四十集·小须陀素摩本生注释疏
17. 四十集义注 · 217 段
小须陀素摩本生注释疏巴利
[525] 5. Cūḷasutasomajātakavaṇṇanā
“Āmantayāminigamanti”这一段,是世尊住在祇园精舍时,围绕出离波罗蜜所说的开示。当前这件事,和《大那罗陀迦叶本生》里的情况完全一样(本生经 2.22.1153 起)。不过在过去,波罗奈有一座叫善见的城,那里住着一位名叫梵授的国王。菩萨投生到他的正宫王后胎中,满十个月后从母胎出生。他的面容像满月一样光辉,所以人们给他取名叫“月童子”。他长大懂事以后,聪明博学,又乐于听闻、善于受持,因此大家称他为“须陀素摩”。他成年后,到塔迦尸喇学完了一切技艺,回来后继承了父亲的白伞盖王位,如法治理国家,拥有极大的权势。他有一万六千名后妃,以月天女为首。后来,随着子女渐渐增多,他对在家生活不再感到喜乐,想要进入山林出家。巴利
Āmantayāminigamanti idaṃ satthā jetavane viharanto nekkhammapāramiṃ ārabbha kathesi. Paccuppannavatthu mahānāradakassapajātakasadisameva (jā. 2.22.1153 ādayo). Atīte pana bārāṇasī sudassanaṃ nāma nagaraṃ ahosi, tattha brahmadatto nāma rājā ajjhāvasi. Bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchimhi nibbatti, dasamāsaccayena mātukucchito nikkhami. Tassa pana puṇṇacandasassirikaṃ mukhaṃ ahosi, tenassa ‘‘somakumāro’’ti nāmaṃ kariṃsu. So viññutaṃ patto sutavittako savanasīlo ahosi, tena naṃ ‘‘sutasomo’’ti sañjāniṃsu. So vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggahetvā āgato pitu santakaṃ setacchattaṃ labhitvā dhammena rajjaṃ kāresi, mahantaṃ issariyaṃ ahosi. Tassa candādevippamukhāni soḷasa itthisahassāni ahesuṃ. So aparabhāge puttadhītāhi vaḍḍhanto gharāvāse anabhirato araññaṃ pavisitvā pabbajitukāmo ahosi.
有一天,他叫来理发师,对他说:“朋友,你哪天看到我头上长了白发,就告诉我。”理发师答应了。后来,理发师看到白发,就禀告了他。国王说:“那好,朋友理发师,把它拔下来,放在我手上。”理发师用金镊子拔下白发,放在国王手上。大士看到后,心里害怕,想:“我的身体已经被衰老征服了。”他拿着那根白发,就从高楼下来,坐在大众瞻仰之处所设的国王宝座上,召集了以将军为首的八万大臣、以国师为首的六万婆罗门,以及其他许多国人、乡民、市民等大众,说道:“我头上已经长了白发,我已经是个老人了,你们要知道我打算出家。”接着说了第一首偈颂——巴利
So ekadivasaṃ kappakaṃ āmantetvā ‘‘yadā me, samma, sirasmiṃ palitaṃ passeyyāsi, tadā me āroceyyāsī’’ti āha. Kappako tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā aparabhāge palitaṃ disvā ārocetvā ‘‘tena hi naṃ, samma kappaka, uddharitvā mama hatthe patiṭṭhapehī’’ti vutte suvaṇṇasaṇḍāsena uddharitvā rañño hatthe ṭhapesi. Taṃ disvā mahāsatto ‘‘jarāya me sarīraṃ abhibhūta’’nti bhīto taṃ palitaṃ gahetvāva pāsādā otaritvā mahājanassa dassanaṭṭhāne paññatte rājapallaṅke nisīditvā senāpatippamukhāni asītiamaccasahassāni purohitappamukhāni saṭṭhibrāhmaṇasahassāni aññe ca raṭṭhikajānapadanegamādayo bahū jane pakkosāpetvā ‘‘sirasmiṃ me palitaṃ jātaṃ, ahaṃ mahallakosmi, mama pabbajitabhāvaṃ jānāthā’’ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha –
“ 我召唤城镇、朋友大臣与亲眷;
头顶已生白发,如今我欢喜出家。”巴利
‘‘Āmantayāmi nigamaṃ, mittāmacce parissaje; Sirasmiṃ palitaṃ jātaṃ, pabbajjaṃ dāni rocaha’’nti.
在这里,“我告诉你们”的意思就是“我让你们知道”。“我欢喜”的意思是:“我欢喜,请诸位尊者知道我的出家身份。”巴利
Tattha āmantayāmīti jānāpemi. Rocahanti ‘‘rocemi ahaṃ, tassa me, bhonto! Pabbajitabhāvaṃ jānāthā’’ti.
听了这话,他们当中有一人获得了自信,就说了一首偈颂——巴利
Taṃ sutvā tesu eko visāradappatto hutvā gāthamāha –
“ 你怎么对我说了这无益的话呢?大王,你在我胸口扎进了一根箭。
你有七百位妻子,她们以后会怎么样呢?”巴利
‘‘Abhuṃ me kathaṃ nu bhaṇasi, sallaṃ me deva urasi kappesi; Sattasatā te bhariyā, kathaṃ nu te tā bhavissantī’’ti.
这里,“我不损减”是指我没有损减。所谓“在胸口施行”,是说他在我胸口刺入了一支磨得极其锋利的短矛。“七百”是就同一种姓的刹帝利女子而说的。“她们将会怎样呢”意思是:你那些妻子,在你出家之后无依无靠、失去依怙,她们将怎么过活?把她们弄得无依无靠,你这样的出家实在是不应该的。巴利
Tattha abhunti avaḍḍhiṃ. Urasi kappesīti urasmiṃ sunisitadhotasattiṃ cāresi. Sattasatāti samajātikā khattiyakaññā sandhāyetaṃ vuttaṃ. Kathaṃ nu te tā bhavissantīti tā tava bhariyā tayi pabbajite anāthā nippaccayā kathaṃ bhavissanti, etā anāthā katvā tumhākaṃ pabbajjā nāma na yuttāti.
于是,大士说出第三首偈颂:巴利
Tato mahāsatto tatiyaṃ gāthamāha –
“ 那些年轻女子将被了知;她们还年轻,也会去往别处。
我因为渴望生到天界,所以才要出家。”巴利
‘‘Paññāyihinti etā, daharā aññampi tā gamissanti; Saggañca patthayāno, tena ahaṃ pabbajissāmī’’ti.
在这里,“将会被认出”是指她们会因自己的业而被认出。我对这些女子来说算什么呢?她们全都还年轻,将来若有别的国王出现,她们就会去投靠那位国王。巴利
Tattha paññāyihintīti attano kammena paññāyissanti. Ahaṃ etāsaṃ kiṃ homi, sabbāpetā daharā, yo añño rājā bhavissati, taṃ etā gamissantīti.
