四十集·第523则 3.《阿蓝跋娑本生》注释
17. 四十集义注 · 186 段
第523则 3.《阿蓝跋娑本生》注释巴利
[523] 3. Alambusājātakavaṇṇanā
“Athabravī”这句话,是导师住在祇园精舍时,围绕一位比丘被前妻诱惑这件事讲的。事情的详细经过在《根生经》(Jā. 1.8.60 等)里已经说得很清楚了。导师问那位比丘:“比丘,听说你心生不满,是真的吗?”比丘回答:“是真的,尊者。”导师又问:“你被什么弄得心生不满?”他回答:“因为前妻。”导师就说:“比丘,这个女人是害你倒霉的人。你因为她,把禅那毁掉了,迷迷糊糊、神志不清地躺了整整三年,等恢复意识后,又大哭了一场。”说完,导师便讲起了过去的事。巴利
Athabravīti idaṃ satthā jetavane viharanto purāṇadutiyikāpalobhanaṃ ārabbha kathesi. Vatthu indriyajātake (jā. 1.8.60 ādayo) vitthāritameva. Satthā pana taṃ bhikkhuṃ ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, bhikkhu, ukkaṇṭhitosī’’ti pucchitvā ‘‘saccaṃ, bhante’’ti vutte ‘‘kena ukkaṇṭhāpitosī’’ti vatvā ‘‘purāṇadutiyikāyā’’ti vutte ‘‘bhikkhu esā itthī tuyhaṃ anatthakārikā, tvaṃ etaṃ nissāya jhānaṃ nāsetvā tīṇi saṃvaccharāni mūḷho visaññī nipajjitvā uppannāya saññāya mahāparidevaṃ paridevī’’ti vatvā atītaṃ āhari.
过去,在波罗奈由梵授王统治的时候,菩萨出生在迦尸国的一个婆罗门家庭。他长大成人后,精通一切技艺,随后出家为仙人,在林野中以树根和野果维持生活。那时,有一只母鹿在菩萨小便的地方,吃了混有精液的草,又喝了水。仅仅因为这个缘故,母鹿便对菩萨生起了爱恋之心,并怀了孕。从那时起,它不再去别处,就在那里吃草,一直在茅棚附近活动。大士观察后,明白了其中的原因。后来,母鹿生下一个男孩。大士出于对儿子的慈爱,抚养他,给他取名叫伊私辛额。等伊私辛额长大懂事以后,大士让他出家。大士年老时,带着他到了名叫那梨林的地方,教导他说:孩子,在这雪山之中,有一种叫女人的存在,就像这些花一样。依从她们的人会招来巨大的毁灭。你切不可顺从她们。之后,大士便命终,往生梵天世界。巴利
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsiraṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto sabbasippesu nipphattiṃ patvā isipabbajjaṃ pabbajitvā araññāyatane vanamūlaphalāhāro yāpesi. Athekā migī tassa passāvaṭṭhāne sambhavamissakaṃ tiṇaṃ khāditvā udakaṃ pivi. Ettakeneva ca tasmiṃ paṭibaddhacittā gabbhaṃ paṭilabhitvā tato paṭṭhāya katthaci agantvā tattheva tiṇaṃ khāditvā assamassa sāmanteyeva vicarati . Mahāsatto pariggaṇhanto taṃ kāraṇaṃ aññāsi. Sā aparabhāge manussadārakaṃ vijāyi. Mahāsatto taṃ puttasinehena paṭijaggi, ‘‘isisiṅgo’’tissa nāmaṃ akāsi. Atha naṃ mahāsatto viññutappattaṃ pabbājetvā attano mahallakakāle taṃ ādāya nārivanaṃ nāma gantvā, ‘‘tāta, imasmiṃ himavante imehi pupphehi sadisā itthiyo nāma honti, tā attano vasaṃ gate mahāvināsaṃ pāpenti, na tāsaṃ vasaṃ nāma gantuṃ vaṭṭatī’’ti ovaditvā aparabhāge brahmalokaparāyaṇo ahosi.
伊私辛额以禅那之乐为消遣,住在雪山的一个地方。他修持严酷的苦行,诸根极为明利。那时,因他的戒德之力,帝释天神的宫殿震动了。帝释天神观察后,知道了这件事的缘由,心想:“这个人可能会把我从帝释天神的位置上推落。我派一位天女去,破坏他的戒行。”他遍察整个天界,在自己两千五百万天女当中,发现了一位名叫阿蓝跋娑的天女,除此之外看不到有谁能破坏他的戒行。于是把她召来,命令她去破坏他的戒行。世尊为了说明这件事,诵出第一首偈颂——巴利
Isisiṅgopi jhānakīḷaṃ kīḷanto himavantappadese vāsaṃ kappesi. Ghoratapo paramadhitindriyo ahosi. Athassa sīlatejena sakkassa bhavanaṃ kampi, sakko āvajjento taṃ kāraṇaṃ ñatvā ‘‘ayaṃ maṃ sakkattā cāveyya, ekaṃ accharaṃ pesetvā sīlamassa bhindāpessāmī’’ti sakaladevalokaṃ upaparikkhanto attano aḍḍhateyyakoṭisaṅkhānaṃ paricārikānaṃ majjhe ekaṃ alambusaṃ nāma accharaṃ ṭhapetvā aññaṃ tassa sīlaṃ bhindituṃ samatthaṃ adisvā taṃ pakkosāpetvā tassa sīlabhedaṃ kātuṃ āṇāpesi. Tamatthaṃ āvikaronto satthā paṭhamaṃ gāthamāha –
“ 于是大天帝释——降伏弗栗多者、胜者之父——
降伏了天女阿蓝跋娑后,在善法堂中如是说道。”巴利
‘‘Athabravi brahā indo, vatrabhū jayataṃ pitā; Devakaññaṃ parābhetvā, sudhammāyaṃ alambusa’’nti.
