四十集·4. 僧诃波罗本生注释
17. 四十集义注 · 194 段
4. 僧诃波罗本生注释巴利
[524] 4. Saṅkhapālajātakavaṇṇanā
“圣者居处”这句话,是导师住在祇园时,围绕布萨羯磨而说的。那时,导师鼓励了持布萨的近事男们之后,说:“古代的智者们舍弃了广大的龙之荣华,仍然住于布萨。”应他们请求,导师引出了过去的故事。巴利
Ariyāvakāsosīti idaṃ satthā jetavane viharanto uposathakammaṃ ārabbha kathesi. Tadā hi satthā uposathike upāsake sampahaṃsetvā ‘‘porāṇakapaṇḍitā mahatiṃ nāgasampattiṃ pahāya uposathavāsaṃ upavasiṃsuyevā’’ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.
过去,在王舍城有一位名叫摩揭陀的国王统治着国家。那时,菩萨投生到那位国王正妃的胎中,他们给他取名叫“难征服”。他长大成人后,在塔迦尸喇学通了所有技艺,回来向父亲展示所学。于是父亲为他灌顶,把王位交给他,自己出家做了仙人,住在园林里。菩萨一天三次去父亲那里。他得到了极大的利养和恭敬。正因为这个障碍,他连遍作定都没法修。他心想:“我的利养和恭敬太大了,住在这里我没法斩断这团缠结。我不告诉儿子,直接去别的地方吧。”于是他不让任何人知道,离开园林,越过摩揭陀国,在摩希莎卡国从螺贝湖流出的暗耳河的回湾处,依着月白山搭了一间叶屋,住在那里修遍作定,成就了禅那和神通,靠捡拾遗穗过活。有一位名叫螺贝的龙王,带着庞大的随从队伍从暗耳河出来,时不时来拜访他。他就为龙王说法。那时,他的儿子想见父亲,却不知道父亲去了哪里,派人四处寻找,得知“他住在某个地方”,为了见到父亲,便带着庞大的随从队伍来到那里,在一处安营扎寨,然后和几位大臣一起朝隐修处走去。巴利
Atīte rājagahe magadharājā nāma rajjaṃ kāresi. Tadā bodhisatto tassa rañño aggamahesiyā kucchimhi nibbatti, ‘‘duyyodhano’’tissa nāmaṃ kariṃsu. So vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā āgantvā pitu sippaṃ dassesi. Atha naṃ pitā rajje abhisiñcitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā uyyāne vasi. Bodhisatto divasassa tikkhattuṃ pitu santikaṃ agamāsi. Tassa mahālābhasakkāro udapādi. So teneva palibodhena kasiṇaparikammamattampi kātuṃ asakkonto cintesi – ‘‘mahā me lābhasakkāro, na sakkā mayā idha vasantena imaṃ jaṭaṃ chindituṃ, puttassa me anārocetvāva aññattha gamissāmī’’ti. So kañci ajānāpetvā uyyānā nikkhamitvā magadharaṭṭhaṃ atikkamitvā mahisakaraṭṭhe saṅkhapāladahato nāma nikkhantāya kaṇṇaveṇṇāya nadiyā nivattane candakapabbataṃ upanissāya paṇṇasālaṃ katvā tattha vasanto kasiṇaparikammaṃ katvā jhānābhiññā nibbattetvā uñchācariyāya yāpesi. Tamenaṃ saṅkhapālo nāma nāgarājā mahantena parivārena kaṇṇaveṇṇanadito nikkhamitvā antarantarā upasaṅkamati. So tassa dhammaṃ desesi. Athassa putto pitaraṃ daṭṭhukāmo gataṭṭhānaṃ ajānanto anuvicārāpetvā ‘‘asukaṭṭhāne nāma vasatī’’ti ñatvā tassa dassanatthāya mahantena parivārena tattha gantvā ekamante khandhavāraṃ nivāsetvā katipayehi amaccehi saddhiṃ assamapadābhimukho pāyāsi.
那时,螺贝龙王正带着庞大的随从坐在那里听法。他看见那位国王走过来,就礼敬了仙人,从座位上起身离开。国王礼敬父亲、亲切问候之后坐下,问道:“尊者,刚才到您这里来的是哪位国王?”父亲说:“孩子,那是名叫螺贝的龙王。”国王因为羡慕龙王的富贵,对龙界生起了贪心。他在那里住了几天,安排好定期供养父亲的托钵食后,就回到自己的城市,在四座城门旁建了布施堂,广行布施,轰动了整个赡部洲。他持戒、行布萨,发愿投生龙界。命终之后,果然生在龙界,成了螺贝龙王。后来,他对自己这种富贵感到后悔,从那时起就希望投生人间,于是持守布萨。可是他住在龙界时,布萨无法圆满,戒行也遭到破坏。因此,他从那时起就离开龙界,在迦纳韦纳河不远处、大路和一条小路之间,围着一座蚁冢,决意行布萨。他受持戒律,把自己的身体奉献出来,心想:“谁需要我的皮、肉等,就来取走我的皮、肉等吧。”他躺在蚁冢顶上,修沙门法。在十四日、十五日住在这里,初一日则回龙界。巴利
Tasmiṃ khaṇe saṅkhapālo mahantena parivārena dhammaṃ suṇanto nisīdi. So taṃ rājānaṃ āgacchantaṃ disvā isiṃ vanditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Rājā pitaraṃ vanditvā paṭisanthāraṃ katvā nisīditvā pucchi – ‘‘bhante, katararājā nāmesa tumhākaṃ santikaṃ āgato’’ti. Tāta, saṅkhapālanāgarājā nāmesoti. So tassa sampattiṃ nissāya nāgabhavane lobhaṃ katvā katipāhaṃ vasitvā pitu bhikkhāhāraṃ nibaddhaṃ dāpetvā attano nagarameva gantvā catūsu dvāresu dānasālāyo kāretvā sakalajambudīpaṃ saṅkhobhento dānaṃ datvā sīlaṃ rakkhitvā uposathakammaṃ katvā nāgabhavanaṃ patthetvā āyupariyosāne nāgabhavane nibbattitvā saṅkhapālanāgarājā ahosi . So gacchante kāle tāya sampattiyā vippaṭisārī hutvā tato paṭṭhāya manussayoniṃ patthento uposathavāsaṃ vasi. Athassa nāgabhavane vasantassa uposathavāso na sampajjati, sīlavināsaṃ pāpuṇāti. So tato paṭṭhāya nāgabhavanā nikkhamitvā kaṇṇaveṇṇāya nadiyā avidūre mahāmaggassa ca ekapadikamaggassa ca antare ekaṃ vammikaṃ parikkhipitvā uposathaṃ adhiṭṭhāya samādinnasīlo ‘‘mama cammamaṃsādīhi atthikā cammamaṃsādīni harantū’’ti attānaṃ dānamukhe vissajjetvā vammikamatthake nipanno samaṇadhammaṃ karonto cātuddase pannarase vasitvā pāṭipade nāgabhavanaṃ gacchati.