大臣们没办法回答菩萨,就走到菩萨的母亲那里,把这件事告诉了她。她匆匆忙忙地赶来,说:“儿啊,听说你真的想出家,是吗?”然后说了两首偈颂:巴利
Amaccādayo bodhisattassa paṭivacanaṃ dātuṃ asakkontā tassa mātu santikaṃ gantvā tamatthaṃ ārocesuṃ. Sā turitaturitā āgantvā ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, tāta, pabbajitukāmosī’’ti vatvā dve gāthāyo abhāsi –
须陀素摩啊,我得此实为不幸,竟身为汝母;
我哀泣悲号之时,汝竟无顾无恋,决然出家,殿下。巴利
‘‘Dulladdhaṃ me āsi sutasoma, yassa te homahaṃ mātā; Yaṃ me vilapantiyā, anapekkho pabbajasi deva.
“ 须陀素摩啊,生下你对我真是不幸。
我在这里哭喊哀叹,你却毫无牵挂地出家去了,天人啊。”巴利
‘‘Dulladdhaṃ me āsi sutasoma, yaṃ taṃ ahaṃ vijāyissaṃ; Yaṃ me vilapantiyā, anapekkho pabbajasi devā’’ti.
这里说的“得得不好”,是指:我生下你这样一个卑劣的儿子,这份所得就是得得不好。所谓“对我来说……因为”,是说:你在我用种种方式哭泣哀求的时候,还是想要出家,正因为这个原因,我得到这样一个儿子,就叫做得得不好。巴利
Tattha dulladdhanti yaṃ etaṃ mayā labhantiyā puttaṃ jammaṃ laddhaṃ dulladdhaṃ. Yaṃ meti yena kāraṇena mayi nānappakārakaṃ vipalantiyā tvaṃ pabbajituṃ icchasi, tena kāraṇena tādisassa puttassa labhanaṃ mama dulladdhaṃ nāmāti.
尽管母亲这样悲叹哭诉,菩萨却什么也没对她说。母亲哭过喊过之后,自己退到了一旁。然后有人把这件事禀告了他的父亲。父亲赶来后,先说了这样一首偈颂——巴利
Bodhisatto evaṃ paridevamānāyapi mātarā saddhiṃ kiñci na kathesi. Sā roditvā kanditvā sayameva ekamantaṃ aṭṭhāsi. Athassa pitu ārocesuṃ. So āgantvā ekaṃ tāva gāthamāha –
“ 须陀素摩,这所谓的法到底是什么?出家又到底是什么?
你竟然丢下我们这些老人不管,毫无牵挂地出家去了,天人啊!”巴利
‘‘Ko nāmeso dhammo, sutasoma kā ca nāma pabbajjā; Yaṃ no amhe jiṇṇe, anapekkho pabbajasi devā’’ti.
这里,所谓“你竟不顾我们”,意思是:你身为我们的儿子,在我们年老、正需要人照顾的时候,不但不照顾我们,反而像把石头推下悬崖一样把我们抛弃,毫无牵挂地出家去了。所以我才对你说:“你这也算是什么法呢?”这就是我这句话的意思。巴利
Tattha yaṃ no amheti yaṃ tvaṃ amhākaṃ putto samāno amhe jiṇṇe paṭijaggitabbakāle appaṭijaggitvā papāte silaṃ pavaṭṭento viya chaḍḍetvā anapekkho pabbajasi, tena taṃ vadāmi ko nāmeso tava dhammoti adhippāyo.
须陀素摩听了这话,沉默不语。这时他父亲对他说:“亲爱的须陀素摩,就算你对父母没有感情,可你还有许多年幼的儿女,没有你他们就活不下去。等他们长大成人,你再去出家吧。”说完,便说出第七首偈颂——巴利
Taṃ sutvā mahāsatto tuṇhī ahosi. Atha naṃ pitā, ‘‘tāta sutasoma, sacepi te mātāpitūsu sineho natthi, puttadhītaro te bahū taruṇā, tayā vinā vattituṃ na sakkhissanti, tesaṃ vuḍḍhippattakāle pabbajissasī’’ti vatvā sattamaṃ gāthamāha –
“ 汝有众多子,年幼未及青春;
不见娇儿与父,我料彼等陷苦。”巴利
‘‘Puttāpi tuyhaṃ bahavo, daharā appattayobbanā; Mañjū tepitaṃ apassantā, maññe dukkhaṃ nigacchantī’’ti.
在这里,“可爱”是指言语甜美。“必将遭受”意思是:我想他们将会得到身苦和心苦。巴利
Tattha mañjūti madhuravacanā. Nigacchantīti nigacchissanti kāyikacetasikadukkhaṃ paṭilabhissantīti maññāmi.
听了这话,大士说了一首偈颂——巴利
Taṃ sutvā mahāsatto gāthamāha –
“ 还有我的这些年幼、尚未成年的孩子们;
你们所有人,连同你们可爱的(言语甜美的)样子,就算长久地待着,也终究是会坏灭的。”巴利
‘‘Puttehi ca me etehi, daharehi appattayobbanehi; Mañjūhi sabbehipi tumhehi, cirampi ṭhatvā vināsabhāvo’’ti.
在这里,“你们所有人”这个说法,孩子啊,并不只是指儿子们,而是说包括你们和其他一切诸行在内,即使长久存在、经过极其漫长的时间,也注定会毁灭。因为在整个世间聚落中,连一个诸行都找不到可称为恒常的。巴利
Tattha sabbehipi tumhehīti, tāta, na kevalaṃ putteheva, atha kho tumhehipi aññehipi sabbasaṅkhārehi ciraṃ ṭhatvāpi dīghamaddhānaṃ ṭhatvāpi vināsabhāvova niyato. Sakalasmimpi hi lokasannivāse ekasaṅkhāropi nicco nāma natthīti.
大士就这样对父亲说法。父亲听完他说法后,沉默不语。接着,有人把这件事告诉了他的七百位妻子。她们从高楼下来,走到他身边,抱住他的脚踝,一边悲泣一边说出偈颂——巴利
Evaṃ mahāsatto pitu dhammakathaṃ kathesi. So tassa dhammakathaṃ sutvā tuṇhī ahosi. Athassa sattasatānaṃ bhariyānaṃ ārocayiṃsu. Tā ca pāsādā oruyha tassa santikaṃ gantvā gopphakesu gahetvā paridevamānā gāthamāhaṃsu –
“ 莫非你的心已碎裂?抑或你对我等毫无悲悯?
我等这般哀泣哭号,你却无牵无挂,出家而去,大王。”巴利
‘‘Chinnaṃ nu tuyhaṃ hadayaṃ, adu te karuṇā ca natthi amhesu; Yaṃ no vikandantiyo, anapekkho pabbajasi devā’’ti.