在这里,“大”就是伟大。“伏陀罗婆”是征服了名叫伏陀罗的阿修罗的人。“胜者之父”是说,他以尽父职的方式,成为其余三十三位已获胜、已得胜的天子之父。“击败”的意思是,像穿透心脏来观察一样,了知“这个女人有能力”,这就是它的含义。“善法”是指善法堂,也就是天众集会的地方。巴利
Tattha brahāti mahā. Vatrabhūti vatrassa nāma asurassa abhibhavitā. Jayataṃ pitāti jayantānaṃ jayappattānaṃ sesānaṃ tettiṃsāya devaputtānaṃ pitukiccasādhanena pitā. Parābhetvāti hadayaṃ bhinditvā olokento viya taṃ ‘‘paṭibalā aya’’nti ñatvāti attho. Sudhammāyanti sudhammāyaṃ devasabhāyaṃ.
他坐在黄毯石座上,把那位阿蓝婆娑叫来后,这样说道——巴利
Paṇḍukambalasilāsane nisinno taṃ alambusaṃ pakkosāpetvā idamāha –
“ 贤姝啊,三十三天众神连同帝释天神一同恳请你:
阿蓝婆娑,去往诱惑仙人之处,到伊西辛伽仙人跟前去。”巴利
‘‘Misse devā taṃ yācanti, tāvatiṃsā saindakā; Isippalobhane gaccha, isisiṅgaṃ alambuse’’ti.
这里用“missā”来称呼她,这也是她的名字。不过,所有女人都因为和男人以烦恼相混杂,所以被称为“missā”。他用这个共通的名字来称呼她,因此这样说。“Isippalobhana”的意思是能诱惑仙人。“Isisiṅga”:据说他头顶上长出了两束像鹿角一样的发髻,因此这样称呼。巴利
Tattha misseti taṃ ālapati, idañca tassā nāmaṃ, sabbā panitthiyo purise kilesamissanena missanato ‘‘missā’’ti vuccanti, tena sādhāraṇena guṇanāmenālapanto evamāha. Isippalobhaneti isīnaṃ palobhanasamatthe. Isisiṅganti tassa kira matthake migasiṅgākārena dve cūḷā uṭṭhahiṃsu, tasmā evaṃ vuccati.
帝释天神就这样命令阿蓝婆娑:“你去到伊西辛伽仙人那里,把他收服,让他听你的,然后毁掉他的戒行。”巴利
Iti sakko ‘‘gaccha isisiṅgaṃ upasaṅkamitvā attano vasaṃ ānetvā sīlamassa bhindā’’ti alambusaṃ āṇāpesi.
“ 莫让此人先越过我们——他戒行具足、梵行圆满;
年老而乐于涅槃,你们当阻断他的去路。”他如是说道。巴利
‘‘Purāyaṃ amhe acceti, vattavā brahmacariyavā; Nibbānābhirato vuddho, tassa maggāni āvarā’’ti. – vacanaṃ āha;
这时,那位苦行者具足行仪,也修梵行,他走在前面;而这个人因为长寿,对被称为涅槃的圣道十分欢喜,又因功德增长而日益成熟。所以,趁他还没有越过我们、还没有打败我们并把我们从这里赶走之前,你就立刻前去,挡住他通往天界的路,让他不再来到这里。巴利
Tattha purāyanti ayaṃ tāpaso vattasampanno ca brahmacariyavā ca, so panesa dīghāyukatāya nibbānasaṅkhāte magge abhirato guṇavuddhiyā ca vuddho. Tasmā yāva esa amhe nātikkamati, na abhibhavitvā imamhā ṭhānā cāveti, tāvadeva tvaṃ gantvā tassa devalokagamanāni maggāni āvara, yathā idha nāgacchati, evaṃ karohīti attho.
阿蓝跋娑听了这话,说了两首偈颂——巴利
Taṃ sutvā alambusā gāthādvayamāha –
天王,为何你只训诫我?
去引诱仙人吧,还有其他天女。巴利
‘‘Devarāja kimeva tvaṃ, mameva tuvaṃ sikkhasi; Isippalobhane gaccha, santi aññāpi accharā.
“ 像我这样的殊胜女子,在无忧的欢喜园林中;
就让她们也有这个机会吧,也让她们去诱惑好了。”巴利
‘‘Mādisiyo pavarā ceva, asoke nandane vane; Tāsampi hotu pariyāyo, tāpi yantu palobhanā’’ti.
在这里,“你究竟在做什么?”这句话显示的是:“这到底是什么,你在干什么?”而“你只跟我学”这句话,他的意思是说:“在这整个天界里,你只看着我,不看别人。”这里的 sa 是连音成分。“去引诱仙人”这句话的意思是:“你凭什么这样说我?”这是他的意图。“最殊胜”是指“比我更殊胜”。“无忧”是指“已除去忧愁”。“欢喜”是指“能让人生起欢喜”。“次第”是指“轮转的次第”。巴利
Tattha kimeva tvanti kiṃ nāmetaṃ tvaṃ karosīti dīpeti. Mameva tuvaṃ sikkhasīti imasmiṃ sakaladevaloke mameva tuvaṃ ikkhasi, aññaṃ na passasīti adhippāyena vadati. Sa-kāro panettha byañjanasandhikaro. Isippalobhane gacchāti kiṃkāraṇā maññeva evaṃ vadesīti adhippāyo . Pavarā cevāti mayā uttaritarā ceva. Asoketi sokarahite. Nandaneti nandijanake. Pariyāyoti gamanavāro.
于是,帝释说了三首偈颂:巴利
Tato sakko tisso gāthāyo abhāsi –
确实,你说的是真话,还有别的天女;
那些天女确实也是最殊胜的,在无忧欢喜园中。巴利
‘‘Addhā hi saccaṃ bhaṇasi, santi aññāpi accharā; Tādisiyo pavarā ceva, asoke nandane vane.
侍男诸女不如是知,
如你所知彼等不知;遍身庄严之女子,唯汝如是善了知。巴利
‘‘Na tā evaṃ pajānanti, pāricariyaṃ pumaṃ gatā; Yādisaṃ tvaṃ pajānāsi, nāri sabbaṅgasobhane.
