3. 随烦恼智解说的注释巴利
3. Upakkilesañāṇaniddesavaṇṇanā
154 154. 在第一六分中,吸入的开始、中间与结束:进入体内的风,以鼻尖或口鼻部位为开始,心脏为中间,肚脐为结束。禅修者以正念跟随这吸入的开始、中间与结束,因为所缘位置有种种变化,心就走向内在的散乱;那落入内在散乱的心,无法安住在单一所缘上,所以成为定的障碍。呼出的开始、中间与结束:向外出去的风,以肚脐为开始,心脏为中间,鼻尖、口鼻部位或外界的虚空为结束。这里的连接方式,应当依照前面所说的道理来理解。期盼入息即是渴爱行:观察到“此业处依于鼻风”之后,对粗粗入息的希求所成的欲求,就是渴爱的生起。渴爱生起时,无法安住在单一所缘上,所以成为定的障碍。期盼出息即是贪着:再次对入息为先的出息的希求所成的贪着。其余部分应当依照前面所说的道理来连接。被吸入冲击者:是指作了过长或过短吸入的人,由于确实存在依于吸入的身心疲劳,他因此被那吸入所刺穿、所压迫。得出息时昏醉:因为被入息压迫,对出息有乐想的人希求出息,在得到那出息时生起贪染。依于出息的(情况)也是同样的道理。巴利
154. Paṭhamacchakke assāsādimajjhapariyosānanti abbhantarapavisanavātassa nāsikaggaṃ vā mukhanimittaṃ vā ādi, hadayaṃ majjhaṃ, nābhi pariyosānaṃ. Taṃ tassa ādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchato yogissa ṭhānanānattānugamanena cittaṃ ajjhattaṃ vikkhepaṃ gacchati, taṃ ajjhattavikkhepagataṃ cittaṃ ekatte asaṇṭhahanato samādhissa paripantho. Passāsādimajjhapariyosānanti bahinikkhamanavātassa nābhi ādi, hadayaṃ majjhaṃ, nāsikaggaṃ vā mukhanimittaṃ vā bahiākāso vā pariyosānaṃ. Yojanā panettha vuttanayeneva veditabbā. Assāsapaṭikaṅkhanā nikantitaṇhācariyāti ‘‘nāsikāvātāyattamidaṃ kammaṭṭhāna’’nti sallakkhetvā oḷārikoḷārikassa assāsassa patthanāsaṅkhātā nikāmanā eva taṇhāpavatti. Taṇhāpavattiyā sati ekatte asaṇṭhahanato samādhissa paripantho. Passāsapaṭikaṅkhanā nikantīti puna assāsapubbakassa passāsassa patthanāsaṅkhātā nikanti. Sesaṃ vuttanayeneva yojetabbaṃ. Assāsenābhitunnassāti atidīghaṃ atirassaṃ vā assāsaṃ karontassa assāsamūlakassa kāyacittakilamathassa sabbhāvato tena assāsena viddhassa pīḷitassa. Passāsapaṭilābhe mucchanāti assāsena pīḷitattāyeva passāse assādasaññino passāsaṃ patthayato tasmiṃ passāsapaṭilābhe rajjanā. Passāsamūlakepi eseva nayo.