有一天,菩萨就这样受持戒律,躺在那里。边地村子里的十六个人想去弄点肉来吃,就拿着武器在树林里到处转,结果什么也没找到。他们出来时,看见菩萨躺在蚁冢顶上,心想:我们今天连只小蜥蜴都没抓到,不如把这条龙王杀了吃掉。可又一想:这条大龙要是被我们抓住,说不定会跑掉。不如趁他就这么躺着,用矛刺进他的身体,把他弄虚弱了再抓。于是他们拿起矛,走了过去。菩萨的身体非常巨大,盘起来像一艘独木舟那么大,像摆放整齐的善意花环;他的眼睛像聚窟果,头像胜妙善意花,非常庄严。他听到那十六个人的脚步声,就从身体盘绕的缝隙间探出头来,睁开赤红的眼睛,看见他们手里拿着矛走过来,心想:今天我的心愿就要圆满了。我已经把自己的身体奉献在布施之口,下定决心精进,躺在这里。这些人会用矛刺我的身体,把我刺得千疮百孔,我绝不能因为生气而睁眼看他们。因为害怕自己破戒,他坚定地下了决心,把头缩回身体盘绕之间,继续躺着。于是那些人走到他跟前,抓住他的尾巴,在地上拖拽摔打,然后用锋利的矛在八个地方刺进去,又把带刺的黑藤条从伤口插进他身体里。之后,他们用扁担从八个地方把他抬起来,走上了大路。这位大士从被矛刺中的那一刻起,就算是在任何一个地方,也没有因为生气而睁眼看他们。当他被八根扁担抬着走的时候,他的头垂下来,撞在地上。于是那些人说:他的头垂下来了。就让他在大路上躺下,用一根嫩矛刺穿他的鼻孔,穿进绳子,把他的头吊起来,绑在扁担的末端,然后又抬起来,继续上路。巴利
Tasmiṃ ekadivasaṃ evaṃ sīlaṃ samādiyitvā nipanne paccantagāmavāsino soḷasa janā ‘‘maṃsaṃ āharissāmā’’ti āvudhahatthā araññe vicarantā kiñci alabhitvā nikkhantā taṃ vammikamatthake nipannaṃ disvā ‘‘mayaṃ ajja godhāpotakampi na labhimhā, imaṃ nāgarājānaṃ vadhitvā khādissāmā’’ti cintetvā ‘‘mahā kho panesa gayhamāno palāyeyya, yathānipannameva taṃ bhogesu sūlehi vijjhitvā dubbalaṃ katvā gaṇhissāmā’’ti sūlāni ādāya upasaṅkamiṃsu. Bodhisattassa sarīraṃ mahantaṃ ekadoṇikanāvappamāṇaṃ vaṭṭetvā ṭhapitasumanapupphadāmaṃ viya jiñjukaphalasannibhehi akkhīhi jayasumanapupphasadisena ca sīsena samannāgataṃ ativiya sobhati. So tesaṃ soḷasannaṃ janānaṃ padasaddena bhogantarato sīsaṃ nīharitvā rattakkhīni ummīletvā te sūlahatthe āgacchante disvā cintesi – ‘‘ajja mayhaṃ manoratho matthakaṃ pāpuṇissati, ahaṃ attānaṃ dānamukhe niyyādetvā vīriyaṃ adhiṭṭhahitvā nipanno, ime mama sarīraṃ sattīhi koṭṭetvā chiddāvachiddaṃ karonte kodhavasena akkhīni ummīletvā na olokessāmī’’ti attano sīlabhedabhayena daḷhaṃ adhiṭṭhāya sīsaṃ bhogantareyeva pavesetvā nipajji. Atha naṃ te upagantvā naṅguṭṭhe gahetvā kaḍḍhantā bhūmiyaṃ pothetvā tikhiṇasūlehi aṭṭhasu ṭhānesu vijjhitvā sakaṇṭakakāḷavettayaṭṭhiyo pahāramukhehi pavesetvā aṭṭhasu ṭhānesu kājenādāya mahāmaggaṃ paṭipajjiṃsu, mahāsatto sūlehi vijjhanato paṭṭhāya ekaṭṭhānepi kodhavasena akkhīni ummīletvā te na olokesi. Tassa aṭṭhahi kājehi ādāya nīyamānassa sīsaṃ olambetvā bhūmiyaṃ pahari. Atha naṃ ‘‘sīsamassa olambatī’’ti mahāmagge nipajjāpetvā taruṇasūlena nāsāpuṭaṃ vijjhitvā rajjukaṃ pavesetvā sīsaṃ ukkhipitvā kājakoṭiyaṃ laggitvā punapi ukkhipitvā maggaṃ paṭipajjiṃsu.
那时,在毗提诃国弥提罗城里,有一位名叫阿罗罗的家长。他带着五百辆车,坐在舒适的车驾上前行,看见那些猎人正那样抓着菩萨走来,就给了他们十六个人每人十六头拉车的公牛和一捧金币,还给了他们所有人换洗的衣服,连他们妻子的衣物首饰也一并给了,把菩萨赎了回来。然后菩萨去了龙宫,在那里没有耽搁,就带着庞大的随从队伍出来,来到阿罗罗面前,对他讲述了龙宫的种种美好,然后带着他一起去了龙宫。在那里,菩萨让三百名龙女侍奉他,赐给他极大的荣耀,用天界的欲乐让他满足。阿罗罗在龙宫住了一年,享受了天界的欲乐之后,对龙王说:“朋友,我想出家。”他拿了出家用的物品,从龙宫前往雪山一带出家,在那里住了很久。后来,他四处游方,到了波罗奈,住在国王的园林里。第二天,他进城乞食,来到王宫门口。波罗奈国王看见他,对他的威仪举止生起了信心,就叫人请他进来,让他坐在准备好的座位上,用各种美味佳肴供养他。然后国王自己坐在一个较低的座位上,向他顶礼之后,与他交谈,说出了第一首偈颂——巴利
Tasmiṃ khaṇe videharaṭṭhe mithilanagaravāsī āḷāro nāma kuṭumbiko pañca sakaṭasatāni ādāya sukhayānake nisīditvā gacchanto te bhojaputte bodhisattaṃ tathā gaṇhitvā gacchante disvā tesaṃ soḷasannampi soḷasahi vāhagoṇehi saddhiṃ pasataṃ pasataṃ suvaṇṇamāsake sabbesaṃ nivāsanapārupanāni bhariyānampi nesaṃ vatthābharaṇāni datvā vissajjāpesi. Atha so nāgabhavanaṃ gantvā tattha papañcaṃ akatvā mahantena parivārena nikkhamitvā āḷāraṃ upasaṅkamitvā nāgabhavanassa vaṇṇaṃ kathetvā taṃ ādāya nāgabhavanaṃ gantvā tīhi nāgakaññāsatehi saddhiṃ mahantamassa yasaṃ datvā dibbehi kāmehi santappesi. Āḷāro nāgabhavane ekavassaṃ vasitvā dibbakāme paribhuñjitvā ‘‘icchāmahaṃ, samma, pabbajitu’’nti nāgarājassa kathetvā pabbajitaparikkhāre gahetvā nāgabhavanato himavantappadesaṃ gantvā pabbajitvā tattha ciraṃ vasitvā aparabhāge cārikaṃ caranto bārāṇasiṃ patvā rājuyyāne vasitvā punadivase bhikkhāya nagaraṃ pavisitvā rājadvāraṃ agamāsi. Atha naṃ bārāṇasirājā disvā iriyāpathe pasīditvā pakkosāpetvā paññattāsane nisīdāpetvā nānaggarasabhojanaṃ bhojetvā aññatarasmiṃ nīce āsane nisinno vanditvā tena saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha –
“ 您有圣者的气度,眼睛清澈明亮,我想您一定是从家里出来出家的。
有智慧的人,您到底是怎么舍弃财富和享乐,离开家出家修行的呢?”巴利
‘‘Ariyāvakāsosi pasannanetto, maññe bhavaṃ pabbajito kulamhā; Kathaṃ nu vittāni pahāya bhoge, pabbaji nikkhamma gharā sapaññā’’ti.