“ 你自己去吧,善女人,你在女人当中是最出色的。
凭你自己的容貌和身相,你就能把他收服得服服帖帖。”巴利
‘‘Tvameva gaccha kalyāṇi, itthīnaṃ pavarā casi; Taveva vaṇṇarūpena, savasamānayissasī’’ti.
在这里,“pumaṃ gatā”的意思是:她们去接近男子时,并不懂得诱惑男子的侍奉之道。“vaṇṇarūpena”的意思是:凭借身体的容貌和色身的圆满。“savasamānayissasī”的意思是:你要把那苦行者纳入自己的掌控之中。巴利
Tattha pumaṃ gatāti purisaṃ upasaṅkamantā samānā purisapalobhinipāricariyaṃ na jānanti. Vaṇṇarūpenāti sarīravaṇṇena ceva rūpasampattiyā ca. Savasamānayissasīti taṃ tāpasaṃ attano vasaṃ ānessasīti.
阿蓝跋娑听了这话,说了两首偈颂:巴利
Taṃ sutvā alambusā dve gāthā abhāsi –
既受天王所遣,我岂敢不往;
唯怖畏近前,彼婆罗门威德炽烈逼人。巴利
‘‘Na vāhaṃ na gamissāmi, devarājena pesitā; Vibhemi cetaṃ āsāduṃ, uggatejo hi brāhmaṇo.
“ 许多人因冒犯仙人而堕入地狱,
陷入愚痴的轮回;是故我今汗毛直竖。”巴利
‘‘Aneke nirayaṃ pattā, isimāsādiyā janā; Āpannā mohasaṃsāraṃ, tasmā lomāni haṃsaye’’ti.
这里,“我不”就是“我确实不去”。“我害怕”就是“我恐惧”。“靠近”就是前去接近。这段话的意思是:天神,受您派遣我并非不去;而且我还害怕接近那位仙人去破坏他的戒行,因为他威光炽盛。“冒犯”就是触怒之后。“痴的轮回”就是因痴而陷入轮回——因为痴迷惑了仙人,从而陷入轮回、沉沦在流转之苦中的众生,已经多到无法计算。“因此”就是由于这个原因。“我汗毛竖立”就是我的汗毛都竖起来了。她是在说:每当我想着“我要破坏他的戒行”时,我的汗毛就会竖起来。巴利
Tattha na vāhanti na ve ahaṃ. Vibhemīti bhāyāmi. Āsādunti āsādituṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – nāhaṃ, deva, tayā pesitā na gamissāmi, apicāhaṃ taṃ isiṃ sīlabhedanatthāya allīyituṃ bhāyāmi, uggatejo hi soti. Āsādiyāti āsādetvā. Mohasaṃsāranti mohena saṃsāraṃ, mohena isiṃ palobhetvā saṃsāraṃ āpannā vaṭṭadukkhe patiṭṭhitā sattā gaṇanapathaṃ atikkantā . Tasmāti tena kāraṇena. Lomāni haṃsayeti ahaṃ lomāni uṭṭhapemi, ‘‘tassa kirāhaṃ sīlaṃ bhindissāmī’’ti cintayamānāya me lomāni pahaṃsantīti vadati.
说完这话,那位有着迷人美貌的天女就离开了。
阿蓝跋娑想和伊西辛伽仙人交合。巴利
‘‘Idaṃ vatvāna pakkāmi, accharā kāmavaṇṇinī; Missā missitumicchantī, isisiṅgaṃ alambusā.
她走进那片由伊西辛伽(仙人)守护的森林,
被宾比贾拉卡树丛覆盖,四周方圆半由旬。巴利
‘‘Sā ca taṃ vanamogayha, isisiṅgena rakkhitaṃ; Bimbijālakasañchannaṃ, samantā addhayojanaṃ.
大清早,在吃早餐的时候,正赶上天气开始变热。
她走近正在打扫火堂的伊西辛伽仙人——这些是已觉悟者所说的偈颂。巴利
‘‘Pātova pātarāsamhi, udaṇhasamayaṃ pati; Aggiṭṭhaṃ parimajjantaṃ, isisiṅgaṃ upāgamī’’ti. – imā abhisambuddhagāthā;
这里,“她离开了”的意思是:她说“那么,天王,请你忆念我”,然后进入自己的卧室,打扮好之后,因为想以烦恼情欲去沾染伊西辛伽仙人,就动身出发了。比丘们,那位天女就这样去了他的修行茅屋。“为红芽林所覆”,就是被红色嫩芽的树林覆盖。“清晨,在早餐时”,比丘们,是在早餐时分,清晨,一清早,非常早。“到了炎热时分”,正是在太阳升起的时候。“火堂”,就是火屋。他夜里精勤修行,清晨沐浴、做完用水的事务后,在叶屋里稍微享受一下禅那之乐,然后出来。当她走向那位正在打扫火堂的伊西辛伽仙人时,她展示出女人的妩媚,站到了他面前。巴利
Tattha pakkāmīti tena hi, devarāja, āvajjeyyāsi manti attano sayanagabbhaṃ pavisitvā alaṅkaritvā isisiṅgaṃ kilesena missituṃ icchantī pakkāmi, bhikkhave, sā accharā tassa assamaṃ gatāti. Bimbijālakasañchannanti rattaṅkuravanena sañchannaṃ. Pātova pātarāsamhīti, bhikkhave, pātarāsavelāya pātova pageyeva atipageva. Udaṇhasamayaṃ patīti sūriyuggamanavelāyameva. Aggiṭṭhanti aggisālaṃ. Rattiṃ padhānamanuyuñjitvā pātova nhatvā udakakiccaṃ katvā paṇṇasālāyaṃ thokaṃ jhānasukhena vītināmetvā nikkhamitvā aggisālaṃ sammajjantaṃ taṃ isisiṅgaṃ sā upāgami, itthivilāsaṃ dassentī tassa purato aṭṭhāsi.
这时,那位苦行者问她道:巴利
Atha naṃ tāpaso pucchanto āha –
是谁如闪电般辉耀,又如启明星光明灿烂;
手上佩戴种种庄严宝钏,耳上垂着摩尼宝珠耳环。巴利
‘‘Kā nu vijjurivābhāsi, osadhī viya tārakā; Vicittahatthābharaṇā, āmuttamaṇikuṇḍalā.