为了说明前面已经讲过的义理,对于已说的偈颂结构,随顺而行的就是“随逐”。所谓“念”,就是成为内散乱和外散乱之因的念。以这个念搅乱心,所以叫“散乱”。那是什么呢?就是入息。内在的散乱就是“内散乱”,对它的渴望就是“内散乱之渴望”;也就是说,由于不如理作意,而对造成内散乱的入息生起渴望。按照同样的道理,也应当知道对外散乱的希求。“由这些”是指由这些杂染。“当被散乱时”是指正被搅乱、正被带入散乱时。“心便不解脱”,是说心既不能决意安住于入出息所缘,也不能从敌对法中解脱。“心便不解脱,且成为依他者”,这是连接关系。“不知解脱者”,是说无论自己或他人,都如此地不知依所缘胜解的解脱与依对治的解脱。“依他者”,是指依靠他人、信受他人,他们不取自作证之智;本应说“依他缘者”,却说成“依他者”。然而其义正是如此。巴利
Vuttasseva atthassa anuvaṇṇanatthaṃ vuttesu gāthābandhesu anugacchanāti anugacchamānā. Satīti ajjhattabahiddhāvikkhepahetubhūtā sati. Vikkhipati anena cittanti vikkhepo. Ko so? Assāso. Ajjhattaṃ vikkhepo ajjhattavikkhepo, tassa ākaṅkhanā ajjhattavikkhepākaṅkhanā, asammāmanasikāravasena ajjhattavikkhepakassa assāsassa ākaṅkhanāti vuttaṃ hoti. Eteneva nayena bahiddhāvikkhepapatthanā veditabbā. Yehīti yehi upakkilesehi. Vikkhippamānassāti vikkhipiyamānassa vikkhepaṃ āpādiyamānassa. No ca cittaṃ vimuccatīti cittaṃ assāsapassāsārammaṇe ca nādhimuccati, paccanīkadhammehi ca na vimuccati. Cittaṃ no ca vimuccati parapattiyā ca hontīti sambandho. Vimokkhaṃ appajānantāti so vā añño vā ārammaṇādhimuttivimokkhañca paccanīkavimuttivimokkhañca evaṃ appajānantā. Parapattiyāti parapaccayaṃ parasaddahanaṃ arahanti, na attapaccakkhaṃ ñāṇanti ‘‘parapaccayikā’’ti vattabbe ‘‘parapattiyā’’ti vuttaṃ. Attho pana soyeva.
155 155. 在第二组六法里,“相”指的是入息和出息接触的地方。因为入息和出息在长鼻子的人身上是碰着鼻孔而流动的,在短鼻子的人身上则是碰着上唇。如果这位瑜伽行者只作意那个相,那么当他只作意相的时候,心就会在入息上摇动,不能安定下来,这就是这里的意思。他的心既然在那上面不能安定,定就不存在,所以那种摇动就是定的障碍。如果他只作意入息本身,他的心就会因为向内进入而带来散乱,不能安住在相上,因此也在相上摇动。按照这个道理,其余各项也应当这样套用理解。偈颂里说的“被散乱”,就是被弄得散乱、被引向散乱的状态。巴利
155. Dutiyacchakke nimittanti assāsapassāsānaṃ phusanaṭṭhānaṃ. Assāsapassāsā hi dīghanāsikassa nāsāpuṭaṃ ghaṭṭentā pavattanti, rassanāsikassa uttaroṭṭhaṃ. Yadi hi ayaṃ yogī taṃ nimittameva āvajjati, tassa nimittameva āvajjamānassa assāse cittaṃ vikampati, na patiṭṭhātīti attho. Tassa tasmiṃ citte appatiṭṭhite samādhissa abhāvato taṃ vikampanaṃ samādhissa paripantho. Yadi assāsameva āvajjati, tassa cittaṃ abbhantarapavesanavasena vikkhepaṃ āvahati, nimitte na patiṭṭhāti, tasmā nimitte vikampati. Iminā nayena sesesupi yojanā kātabbā. Gāthāsu vikkhippateti vikkhipīyati vikkhepaṃ āpādīyati.