在这里,“圣洁的身相”是指:你拥有没有过失、美好的身相,也就是相貌英俊。“眼净澄清”是指:具备五种清净的眼。“从族姓”是指:我想您是从刹帝利家族、婆罗门家族或长者家族出家的。“如何”是在问:有智慧的人啊,您是以什么原因、以什么为所缘,舍弃了财富和享乐,离开家而出家呢?巴利
Tattha ariyāvakāsosīti niddosasundarasarīrāvakāsosi, abhirūposīti attho. Pasannanettoti pañcahi pasādehi yuttanetto. Kulamhāti khattiyakulā vā brāhmaṇakulā vā seṭṭhikulā vā pabbajitosīti maññāmi. Kathaṃ nūti kena kāraṇena kiṃ ārammaṇaṃ katvā dhanañca upabhoge ca pahāya gharā nikkhamitvā pabbajitosi sapañña paṇḍitapurisāti pucchati.
接下来,应当根据苦行者和国王之间的问答往还,来理解这些偈颂之间的关联。巴利
Tato paraṃ tāpasassa ca rañño ca vacanappaṭivacanavasena gāthānaṃ sambandho veditabbo –
我亲眼看见了那座天宫,人中的天神啊,那是有大神力的伟大龙王的宫殿。
大王,我亲眼看到了善行带来的广大果报,因此怀着信心出家了。巴利
‘‘Sayaṃ vimānaṃ naradeva disvā, mahānubhāvassa mahoragassa; Disvāna puññāna mahāvipākaṃ, saddhāyahaṃ pabbajitomhi rāja.
出家修行的人不会因为贪求欲乐、因为恐惧、因为嗔怒而说虚妄的话;
请告诉我我所问的这件事,我听了之后就会生起欢喜与信心。巴利
‘‘Na kāmakāmā na bhayā na dosā, vācaṃ musā pabbajitā bhaṇanti; Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ, sutvāna me jāyihitippasādo.
大王啊,我经商行路时,得见波阇诸子;
他们抬着身躯庞大的巨龙,欢欣鼓舞,一路前行。巴利
‘‘Vāṇijja raṭṭhādhipa gacchamāno, pathe addasāsimhi bhojaputte; Pavaḍḍhakāyaṃ uragaṃ mahantaṃ, ādāya gacchante pamodamāne.
大王啊,我和他们聚在一起时,吓得汗毛直竖,心里害怕,就对他们说了话。
这具可怕的身躯要被带到哪里去?你们这些波阇族子弟,打算拿这头龙象怎么办?巴利
‘‘Sohaṃ samāgamma janinda tehi, pahaṭṭhalomo avacamhi bhīto; Kuhiṃ ayaṃ nīyati bhīmakāyo, nāgena kiṃ kāhatha bhojaputtā.
这蛇正被牵去当食物,它身躯庞大,是一条巨蛇;
这肉又肥厚又柔软,味道鲜美,毗提诃之子,你却尝不出来。巴利
‘‘Nāgo ayaṃ nīyati bhojanatthā, pavaḍḍhakāyo urago mahanto; Sāduñca thūlañca muduñca maṃsaṃ, na tvaṃ rasaññāsi videhaputta.
我等从此归己宅,持取刀剑尽斫碎;
欢然饱食其血肉,我等与蛇为仇敌。巴利
‘‘Ito mayaṃ gantvā sakaṃ niketaṃ, ādāya satthāni vikopayitvā; Maṃsāni bhokkhāma pamodamānā, mayañhi ve sattavo pannagānaṃ.
如果这条大蛇身体已经长大,正被带去作为食物,
我给你们十六头公牛,你们把这条龙从束缚中放了吧。巴利
‘‘Sace ayaṃ nīyati bhojanatthā, pavaḍḍhakāyo urago mahanto; Dadāmi vo balibaddāni soḷasa, nāgaṃ imaṃ muñcatha bandhanasmā.
确实,这蛇正是我们喜欢的食物,而且我们以前也吃过很多蛇;
阿拉罗,我们会照你的话去做;毗提诃之子啊,请做我们的朋友。巴利
‘‘Addhā hi no bhakkho ayaṃ manāpo, bahū ca no uragā bhuttapubbā; Karoma te taṃ vacanaṃ aḷāra, mittañca no hohi videhaputta.
那时,他们确实为你解开了束缚——那鼻孔的羁索;
龙王既已从束缚中解脱,便面向东方,须臾而去。巴利
‘‘Tadāssu te bandhanā mocayiṃsu, yaṃ natthuto paṭimokkassa pāse; Mutto ca so bandhanā nāgarājā, pakkāmi pācīnamukho muhuttaṃ.
他面向东方走了一小会儿,然后满眼含泪地回头看我。
那时我也跟在后面,双手合十举过头顶。巴利
‘‘Gantvāna pācīnamukho muhuttaṃ, puṇṇehi nettehi palokayī maṃ; Tadāssahaṃ piṭṭhito anvagacchiṃ, dasaṅguliṃ añjaliṃ paggahetvā.
你赶紧快点走吧,别再让那些敌人把你抓回去了。
跟残暴的人再次相遇确实苦,走吧,别再见到波阇之子。巴利
‘‘Gaccheva kho tvaṃ taramānarūpo, mā taṃ amittā punaraggahesuṃ; Dukkho hi luddehi punā samāgamo, adassanaṃ bhojaputtāna gaccha.
他来到那澄澈明净的湖泊,泛着蓝光,渡口宜人;
阎浮树与芦苇环绕湖滨,他已尽超恐惧,欣然入水。巴利
‘‘Agamāsi so rahadaṃ vippasannaṃ, nīlobhāsaṃ ramaṇīyaṃ sutitthaṃ; Samotataṃ jambuhi vetasāhi, pāvekkhi nittiṇṇabhayo patīto.
彼入湖中未久,龙王现天身而来至我前,人主啊;
如子之侍父,彼侍奉于我,言辞入心,悦耳可听。巴利
‘‘So taṃ pavissa nacirassa nāgo, dibbena me pāturahū janinda; Upaṭṭhahī maṃ pitaraṃva putto, hadayaṅgamaṃ kaṇṇasukhaṃ bhaṇanto.
“ 阿罗罗啊,你是我的母亲和父亲,是我内心施予生命的朋友。
我已经获得了自己的神通,阿拉罗,请看看我的这些住处。
饮食丰盛,饭食饮料充足,就像帝释天神的马萨卡萨拉宫殿一样。”巴利
‘‘Tvaṃ mesi mātā ca pitā aḷāra, abbhantaro pāṇadado sahāyo; Sakañca iddhiṃ paṭilābhakosmi, aḷāra passa me nivesanāni; Pahūtabhakkhaṃ bahuannapānaṃ, masakkasāraṃ viya vāsavassā’’ti.