肤色像太阳一样明亮,散发着金色旃檀的香气;
肢体端正的大摩耶,那位容貌可爱的少女。巴利
‘‘Ādiccavaṇṇasaṅkāsā, hemacandanagandhinī; Saññatūrū mahāmāyā, kumārī cārudassanā.
你的双脚纤细柔软又洁净,稳稳地踏在地上。
你走路的姿态那么可爱,实在把我的意夺走了。巴利
‘‘Vilaggā mudukā suddhā, pādā te suppatiṭṭhitā; Gamanā kāmanīyā te, harantiyeva me mano.
你的大腿渐渐变得匀称,就像象鼻一样。
你的臀部光滑,就像车轴的木板一样。巴利
‘‘Anupubbā ca te ūrū, nāganāsasamūpamā; Vimaṭṭhā tuyhaṃ sussoṇī, akkhassa phalakaṃ yathā.
犹如青莲花的莲蕊,你的脐善妙安立;
犹如迦昙婆花的黑眼膏,从远处也能看见。巴利
‘‘Uppalasseva kiñjakkhā, nābhi te sādhusaṇṭhitā; Purā kaṇhañjanasseva, dūrato patidissati.
双乳成对自胸间而生,圆浑无蒂,殊妙隆起;
双乳丰挺而不下垂,浑如半个葫芦。巴利
‘‘Duvidhā jātā urajā, avaṇṭā sādhupaccudā; Payodharā apatitā, aḍḍhalābusamā thanā.
颈项修长,莹润如螺贝之面,宛如雌羚羊之颈;
白净覆映,柔美端正,仿佛第四禅那之心。巴利
‘‘Dīghā kambutalābhāsā, gīvā eṇeyyakā yathā; Paṇḍarāvaraṇā vaggu, catutthamanasannibhā.
牙齿有的朝上,有的朝下,像被树枝擦得干干净净。(“向上”指牙齿朝上生长,“向下”指朝下生长,“为树枝所擦拭”是形容牙齿如同经树枝通道擦拭,洁白明净。)
你的两排牙齿纯净无瑕地长成,你的牙齿美观好看。巴利
‘‘Uddhaggā ca adhaggā ca, dumaggaparimajjitā; Duvijā nelasambhūtā, dantā tava sudassanā.
眼白不浊非苍白,眼角微红似酸枣果;
修长宽广而清朗,汝目妙好最堪观。巴利
‘‘Apaṇḍarā lohitantā, jiñjūkaphalasannibhā; Āyatā ca visālā ca, nettā tava sudassanā.
不太长,梳理得十分柔顺,如金色光芒放射般闪耀。(“不长不短”是说长度恰到好处,“梳理得极好”是说毛发顺滑整齐,被精心打理。)
你头顶上长出的头发,带着栴檀的香气。巴利
‘‘Nātidīghā susammaṭṭhā, kanakabyāsamocitā; Uttamaṅgaruhā tuyhaṃ, kesā candanagandhikā.
凡是务农、牧牛,以及商人所从事的各种营生方式,
还有那些仙人的精勤努力,那些自制苦行者的修行。巴利
‘‘Yāvatā kasigorakkhā, vāṇijānañca yā gati; Isīnañca parakkantaṃ, saññatānaṃ tapassinaṃ.
“ 在这大地上,找不到和你一样的人。
你是谁?又是谁的儿子?我们如何才能了知你?”巴利
‘‘Na te samasamaṃ passe, asmiṃ pathavimaṇḍale; Ko vā tvaṃ kassa vā putto, kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti.
在这里,手饰绚丽是指具足种种绚丽的手饰。散发金色栴檀香是指涂着金色栴檀香膏。大腿圆润是指大腿结实、圆满,具足圆满的腿相。腰部纤细是指中间收束。柔软是指柔和、细腻。洁净是指无垢。安立极好是指行走时平等地触地,稳稳地站立。行姿是指正在行走。令人愉悦是指可爱、令人欢喜、与之相称。确实牵引着我的心是指:当你以这般最上等的女性优雅姿态经行时,你的这双脚确实牵引着我的心。明净是指宽广。美臀是指臀部美好。如轴是指他说:你的臀部宽广,如同美好的金色轴板。如优钵罗花的花蕊是指如同青莲的花蕊。如黑眼膏是指因为细腻的黑毛交错,所以这样说。巴利
Tattha vicittahatthābharaṇāti vicittehi hatthābharaṇehi samannāgatā. Hemacandanagandhinīti suvaṇṇavaṇṇacandanagandhavilepanā. Saññatūrūti suvaṭṭitaghanaūru sampannaūrulakkhaṇā. Vilaggāti saṃkhittamajjhā. Mudukāti mudu sukhumālā. Suddhāti nimmalā. Suppatiṭṭhitāti samaṃ pathaviṃ phusantā suṭṭhu patiṭṭhitā. Gamanāti gacchamānā. Kāmanīyāti kantā kāmitabbayuttakā. Harantiyeva me manoti ete evarūpena paramena itthivilāsena caṅkamantiyā tava pādā mama cittaṃ harantiyeva. Vimaṭṭhāti visālā. Sussoṇīti sundarasoṇī. Akkhassāti sundaravaṇṇassa akkhassa suvaṇṇaphalakaṃ viya visālā te soṇīti vadati. Uppalasseva kiñjakkhāti nīluppalakaṇṇikā viya. Kaṇhañjanassevāti sukhumakaṇhalomacittattā evamāha.