156 156. 在第三组六法里,“随逐过去的心”是指:心越过接触所缘的那个点之后,还追着入息或出息跑。“落入散乱”是指:被散乱紧跟着,或者自己追上散乱、随散乱而去。“期盼未来的心”是指:心期盼、渴望还没到达接触点、还没接触到的入息或出息。“摇动”是指:因为不能安住,而被散乱摇动。“退缩”是指:由于精进力太松等而缩下来。“被懈怠随逐”是指:随顺于懒惰的状态。“被掉举所随逐”是指:随顺于散乱。“过度绷紧”是指:由于精进等用力过猛而过度亢奋。“倾向”是指:在可爱的事物上强烈地倾向、依附。“避开”是指:在不可爱的事物上被抵触,或者从那里离开,或者离开而倾向,意思是不从那里离开。“被贪随逐”是指:在这里,作意入出息相的人,在生起的喜乐上,或者在以前笑、说、玩的事物上,贪就随逐而来。“被瞋随逐”是指:在这里,作意时,心去到不可爱之处而心生忧恼,或者在以前惯行的瞋害事上,瞋就随逐而来。在偈颂中“不得定”是指:不得定。“增上心”是指:以心为首而说的增上定。巴利
156. Tatiyacchakke atītānudhāvanaṃ cittanti phusanaṭṭhānaṃ atikkamitvā gataṃ assāsaṃ vā passāsaṃ vā anugacchamānaṃ cittaṃ. Vikkhepānupatitanti vikkhepena anugataṃ, vikkhepaṃ vā sayaṃ anupatitaṃ anugataṃ. Anāgatapaṭikaṅkhanaṃ cittanti phusanaṭṭhānaṃ appattaṃ assāsaṃ vā passāsaṃ vā paṭikaṅkhamānaṃ paccāsīsamānaṃ cittaṃ. Vikampitanti tasmiṃ appatiṭṭhāneneva vikkhepena vikampitaṃ. Līnanti atisithilavīriyatādīhi saṅkucitaṃ. Kosajjānupatitanti kusītabhāvānugataṃ. Atipaggahitanti accāraddhavīriyatādīhi atiussāhitaṃ. Uddhaccānupatitanti vikkhepānugataṃ. Abhinatanti assādavatthūsu bhusaṃ nataṃ allīnaṃ. Apanatanti nirassādavatthūsu patihataṃ, tato apagataṃ vā, apagatanataṃ vā, na tato apagatanti attho. Rāgānupatitanti ettha assāsapassāsanimittaṃ manasikaroto uppannapītisukhe vā pubbe hasitalapitakīḷitavatthūsu vā rāgo anupatati. Byāpādānupatitanti ettha manasikāre nirassādagatacittassa uppannadomanassavasena vā pubbe samudāciṇṇesu āghātavatthūsu vā byāpādo anupatati. Gāthāsu na samādhiyatīti na samāhitaṃ hoti. Adhicittanti cittasīsena niddiṭṭho adhiko samādhi.
157 到这一步,已经依三组六法说明了十八种杂染。现在要显示这些杂染是定的障碍,借此说明它们的过患,所以又说了“再就入息、中间、结尾……”等话。其中,“身和心都变得躁热”是说:散乱所生的种种色法使色身剧烈动荡而躁热,散乱的持续也使心剧烈动荡而躁热。接着,以较轻的程度,说为“被摇动”“被震动”;再轻一些,说为“被颤动”“被抖动”。这就是说,强烈的、中等的、微弱的动荡都一定会发生,不可能没有动荡。“由于心之摇摆”,意思是“由于心的摇摆状态”。偈颂中“圆满未修习”是说:像那样圆满,却未修习。“被摇动”即被震动。“被颤动”即轻微地被摇动。因为前文诸盖是紧接的,所以用“这些盖”(imehi ca pana nīvaraṇehi)这一代词,表示极近。这里在总结时,因为诸盖是有间隔的,所以用“那些盖”(tehi ca pana nīvaraṇehi)这一代词,表示远指。巴利
157. Ettāvatā tīhi chakkehi aṭṭhārasa upakkilese niddisitvā idāni tesaṃ upakkilesānaṃ samādhissa paripanthabhāvasādhanena ādīnavaṃ dassento puna assāsādimajjhapariyosānantiādimāha. Tattha kāyopi cittampi sāraddhā ca hontīti vikkhepasamuṭṭhānarūpānaṃ vasena rūpakāyopi, vikkhepasantativasena cittampi mahatā khobhena khubhitā sadarathā ca honti. Tato mandatarena iñjitā kampitā, tato mandatarena phanditā calitā honti. Balavāpi majjhimopi mandopi khobho hotiyeva, na sakkā khobhena na bhavitunti vuttaṃ hoti. Cittaṃ vikampitattāti cittassa vikampitattā. Gāthāsu paripuṇṇā abhāvitāti yathā paripuṇṇā hoti, tathā abhāvitā. Iñjitoti kampito. Phanditoti mandakampito. Heṭṭhā nīvaraṇānaṃ anantarattā ‘‘imehi ca pana nīvaraṇehī’’ti (paṭi. ma. 1.153) accantasamīpanidassanavacanaṃ kataṃ. Idha pana nigamane nīvaraṇānaṃ santarattā tehi ca pana nīvaraṇehīti parammukhanidassanavacanaṃ kataṃ.
1 2 3 4 5 6