这里所说的“宫殿”,是指螺护龙王那座由黄金和摩尼宝建成、拥有数百歌舞伎女和种种殊胜受用的宫殿。“福德”:他看见自己所作福德带来的广大果报,于是对业、对果报、对来世生起信心,被这种信心所推动,我出家了。“并非因欲贪”:不是说为了满足对事物的贪欲,也不是因为害怕或嗔恨而说假话。“将会生起”:尊者,听了您的话之后,我也会生起信心和喜悦。“商人”:就是去做买卖的人。“我在路上看见了”:我坐在舒适的车乘上,在五百辆大车的前头行进时,在通衢大道上见到了乡民。“身体长大”:其身躯已充分成长变大。“拿着”:用八根扁担挑了起来。“我说”:我说了。“可怕的身体”:令人恐惧的身形。“布阇之子”:以亲爱的方式称呼猎人之子。“毗提诃之子”:他们对毗提诃国居住者称呼阿拉罗。“激怒之后”:割断、切断。“我们确实是你们的敌人”:我们正是诸龙的仇敌。“为了食物”:为了获取食物。“请你也做我们的朋友”:请你做我们的朋友,要知道所受的恩德。巴利
Tattha vimānanti saṅkhapālanāgarañño anekasatanāṭakasampattisampannaṃ kañcanamaṇivimānaṃ. Puññānanti tena katapuññānaṃ mahantaṃ vipākaṃ disvā kammañca phalañca paralokañca saddahitvā pavattāya saddhāya ahaṃ pabbajito. Na kāmakāmāti na vatthukāmenapi bhayenapi dosenapi musā bhaṇanti. Jāyihitīti, bhante, tumhākaṃ vacanaṃ sutvā mayhampi pasādo somanassaṃ jāyissati. Vāṇijjanti vāṇijjakammaṃ karissāmīti gacchanto. Pathe addasāsimhīti pañcannaṃ sakaṭasatānaṃ purato sukhayānake nisīditvā gacchanto mahāmagge janapadamanusse addasaṃ. Pavaḍḍhakāyanti vaḍḍhitakāyaṃ. Ādāyāti aṭṭhahi kājehi gahetvā. Avacamhīti abhāsiṃ. Bhīmakāyoti bhayajanakakāyo. Bhojaputtāti luddaputtake piyasamudācārenālapati. Videhaputtāti videharaṭṭhavāsitāya āḷāraṃ ālapiṃsu. Vikopayitvāti chinditvā. Mayañhi vo sattavoti mayaṃ pana nāgānaṃ verino nāma. Bhojanatthāti bhojanatthāya. Mittañca no hohīti tvaṃ amhākaṃ mitto hohi, kataguṇaṃ jāna.
大王,当那些波阇子们这样说完之后,我就给了他们十六头拉车的公牛、内衣外衣、每人一把金币,还有他们妻子的衣物首饰。然后,他们凭自身粗暴,把螺护龙王按倒在地,抓起带刺的黑藤条,从藤条末端抓住就使劲拽。那时我看见龙王被折腾得疲惫不堪,我不再让它受累,就用剑把那藤条砍断,像从孩子们的耳朵里慢慢抽出线团那样,不让它感到疼痛,轻轻地抽出来。就在那时,那些波阇子把那条蛇从那个穿过它鼻孔、结在套索里的束缚中解开了。也就是说,他们把那根带着套索的绳子从蛇的鼻孔里拉了出来。就这样,他们放走了那条蛇,走了一小段路后,心想:“这条蛇现在很虚弱,等它死了我们就捡走。”于是便躲了起来。巴利
Tadāssu teti, mahārāja, tehi bhojaputtehi evaṃ vutte ahaṃ tesaṃ soḷasa vāhagoṇe nivāsanapārupanāni pasataṃ pasataṃ suvaṇṇamāsake bhariyānañca nesaṃ vatthālaṅkāraṃ adāsiṃ, atha te saṅkhapālanāgarājānaṃ bhūmiyaṃ nipajjāpetvā attano kakkhaḷatāya sakaṇṭakakāḷavettalatāya koṭiyaṃ gahetvā ākaḍḍhituṃ ārabhiṃsu. Athāhaṃ nāgarājānaṃ kilamantaṃ disvā akilamentova asinā tā latā chinditvā dārakānaṃ kaṇṇavedhato vaṭṭinīharaṇaniyāmena adukkhāpento saṇikaṃ nīhariṃ, tasmiṃ kāle te bhojaputtā yaṃ bandhanaṃ assa natthuto pavesetvā pāse paṭimokkaṃ, tasmā bandhanā taṃ uragaṃ mocayiṃsu. Tassa nāsato saha pāsena taṃ rajjukaṃ nīhariṃsūti dīpeti. Iti te uragaṃ vissajjetvā thokaṃ gantvā ‘‘ayaṃ urago dubbalo, matakāle naṃ gahetvā gamissāmā’’ti nilīyiṃsu.
他朝东走了一会儿,然后用满是泪水的眼睛回头看我。那时我是属于他的。去吧,他们这样对他说,他也就这样说了。湖,就是耳环湖。遍覆,是说两岸都被阎浮树和vetasa树覆盖得密密层层。脱离恐惧、满怀喜悦:据说他进入那个湖时,先向阿腊拉表达了敬意,然后一直潜到尾巴都没入水中;凡是他入水的地方,他都没有恐惧,所以他脱离了怖畏,满心欢喜、兴高采烈地进入湖中。进入后,就是进去之后。以天界随从:他在龙宫里毫不放逸,前来侍奉,他走近我,内在,如同心脏一般。你是对我有大恩德者,我要对你作恭敬供养。看我住的住处吧,就是看我的龙宫。如Masakkasāra一样:所谓Masakkasāra,是因为没有退没与升沉,且因坚实性,而称须弥山王。这是针对在那里所造的三十三天住处而这样说。巴利
Puṇṇehīti sopi muhuttaṃ pācīnābhimukho gantvā assupuṇṇehi nettehi maṃ palokayi. Tadāssahanti tadā assa ahaṃ. Gacchevāti evaṃ taṃ avacanti vadati. Rahadanti kaṇṇaveṇṇadahaṃ. Samotatanti ubhayatīresu jamburukkhavetasarukkhehi otataṃ vitataṃ. Nittiṇṇabhayo patītoti so kira taṃ dahaṃ pavisanto āḷārassa nipaccakāraṃ dassetvā yāva naṅguṭṭhā otari, udake paviṭṭhaṭṭhānamevassa nibbhayaṃ ahosi, tasmā nittiṇṇabhayo patīto haṭṭhatuṭṭho pāvekkhīti. Pavissāti pavisitvā. Dibbena meti nāgabhavane pamādaṃ anāpajjitvā mayi kaṇṇaveṇṇatīraṃ anatikkanteyeva dibbena parivārena mama purato pāturahosi. Upaṭṭhahīti upāgami. Abbhantaroti hadayamaṃsasadiso. Tvaṃ mama bahupakāro, sakkāraṃ te karissāmi. Passa me nivesanānīti mama nāgabhavanaṃ passa. Masakkasāraṃ viyāti masakkasāro vuccati osakkanaparisakkanābhāvena ghanasāratāya ca sinerupabbatarājā. Ayaṃ tattha māpitaṃ tāvatiṃsabhavanaṃ sandhāyevamāha.
大王!说完这些话,那位龙王又进一步赞叹自己的龙宫,说了两首偈颂——巴利
Mahārāja! Evaṃ vatvā so nāgarājā uttari attano nāgabhavanaṃ vaṇṇento gāthādvayamāha –
那片地面平整齐整,没有碎石,柔软又好看;
这里的地面长着低矮的草,尘土很少,令人欢喜,能让人放下忧愁。巴利
‘‘Taṃ bhūmibhāgehi upetarūpaṃ, asakkharā ceva mudū subhā ca; Nīcattiṇā apparajā ca bhūmi, pāsādikā yattha jahanti sokaṃ.