他在解释“有两种”这个偈颂时,是就乳房而说的。它们成双,长在胸口,因为没有蒂,所以叫“无蒂”;只是贴在胸口,却向外突出得很好,所以叫“善挺出”;能持住乳汁,所以叫“持乳”;不下垂,或者因为没萎缩,或者因为无所攀附而不向内陷,所以叫“不下垂”;就像放在金板上的一只金制半葫芦,因为和半个葫芦相似,所以叫“如半葫芦的乳房”。所谓“如同母羚羊那样”,是说母羚羊有又长又圆的脖子,显得很美,同样,你的脖子也稍长。“如螺贝表面那样光泽”,意思是脖子像金制圆柱的表面。“有白色遮覆”,指有牙齿遮覆,也就是嘴唇。“犹如第四意”,所谓“第四意”,是指作为第四意处的舌头。他说,由于极其红艳,你的唇边就像舌头一样。“上齿”,指下面的牙齿。“下齿”,指上面的牙齿。“被牙木擦净”,指用牙木擦过而清净。“二生”,指有二生的,也就是牙齿。“从无过失处生出”,指从没有过失的下颌肌肉末端生出。巴利
‘‘Duvidhā’’tigāthaṃ thane vaṇṇayanto āha. Te hi dve hutvā ure jātā vaṇṭassa abhāvā avaṇṭā, ure laggā eva hutvā suṭṭhu nikkhantattā sādhupaccudā, payassa dhāraṇato payodharā, apatitāti na patitā, amilātatāya vā alambanatāya vā na anto paviṭṭhāti apatitā, suvaṇṇaphalake ṭhapitasuvaṇṇamayavaṭṭaalābuno aḍḍhena sadisatāya aḍḍhalābusamā thanā. Eṇeyyakā yathāti eṇīmigassa hi dīghā ca vaṭṭā ca gīvā sobhati yathā, evaṃ tava gīvā thokaṃ dīghā. Kambutalābhāsāti suvaṇṇāliṅgatalasannibhā gīvāti attho. Paṇḍarāvaraṇāti dantāvaraṇā. Catutthamanasannibhāti catutthamano vuccati catutthamanavatthubhūtā jivhā. Abhirattabhāvena jivhāsadisaṃ te oṭṭhapariyosānanti vadati. Uddhaggāti heṭṭhimadantā. Adhaggāti uparimadantā. Dumaggaparimajjitāti dantakaṭṭhaparimajjitā parisuddhā. Duvijāti dvijā. Nelasambhūtāti niddosesu hanumaṃsapariyosānesu sambhūtā.
不白的就是黑的。红边的,就是边缘泛红。像晋久伽果那样,就是在红色的地方像晋久伽果。好看极了,就是让看的人怎么看都看不厌,具足五种清净的眼根。不太长,就是长度刚刚好。梳理得非常好,就是被仔仔细细地梳理过。用金梳梳理过,所谓金梳就是金色的梳子,用它蘸了香膏涂抹,精心打扮过。务农和牧牛,就是用这两个来说明那些靠种地和放牛过日子的人。那种行径,就是那样程度的成就。努力,就是仙人们所付出的那样程度的努力,意思是这座雪山里住着这么多仙人。没有一个跟你一样,就是在他们所有人当中,我连一个在容貌、姿态、风采等方面能跟你相比的人都看不到。你是谁,这里是他虽然知道对方是女人,却还是按称呼男人的习惯来发问。巴利
Apaṇḍarāti kaṇhā. Lohitantāti rattapariyantā. Jiñjūkaphalasannibhāti rattaṭṭhāne jiñjukaphalasadisā. Sudassanāti passantānaṃ atittikarā pañcapasādasamannāgatā. Nātidīghāti pamāṇayuttā. Susammaṭṭhāti suṭṭhu sammaṭṭhā. Kanakabyāsamocitāti kanakabyā vuccati suvaṇṇaphaṇikā, tāya gandhatelaṃ ādāya paharitā suracitā. Kasigorakkhāti iminā kasiñca gorakkhañca nissāya jīvanakasatte dasseti. Yā gatīti yattakā nipphatti. Parakkantanti yattakaṃ isīnaṃ parakkantaṃ, vitthārīkatā imasmiṃ himavante yattakā isayo vasantīti attho. Na te samasamanti tesu sabbesu ekampi rūpalīḷāvilāsādisamatāya tayā samānaṃ na passāmi. Ko vā tvanti idaṃ tassā itthibhāvaṃ jānanto purisavohāravasena pucchati.
就这样,当那位苦行者从脚开始一直到头发如此赞叹她自己的美貌时,阿蓝跋娑沉默不语,顺着话题听下去,知道他已经完全昏了头,于是说出这首偈颂:巴利
Evaṃ pādato paṭṭhāya yāva kesā attano vaṇṇaṃ bhāsante tāpase alambusā tuṇhī hutvā tassā kathāya yathānusandhiṃ gatāya tassa sammūḷhabhāvaṃ ñatvā gāthamāha –
“ 尊者,迦叶既已如是离去,便非问法之时;
贤友,来吧,你我二人且共欢娱于自家草庵。
来吧,我要拥抱你,愿你成为享乐的高手。”巴利
‘‘Na pañhakālo bhaddante, kassapevaṃ gate sati; Ehi samma ramissāma, ubho asmākamassame; Ehi taṃ upagūhissaṃ, ratīnaṃ kusalo bhavā’’ti.
这里,当迦叶族姓者这样说已去时,因为你的心这样活动,就不是提问的时机。“朋友”是对同伴的亲切称呼。“诸乐”指五种欲乐之乐。巴利
Tattha kassapevaṃ gate satīti kassapagotta evaṃ tava citte pavatte sati pañhakālo na hoti. Sammāti vayassa, piyavacanālapanametaṃ. Ratīnanti pañcakāmaguṇaratīnaṃ.
说完这些话,阿蓝跋娑心想:“我要是站着不动,他是不会靠近到伸手能碰到我的距离的。我得装作要走的样子。”于是她凭女人那种善巧的心机,没有走向那位苦行者,而是转身朝来时的路走去。为了说明这件事的含义,导师说道:巴利
Evaṃ vatvā alambusā cintesi – ‘‘nāyaṃ mayi ṭhitāya hatthapāsaṃ āgamissati, gacchantī viya bhavissāmī’’ti. Sā itthimāyākusalatāya tāpasaṃ anupasaṅkamitvā āgatamaggābhimukhī pāyāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
“ 丽色天女言毕即辞去,
阿蓝跋娑愿与伊西辛伽相亲合。”巴利
‘‘Idaṃ vatvāna pakkāmi, accharā kāmavaṇṇinī; Missā missitumicchantī, isisiṅgaṃ alambusā’’ti.