这句话的意思是:主人须陀素摩啊,你让我们成了寡妇就离开了。因为你对我们的爱连一丁点都没有,所以你的心已经对我们断了?还是因为你没有悲悯,所以根本没有慈爱,才抛下这样哀哭的我们,出家去了?巴利
Tassattho – sāmi sutasoma, amhe vidhavā katvā gacchantassa appamattakassapi sinehassa abhāvena tava hadayaṃ amhesu chinnaṃ nu, udāhu karuṇāya abhāvena kāruññaṃ vā natthi, yaṃ no evaṃ vikandantiyo pahāya pabbajasīti.
大士听到她们在脚边辗转悲泣的声音后,紧接着说了一首偈颂:巴利
Mahāsatto tāsaṃ pādamūle parivattitvā paridevamānānaṃ paridevanasaddaṃ sutvā anantaraṃ gāthamāha –
“ 我的心并没有破碎,我对你们也怀有悲悯;
我因为向往天界,所以要去出家。”巴利
‘‘Na ca mayhaṃ chinnaṃ hadayaṃ, atthi karuṇāpi mayhaṃ tumhesu; Saggañca patthayāno, tena ahaṃ pabbajissāmī’’ti.
在这里,“天界”是指:我渴望天界,又因为佛陀等人赞叹出家这件事,所以我要出家,你们不要担心——他这样安慰了她们。巴利
Tattha saggañcāti ahaṃ saggañca patthayanto yasmā ayaṃ pabbajjā nāma buddhādīhi vaṇṇitā, tasmā pabbajissāmi, tumhe mā cintayitthāti tā assāsesi.
于是人们禀报了他的正宫夫人。她虽然身怀六甲、身子沉重,还是赶了过来,向大士顶礼之后,站在一旁,说了三首偈颂——巴利
Athassa aggamahesiyā ārocesuṃ. Sā garubhārā paripuṇṇagabbhāpi samānā āgantvā mahāsattaṃ vanditvā ekamantaṃ ṭhitā tisso gāthāyo abhāsi –
须陀素摩,我得到你真是恶缘,我是你的妻;
我哀哀哭诉之时,大王啊,你竟毫不顾恋,出家而去。巴利
‘‘Dulladdhaṃ me āsi sutasoma, yassa te ahaṃ bhariyā; Yaṃ me vilapantiyā, anapekkho pabbajasi deva.
须陀素摩啊,我成了你的妻子,真是我的一大不幸。
当我腹中怀有结生之胎的时候,你就毫无牵挂地出家了,大王。巴利
‘‘Dulladdhaṃ me āsi sutasoma, yassa te ahaṃ bhariyā; Yaṃ me kucchipaṭisandhiṃ, anapekkho pabbajasi deva.
“ 我的胎儿已经成熟了,一直待在肚子里,直到我把他生下来。
别让我一个人当了寡妇,以后又看见那些苦。”巴利
‘‘Paripakko me gabbho, kucchigato yāva naṃ vijāyāmi; Māhaṃ ekā vidhavā, pacchā dukkhāni addakkhi’’nti.
在这里,所谓“我所得到的”:我哭泣哀叹时,你却毫不在意地出了家;因此,那份我从你那里得到的首席王后之位,实在得之无益。第二首偈颂的意思是:你抛下怀着身孕的我,毫不在意地出了家;因此,我得到的那个妻子身份,也是得之无益。“直到……”的意思是:直到我把那个孩子生下来——在这之前,请你忍耐一下。巴利
Tattha yaṃ meti yasmā mama vilapantiyā tvaṃ anapekkho pabbajasi, tasmā yaṃ mayā tava santikā aggamahesiṭṭhānaṃ laddhaṃ, taṃ dulladdhameva āsi. Dutiyagāthāya yasmā maṃ tvaṃ kucchipaṭisandhiṃ pahāya anapekkho pabbajasi, tasmā yaṃ mayā tava bhariyattaṃ laddhaṃ, taṃ dulladdhaṃ meti attho. Yāva nanti yāvāhaṃ taṃ gabbhaṃ vijāyāmi, tāva adhivāsehīti.
于是,大士说了一首偈颂:巴利
Tato mahāsatto gāthamāha –
“ 你的胎儿已经成熟,待在肚子里,来吧,你现在就把他生下来;
我要舍弃这个相貌圆满无缺的儿子,然后去出家。”巴利
‘‘Paripakko te gabbho, kucchigato iṅgha tvaṃ vijāyassu; Puttaṃ anomavaṇṇaṃ, taṃ hitvā pabbajissāmī’’ti.
在这里,贤善的夫人啊,我知道你怀的胎已经成熟了。你分娩时会生一个儿子,不是女儿。愿你平安生下这个儿子。而我会舍弃你和这个儿子,去出家。巴利
Tattha puttanti, bhadde, tava gabbho paripakkoti jānāmi, tvaṃ pana vijāyamānā puttaṃ vijāyissasi, na dhītaraṃ, sā tvaṃ sotthinā vijāyassu puttaṃ, ahaṃ pana saddhiṃ tayā taṃ puttaṃ hitvā pabbajissāmiyevāti.
她听了他的话,却没办法把悲伤压下去,说道:“大王,从今往后,我们再也没有什么幸福可言了。”她双手捂着胸口,眼泪直流,放声大哭。这时,大士为了安慰她,说了一首偈颂——巴利
Sā tassa vacanaṃ sutvā sokaṃ sandhāretuṃ asakkontī ‘‘ito dāni paṭṭhāya, deva, amhākaṃ sirī nāma natthī’’ti ubhohi hatthehi hadayaṃ dhārayamānā assūni muñcantī mahāsaddena paridevi. Atha naṃ samassāsento mahāsatto gāthamāha –
“ 莫啼哭,你月容者;莫悲戚,你林暗眼者。
登上殊胜楼阁吧,我无所眷恋,就此离去。”巴利
‘‘Mā tvaṃ cande rudi, mā soci vanatimiramattakkhi; Āroha varapāsādaṃ, anapekkho ahaṃ gamissāmī’’ti.
在这里,“月妃啊,不要哭泣”意思是:贤善的月天女,你不要哭,也不要悲伤。“林荫眼”是指眼睛像山耳花一样。不过在圣典中,这句写作“黑檀红褐眼”,意思是她的双眼像黑檀花一样呈红褐色。巴利
Tattha mā tvaṃ cande rudīti, bhadde candādevi, tvaṃ mā rodi mā soci. Vanatimiramattakkhīti girikaṇṇikapupphasamānanette. Pāḷiyaṃ pana ‘‘koviḷāratambakkhī’’ti likhitaṃ, tassā koviḷārapupphaṃ viya tambanetteti attho.
她听完他的话,站都站不住了,就爬上高楼,坐在那里哭。这时,菩萨的长子看见她,问道:“我母亲为什么坐在那儿哭呢?”于是说了一首偈颂:巴利
Sā tassa vacanaṃ sutvā ṭhātuṃ asakkontī pāsādaṃ āruyha rodamānā nisīdi. Atha naṃ bodhisattassa jeṭṭhaputto disvā ‘‘kiṃ nu kho me mātā rodantī nisinnā’’ti taṃ pucchanto gāthamāha –
“ 妈妈,是谁惹你生气了?你为什么哭,还这样死死盯着我?