“ 没有淤积的池水像琉璃一样深蓝,四方的芒果园极为悦意可人。
成熟的果实、半熟的果实、盛开的花,无论哪个季节都一直挂着果实。”巴利
‘‘Anāvakulā veḷuriyūpanīlā, catuddisaṃ ambavanaṃ surammaṃ; Pakkā ca pesī ca phalā suphullā, niccotukā dhārayantī phalānī’’ti.
在那里,所谓“没有碎石”,是指那片地面没有石头和碎石子,柔软可爱,由金、银、宝石构成,铺满了七宝之沙。所谓“低矮的草”,是说长着低矮的草,颜色像赤虫的背一样。“没有尘土”,是说没有灰尘。“在那里舍弃忧愁”,是说一进入那里就立刻没有忧愁。“没有凹凸”,是说没有树桩之类凸起的东西,也没有坑坑洼洼高低不平,地面平整。“因琉璃而呈深蓝”,是说因为琉璃而显得深蓝;意思是,在那龙王居住的地方,有一个琉璃制成的池塘,池水清澈,泛着蓝色光芒,上面覆盖着各种颜色的莲花和青莲花。“四方”,是指那个池塘的四边。“成熟的等等”,是说在那芒果园里,芒果树结着成熟的果实、半熟的果实和幼嫩的果实,而且正开着花。“恒时”,是说无论什么时候,都具足与六个季节相应的花果。巴利
Tattha asakkharāti yā tattha bhūmi pāsāṇasakkhararahitā mudu subhā kañcanarajatamaṇimayā sattaratanavālukākiṇṇā. Nīcattiṇāti indagopakapiṭṭhisadisavaṇṇehi nīcatiṇehi samannāgatā. Apparajāti paṃsurahitā. Yattha jahanti sokanti yattha paviṭṭhamattāva nissokā honti. Anāvakulāti na avakulā akhāṇumā upari ukkulavikulabhāvarahitā vā samasaṇṭhitā. Veḷuriyūpanīlāti veḷuriyena upanīlā, tasmiṃ nāgabhavane veḷuriyamayā pasannasalilā nīlobhāsā anekavaṇṇakamaluppalasañchannā pokkharaṇīti attho. Catuddisanti tassā pokkharaṇiyā catūsu disāsu. Pakkā cāti tasmiṃ ambavane ambarukkhā pakkaphalā ca aḍḍhapakkaphalā ca taruṇaphalā ca phullitāyevāti attho. Niccotukāti channampi utūnaṃ anurūpehi pupphaphalehi samannāgatāti.
天子啊,在那些树林中间,有一座住所,看起来就像光辉闪耀一样。
银制的门扇,黄金打造,极其华美,像天空中的闪电一样闪耀。巴利
Tesaṃ vanānaṃ naradeva majjhe, nivesanaṃ bhassarasannikāsaṃ; Rajataggaḷaṃ sovaṇṇamayaṃ uḷāraṃ, obhāsatī vijjurivantalikkhe.
那些用宝石和黄金做成的华美之物,形态千变万化,始终都是精心化现出来的。
大王啊,那里充满着盛装打扮、佩戴着金臂钏的年轻女子。巴利
‘‘Maṇīmayā soṇṇamayā uḷārā, anekacittā satataṃ sunimmitā; Paripūrā kaññāhi alaṅkatāhi, suvaṇṇakāyūradharāhi rāja.
他形貌无比殊妙,螺护(龙王),急急忙忙地登上了宫殿。
那座宫殿有一千根柱子,威德无可比拟,他的妻子在那里成了大妃。巴利
‘‘So saṅkhapālo taramānarūpo, pāsādamāruyha anomavaṇṇo; Sahassathambhaṃ atulānubhāvaṃ, yatthassa bhariyā mahesī ahosi.
有一位女人,外表急匆匆的,拿着一块琉璃做的、非常贵重的东西;
那颗美丽的、天生高贵的宝珠,那无人催促的女子将其献到座位上。巴利
‘‘Ekā ca nārī taramānarūpā, ādāya veḷuriyamayaṃ mahagghaṃ; Subhaṃ maṇiṃ jātimantūpapannaṃ, acoditā āsanamabbhihāsi.
从那以后,那条龙握住我的手,让我坐在最尊贵的座位上。
这个座位在这里,请尊者坐下,因为您是我的一位师长。巴利
‘‘Tato maṃ urago hatthe gahetvā, nisīdayī pāmukhaāsanasmiṃ; Idamāsanaṃ atra bhavaṃ nisīdatu, bhavañhi me aññataro garūnaṃ.
又有一女匆匆而至,取水近前,
为我濯洗双足,大王啊,宛如爱妻侍奉心爱之夫。巴利
‘‘Aññā ca nārī taramānarūpā, ādāya vāriṃ upasaṅkamitvā; Pādāni pakkhālayī me janinda, bhariyāva bhattū patino piyassa.
又有一位女人,急匆匆地举起金盘;
她端来许多种豆羹、各式菜肴和可口的饭食。巴利
‘‘Aparā ca nārī taramānarūpā, paggayha sovaṇṇamayāya pātiyā; Anekasūpaṃ vividhaṃ viyañjanaṃ, upanāmayī bhatta manuññarūpaṃ.
“ 婆罗多啊,她们明白了丈夫的心意,就用各种乐器来侍奉已经吃过饭的我。
比这更殊胜的、众多的天界欲乐,纷纷向我涌来。”巴利
‘‘Turiyehi maṃ bhārata bhuttavantaṃ, upaṭṭhahuṃ bhattu mano viditvā; Tatuttariṃ maṃ nipatī mahantaṃ, dibbehi kāmehi anappakehī’’ti.
在这里,“住所”指的是宫殿。“光辉闪耀的样子”指的是光明的外观。“银门闩”指的是银制的门扇。“宝珠所成”指的是那里有那样的尖顶屋和内室。“充满”指的是圆满。那位螺髻龙王,大王啊,当我这样描述龙宫的时候,我想去看看,于是,那位螺髻抓住我的手,把我带到那里,匆匆登上由琉璃柱建成的千柱宫殿,领我来到他的王后所在的地方——这里要说明的就是这个意思。当我登上宫殿时,有一个女子,没等那位龙王吩咐,就取来由种种殊胜大宝石庄严的清净琉璃座,铺设好了。“abbhihāsi”的意思是带来,也就是铺设的意思。巴利
Tattha nivesananti pāsādo. Bhassarasannikāsanti pabhassaradassanaṃ. Rajataggaḷanti rajatadvārakavāṭaṃ. Maṇīmayāti evarūpā tattha kūṭāgārā ca gabbhā ca. Paripūrāti sampuṇṇā. So saṅkhapāloti, mahārāja, ahaṃ evaṃ tasmiṃ nāgabhavanaṃ vaṇṇente taṃ daṭṭhukāmo ahosiṃ, atha maṃ tattha netvā so saṅkhapālo hatthe gahetvā taramāno veḷuriyathambhehi sahassathambhaṃ pāsādaṃ āruyha yasmiṃ ṭhāne assa mahesī ahosi, taṃ ṭhānaṃ netīti dīpeti. Ekā cāti mayi pāsādaṃ abhiruḷhe ekā itthī aññehi maṇīhi jātimahantehi upetaṃ subhaṃ veḷuriyāsanaṃ tena nāgarājena avuttāva. Abbhihāsīti abhihari, attharīti vuttaṃ hoti.