这时,那个苦行者看见她正在走开,心想“她走了”,就收起自己原本慢吞吞的步子,飞快地跑过去,用手一把抓住了她的头发。导师为了说明这件事,说道:巴利
Atha naṃ tāpaso gacchantiṃ disvā ‘‘ayaṃ gacchatī’’ti attano dandhaparakkamaṃ mandagamanaṃ chinditvā vegena dhāvitvā kesesu hatthena parāmasi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
他迅速冲了出来,斩断了那迟缓的精进。
他伸手到达并抓住了那最上等的发辫。巴利
‘‘So ca vegena nikkhamma, chetvā dandhaparakkamaṃ; Tamuttamāsu veṇīsu, ajjhappatto parāmasi.
那位美丽的善女子转过身来,光彩照人地紧紧抱住了他。
当梵行已经舍弃,她就这样因此心满意足。巴利
‘‘Tamudāvatta kalyāṇī, palissaji susobhanā; Cavitamhi brahmacariyā, yathā taṃ atha tositā.
她以心念前往帝释,彼正安住欢喜林中;
天象摩伽婆了知她的意图。巴利
‘‘Manasā agamā indaṃ, vasantaṃ nandane vane; Tassā saṅkappamaññāya, maghavā devakuñjaro.
他迅速送来一张黄金做的、带有脚凳的盘腿座具。
铺着一千层垫子,配有五十顶华盖。巴利
‘‘Pallaṅkaṃ pahiṇī khippaṃ, sovaṇṇaṃ sopavāhanaṃ; Sauttaracchadapaññāsaṃ, sahassapaṭiyatthataṃ.
在那里,那位美丽的女子把他抱在胸前,
就像只过了一瞬间,却维持了三年。巴利
‘‘Tamenaṃ tattha dhāresi, ure katvāna sobhanā; Yathā ekamuhuttaṃva, tīṇi vassāni dhārayi.
婆罗门醉意已消,三载之后方觉醒;
四望青青树林间,周匝环绕祭火坛。巴利
‘‘Vimado tīhi vassehi, pabujjhitvāna brāhmaṇo; Addasāsi haritarukkhe, samantā aggiyāyanaṃ.
新叶初生的树林开满了花,回荡着成群杜鹃的啼鸣;
他环顾四周,哭着流下了眼泪。巴利
‘‘Navapattavanaṃ phullaṃ, kokilaggaṇaghositaṃ; Samantā paviloketvā, rudaṃ assūni vattayi.
我不再献祭,不再念咒,火供也已经放下;
到底是谁,为了得到我的侍奉,过去曾诱惑我的心?巴利
‘‘Na juhe na jape mante, aggihuttaṃ pahāpitaṃ; Ko nu me pāricariyāya, pubbe cittaṃ palobhayi.
“ 我在林中住的时候,由我的威光所生起的
就像一艘装满了各种珍宝的船,在大海里被抓住了。”巴利
‘‘Araññe me viharato, yo me tejā ha sambhutaṃ; Nānāratanaparipūraṃ, nāvaṃva gaṇhi aṇṇave’’ti.
在这里,“已到达”就是抵达的意思。“那位端庄的女子转身回来”,是说她转身回到那位抓着她头发站着的仙人那里;她容貌美丽,非常好看。“拥抱”就是搂抱。“当梵行退失时,她如愿以偿地满足了”——比丘们,就在那一刻,那位仙人的禅那消失了。当他的禅那和梵行由此退失时,事情正如帝释天神所期望的那样发生了。那时,知道帝释天神的心愿已经达成,那位天女感到满足。意思是:因为他的梵行被毁,她生起了欢喜和愉悦。巴利
Tattha ajjhappattoti sampatto. Tamudāvatta kalyāṇīti taṃ kese parāmasitvā ṭhitaṃ isiṃ udāvattitvā nivattitvā kalyāṇadassanā sā suṭṭhu sobhanā. Palissajīti āliṅgi. Cavitamhi brahmacariyā, yathā taṃ atha tositāti, bhikkhave, tassa isino tāvadeva jhānaṃ antaradhāyi. Tasmiṃ tamhā jhānā brahmacariyā cavite yathā taṃ sakkena patthitaṃ, tatheva ahosi. Atha sakkassa patthanāya samiddhabhāvaṃ viditvā sā devakaññā tositā, tassa tena brahmacariyavināsena sañjanitapītipāmojjāti attho.
她以心前往:她拥抱他〔伊西辛迦〕之后站在那里,心里生起这样的念头:“啊,真希望帝释天神给我送来坐具!”她就以这样生起的心到了帝释天神那里。在欢喜园里:指他〔帝释天神〕住在三十三天中那个能让人心生欢喜、名为欢喜园的地方。天众之象:指天神中最殊胜的。派遣:就是送去。也有读作“Pāhiṇī”的。连同坐具:指连同随从一起。覆盖五十层上衣:指用五十层上衣盖着。覆盖千层天衣:指盖着上千层天衣。她于彼处:指她让那位伊西辛迦坐在那里的天界坐具上,再将他抱在怀中照料。三年:按人间的时间来算有三年,但恍若仅过一须臾。巴利
Manasā agamāti sā taṃ āliṅgitvā ṭhitā ‘‘aho vata sakko pallaṅkaṃ me peseyyā’’ti evaṃ pavattena manasā indaṃ agamā. Nandane vaneti nandijananasamatthatāya nandanavanasaṅkhāte tāvatiṃsabhavane vasantaṃ. Devakuñjaroti devaseṭṭho . Pahiṇīti pesesi. ‘‘Pāhiṇī’’tipi pāṭho. Sopavāhananti saparivāraṃ. Sauttaracchadapaññāsanti paññāsāya uttaracchadehi paṭicchāditaṃ. Sahassapaṭiyatthatanti sahassadibbakojavatthataṃ. Tamenaṃ tatthāti taṃ isisiṅgaṃ tattha dibbapallaṅke nisinnā sā ure katvā dhāresi. Tīṇi vassānīti ekamuhuttaṃ viya manussagaṇanāya tīṇi vassāni taṃ ure nipajjāpetvā tattha nisinnā dhāresi.