我杀哪个不该杀的人呢?就在亲人们正看着的时候。”巴利
‘‘Ko taṃ amma kopesi, kiṃ rodasi pekkhasi ca maṃ bāḷhaṃ; Kaṃ avajjhaṃ ghātemi, ñātīnaṃ udikkhamānāna’’nti.
在这里,“谁激怒了你?”意思是:“妈妈!到底是谁惹你生气了?谁做了让你不高兴的事?”“你还看着”意思是:“你一直盯着我看,为什么要哭?”这就是问话的用意。“我该杀哪个不该杀的人?”意思是:“就算是根本不该杀的人,当着正望着我的亲族的面,我该杀谁?告诉我吧!”他这样问道。巴利
Tattha kopesīti, amma! Ko nāma taṃ kopesi, ko te appiyaṃ akāsi. Pekkhasi cāti maṃ bāḷhaṃ pekkhantī kiṃkāraṇā rodasīti adhippāyo. Kaṃ avajjhaṃ ghātemīti aghātetabbampi kaṃ ghātemi attano ñātīnaṃ udikkhamānānaññeva, akkhāhi meti pucchati.
于是,天女说了一首偈颂:巴利
Tato devī gāthamāha –
“ 孩子啊,那个征服者触怒了我,他是不可能被杀死的。
孩子,你父亲曾对我说:我将无牵挂地离去。”巴利
‘‘Na hi so sakkā hantuṃ, vijitāvī yo maṃ tāta kopesi; Pitā te maṃ tāta avaca, anapekkho ahaṃ gamissāmī’’ti.
孩子,在这里,“征服者”的意思是:那个在这大地上征服一切的人激怒了我,他用不友善的言行把愤怒和悲伤灌进了我的心里。你杀不了他。孩子,因为你的父亲曾对我说:“我要舍弃王位的荣耀和你,进入森林出家。”这就是我哭泣的原因。巴利
Tattha vijitāvīti, tāta, yo maṃ imissā pathaviyā vijitāvī kopesi, appiyasamudācārena me hadaye kopañca sokañca pavesesi, so tayā hantuṃ na sakkā, mañhi, tāta, tava pitā ‘‘ahaṃ rajjasiriñca tañca pahāya araññaṃ pavisitvā pabbajissāmī’’ti avaca, idaṃ me rodanakāraṇanti.
他听了她的话,悲叹道:“母亲啊!你到底在说什么?若真是这样,我们岂不是成了无依无靠的人了?”于是说了这首偈颂:巴利
So tassā vacanaṃ sutvā ‘‘amma! Kiṃ nāma tvaṃ kathesi, nanu evaṃ sante mayaṃ anāthā nāma bhavissāmā’’ti paridevanto gāthamāha –
“ 过去我常常前往园林,也去和醉象搏斗;
须陀素摩已经出家了,我现在该怎么办才好?”巴利
‘‘Yohaṃ pubbe niyyāmi, uyyānaṃ mattakuñjare ca yodhemi; Sutasome pabbajite, kathaṃ nu dāni karissāmī’’ti.
它的意思是:从前我登上由四匹良马驾驭、装饰着各种装饰的车乘前往园林,还与醉象搏斗,又跟别人一起玩赛马之类的游戏来自娱;如今须陀素摩已经出家,我该怎么办呢?巴利
Tassattho – yo ahaṃ pubbe catuājaññayuttaṃ sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ rathaṃ abhiruyha uyyānaṃ gacchāmi, mattakuñjare ca yodhemi, aññehi ca assakīḷādīhi kīḷāmi, svāhaṃ idāni sutasome pabbajite kathaṃ karissāmīti?
那时,他七岁的弟弟看到他们两个都在哭,就走到母亲跟前问:“妈妈!你们为什么哭呢?”听完事情的原委后,他说:“那就别哭了,我不会让父亲出家的。”他这样安慰了两人之后,就和保姆一起从高楼下来,走到父亲那里,紧紧抓住父亲的脖子说:“父亲!听说你要抛下不情愿的我们出家,我不让你出家!”接着说了这首偈颂:巴利
Athassa kaniṭṭhabhātā sattavassiko te ubhopi rodante disvā mātaraṃ upasaṅkamitvā, ‘‘amma! Kiṃkāraṇā tumhe rodathā’’ti pucchitvā tamatthaṃ sutvā ‘‘tena hi mā rodatha, ahaṃ tātassa pabbajituṃ na dassāmī’’ti ubhopi te assāsetvā dhātiyā saddhiṃ pāsādā oruyha pitu santikaṃ gantvā, ‘‘tāta, tvaṃ kira amhe akāmake pahāya ‘pabbajāmī’ti vadasi, ahaṃ te pabbajituṃ na dassāmī’’ti pitaraṃ gīvāya daḷhaṃ gahetvā gāthamāha –
“ 我的母亲在哭泣,大哥也不情愿;
我甚至要抓住你的手,你绝不会在我们不情愿的情况下离去。”巴利
‘‘Mātucca me rudantyā, jeṭṭhassa ca bhātuno akāmassa; Hatthepi te gahessaṃ, na hi gacchasi no akāmāna’’nti.
菩萨心想:“这个人正在妨碍我,到底该用什么办法让他退回去呢?”然后他看了看乳母,说:“乳母啊,这串成堆的宝珠饰品就给你吧,把孩子带走,别妨碍我。”他自己没办法用手把孩子拉走,就答应给她好处,说了一首偈颂:巴利
Mahāsatto cintesi – ‘‘ayaṃ me paripanthaṃ karoti, kena nu kho naṃ upāyena paṭikkamāpeyya’’nti. Tato dhātiṃ oloketvā, ‘‘amma! Dhāti handimaṃ maṇikkhandhapiḷandhanaṃ, taveso hotu hatthe, puttaṃ apanehi, mā me antarāyaṃ karī’’ti sayaṃ puttaṃ hatthe gahetvā apanetuṃ asakkonto tassā lañjaṃ paṭijānetvā gāthamāha –
“ 乳母,你起来,带这孩子到别处玩去;
别妨碍我,我正想求生到天界呢。”巴利
‘‘Uṭṭhehi tvaṃ dhāti, imaṃ kumāraṃ ramehi aññattha; Mā me paripanthamakāsi, saggaṃ mama patthayānassā’’ti.
在这里,所谓“这个男孩”,意思是:喂,乳母啊!你起来,把这个男孩带走,回来拿这颗宝珠,到别的地方去逗他开心。巴利
Tattha imaṃ kumāranti, amma! Dhāti tvaṃ uṭṭhehi, imaṃ kumāraṃ apanetvā āgantvā imaṃ maṇiṃ gahetvā aññattha naṃ abhiramehīti.