“最前面的座位”就是指最上等的座位,意思是让他坐在最殊胜的座位上。“可敬者”:对他说“你对我来说,就像父母中的一位”,这样说了之后,就请他坐下。“种种菜肴”就是各种各样的配菜。“令人欢喜的食物”就是让人看了心生欢喜的食物。“婆罗多”是在称呼国王。“已进食者”就是已经吃完饭、完成了用餐之事的人。“他们侍奉”就是他们以数百件乐器演奏天界的音乐来侍奉。“知道丈夫的心意”就是了知自己丈夫的心意。“此后更胜”是指在演奏乐曲之后更进一步。“向我落下”就是那位龙王前来亲近我。“广大……以天界的”就是以广大、殊胜的天界欲乐,而且这些欲乐是不少的。巴利
Pāmukhaāsanasminti pamukhāsanasmiṃ, uttamāsane nisīdāpesīti attho. Garūnanti mātāpitūnaṃ me tvaṃ aññataroti evaṃ vatvā nisīdāpesi. Vividhaṃ viyañjananti vividhaṃ byañjanaṃ. Bhatta manuññarūpanti bhattaṃ manuññarūpaṃ. Bhāratāti rājānaṃ ālapati. Bhuttavantanti bhuttāviṃ katabhattakiccaṃ. Upaṭṭhahunti anekasatehi turiyehi gandhabbaṃ kurumānā upaṭṭhahiṃsu. Bhattu mano viditvāti attano patino cittaṃ jānitvā. Tatuttarinti tato gandhabbakaraṇato uttariṃ. Maṃ nipatīti so nāgarājā maṃ upasaṅkami. Mahantaṃ dibbehīti mahantehi uḷārehi dibbehi kāmehi tehi ca anappakehi.
他这样走上前去之后,又说了下面这首偈颂:巴利
Evaṃ upasaṅkamitvā ca pana gāthamāha –
“ 阿拉罗,我这三百妻室,个个身姿匀美,容光超胜莲花;
阿拉罗,她们都听凭你意,我今将她们赠你,让她们侍奉你吧。”巴利
‘‘Bhariyā mametā tisatā aḷāra, sabbattamajjhā padumuttarābhā; Aḷāra etāssu te kāmakārā, dadāmi te tā paricārayassū’’ti.
在这里,“sabbattamajjhā”就是所有女子都腰身纤细,意思是细得像用手就能握住一样。不过义注里的写法是“sumajjhā”。“padumuttarābhā”就是有胜过莲花的光泽,意思是肌肤有胜过莲花的殊胜色泽。“paricārayassu”是说“让她们做你的侍奉女”。他这样说了以后,就把大财富连同三百名女子一起给了我。巴利
Tattha sabbattamajjhāti sabbā attamajjhā, pāṇinā gahitappamāṇamajjhāti attho. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘sumajjhā’’ti pāṭho. Padumuttarābhāti padumavaṇṇauttarābhā, padumavaṇṇauttaracchaviyoti attho. Paricārayassūti tā attano pādaparicārikā karohīti vatvā tīhi itthisatehi saddhiṃ mahāsampattiṃ mayhaṃ adāsi.
享受了一年的天界美味之后,那时我又进一步说道:
龙王,这是怎么得到的?又是怎样获得这座殊胜天宫的?巴利
‘‘Saṃvaccharaṃ dibbarasānubhutvā, tadāssuhaṃ uttarimajjhabhāsiṃ; Nāgassidaṃ kinti kathañca laddhaṃ, kathajjhagamāsi vimānaseṭṭhaṃ.
“ 你这最胜宫殿,是无因自然得到的吗?是因转变而生的吗?是你自己造作的吗?还是天神们赐予的?
我问你,龙王,这件事到底是怎么回事:你是怎样得到这座最殊胜的宫殿的?”巴利
‘‘Adhiccaladdhaṃ pariṇāmajaṃ te, sayaṃkataṃ udāhu devehi dinnaṃ; Pucchāmi taṃ nāgarājetamatthaṃ, kathajjhagamāsi vimānaseṭṭha’’nti.
在那里,享受了天界的味道,就是体验了天界的五欲之味。那时我确实,就是那时我。龙王这等成就,是指贤面螺护龙王的这种成就:这究竟是以什么业、怎么做才得到的?你是怎么证得这座最胜宫殿的?——我就这样问他。无因而得,就是没有因由而得到。为你变化而生,就是由某人为了你的利益而回向,因此从回向而生。自作,就是请来工匠,给了珍宝之后让他们建造的。巴利
Tattha dibbarasānubhutvāti dibbe kāmaguṇarase anubhavitvā. Tadāssuhanti tadā assu ahaṃ. Nāgassidanti bhadramukhassa saṅkhapālanāgarājassa idaṃ sampattijātaṃ kinti kiṃ nāma kammaṃ katvā kathañca katvā laddhaṃ, kathametaṃ vimānaseṭṭhaṃ tvaṃ ajjhagamāsi, iti naṃ ahaṃ pucchiṃ. Adhiccaladdhanti ahetunā laddhaṃ. Pariṇāmajaṃ teti kenaci tava atthāya pariṇāmitattā pariṇāmato jātaṃ. Sayaṃkatanti kārake pakkosāpetvā ratanāni datvā kāritanti.
接下来是两人之间的问答偈颂:巴利
Tato parā dvinnampi vacanappaṭivacanagāthāva –
我这不是侥幸得来的,也不是因为什么变故而自然生出的;不是我自己造出来的,也不是天神赐给我的。
我凭着自己没有恶行的业和功德,才得到了这座天宫。巴利
‘‘Nādhiccaladdhaṃ na pariṇāmajaṃ me, na sayaṃkataṃ nāpi devehi dinnaṃ; Sakehi kammehi apāpakehi, puññehi me laddhamidaṃ vimānaṃ.
你持的是什么戒?修的又是什么梵行?这到底是什么善行带来的果报?
龙王,请告诉我这件事的真相:你到底是怎样得到这座天宫的?巴利
‘‘Kiṃ te vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ, kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko; Akkhāhi me nāgarājetamatthaṃ, kathaṃ nu te laddhamidaṃ vimānaṃ.
我曾为摩揭陀之主,名曰难胜,具大威势;
我知此命短促,非恒常,是变易之法。巴利
‘‘Rājā ahosiṃ magadhānamissaro, duyyodhano nāma mahānubhāvo; So ittaraṃ jīvitaṃ saṃviditvā, asassataṃ vipariṇāmadhammaṃ.
我以清净明澈之心,恭敬地行广大布施,供养了食物与饮料。
那时我的家就像一口敞开的水井,沙门婆罗门都得到了满足。巴利
‘‘Annañca pānañca pasannacitto, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ; Opānabhūtaṃ me gharaṃ tadāsi, santappitā samaṇabrāhmaṇā ca.
花环、香料、涂香、灯明、车乘和住处;
衣服、床铺、饮食,我们在那里恭敬地布施。巴利
‘‘Mālañca gandhañca vilepanañca, padīpiyaṃ yānamupassayañca; Acchādanaṃ sayanamathannapānaṃ, sakkacca dānāni adamha tattha.