“Vimada”的意思是无醉乱、失去知觉的状态。因为他整整三年都神志不清地躺着,后来才恢复知觉醒了过来。就在他快要醒来的时候,阿蓝跋娑天女看到他手脚等开始微微动弹,就知道他要醒了,于是让坐具隐没,自己也跟着隐没,站在一旁。“他见到了”是说:他望着那座修行人的住处,心里想:“我到底是被谁害得戒行毁掉了?”一边这样想着,一边大声哀号着,就看见了。“翠绿的树”是指:围绕着名叫火供屋的火舍四周,那些长着翠绿叶子的树木。“新叶林”是指:被幼嫩的新叶所覆盖的树林。“哭”是哀叹之意。巴利
Vimadoti nimmado vigatasaññabhāvo. So hi tīṇi saṃvaccharāni visañño sayitvā pacchā paṭiladdhasañño pabujjhi. Tasmiṃ pabujjhamāne hatthādiphandanaṃ disvāva alambusā tassa pabujjhanabhāvaṃ ñatvā pallaṅkaṃ antaradhāpetvā sayampi antarahitā aṭṭhāsi. Addasāsīti so assamapadaṃ olokento ‘‘kena nu khomhi sīlavināsaṃ pāpito’’ti cintetvā mahantena saddena paridevamāno addasāsi. Haritarukkheti aggiyāyanasaṅkhātaṃ aggisālaṃ samantā parivāretvā ṭhite haritapattarukkhe. Navapattavananti taruṇehi navapattehi sañchannaṃ vanaṃ. Rudanti paridevanto.
“不要火供,不要诵咒,不要诵真言”——这是他悲叹的偈子。“已被舍弃”就是已令舍弃,“pa-”只是附加前缀。“为了侍奉”:究竟是谁,先前为了侍奉烦恼而诱惑了我的心?他这样悲叹。“凡由我的威光所生”中的“ha”只是语助词。我那由沙门威光所生、具足种种珍宝、广大如海中大船一般的禅那功德,是谁执取了它,又令它毁灭?他这样悲叹。巴利
Najuhe na jape manteti ayamassa paridevanagāthā. Pahāpitanti hāpitaṃ, pa-kāro upasaggamattaṃ. Pāricariyāyāti ko nu kilesapāricariyāya ito pubbe mama cittaṃ palobhayīti paridevati. Yo me tejā ha sambhutanti ha-kāro nipātamattaṃ. Yo mama samaṇatejena sambhūtaṃ jhānaguṇaṃ nānāratanaparipuṇṇaṃ mahantaṃ mahaṇṇave nāvaṃ viya gaṇhi, vināsaṃ pāpesi, ko nāmesoti paridevatīti.
她听完之后,阿蓝跋娑心想:“如果我不说,这个人会诅咒我。来吧,我就告诉他。”于是她以可见的身体站在那里,说出这首偈颂:巴利
Taṃ sutvā alambusā cintesi – ‘‘sacāhaṃ na kathessāmi, ayaṃ me abhisapissati, handassa kathessāmī’’ti. Sā dissamānena kāyena ṭhatvā gāthamāha –
“ 我受天王派遣,前来侍奉你;
我以心毁你心,放逸的你却不觉知。”巴利
‘‘Ahaṃ te pāricariyāya, devarājena pesitā; Avadhiṃ cittaṃ cittena, pamādo tvaṃ na bujjhasī’’ti.
他听了她的话,想起父亲给他的教导,悲叹道:“我没有听从父亲的话,结果落得如此大的毁灭。”于是说出四首偈颂:巴利
So tassā kathaṃ sutvā pitarā dinnaovādaṃ saritvā ‘‘pitu vacanaṃ akatvā mahāvināsaṃ pattomhī’’ti paridevanto catasso gāthāyo abhāsi –
据说,我的父亲迦叶教导我这些:
年轻人,你应当认清那些像莲花一样的女人。巴利
‘‘Imāni kira maṃ tāto, kassapo anusāsati; Kamalāsadisitthiyo, tāyo bujjhesi māṇava.
年轻人,你要觉悟她们是胸口的肿瘤,要觉悟那些女人。
父亲这样教导我,如同慈悲的父亲待我一般。巴利
‘‘Uregaṇḍāyo bujjhesi, tāyo bujjhesi māṇava; Iccānusāsi maṃ tāto, yathā maṃ anukampako.
我没有听从他的话,也没有遵从年迈父亲的教导。
今天我一个人在没有人烟的树林里禅修。巴利
‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ nākaṃ, pitu vuddhassa sāsanaṃ; Araññe nimmanussamhi, svajja jhāyāmi ekako.
“ 我要那样去做,这生命真该被厌弃。
要么我就恢复成从前那样,要么我就会死。”巴利
‘‘Sohaṃ tathā karissāmi, dhiratthu jīvitena me; Puna vā tādiso hessaṃ, maraṇaṃ me bhavissatī’’ti.