她拿到报酬后,把男孩哄好,带着他去了别的地方,一边悲叹一边说出这首偈颂:巴利
Sā lañjaṃ labhitvā kumāraṃ saññāpetvā ādāya aññattha gantvā paridevamānā gāthamāha –
“ 不如把这颗明珠送出去吧,它现在对我还有什么用呢?
须陀素摩已经出家了,我还要它做什么呢?”巴利
‘‘Yaṃ nūnimaṃ dadeyyaṃ pabhaṅkaraṃ, ko nu me imināttho; Sutasome pabbajite, kiṃ nu menaṃ karissāmī’’ti.
这段话的意思是:我本来可以把这颗为了当报酬而拿来的、光芒四射、色泽美妙的宝珠送给他,可是须陀素摩王已经出家了,这宝珠对我还有什么用呢?我拿它又能做什么呢?等他出家以后,我虽然会得到这颗宝珠,可就算得到了,又能拿它做什么呢?你们看看我干的这叫什么事吧。巴利
Tassattho – yaṃ nūna ahaṃ imaṃ lañjatthāya gahitaṃ pabhaṅkaraṃ suppabhāsaṃ maṇiṃ dadeyyaṃ, ko nu mayhaṃ sutasomanarinde pabbajite iminā attho, kiṃ nu menaṃ karissāmi, ahaṃ tasmiṃ pabbajite imaṃ labhissāmi, labhantīpi ca kiṃ nu kho etaṃ karissāmi, passatha me kammanti.
这时,大士军护心想:“这位国王大概是觉得‘我家里钱财太少’,我要跟他讲讲财富有多丰厚。”于是他起身行礼,说了这首偈子:巴利
Tato mahāsenagutto cintesi – ‘‘ayaṃ rājā ‘‘gehe me dhanaṃ manda’nti saññaṃ karoti maññe, bahubhāvamassa kathessāmī’’ti. So uṭṭhāya vanditvā gāthamāha –
216 第216段没有可翻译的巴利文内容。巴利
216.
“ 你的仓库很大,你的粮仓也装得满满的;
大地已经被你征服了,尽情享受吧,不要出家,陛下。”巴利
‘‘Koso ca tuyhaṃ vipulo, koṭṭhāgārañca tuyhaṃ paripūraṃ; Pathavī ca tuyhaṃ vijitā, ramassu mā pabbaji devā’’ti.
听了这话,大士说了一首偈颂——巴利
Taṃ sutvā mahāsatto gāthamāha –
“ 我的财宝多得数不清,我的粮仓也装得满满当当;
大地已经被我征服,我要舍弃它去出家。”巴利
‘‘Koso ca mayhaṃ vipulo, koṭṭhāgārañca mayhaṃ paripūraṃ; Pathavī ca mayhaṃ vijitā, taṃ hitvā pabbajissāmī’’ti.
听了这话,等那人离开后,名叫“家族增长”的长者起身行礼,说了这首偈颂:巴利
Taṃ sutvā tasmiṃ apagate kulavaḍḍhanaseṭṭhi nāma uṭṭhāya vanditvā gāthamāha –
“ 大王,我也有大量财富,连数都数不过来;
我把这一切全都给你,你尽情享乐吧,不要出家!”巴利
‘‘Mayhampi dhanaṃ pahūtaṃ, saṅkhyātuṃ nopi deva sakkomi; Taṃ te dadāmi sabbampi, ramassu mā pabbaji devā’’ti.
听了这话,大士说了一首偈颂——巴利
Taṃ sutvā mahāsatto gāthamāha –
“ 我知道财富很多,库拉瓦达那啊,也受到你的恭敬;
我因为渴望生到天界,所以才要出家。”巴利
‘‘Jānāmi dhanaṃ pahūtaṃ, kulavaḍḍhana pūjito tayā casmi; Saggañca patthayāno, tena ahaṃ pabbajissāmī’’ti.
听了这话,等家族增长者离开后,大士把弟弟善授叫来,对他说:贤弟,我就像被关进笼子的野鸡一样烦躁不安,对居家生活的不喜乐压住了我,今天我就出家,你来接管这个王国吧。这样把王位交托出去后,他说了一首偈颂:巴利
Taṃ sutvā kulavaḍḍhane apagate mahāsatto somadattaṃ kaniṭṭhabhātaraṃ āmantetvā, ‘‘tāta, ahaṃ pañjarapakkhitto vanakukkuṭo viya ukkaṇṭhito, maṃ gharāvāse anabhirati abhibhavati, ajjeva pabbajissāmi, tvaṃ imaṃ rajjaṃ paṭipajjā’’ti rajjaṃ niyyādento gāthamāha –
“ 我已经极度疲惫,索玛达塔啊,不乐侵袭着我;
就算我有再多的障碍,我今天也一定要出家。”巴利
‘‘Ukkaṇṭhitosmi bāḷhaṃ, arati maṃ somadatta āvisati; Bahukāpi me antarāyā, ajjevāhaṃ pabbajissāmī’’ti.
他听了这话之后,那个也想出家的人为了说明自己的心意,就说了另一首偈颂:巴利
Taṃ sutvā sopi pabbajitukāmo taṃ dīpento itaraṃ gāthamāha –
“ 这个正是你所欢喜的,须陀素摩,今天你就出家吧;
我也要出家,没有你,我实在待不下去。”巴利
‘‘Idañca tuyhaṃ rucitaṃ, sutasoma ajjeva dāni tvaṃ pabbaja; Ahampi pabbajissāmi, na ussahe tayā vinā ahaṃ ṭhātu’’nti.
于是那人拒绝了他,说出半首偈颂:巴利
Atha naṃ so paṭikkhipitvā upaḍḍhaṃ gāthamāha –
“ 你确实不能出家,因为城里和乡下都不会再烧火做饭了。”巴利
‘‘Na hi sakkā pabbajituṃ, nagare na hi paccati janapade cā’’ti.
在这里,“不被烧煮”的意思是:他们一听到我出家的想法,眼下在这十二由旬大的善见城以及整个国土之内,就没人烧火做饭了;没有人会在灶上点火。可要是我们两个都出家了,国中的百姓就会变得像无依无靠的人一样。所以,你确实不能出家,只有我一个人出家。巴利
Tattha na hi paccatīti idāneva tāva mama pabbajjādhippāyaṃ sutvāva imasmiṃ dvādasayojanike sudassananagare ca sakalajanapade ca na paccati, koci uddhane aggiṃ na jāleti, amhesu pana dvīsu pabbajitesu anāthāva raṭṭhavāsino bhavissanti, tasmā na hi sakkā tayā pabbajituṃ, ahameva pabbajissāmīti.
听了这话,大众在大士的脚边翻滚着,一边悲泣一边说出半首偈颂——巴利
Taṃ sutvā mahājano mahāsattassa pādamūle parivattitvā paridevanto upaḍḍhagāthamāha –
‘‘Sutasome pabbajite, kathaṃ nu dāni karissāmā’’ti.
