3. 第三经义释注释巴利 3. Tatiyasuttantaniddesavaṇṇanā
4. 根论义注 · 14 段
194 194. 接着,他放下另一部经,想要说明诸根的区分,于是说出“比丘们,有这五种……”等话。其中,在“入流支”这一部分:“流”指圣者的八支圣道;“到达流”就是强力地证达、达到这个流,所以叫“入流”;“入流支”就是入流的支分、资粮,也就是证得入流果之前的前行分。亲近善士是入流支,听闻正法是入流支,如理作意是入流支,法随法行是入流支,这四种就是入流支。其余的内容和前面所说的一样。这一段是为了显示这些根在各自的作用范围内最为首要。打个比方:有四位富家子弟和一位王子,五个人是朋友,相约说:“我们去看星宿节庆吧。”他们一起走上街道时,如果到了第一位富家子弟的家,其他四个人就安静地坐着,只有做主人的那位公子张罗:“给他们准备嚼食和啖食,给他们香、花鬘、装饰品等。”到了第二位、第三位、第四位公子的家时也一样,其他四个人都默然坐着,只有各自的主人张罗。最后到了王宫时,虽然国王在一切地方都是最尊贵的,但在这个时候,也只有在自己宫里,国王才张罗:“给他们准备嚼食和啖食,给他们香、花鬘、装饰品等。”同样地,以信为首的五个根——信、精进、念、定、慧——就像那些朋友一起走上街道一样,即使它们在同一所缘上生起:正如在第一位主人家里,其他四人默然而坐,只有主人张罗,同样,在证得入流支时,以胜解为特征的信根最为首要、走在前头,其余诸根随顺于它;正如在第二位主人家里,其他四人默然而坐,只有主人张罗,同样,在修习正勤时,以策励为特征的精进根最为首要、走在前头,其余诸根随顺于它;正如在第三位主人家里,其他四人默然而坐,只有主人张罗,同样,在修习念处时,以现起为特征的念根最为首要、走在前头,其余诸根随顺于它;正如在第四位主人家里,其他四人默然而坐,只有主人张罗,同样,在修习禅那时,以不散乱为特征的定根最为首要、走在前头,其余诸根随顺于它;最后到了王宫时,正如其他四人默然而坐,只有国王张罗,同样,在通达圣谛时,以了知为特征的慧根最为首要、走在前头,其余诸根随顺于它。巴利
194. Puna aññaṃ suttantaṃ nikkhipitvā indriyavidhānaṃ niddisitukāmo pañcimāni, bhikkhavetiādimāha. Tattha sotāpattiyaṅgesūti ettha soto ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, sotassa āpatti bhusaṃ pāpuṇanaṃ sotāpatti, sotāpattiyā aṅgāni sambhārāni sotāpattiaṅgāni. Sotāpannatāya pubbabhāgapaṭilābhaaṅgāni. Sappurisasaṃsevo sotāpattiaṅgaṃ, saddhammassavanaṃ sotāpattiaṅgaṃ, yonisomanasikāro sotāpattiaṅgaṃ, dhammānudhammapaṭipatti sotāpattiaṅgaṃ, imāni cattāri sotāpattiaṅgāni. Sesā heṭṭhā vuttā eva. Idañca imesaṃ indriyānaṃ sakavisaye jeṭṭhakabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Yathā hi cattāro seṭṭhiputtā rājātirājapañcamesu sahāyesu ‘‘nakkhattaṃ kīḷissāmā’’ti vīthiṃ otiṇṇesu ekassa seṭṭhiputtassa gehaṃ gatakāle itare cattāro tuṇhī nisīdanti, gehasāmikova ‘‘imesaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ detha, imesaṃ gandhamālālaṅkārādīni dethā’’ti gehe vicāreti, dutiyassa tatiyassa catutthassa gehaṃ gatakāle itare cattāro tuṇhī nisīdanti, gehasāmikova ‘‘imesaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ detha, imesaṃ gandhamālālaṅkārādīni dethā’’ti gehe vicāreti, atha sabbapacchā rañño gehaṃ gatakāle kiñcāpi rājā sabbattha issarova, imasmiṃ pana kāle attano geheyeva ‘‘imesaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ detha, imesaṃ gandhamālālaṅkārādīni dethā’’ti vicāreti, evameva saddhāpañcamakesu indriyesu tesu sahāyesu ekato vīthiṃ otarantesu viya ekārammaṇe uppajjamānesupi yathā paṭhamassa gehe itare cattāro tuṇhī nisīdanti, gehasāmikova vicāreti , evaṃ sotāpattiaṅgāni patvā adhimokkhalakkhaṇaṃ saddhindriyameva jeṭṭhakaṃ hoti pubbaṅgamaṃ, sesāni tadanvayāni honti. Yathā dutiyassa gehe itare cattāro tuṇhī nisīdanti, gehasāmikova vicāreti, evaṃ sammappadhānāni patvā paggahaṇalakkhaṇaṃ vīriyindriyameva jeṭṭhakaṃ hoti pubbaṅgamaṃ, sesāni tadanvayāni honti. Yathā tatiyassa gehe itare cattāro tuṇhī nisīdanti, gehasāmikova vicāreti, evaṃ satipaṭṭhānāni patvā upaṭṭhānalakkhaṇaṃ satindriyameva jeṭṭhakaṃ hoti pubbaṅgamaṃ, sesāni tadanvayāni honti. Yathā catutthassa gehe itare cattāro tuṇhī nisīdanti, gehasāmikova vicāreti, evaṃ jhānāni patvā avikkhepalakkhaṇaṃ samādhindriyameva jeṭṭhakaṃ hoti pubbaṅgamaṃ, sesāni tadanvayāni honti. Sabbapacchā rañño gehaṃ gatakāle pana yathā itare cattāro tuṇhī nisīdanti, rājāva vicāreti, evaṃ ariyasaccāni patvā pajānanalakkhaṇaṃ paññindriyameva jeṭṭhakaṃ hoti pubbaṅgamaṃ, sesāni tadanvayāni hontīti.
类别数目的解说注释巴利
Ka. pabhedagaṇananiddesavaṇṇanā
195 在解说经文类别数目的部分,先以提问开头,接着就在解说类别数目时讲到“亲近善士”,意思是正确地亲近贤善之人。“以胜解增上为义”,是说以称为胜解的这种状态,对其余诸根起到增上作用,也就是作为其余诸根先导的意思。“听闻正法”中,正法是善士之法,或者说是贤善之法,听闻这正法就是听闻正法。“如理作意”,是以恰当的方法作意。“法随法行”中,随顺九种出世间法的行道之法就是法随法,依戒、定、慧所摄的法随法而修行、实践,就是法随法行。在正勤等其余诸根上,也是同样的道理。巴利
195. Suttantassa pabhedagaṇanāpucchāpubbaṅgameva pabhedagaṇananiddese sappurisasaṃseveti sobhanānaṃ purisānaṃ sammā sevane. Adhimokkhādhipateyyaṭṭhenāti adhimokkhasaṅkhātena sesindriyesu adhipatibhāvaṭṭhena, sesindriyānaṃ pubbaṅgamaṭṭhenāti attho. Saddhammasavaneti sataṃ dhammo, sobhano vā dhammoti saddhammo. Tassa saddhammassa savane. Yonisomanasikāreti upāyena manasikāre. Dhammānudhammapaṭipattiyāti ettha nava lokuttaradhamme anugato dhammo dhammānudhammo, sīlasamādhipaññāsaṅkhātassa dhammānudhammassa paṭipatti paṭipajjanaṃ dhammānudhammapaṭipatti. Sammappadhānādīsupi eseva nayo.