这就是我的誓愿,这就是我的梵行;因为好好修成了它,才有了这样的果报。
正是凭着这个,我才得到了这座天宫,饮食丰盛,饭食和饮料都很多。
歌舞和音乐装饰着它,它能长久存在,但并不是永恒不变的。巴利
‘‘Taṃ me vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ, tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko; Teneva me laddhamidaṃ vimānaṃ, pahūtabhakkhaṃ bahuannapānaṃ; Naccehi gītehi cupetarūpaṃ, ciraṭṭhitikaṃ na ca sassatāyaṃ.
威力弱小的,会害死有大威力的;没有威光的,会害死有威光的。
为什么,以牙为武器,究竟以什么,落入乞丐的手中?巴利
‘‘Appānubhāvā taṃ mahānubhāvaṃ, tejassinaṃ hanti atejavanto; Kimeva dāṭhāvudha kiṃ paṭicca, hatthattamāgacchi vanibbakānaṃ.
岂有巨怖追及于你?岂你牙根之火不复相随?
以牙为刃者啊,究竟何故、缘何,竟对乞食之人生起烦恼?巴利
‘‘Bhayaṃ nu te anvagataṃ mahantaṃ, tejo nu te nānvagaṃ dantamūlaṃ; Kimeva dāṭhāvudha kiṃ paṭicca, kilesamāpajji vanibbakānaṃ.
巨大的恐惧并没有跟随着我,我的威光无法被他们毁掉。
善法被善加宣说,就像大海的海岸一样,极难越过。巴利
‘‘Na me bhayaṃ anvagataṃ mahantaṃ, tejo na sakkā mama tehi hantuṃ; Satañca dhammāni sukittitāni, samuddavelāva duraccayāni.
我在十四日、十五日都一直持守布萨戒,阿拉罗。
这时,十六个猎人之子拿着绳子和结实的套索走了过来。巴利
‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ aḷāra, uposathaṃ niccamupāvasāmi; Athāgamuṃ soḷasa bhojaputtā, rajjuṃ gahetvāna daḷhañca pāsaṃ.
那些凶残的人刺穿了我的鼻孔,把绳子穿了过去,抓住我,把我硬拖走了。
我就这样忍受着这种痛苦,不破坏布萨。巴利
‘‘Bhetvāna nāsaṃ atikassa rajjuṃ, nayiṃsu maṃ samparigayha luddā; Etādisaṃ dukkhamahaṃ titikkhaṃ, uposathaṃ appaṭikopayanto.
他们在那条只有一条道可走的路上看见了他,他身形具足力量与光彩。
你已经修成了吉祥与智慧,龙啊,你修苦行,到底是在求什么呢?巴利
‘‘Ekāyane taṃ pathe addasaṃsu, balena vaṇṇena cupetarūpaṃ; Siriyā paññāya ca bhāvitosi, kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi.
不是为了儿子,也不是为了财富,阿拉罗啊,更不是为了寿命。
因为渴望投生到人间,所以我这样精勤地修苦行。巴利
‘‘Na puttahetū na dhanassa hetū, na āyuno cāpi aḷāra hetu; Manussayoniṃ abhipatthayāno, tasmā parakkama tapo karomi.
你双目赤红,两肩之间的肌肉已消损,身饰众庄严,发须修整妥当;
涂以红栴檀香,如乾闼婆王一般,光耀诸方。巴利
‘‘Tvaṃ lohitakkho vihatantaraṃso, alaṅkato kappitakesamassu; Surosito lohitacandanena, gandhabbarājāva disā pabhāsasi.
你已证得天神通力,具大威德,具足一切欲乐。
龙王,我向您请教这件事:比起此处,凭什么说人界更殊胜?巴利
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo, sabbehi kāmehi samaṅgibhūto; Pucchāmi taṃ nāgarājetamatthaṃ, seyyo ito kena manussaloko.
阿拉罗,除了人界之外,清净和自制都找不到。
我既得人身,便将终结生与死。巴利
‘‘Aḷāra nāññatra manussalokā, suddhīva saṃvijjati saṃyamo vā; Ahañca laddhāna manussayoniṃ, kāhāmi jātimaraṇassa antaṃ.
我在你身边住满一年,以食物和饮品被侍奉;
向你辞行后我便离去,龙王啊,我已久离乡,人中之主。巴利
‘‘Saṃvaccharo me vasato tavantike, annena pānena upaṭṭhitosmi; Āmantayitvāna palemi nāga, cirappavuṭṭhosmi ahaṃ janinda.
儿子、妻子和依他生活的人,常常受到教导,恭敬地侍奉他。
难道没有人诅咒过你吗?阿拉罗,见到你对我来说实在可喜。巴利
‘‘Puttā ca dārā anujīvino ca, niccānusiṭṭhā upatiṭṭhathetaṃ; Kaccinnu taṃ nābhisapittha koci, piyañhi me dassanaṃ tuyhaṃ aḷāra.
就像在父母家里,一个被疼爱的儿子受到悉心照顾,安稳地住着;
比起那里,还是这里对我更好,龙啊,因为你的心对我有清净的信心。巴利
‘‘Yathāpi mātū ca pitū agāre, putto piyo paṭivihito vaseyya; Tatopi mayhaṃ idhameva seyyo, cittañhi te nāga mayī pasannaṃ.
“ 我有一颗红宝石,它能带来财富,是一颗殊胜的宝珠;
你把它拿走,回你自己的住处去吧;得到财富之后,就把那颗宝珠丢掉吧。”巴利
‘‘Maṇī mamaṃ vijjati lohitaṅko, dhanāharo maṇiratanaṃ uḷāraṃ; Ādāya tvaṃ gaccha sakaṃ niketaṃ, laddhā dhanaṃ taṃ maṇimossajassū’’ti.
在这里,“你的誓愿是什么”就是问“你所受持的禁戒是什么”。“梵行”指最殊胜的修行。“成为公共水源”意思是:就像在十字路口挖的池塘,是如法的沙门、婆罗门可以随意享用的资具。“并且不是常住的”意思是:即使它能长久存在,但对我来说它并不是恒常的——他这样告诉我。巴利
Tattha kiṃ te vatanti kiṃ tava vatasamādānaṃ. Brahmacariyanti seṭṭhacariyaṃ. Opānabhūtanti catumahāpathe khatapokkharaṇī viya dhammikasamaṇabrāhmaṇānaṃ yathāsukhaṃ paribhuñjitabbavibhavaṃ. Na ca sassatāyanti ciraṭṭhitikaṃ samānampi ce taṃ mayhaṃ sassataṃ na hotīti me katheti.
“威势微弱”这句话,是针对那些跋阇子说的。“杀害”——他们在八个地方用矛刺穿,究竟为什么杀害你?“以什么为缘”——你是出于什么原因,那时落到他们手里、被他们控制?“乞讨者”——这里把跋阇子称为“乞讨者”。“你的威力没有随行到齿根吗?”——意思是:你的威力在见到那些跋阇子时,当时是不是有大恐惧随之而来?还是说毒液没有到达齿根?“烦恼”——这里指苦。“乞讨者”——意思是在跋阇子跟前,也就是依靠跋阇子们。巴利
Appānubhāvāti bhojaputte sandhāyāha. Hantīti aṭṭhasu ṭhānesu sūlehi vijjhantā kiṃkāraṇā haniṃsu. Kiṃ paṭiccāti kiṃ sandhāya tvaṃ tadā tesaṃ hatthattaṃ āgacchi vasaṃ upagato. Vanibbakānanti bhojaputtā idha ‘‘vanibbakā’’ti vuttā. Tejo nu te nānvagaṃ dantamūlanti kiṃ nu tava tejo bhojaputte disvā tadā bhayaṃ mahantaṃ anvagataṃ, udāhu visaṃ dantamūlaṃ na anvagataṃ. Kilesanti dukkhaṃ. Vanibbakānanti bhojaputtānaṃ santike, bhojaputte nissāyāti attho.