于是,大士对大众说法:“好了,别悲伤了。就算我长久住世,也终究会和你们分离,因为已生起的诸行确实没有恒常可言。”巴利
Tato mahāsatto ‘‘alaṃ mā socayittha, ahaṃ cirampi ṭhatvā tumhehi vinā bhavissāmi, uppannasaṅkhāro hi nicco nāma natthī’’ti mahājanassa dhammaṃ kathento āha –
我想,这生命像在滤器中被耗尽的一小摊水。
生命如此极其短暂,根本不是可以放逸的时候。巴利
‘‘Upanīyatidaṃ maññe, parittaṃ udakaṃva caṅkavāramhi; Evaṃ suparittake jīvite, na ca pamajjituṃ kālo.
我想,这就像滤器里的一点点水,很快就会被弄干。
生命如此短暂,愚痴的人却还在放逸。巴利
‘‘Upanīyatidaṃ maññe, parittaṃ udakaṃva caṅkavāramhi; Evaṃ suparittake jīvite, andhabālā pamajjanti.
“ 彼等增长地狱、畜生道与饿鬼界;
为渴爱缚所缚,复增长阿修罗众。”巴利
‘‘Te vaḍḍhayanti nirayaṃ, tiracchānayoniñca pettivisayañca; Taṇhāya bandhanabaddhā, vaḍḍhenti asurakāya’’nti.
在这里,“这生命正被带到近前”,孩子,我的理解是:“这生命正在被带到近前。”在其他经里,upaniyati 这个词是“归纳、引向”的意思,但在这里是“耗尽”的意思。所以,就像少量的水被倒进染匠的碱液轮里,很快就耗尽了,生命也是这样。在如此短暂的生命中,众生执取那一点点寿行而活着,现在绝不是放逸、不修福德的时候,而应当精勤不放逸——这就是这里的义理。愚痴的人放逸:他们像是不会老、不会死一样,又像跳进粪泥的猪一样,沉溺在欲乐的淤泥中,这就是放逸。增长阿修罗众:意思是他们也增长黑耳阿修罗这一类。巴利
Tattha upanīyatidaṃ maññeti, tāta, ‘‘idaṃ jīvitaṃ upanīyatī’’ti ahaṃ maññāmi. Aññesu suttesu upasaṃharaṇattho upaniyyanattho, idha pana pariyādānattho. Tasmā yathā parittaṃ udakaṃ rajakānaṃ khāracaṅkavāre pakkhittaṃ sīghaṃ pariyādiyati, tathā jīvitampi. Evaṃ suparittake jīvite taṃ parittakaṃ āyusaṅkhāraṃ gahetvā vicarantānaṃ sattānaṃ na puññakiriyāya pamajjituṃ kālo, appamādova kātuṃ vaṭṭatīti ayamettha attho. Andhabālā pamajjantīti ajarāmarā viya hutvā gūthakalale sūkarā viya hutvā kāmapaṅke nimujjantā pamajjanti. Asurakāyanti kāḷakañjikaasurayoniñca vaḍḍhentīti attho.
大士这样为大众说法之后,登上名叫“古”的宫殿,站在第七层,用剑割下自己的顶髻,说:“我跟你们再也没有任何关系了,你们自己选一位国王吧!”说完就把连着头巾的顶髻扔进人群中间。大众接住顶髻,在地上翻来滚去地痛哭。那个地方顿时扬起一大片尘土。退到一旁站着的人们看到这情景,心想:“一定是国王割下顶髻,把连着头巾的顶髻扔进了人群里,所以宫殿附近才扬起这阵尘土。”他们一边悲叹,一边说出下面这首偈颂:巴利
Evaṃ mahāsatto mahājanassa dhammaṃ desetvā pubbakaṃ nāma pāsādaṃ āruyha sattamāya bhūmiyā ṭhito khaggena cūḷaṃ chinditvā ‘‘ahaṃ tumhākaṃ kiñci na homi, attano rājānaṃ gaṇhathā’’ti saveṭhanaṃ cūḷaṃ mahājanassa antare khipi. Taṃ gahetvā mahājano bhūmiyaṃ parivaṭṭento parivaṭṭento paridevi. Tasmiṃ ṭhāne mahantaṃ rajaggaṃ uṭṭhahi. Paṭikkamitvā ṭhitajano taṃ oloketvā ‘‘raññā cūḷaṃ chinditvā saveṭhanā cūḷā mahājanassa antare khittā bhavissati, tenāyaṃ pāsādassa avidūre rajavaṭṭi uggatā’’ti paridevanto gāthamāha –
“ 旧宫不远处,尘土飞扬;
我想,那位有名望的法王,头发确实已被剃落。”巴利
‘‘Ūhaññate rajaggaṃ avidūre, pubbakamhi ca pāsāde; Maññe no kesā chinnā, yasassino dhammarājassā’’ti.
其中,“ūhaññateti”的意思是“他扬起、他站起”。“rajagga”指“尘柱”。“avidūre”是说离我们站的地方不远。“pubbakamhī”指在旧宫殿附近。“maññe no”是说我们心想:我们法王的头发将会被剃掉。巴利
Tattha ūhaññateti uṭṭhahati. Rajagganti rajakkhandho. Avidūreti ito amhākaṃ ṭhitaṭṭhānato avidūre. Pubbakamhīti pubbakapāsādassa samīpe. Maññe noti amhākaṃ dhammarājassa kesā chinnā bhavissantīti maññāma.
大士派了一个侍从,让人取来出家的用具,又叫理发师给他剃掉头发和胡须,把身上的装饰全扔在卧榻上,撕下红布的布条,把那些染成袈裟色的布穿上,把陶钵挂在左肩上,拿起锡杖,在大平台上走来走去经行,然后走下高楼,走上城中的街道。可是他一路上走,竟然没有一个人认得出他。这时,七百位刹帝利少女登上高楼,没看见他本人,只看见那些珠宝首饰,就下楼走到其余一万六千个女人那里,放声哭喊:“我们心爱的丈夫——须陀素摩大王出家了!”她们就这样大哭着往外走。就在那一刻,大众才知道国王已经出家。整座城都骚动起来,大家纷纷说:“听说咱们的国王出家了!”人们聚集在王宫门口,又喊着“国王会在这里,会在那里”,跑到高楼等国王以前受用的地方去找,却怎么也找不到国王——巴利
Mahāsatto paricārikaṃ pesetvā pabbajitaparikkhāre āharāpetvā kappakena kesamassuṃ ohārāpetvā alaṅkāraṃ sayanapiṭṭhe pātetvā rattapaṭānaṃ dasāni chinditvā tāni kāsāyāni nivāsetvā mattikāpattaṃ vāmaaṃsakūṭe laggetvā kattaradaṇḍaṃ ādāya mahātale aparāparaṃ caṅkamitvā pāsādā otaritvā antaravīthiṃ paṭipajji. Gacchantaṃ pana naṃ na koci sañjāni. Athassa sattasatā khattiyakaññā pāsādaṃ abhiruhitvā taṃ adisvā ābharaṇabhaṇḍameva disvā otaritvā avasesānaṃ soḷasasahassānaṃ itthīnaṃ santikaṃ gantvā ‘‘amhākaṃ piyasāmiko sutasomamahissaro pabbajito’’ti mahāsaddena paridevamānāva bahi nikkhamiṃsu. Tasmiṃ khaṇe mahājano tassa pabbajitabhāvaṃ aññāsi, sakalanagaraṃ saṅkhubhitvā ‘‘rājā kira no pabbajito’’ti rājadvāre sannipati, mahājano ‘‘idha rājā bhavissati, ettha bhavissatī’’ti pāsādādīni rañño paribhogaṭṭhānāni gantvā rājānaṃ adisvā –
这是他的宫殿,到处撒满了金色的花环。
国王曾在这里漫步,被后宫嫔妃和宫女们簇拥着。巴利
‘‘Ayamassa pāsādo, sovaṇṇapupphamālyavītikiṇṇo; Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo itthāgārehi.