所行品注释巴利
Kha. cariyāvāravaṇṇanā
196 196. 在行境门这一部分,也应该用同样的方法来理解它的含义。只是第一部分是依照诸根生起的时段来说的,而行境门则是依照已生起的诸根在反复修习的时段以及达到圆满的时段来说的。因为从含义上讲,行与自然增盛是同一回事。巴利
196. Cariyāvārepi imināva nayena attho veditabbo. Kevalaṃ paṭhamavāro indriyānaṃ uppādanakālavasena vutto, cariyāvāro uppannānaṃ āsevanakālavasena ca pāripūrikālavasena ca vutto. Cariyā pakati ussannatāti hi atthato ekaṃ.
游行与住处的解说注释巴利
Cāravihāraniddesavaṇṇanā
197 现在,接着行的关联,以行处与住处的说明,用另一种方式来说明诸根的规范。先举出“行与住处”等总纲,然后加以解释。在总纲中,应当这样理解其关联:就像有智慧的同梵行者,对一位如此行、如此住的人,在深奥的境地中会生起确信——“这位具寿确实已经证得,或者将会证得”;同样,具足诸根者的行与住处,也会被有智慧的同梵行者所了知、所通达。在总纲的解释中,行就是行处,因为行处和行在意义上是一回事。所以在解释“行处”这个词时,就说为“行”。威仪行,就是各种威仪的行,也就是运作的意思。其余各项也按同样方式理解。处行,则是在各种处中,念与正知的运作。证得,指各种果位,因为那些果位是被证得的,所以称为证得。世间利益,是指对有情世间而言,现世的利益和来世的利益,这是这里的特别之处。巴利
197. Idāni cariyāsambandheneva cāravihāraniddesavasena aparena pariyāyena indriyavidhānaṃ niddisitukāmo cāro ca vihāro cātiādikaṃ uddesaṃ uddisitvā tassa niddesamāha. Tattha uddese tāva yathā carantaṃ viharantaṃ viññū sabrahmacārī gambhīresu ṭhānesu okappeyyuṃ – addhā ayamāyasmā patto vā pāpuṇissati vāti, tathā indriyasampannassa cāro ca vihāro ca viññūhi sabrahmacārīhi anubuddho hoti paṭividdhoti uddesassa sambandho veditabbo. Uddesaniddese cariyā cāroyeva. Cāro cariyāti hi atthato ekaṃ. Tasmā ‘‘cāro’’tipadassa niddese ‘‘cariyā’’ti vuttaṃ. Iriyāpathacariyāti iriyāpathānaṃ cariyā, pavattananti attho. Sesesupi eseva nayo. Āyatanacariyā pana āyatanesu satisampajaññānaṃ cariyā. Pattīti phalāni. Tāni hi pāpuṇiyantīti ‘‘pattī’’ti vuttā. Sattalokassa diṭṭhadhammikasamparāyikā atthā lokatthāti ayaṃ viseso.
