggale parivajjayato saddhe puggale sevato pasādanīyasuttante paccavekkhato tattha yonisomanasikāraṃ bahulīkaroto ca assaddhiyassa anupaṭṭhānaṃ hoti. Assaddhiyapariḷāhassa anupaṭṭhānanti ettha assaddhassa saddhākathāya pavattamānāya dukkhaṃ domanassaṃ uppajjati. Ayaṃ assaddhiyapariḷāho. Adhimokkhacariyāya vesārajjanti saddhāvatthuvasena vā bhāvanāya vā vasippattassa saddhāpavattiyā visāradabhāvo hoti. Santo ca vihārādhigamoti samathassa vā vipassanāya vā paṭilābho. Sukhaṃ somanassanti ettha cetasikasukhabhāvadassanatthaṃ somanassavacanaṃ. Saddhindriyasamuṭṭhitapaṇītarūpaphuṭṭhakāyassa kāyikasukhampi labbhatiyeva. Sukhasomanassassa padhānassādattā ‘‘ayaṃ saddhindriyassa assādo’’ti visesetvā vuttaṃ. Imināva nayena sesindriyassādāpi yojetvā veditabbā.
Kha. 过患解说注释
Kha. ādīnavaniddesavaṇṇanā
190在解释“过患”的部分,“以无常之义”指的是信根的无常之义。也就是说,这个无常之义就是信根的过患。另外两种义也同样如此。应当知道,这些集、灭、味、过患,都是属于世间诸根的。
190. Ādīnavaniddese aniccaṭṭhenāti saddhindriyassa aniccaṭṭhena. So aniccaṭṭho saddhindriyassa ādīnavoti vuttaṃ hoti. Itaradvayepi eseva nayo. Ime samudayatthaṅgamassādādīnavā lokiyaindriyānamevāti veditabbā.
出离释的注释
Ga. nissaraṇaniddesavaṇṇanā
191在解释“出离”这一节里,从“以胜解为义”等开始,对每一根各举五种,这样五根合计就有二十五种出离,这是按道和果来说明的。其中,“获得比这更殊胜的信根”意思是:比起观刹那生起的信根,在道刹那获得了更殊胜的信根。“从先前的信根出离”意思是:那道刹那的信根,已经从先前观刹那生起的信根中脱离出来。按照同样的方式,在果刹那的信根也应当这样理解;其他几根在道和果两处也都要这样配合说明。
191. Nissaraṇaniddese adhimokkhaṭṭhenātiādīsu ekekasmiṃ indriye pañca pañca katvā pañcannaṃ indriyānaṃ pañcavīsati nissaraṇāni maggaphalavasena niddiṭṭhāni. Tattha tato paṇītatarasaddhindriyassa paṭilābhāti tato vipassanākkhaṇe pavattasaddhindriyato maggakkhaṇe paṇītatarassa saddhindriyassa paṭilābhavasena. Purimatarasaddhindriyā nissaṭaṃ hotīti tasmiṃ maggakkhaṇe saddhindriyaṃ purimatarato vipassanākkhaṇe pavattasaddhindriyato nikkhantaṃ hoti. Imināva nayena phalakkhaṇe saddhindriyampi ubhayattha sesindriyānipi yojetabbāni.
192192. 在前分以五根:在初禅的近行阶段,依初禅等八种等至而有八种出离;依无常随观等十八种大观而有十八种出离;依入流道等而有八种出世间出离。如此,依禅那等至、大观、道与果,以次第超越前前阶段的方式,解说了三十四种出离。至于“于出离有五根”等,则是从对治断除的角度,依对立面解说了三十七种出离。其中,在出离等七项中,每一项各有七种出离,这是就近行地的层面而说的;至于果,因为不存在对对立面的断除,所以没有解说。
192.Pubbabhāgepañcahi indriyehīti paṭhamajjhānūpacāre pañcahi indriyehi paṭhamajjhānādiaṭṭhasamāpattivasena aṭṭha nissaraṇāni, aniccānupassanādiaṭṭhārasamahāvipassanāvasena aṭṭhārasa nissaraṇāni, sotāpattimaggādivasena aṭṭha lokuttaranissaraṇāni. Evaṃ jhānasamāpattimahāvipassanāmaggaphalavasena catuttiṃsa nissaraṇāni purimapurimasamatikkamato niddiṭṭhāni. Nekkhamme pañcindriyānītiādīni pana sattatiṃsa nissaraṇāni paṭipakkhapahānavasena paṭipakkhato niddiṭṭhāni. Tattha nekkhammādīsu sattasu satta nissaraṇāni upacārabhūmivasena vuttāni, phalāni pana paṭipakkhapahānābhāvato na vuttāni.