这是他的宫殿,到处撒满了金花环。
国王曾在那里游历,被亲族大众簇拥着。巴利
‘‘Ayamassa pāsādo, sovaṇṇapupphamālyavītikiṇṇo; Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo ñātisaṅghena.
这是他的尖顶楼阁,铺满了金花环。
国王曾在那里四处游走,被后宫妃嫔们围绕着。巴利
‘‘Idamassa kūṭāgāraṃ, sovaṇṇapupphamālyavītikiṇṇaṃ; Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo itthāgārehi.
这是他的尖顶宫殿,到处铺满金花环。
国王曾在那里游历,被亲族大众簇拥着。巴利
‘‘Idamassa kūṭāgāraṃ, sovaṇṇapupphamālyavītikiṇṇaṃ; Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo ñātisaṅghena.
这是他的无忧园,繁花盛开,一年四季都赏心悦目。
国王曾在那里游逛,被后宫的嫔妃侍女们簇拥着。巴利
‘‘Ayamassa asokavanikā, supupphitā sabbakālikā rammā; Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo itthāgārehi.
这是他的无忧林,繁花盛开,四季常美,令人心旷神怡;
国王曾在那里游历,身边簇拥着亲族大众。巴利
‘‘Ayamassa asokavanikā, supupphitā sabbakālikā rammā; Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo ñātisaṅghena.
这是他的园林,花朵盛放,四季常开,美丽动人;
国王曾在那里游走,被后宫嫔妃和侍女们簇拥着。巴利
‘‘Idamassa uyyānaṃ, supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ; Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo itthāgārehi.
这是他的园林,繁花盛放,四季常开,令人心旷神怡。
国王曾在那里游逛,被亲族大众簇拥着。巴利
‘‘Idamassa uyyānaṃ, supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ; Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo ñātisaṅghena.
这是他的迦尼迦罗林,终年繁花盛开,美丽怡人;
国王曾在那里游逛,身边簇拥着后宫的嫔妃侍女。巴利
‘‘Idamassa kaṇikāravanaṃ, supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ; Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo itthāgārehi.
这是他的迦尼迦罗林,终年繁花盛开,美丽怡人;
国王曾在那里巡游,被亲族大众簇拥着。巴利
‘‘Idamassa kaṇikāravanaṃ, supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ; Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo ñātisaṅghena.
这是他的波吒厘林,繁花盛开,四季常美,令人心旷神怡;
国王曾在那里游逛,身边簇拥着后宫的嫔妃侍女们。巴利
‘‘Idamassa pāṭalivanaṃ, supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ; Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo itthāgārehi.
此乃其波吒厘林,繁花盛开,四季怡人;
国王为亲族大众围绕,曾于其间游步徘徊。巴利
‘‘Idamassa pāṭalivanaṃ, supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ; Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo ñātisaṅghena.
这是他的芒果园,四时繁花盛开,令人悦意。
国王曾在那里游逛,被后宫嫔妃和侍女们簇拥着。巴利
‘‘Idamassa ambavanaṃ, supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ; Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo itthāgārehi.
此乃彼之芒果园,繁花盛发,四时悦意;
王为亲族众所绕,昔曾游此林苑间。巴利
‘‘Idamassa ambavanaṃ, supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ; Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo ñātisaṅghena.
这是他的莲池,被卵生鸟类覆盖,到处散布着它们。
国王曾在那里漫步,身边簇拥着后宫的嫔妃侍女。巴利
‘‘Ayamassa pokkharaṇī, sañchannā aṇḍajehi vītikiṇṇā; Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo itthāgārehi.
“ 这是他的莲池,被卵生鸟类覆盖,到处散布着它们。
国王曾在那里巡游,被亲族大众簇拥围绕。”巴利
‘‘Ayamassa pokkharaṇī, sañchannā aṇḍajehi vītikiṇṇā; Yahimanuvicari rājā, parikiṇṇo ñātisaṅghenā’’ti. –
他用这些偈颂一边悲叹一边四处游荡。巴利
Imāhi gāthāhi paridevanto vicari.
在那里,“遍布”是指被金花和各种花环撒满。“围绕”是指被簇拥着。“后宫眷属”是指从婢女算起的女性,统称为后宫眷属。“亲族众”是指这里的大臣等也算是亲族。“尖顶楼阁”是指以七宝装饰的卧房尖顶阁。“无忧林”是指无忧树林那片地方。“常时”是指任何时候都能享用,或者指常年开花的。“园林”是指像欢喜园、质多藤园那样的园林。“常时”是指在六个季节里都长满花果。在迦尼迦罗林等处,“常时”就是指任何时候都盛开结果。“覆盖”是指被各种水生、陆生的花好好覆盖。“被卵生鸟类遍布”是指被成群的鸟撒满。巴利
Tattha vītikiṇṇoti sovaṇṇapupphehi ca nānāmālyehi ca samokiṇṇo. Parikiṇṇoti parivārito. Itthāgārehīti dāsiyo upādāya itthiyo itthāgārā nāma. Ñātisaṅghenāti amaccāpi idha ñātayo eva. Kūṭāgāranti sattaratanavicitto sayanakūṭāgāragabbho. Asokavanikāti asokavanabhūmi. Sabbakālikāti sabbakālaparibhogakkhamā niccapupphitā vā. Uyyānanti nandanavanacittalatāvanasadisaṃ uyyānaṃ . Sabbakālikanti chasupi utūsu uppajjanakapupphaphalasañchannaṃ. Kaṇikāravanādīsu sabbakālikanti sabbakāle supupphitaphalitameva. Sañchannāti nānāvidhehi jalajathalajakusumehi suṭṭhu sañchannā. Aṇḍajehi vītikiṇṇāti sakuṇasaṅghehi okiṇṇā.