现在,为了说明这些行持的层次,说了“在四种威仪中”等话。“在念处中”:是指在作为所缘的念处中。虽然说“在念处中”,但这是按照惯用说法,把与念无别者说成好像就是别的什么一样。“在圣谛中”:是依前分世间谛智,为了逐一把握每一圣谛而说的。“在圣道、沙门果中”:也是仅按惯用说法而说。“一分”:是指世间利益行的一部分。因为圆满无缺的世间利益行,只有佛陀们才能做到。接着,为了按修行者个人的角度来说明这些行持,说了“誓愿具足者”等话。其中,“誓愿具足者”:是指威仪安详,具足威仪的防护,威仪不动摇,具足与比丘身份相应的寂静威仪的人。“守护根门者”:是指在眼等六根中,对各自对境上生起的每一个门的作用都能守护的人,也就是守护根门的人。这里说的“门”,是就生起之门而言,指的就是眼根等。“住于不放逸者”:是指在戒等修持中,坚持不放逸的修行。“勤修增上心者”:是指以观为基础,勤修名为增上心的定的人。“智慧具足者”:是指从辨别名色开始,直到种姓智,具足这期间生起的智慧的人。“正行道者”:是指在四种圣道的刹那。“已证果者”:是指在四种果的刹那。巴利
Idāni tāsaṃ cariyānaṃ bhūmiṃ dassento catūsu iriyāpathesūtiādimāha. Satipaṭṭhānesūti ārammaṇasatipaṭṭhānesu. Satipaṭṭhānesupi vuccamānesu satito anaññāni vohāravasena aññāni viya katvā vuttaṃ. Ariyasaccesūti pubbabhāgalokiyasaccañāṇena visuṃ visuṃ saccapariggahavasena vuttaṃ. Ariyamaggesu sāmaññaphalesūti ca vohāravaseneva vuttaṃ. Padeseti lokatthacariyāya ekadese. Nippadesato hi lokatthacariyaṃ buddhā eva karonti. Puna tā eva cariyāyo kārakapuggalavasena dassento paṇidhisampannānantiādimāha. Tattha paṇidhisampannā nāma iriyāpathānaṃ santattā iriyāpathaguttiyā sampannā akampitairiyāpathā bhikkhubhāvānurūpena santena iriyāpathena sampannā. Indriyesu guttadvārānanti cakkhādīsu chasu indriyesu attano attano visaye pavattaekekadvāravasena guttaṃ dvāraṃ etesanti guttadvārā. Tesaṃ guttadvārānaṃ. Dvāranti cettha uppattidvāravasena cakkhādayo eva. Appamādavihārīnanti sīlādīsu appamādavihāravataṃ. Adhicittamanuyuttānanti vipassanāya pādakabhāvena adhicittasaṅkhātaṃ samādhimanuyuttānaṃ. Buddhisampannānanti nāmarūpavavatthānaṃ ādiṃ katvā yāva gotrabhu, tāva pavattena ñāṇena sampannānaṃ. Sammāpaṭipannānanti catumaggakkhaṇe. Adhigataphalānanti catuphalakkhaṇe.
“胜解而行”,就是发起决意。“以信而行”,就是依信的力量而运转。“策励而行”,就是以四正勤的精进而努力。“安立而行”,就是以念让所缘现前。“令不散乱而行”,就是依定的力量而不让心散乱。“了知而行”,就是以通达四圣谛的智慧,从各方面去了知。“识别而行”,就是以与诸根相应、以速行心为先的转向识去了别所缘。“识行”,就是转向识的运转方式。“如此行道者”,就是依与速行俱生的诸根之行而如此行道的人。“善法增进”,就是依止与观而转起的善法,极为增长、持续转起之义。“处行”,就是善法极精勤、相互相应而转起之行,此为所欲表达之义。“善法增”:“证得殊胜”,就是依镇伏、彼分、断除、止息而证得殊胜。“见行等”,其义已如前述。巴利
Adhimuccantoti adhimokkhaṃ karonto. Saddhāya caratīti saddhāvasena pavattati. Paggaṇhantoti catusammappadhānavīriyena padahanto. Upaṭṭhāpentoti satiyā ārammaṇaṃ upaṭṭhāpento. Avikkhepaṃ karontoti samādhivasena vikkhepaṃ akaronto. Pajānantoti catusaccapajānanapaññāya pakārena jānanto. Vijānantoti indriyasampayuttajavanapubbaṅgamena āvajjanaviññāṇena ārammaṇaṃ vijānanto. Viññāṇacariyāyāti āvajjanaviññāṇacariyavasena. Evaṃ paṭipannassāti sahajavanāya indriyacariyāya paṭipannassa. Kusalā dhammā āyāpentīti samathavipassanāvasena pavattā kusalā dhammā bhusaṃ yāpenti, pavattantīti attho. Āyatanacariyāyāti kusalānaṃ dhammānaṃ bhusaṃ yatanacariyāya, ghaṭanacariyāya pavattanacariyāyāti vuttaṃ hoti. Visesamadhigacchatīti vikkhambhanatadaṅgasamucchedapaṭippassaddhivasena visesaṃ adhigacchati. Dassanacariyādayo vuttatthāyeva.