193“与见共住者”,是指直到入流道为止,仍然和“见”一起存在于同一个人身上的(见)。“粗的”,是指粗重的欲贪和嗔恚。“与细俱行者”,是指微细状态下的欲贪和嗔恚。“一切烦恼”,是指色贪等。因为断除这些的时候,一切烦恼就已经断除了,所以说是“一切烦恼”。这里没有明说的词句,其含义在前文中已经说明过了。对于一切漏尽者,在先前所说的“以胜解为义”等各处,都有五根。对于佛、独觉佛、声闻这些漏尽者,随其所应,从那些地方以种种方式出离。在这个第二转说中,最初的解说方式,就是随其所应,依漏尽者而说的。
193.Diṭṭhekaṭṭhehīti yāva sotāpattimaggā diṭṭhiyā saha ekasmiṃ puggale ṭhitāti diṭṭhekaṭṭhā. Tehi diṭṭhekaṭṭhehi. Oḷārikehīti thūlehi kāmarāgabyāpādehi. Aṇusahagatehīti sukhumabhūtehi kāmarāgabyāpādehiyeva. Sabbakilesehīti rūparāgādīhi. Tesu hi pahīnesu sabbakilesā pahīnā honti, tasmā ‘‘sabbakilesehī’’ti vuttaṃ. Avuttatthāni panettha padāni heṭṭhā vuttatthānevāti. Sabbesaññeva khīṇāsavānaṃ tattha tattha pañcindriyānīti ‘‘adhimokkhaṭṭhenā’’tiādīsu pubbe vuttesu ṭhānesu tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne pañcindriyāni buddhapaccekabuddhasāvakānaṃ khīṇāsavānaṃ yathāyogaṃ tato tato nissaṭāni honti. Imasmiṃ vāre paṭhamaṃ vuttanayā eva yathāyogaṃ khīṇāsavavasena vuttā.
那么,这些出离怎么会有一百八十种呢?回答说:按道和果来说有二十五种,按超越来说有三十四种,按对治来说有三十七种——在第一轮说中,全部出离加起来是九十六种。同样这些出离,在第二轮说中,按诸漏尽者来算,除去十二种后,就变成八十四种。这样,前面的九十六种和这里的八十四种,合起来就是一百八十种。那么,哪十二种是应该在诸漏尽者身上除去的呢?在按超越所说的当中,按道和果所说的八种出离,以及在按对治所说的当中,按道所说的四种——这十二种应当除去。如果问:按阿拉汉果所说的为什么应当除去呢?因为最初所说的那二十五种出离,本来就是按道和果才能得到的,按阿拉汉果所说的出离已经包含在里面了。而且,更高者并不进入更低的果等至,所以下面那三种果根本得不到。至于禅那等至、观、出离等,则是按唯作而得的。还有,因为这五根之前就已经让诸对治止息了,所以它们本身就已经从诸对治出离了。
Kathaṃ panetāni nissaraṇāni asītisataṃ hontīti? Vuccate – maggaphalavasena vuttāni pañcavīsati, samatikkamavasena vuttāni catuttiṃsa, paṭipakkhavasena vuttāni sattatiṃsāti paṭhamavāre sabbāni channavuti nissaraṇāni honti, etāniyeva dutiyavāre khīṇāsavānaṃ vasena dvādasasu apanītesu caturāsīti honti. Iti purimāni channavuti, imāni ca caturāsītīti asītisataṃ honti. Katamāni pana dvādasa khīṇāsavānaṃ apanetabbāni? Samatikkamato vuttesu maggaphalavasena vuttāni aṭṭha nissaraṇāni, paṭipakkhato vuttesu maggavasena vuttāni cattārīti imāni dvādasa apanetabbāni. Arahattaphalavasena vuttāni kasmā apanetabbānīti ce? Sabbapaṭhamaṃ vuttānaṃ pañcavīsatiyā nissaraṇānaṃ maggaphalavaseneva labbhanato. Arahattaphalavasena nissaraṇāni vuttāneva honti . Heṭṭhimaṃ heṭṭhimaṃ pana phalasamāpattiṃ uparimā uparimā na samāpajjantiyevāti heṭṭhā tīṇipi phalāni na labbhantiyeva. Jhānasamāpattivipassanānekkhammādīni ca kiriyāvasena labbhanti. Pañcapi cetāni indriyāni pubbameva paṭipakkhānaṃ paṭippassaddhattā paṭipakkhato nissaṭāneva hontīti.