就这样,众人在那些地方悲叹过后,又回到王宫庭院——巴利
Evaṃ tesu tesu ṭhānesu paridevitvā mahājano puna rājaṅgaṇaṃ āgantvā –
“ 你们的国王确实已经出家了,须陀素摩舍弃了这个王国;
穿着袈裟,像一头大象独自游行。”巴利
‘‘Rājā vo kho pabbajito, sutasomo rajjaṃ imaṃ pahatvāna; Kāsāyavatthavasano, nāgova ekako caratī’’ti. –
说完偈颂后,他舍弃了家中的财物,牵着儿女的手离开了家,径直来到菩萨面前。他的父母、妻儿,以及一万六千名舞女也同样来到菩萨跟前。整座城仿佛空了一样,周边村落的居民也一个接一个地跟在他们后面。菩萨带着绵延十二由旬的大队人马,朝雪山方向出发。这时,帝释天神得知他出家了,便叫来毗首羯磨,派他去说:“贤者毗首羯磨,须陀素摩大王已经出家了,应当给他准备一个住处,而且来聚会的人会很多。你去雪山,在恒河岸边造一座长三十由旬、宽十五由旬的修行居所吧。”毗首羯磨照办了,在那座修行居所里备好了出家所需的用具,又修出一条单人行道,然后就回到天界去了。巴利
Gāthaṃ vatvā attano ghare vibhavaṃ pahāya puttadhītaro hatthesu gahetvā nikkhamitvā bodhisattasseva santikaṃ agamāsi, tathā mātāpitaro puttadārā soḷasasahassā ca nāṭakitthiyo. Sakalanagaraṃ tucchaṃ viya ahosi, janapadavāsinopi tesaṃ pacchato pacchato gamiṃsu. Bodhisatto dvādasayojanikaṃ parisaṃ gahetvā himavantābhimukho pāyāsi. Athassa abhinikkhamanaṃ ñatvā sakko vissakammaṃ āmantetvā, ‘‘tāta vissakamma, sutasomamahārājā abhinikkhamanaṃ nikkhanto, vasanaṭṭhānaṃ laddhuṃ vaṭṭati, samāgamo ca mahā bhavissati, gaccha himavantapadese gaṅgātīre tiṃsayojanāyāmaṃ pañcadasayojanavitthataṃ assamapadaṃ māpehī’’ti pesesi. So tathā katvā tasmiṃ assamapade pabbajitaparikkhāre paṭiyādetvā ekapadikamaggaṃ māpetvā devalokameva gato.
大士沿着那条路走去,进入那座修行林,自己先出家,然后让其余的人也出家。后来,许多人也都出家了。那片方圆三十由旬的地方都住满了人。至于毗首羯磨建造修行林的定规、许多人出家的定规,以及菩萨安排修行林的定规,应当依照《护象本生》(《本生经》1.15.337等)中所说的方式来理解。在那里,无论谁生起了欲寻思等种种邪寻思,大士就腾空飞到那人面前,在空中结跏趺坐,予以教诫,然后说了两首偈颂:巴利
Mahāsatto tena maggena gantvā taṃ assamapadaṃ pavisitvā paṭhamaṃ sayaṃ pabbajitvā pacchā sese pabbājesi, aparabhāge bahū pabbajiṃsu. Tiṃsayojanikaṃ ṭhānaṃ paripūri. Vissakammena pana assamamāpitaniyāmo ca bahūnaṃ pabbajitaniyāmo ca bodhisattassa assamapadasaṃvidahitaniyāmo ca hatthipālajātake (jā. 1.15.337 ādayo) āgatanayeneva veditabbo. Tattha mahāsatto yassa yasseva kāmavitakkādi micchāvitakko uppajjati, taṃ taṃ ākāsena upasaṅkamitvā ākāse pallaṅkena nisīditvā ovadanto gāthādvayamāha –
勿忆往昔嬉戏欢笑之乐,
勿令爱欲毁害汝等;善见之城,实是可爱可乐之都。巴利
‘‘Māssu pubbe ratikīḷitāni, hasitāni ca anussarittha; Mā vo kāmā haniṃsu, rammañhi sudassanaṃ nagaraṃ.
“ 应当修习慈心,让它无量无边,日夜都不间断。
你们去了天城,那是福业者的住处。”巴利
‘‘Mettacittañca bhāvetha, appamāṇaṃ divā ca ratto ca; Agacchittha devapuraṃ, āvāsaṃ puññakammina’’nti.
在这里,“爱欲嬉戏”指的是对欲乐的贪爱,以及通过身体和言语表现出来的各种嬉戏。“别让诸欲伤害你们”意思是:别让事欲和烦恼欲伤害你们。“可爱”是说善见城确实令人喜爱,你们不要再去回忆它。“慈心”这里只是简略一提,实际上他讲的是四种梵住。“无量”是指以无量众生为所缘对象。“你们将前往”意思是你们将会去。“天宫”指的是梵天界。巴利
Tattha ratikīḷitānīti kāmaratiyo ca kāyavācākhiḍḍāvasena pavattakīḷitāni ca. Mā vo kāmā haniṃsūti mā tumhe vatthukāmakilesakāmā haniṃsu. Rammaṃ hīti sudassananagaraṃ nāma ramaṇīyaṃ, taṃ mā anussarittha. Mettacittanti idaṃ desanāmattameva, so pana cattāropi brahmavihāre ācikkhi. Appamāṇanti appamāṇasattārammaṇaṃ. Agacchitthāti gamissatha. Devapuranti brahmalokaṃ.
那群仙人也同样听从他的教导,最终投生到梵天界。这一切都应该按照《护象本生》里讲的方式来解说。巴利
Sopi isigaṇo tassovāde ṭhatvā brahmalokaparāyaṇo ahosīti sabbaṃ hatthipālajātake āgatanayeneva kathetabbaṃ.
导师讲完这个法教后,说道:“诸位比丘,如来成就大出家,不只是现在,过去也曾有过。”接着把本生故事联系起来,说道:“那时,父母是大王族,月天女是罗睺罗的母亲,长子是舍利弗,幼子是罗睺罗,乳母是久寿多罗,族增长长者是迦叶,大军护是目犍连,月施童子是阿难,其余的大众是佛陀的弟子众,而须陀素摩王就是我。”巴利
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepi tathāgato mahābhinikkhamanaṃ nikkhantoyevā’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi ‘‘tadā mātāpitaro mahārājakulāni ahesuṃ, candādevī rāhulamātā, jeṭṭhaputto sāriputto, kaniṭṭhaputto rāhulo, dhāti khujjuttarā, kulavaḍḍhanaseṭṭhi kassapo, mahāsenagutto moggallāno, somadattakumāro ānando, sesaparisā buddhaparisā, sutasomarājā pana ahameva ahosi’’nti.
善贤智者、豺、耳环诸本生,胜少女摩蓝菩娑本生;
最上胜螺吉祥本生,须陀素摩无敌王本生。巴利
Suvapaṇḍitajambukakuṇḍalino, varakaññamalambusajātakañca; Pavaruttamasaṅkhasirīvhayako, sutasomaarindamarājavaro.
1 2 3 4 5