在“以信而住”等说法里,应当理解为:具备信等功德的人,他的行住坐卧方式就是这样。“随觉”,是指以比度之智了知。“通达”,是指以现前之智证知。因为当胜解处等被随觉、被通达时,行处和住处也就成为已随觉、已通达的,所以在说明随觉和通达时,胜解处等也就一并被指出了。巴利
Saddhāya viharatītiādīsu saddhādisamaṅgissa iriyāpathavihāro daṭṭhabbo. Anubuddhoti anumānabuddhiyā. Paṭividdhoti paccakkhabuddhiyā. Yasmā adhimokkhaṭṭhādīsu anubuddhesu paṭividdhesu ca cāro ca vihāro ca anubuddho hoti paṭividdho, tasmā anubodhapaṭivedhesu adhimokkhaṭṭhādayo ca niddiṭṭhā.
在“以信而行”这类句子里,“如是”是在指出前面所说的那种方式,用来说明“如”字的含义。在“有智”这类词里,能如实了知事物本来面目,就是“有智”。能把已经了知的本性分辨清楚、让人明白,就是“明辨者”。像雷劈石山一样摧毁烦恼,就是“有慧”;或者说,因为能迅速掌握、记住,所以叫“有慧”,具备这种慧的人就是“有慧者”。凭智慧而行、而运作、而持续的人,就是“智者”。因为具足了智慧的成就,所以是“智慧具足者”。与梵行一起,修习最上的道路,就是“同梵行者”。白甘马等四种僧团事务,因为是共同办理的,所以叫“同一业”。同样,五种巴帝摩卡的诵出,叫“同一诵”。他们具有相同的学处,所以是“同学”;这种同学的状态,就是“同学性”。也有人读作“同学处者”。也就是说,那些具有同一业、同一诵、同学性的人,就被称为同梵行者。本来应该说“诸禅那”,这里说成“禅那”,是语法上性数的变格。“解脱”:指三种解脱或八种解脱。“定”:指有寻有伺、无寻唯伺、无寻无伺这三种定。“等至”:指空、无相、无愿。“神通”:指六种神通。巴利
Evaṃ saddhāya carantantiādīsu evanti vuttappakāraṃ niddisanto yathāsaddassa atthaṃ niddisati. Viññūtiādīsupi yathāsabhāvaṃ jānantīti viññū. Viññātaṃ sabhāvaṃ vibhāventi pākaṭaṃ karontīti vibhāvī. Asani viya siluccaye kilese medhati hiṃsatīti medhā, khippaṃ gahaṇadhāraṇaṭṭhena vā medhā, medhā etesaṃ atthīti medhāvī. Ñāṇagatiyā paṇḍanti gacchanti pavattantīti paṇḍitā. Buddhisampadāya samannāgatattā buddhisampannā. Saha brahmaṃ cariyaṃ uttamaṃ paṭipadaṃ carantīti sabrahmacārino. Apalokanakammādicatubbidhaṃ kammaṃ ekato karaṇavasena ekaṃ kammaṃ. Tathā pañcavidho pātimokkhuddeso ekuddeso. Samā sikkhā etesanti samasikkhā, samasikkhānaṃ bhāvo samasikkhatā. Samasikkhātātipi paṭhanti. Yesaṃ ekaṃ kammaṃ eko uddeso samasikkhatā, te sabrahmacārīti vuttaṃ hoti. ‘‘Jhānānī’’ti vattabbe jhānāti liṅgavipallāso kato. Vimokkhāti tayo vā aṭṭha vā vimokkhā. Samādhīti savitakkasavicāraavitakkavicāramattaavitakkāvicārā tayo samādhī. Samāpattiyoti suññatānimittāppaṇihitā. Abhiññāyoti cha abhiññā.