这里说的“这些”,就是指下面这些话。“像莲花一样的女人”:莲花称为女花藤,女人与那些花相似。“年轻人,你要认清那些女人”:年轻人,你应该了解那些女人,知道之后就不要走到她们看得见的地方,应该赶紧逃开——据说当时父亲就是这样教导我的。“胸前有肿瘤的”:指胸前长着两个肿瘤的女人。“年轻人,你要认清那些女人”:年轻人,你应该知道,那些女人会让受她们控制的人走向毁灭。“我不做”:我没有那样做。“我沉思”:我忧思、悲叹。“让我的生命受诅咒吧”:诅咒这该受谴责的生命!我的生命有何意义?“否则”:我将这样做,也就是说,要么我重新证得已失去的禅那,成为如往昔般的离贪者,要么我将死去。巴利
Tattha imānīti imāni vacanāni. Kamalāsadisitthiyoti kamalā vuccati nāripupphalatā, tāsaṃ pupphasadisā itthiyo. Tāyo bujjhesi māṇavāti māṇava tvaṃ tāyo jāneyyāsi, ñatvā dassanapathaṃ agantvā palāpeyyāsīti yāni evarūpāni vacanāni tadā maṃ tāto anusāsati, imāni kira tānīti. Uregaṇḍāyoti uramhi dvīhi gaṇḍehi samannāgatā. Tāyo bujjhesi, māṇavāti, māṇava, tāyo attano vasaṃ gate vināsaṃ pāpentīti tvaṃ jāneyyāsi. Nākanti nākariṃ. Jhāyāmīti pajjhāyāmi paridevāmi. Dhiratthu jīvitena meti dhiratthu garahitaṃ mama jīvitaṃ, jīvitena me ko attho. Puna vāti tathā karissāmi, yathā puna vā tādiso bhavissāmi, naṭṭhaṃ jhānaṃ uppādetvā vītarāgo bhavissāmi, maraṇaṃ vā me bhavissatīti.
他舍弃了欲贪,又重新生起了禅那。这时,阿蓝跋娑看见他具有沙门的威德,又知道他已经重新生起了禅那,心中恐惧,便向他请求宽恕。导师为了阐明这件事的意义,诵出了两首偈颂:巴利
So kāmarāgaṃ pahāya puna jhānaṃ uppādesi. Athassa samaṇatejaṃ disvā jhānassa ca uppāditabhāvaṃ ñatvā alambusā bhītā khamāpesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā dve gāthāyo abhāsi –
知道他的威势、精进和坚忍都稳固,
阿蓝跋娑用头礼触伊西辛伽的双足。巴利
‘‘Tassa tejaṃ vīriyañca, dhitiṃ ñatvā avaṭṭhitaṃ; Sirasā aggahī pāde, isisiṅgaṃ alambusā.
“ 大雄啊,请不要对我发怒;大仙人啊,请不要对我发怒。
我曾为声名显赫的三十三天众做了大事。
那时,整座天宫都因你而震动。”巴利
‘‘Mā me kujjha mahāvīra, mā me kujjha mahāise; Mahā attho mayā ciṇṇo, tidasānaṃ yasassinaṃ; Tayā pakampitaṃ āsi, sabbaṃ devapuraṃ tadā’’ti.
于是,他放她走,说道:“跋陀,我原谅你,你随意去吧。”说了这首偈颂——巴利
Atha naṃ so ‘‘khamāmi te, bhadde, yathāsukhaṃ gacchā’’ti vissajjento gāthamāha –
“ 三十三天的那些天人,以及三十三天之主帝释天神;
贤女啊,愿你快乐,少女,随你心意去吧。”巴利
‘‘Tāvatiṃsā ca ye devā, tidasānañca vāsavo; Tvañca bhadde sukhī hohi, gaccha kaññe yathāsukha’’nti.
她向那位礼敬之后,就乘着那金色宝座去了天宫。导师为了说明这件事,诵出了三首偈颂——巴利
Sā taṃ vanditvā teneva suvaṇṇapallaṅkena devapuraṃ gatā. Tamatthaṃ pakāsento satthā tisso gāthāyo abhāsi –
抓住他的双脚,然后对他行了右绕礼。
合掌致敬之后,就从那个地方离开了。巴利
‘‘Tassa pāde gahetvāna, katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ; Añjaliṃ paggahetvāna, tamhā ṭhānā apakkami.
她所拥有的那座金色坐榻,还带着轮子;
上有五十层华盖,千重铺设在前。
我登上那个坐榻,来到诸天神面前。巴利
‘‘Yo ca tassāsi pallaṅko, sovaṇṇo sopavāhano; Sauttaracchadapaññāso, sahassapaṭiyatthato; Tameva pallaṅkamāruyha, agā devāna santike.
“ 就像冲破黑暗而来的,宛如闪耀的闪电;
帝释天神满心欢喜、愉快又高兴,就赐予了一个恩惠。”巴利
‘‘Tamokkamiva āyantiṃ, jalantiṃ vijjutaṃ yathā; Patīto sumano vitto, devindo adadā vara’’nti.
在那里,okkamivāti 就像灯一样。用“欢喜”等词,只是显示了他满意的样子;“adadā varaṃ”是说她走过来礼敬并站定后,他满心欢喜,赐给了她愿望。巴利
Tattha okkamivāti dīpakaṃ viya. ‘‘Patīto’’tiādīhi tuṭṭhākārova dassito adadā varanti āgantvā vanditvā ṭhitāya tuṭṭho varaṃ adāsi.
她在他的面前领受了恩赐,然后说出最后那首偈颂——巴利
Sā tassa santike varaṃ gaṇhantī osānagāthamāha –
“ 帝释,一切众生之主啊,若你愿赐我一愿——
愿我前去时不怀诱惑仙人之心,帝释,我择此愿。”巴利
‘‘Varañce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Nisippalobhikā gacche, etaṃ sakka varaṃ vare’’ti.
这句话的意思是:帝释天王,如果您已经答应给我一个愿望,那我希望以后不要再作为诱惑仙人者而去了,也不要再为这件事派我去;这就是我向您恳求的愿望。巴利
Tassattho – ‘‘sakka devarāja, sace me tvaṃ varaṃ ado, puna isipalobhikāya na gaccheyyaṃ, mā maṃ etadatthāya pahiṇeyyāsi, etaṃ varaṃ vare yācāmī’’ti.
导师为那位比丘引述了这段说法,阐明四圣谛,然后把本生故事连接起来。说法结束时,那位比丘证得入流果。那时,阿蓝跋娑是他的前妻,伊西辛伽就是那位心生厌离的比丘,而父亲大仙人就是我本人。巴利
Satthā tassa bhikkhuno imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne so bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. Tadā alambusā purāṇadutiyikā ahosi, isisiṅgo ukkaṇṭhitabhikkhu, pitā mahāisi pana ahameva ahosinti.
1 2 3 4 5