“一分”就是只有一个部分,没有第二个部分,所以叫“一分”;宣说这一分之义的言语,就是“一向说”。其余的句子也应当这样连接理解。特别是,“平等”或“周遍而住、而转起”就是“疑惑”;这里没有疑惑,所以叫“无疑惑”。只在一点上无欲,对其他也怀疑,就是“疑”;这里没有疑,所以叫“无疑”。分成两份的状态就是“二心”;这里没有二心,所以叫“无二心”。分成两份而摇晃、动摇,就是“摇摆不定”;这里没有摇摆不定,所以叫“不摇摆不定”。以决断、以规定而说的话语,就是“决定说”;也有人读作“规定说”。宣说真实、无谬、能导向出离之义的话语,就是“真实说”。“安立说”就是决断之语。所有这些,都是没有疑惑的同义词。宣说可爱且真实存在之义的话语,就是“爱语”。“敬语”也是这样。“具恭敬”:就是伴随着尊重、崇敬。“尊从”:就是依止、依附——把他人当作尊长而依止、不轻视的意思。或者,“遵从”就是信受,也就是因为谦下而听闻他人言说的意思。无论哪种解释,这都是对他人比自己优胜这种状态的称呼。伴随着尊重而行,就是“具恭敬”。伴随着依止或遵从而行,就是“具遵从”。本应说“sappatissava”,但把 ya 音或 va 音省略后,就说成“sappatissa”。殊胜、卓越的话语就是“增语”;它既是具恭敬的,又是具遵从的,所以叫“具恭敬具遵从”;“具恭敬具遵从”这个增语,就是“具恭敬具遵从增语”。在两处也都是根据同义词、变体、差异而反复说的。已证得或将会证得,就是指禅那等。巴利
Eko aṃso bhāgo, na dutiyoti ekaṃso, ekaṃsassa atthassa vacanaṃ ekaṃsavacanaṃ. Evaṃ sesesupi yojanā kātabbā. Visesato pana samaṃ, samantā vā seti pavattatīti saṃsayo, natthettha saṃsayoti nissaṃsayo. Ekasmiṃyeva anicchayatā hutvā itarampi kaṅkhatīti kaṅkhā, natthettha kaṅkhāti nikkaṅkho. Dvidhā bhāvo dvejjhaṃ, natthettha dvejjhanti advejjho. Dvidhā elayati kampetīti dveḷhakaṃ, natthettha dveḷhakanti adveḷhako. Niyogena niyamena vacanaṃ niyogavacanaṃ. Niyyogavacanantipi paṭhanti. Apaṇṇakassa aviraddhassa niyyānikassa atthassa vacanaṃ apaṇṇakavacanaṃ. Avatthāpanavacananti nicchayavacanaṃ. Sabbampi hetaṃ vicikicchābhāvassa vevacanaṃ. Piyassa atthassa sabbhāvato vacanaṃ, piyamevāti piyavacanaṃ. Tathā garuvacanaṃ. Saha gāravena garubhāvena sagāravaṃ. Patissayanaṃ patissayo paraṃ garuṃ katvā nissayanaṃ apassayananti attho. Patissavanaṃ vā patissavo, nivātavuttitāya paravacanasavananti attho. Ubhayathāpi parajeṭṭhakabhāvassetaṃ nāmaṃ. Saha gāravena vattatīti sagāravaṃ. Saha patissayena, patissavena vā vattatīti sappatissayaṃ. ‘‘Sappatissava’’nti vā vattabbe ya-kāraṃ, va-kāraṃ vā lopaṃ katvā ‘‘sappatissa’’nti vuttaṃ. Adhikaṃ visiṭṭhaṃ vacanaṃ adhivacanaṃ, sagāravañca taṃ sappatissañcāti sagāravasappatissaṃ, sagāravasappatissaṃ adhivacanaṃ sagāravasappatissādhivacanaṃ. Ubhayatthāpi vevacanavikappanānattavasena punappunaṃ etanti vuttaṃ. Patto vā pāpuṇissati vāti jhānādīniyevāti.
1 2 3 4 5