我的威力无法被他们杀死,意思是:我毒液的威力,也不可能被别人的威力压制或摧毁。“善士”指的是佛陀等圣者。“诸法”指的是戒、定、慧、忍辱、悲悯、慈心修习这些法。“善宣扬”是指被善加赞叹、善加称说。是怎么说的呢?“如同大海之滨难以超越”,意思是:这些法被善士们赞叹为即使舍弃性命也难以逾越,就像大海的岸边一样。因此,我因为害怕破戒,具足了忍辱、慈心等法,不让自己的愤怒冲破戒的堤岸——他这样说道。巴利
Tejo na sakkā mama tehi hantunti mama visatejo aññassa tejena abhihantumpi na sakkā. Satanti buddhādīnaṃ. Dhammānīti sīlasamādhipaññākhantianuddayamettābhāvanāsaṅkhātāni dhammāni. Sukittitānīti suvaṇṇitāni sukathitāni. Kinti katvā? Samuddavelāva duraccayānīti tehi samuddavelā viya sappurisehi jīvitatthampi duraccayānīti vaṇṇitāni, tasmā ahaṃ sīlabhedabhayena khantimettādisamannāgato hutvā mama kopassa sīlavelantaṃ atikkamituṃ na adāsinti āha.
在这部《僧伽罗迦龙王说法》里,十种波罗蜜都能见到。那时,大士舍弃自己的身体,这就叫布施波罗蜜;即使面对那样强烈的毒力,也不破戒,这是戒波罗蜜;离开龙宫,修行沙门之法,这是出离波罗蜜;筹划安排“应当做这、应当做那”,这是慧波罗蜜;能坚忍的精进,是精进波罗蜜;能安忍的忍耐,是忍耐波罗蜜;受持真实,是真实波罗蜜;“我绝不破戒”的坚定决心,是决意波罗蜜;心怀悲悯,是慈爱波罗蜜;对感受保持平等中舍,是舍波罗蜜。巴利
‘‘Imissā pana saṅkhapāladhammadesanāya dasapi pāramiyo labbhanti. Tadā hi mahāsattena sarīrassa pariccattabhāvo dānapāramī nāma hoti, tathārūpenāpi visatejena sīlassa abhinnatā sīlapāramī, nāgabhavanato nikkhamitvā samaṇadhammakaraṇaṃ nekkhammapāramī, ‘idañcidañca kātuṃ vaṭṭatī’ti saṃvidahanaṃ paññāpāramī, adhivāsanavīriyaṃ vīriyapāramī, adhivāsanakhanti khantipāramī, saccasamādānaṃ saccapāramī, ‘mama sīlaṃ na bhindissāmī’ti adhiṭṭhānaṃ adhiṭṭhānapāramī, anuddayabhāvo mettāpāramī, vedanāya majjhattabhāvo upekkhāpāramī’’ti.
那时,有一天,他们看见我躺在蚁丘顶上,十六个波阇子就拿着粗绳、结实的套索和尖桩来到我面前。所谓“打破后”,就是把我身上八个地方弄破,再把带刺的黑藤条穿进去。所谓“把绳子穿过鼻子”,就是走了一小段路后,看见我的头垂下来,就让我仰面躺在大路上,又刺穿我的鼻子,把圆绳穿过去系紧,拴在扁担的一头,从四面围住我,把我拖走了。巴利
Athāgamunti athekadivasaṃ vammikamatthake nipannaṃ disvā soḷasa bhojaputtā khararajjuñca daḷhapāsañca sūlāni ca gahetvā mama santikaṃ āgatā. Bhetvānāti mama sarīraṃ aṭṭhasu ṭhānesu bhinditvā sakaṇṭakakāḷavettalatā pavesetvā. Nāsaṃ atikassa rajjunti thokaṃ gantvā sīsaṃ me olambantaṃ disvā mahāmagge nipajjāpetvā puna nāsampi me bhinditvā vaṭṭarajjuṃ atikassa āvunitvā kājakoṭiyaṃ laggetvā samantato pariggahetvā maṃ nayiṃsu.
他们看见了的意思是:朋友螺护,那些波阇子们在一条只能步行的路上,在那条步行小道上,看见你具足了那样的力量和容貌。而你呢,明明已经以自在、喜悦吉祥和智慧而修得增长,既然是这样的人,为什么还要修苦行?你希求什么,才安住于布萨、守护戒律?“你看见了”是另一种读法,意思是我在那条大路上看见了你。“希求”就是正在渴望。“因此”是因为我获得人身,所以我以精进努力来修苦行。巴利
Addasaṃsūti, samma saṅkhapāla, te bhojaputtā ekāyane ekagamane jaṅghapadikamagge taṃ balena ca vaṇṇena ca upetarūpaṃ passiṃsu, tvaṃ pana issariyasobhaggasiriyā ca paññāya ca bhāvito vaḍḍhito, so tvaṃ evarūpo samānopi kimatthaṃ tapaṃ karosi, kimicchanto uposathavāsaṃ vasasi, sīlaṃ rakkhasi. ‘‘Addasāsi’’ntipi pāṭho, ahaṃ ekāyane mahāmagge taṃ addasinti attho. Abhipatthayānoti patthento. Tasmāti yasmā manussayoniṃ patthemi, tasmā vīriyena parakkamitvā tapokammaṃ karomi.
Surosito(善加涂香)的意思是,被好好地涂抹了香膏。Ito(从此)的意思是,从这龙界到人界,人界靠什么更为殊胜?Suddhi(清净)指的是由道、果、涅槃构成的清净。Saṃyamo(自制)就是戒律。这是针对佛与独觉佛只出现在人界而说的。Kāhāmi(我将做)的意思是,让自己不再受后有,我将终结生老死。大王,僧伽帕勒就是这样称赞人界的。Saṃvaccharo me(我视一年如百年)的意思是,大王,当他这样称赞人界时,我对出家生起了爱着,便说出了这句话。其中,upaṭṭhitosmi(我被奉侍)的意思是,我受到饮食和天界五欲功德的伺候与恭敬。Palemi(我前往)的意思是,我启程、离去。Cirappavuṭṭhosmi(我已久离)的意思是,我离开人界已经很久了。巴利
Surositoti suṭṭhu manulitto. Itoti imamhā nāgabhavanā manussaloko kena uttaritaro. Suddhīti maggaphalanibbānasaṅkhātā visuddhi. Saṃyamoti sīlaṃ. Idaṃ so manussalokeyeva buddhapaccekabuddhānaṃ uppattiṃ sandhāyāha. Kāhāmīti attano appaṭisandhikabhāvaṃ karonto jātijarāmaraṇassantaṃ karissāmīti. Evaṃ, mahārāja, so saṅkhapālo manussalokaṃ vaṇṇesi. Saṃvaccharo meti evaṃ, mahārāja, tasmiṃ manussalokaṃ vaṇṇente ahaṃ pabbajjāya sinehaṃ katvā etadavocaṃ. Tattha upaṭṭhitosmīti annapānena ceva dibbehi ca kāmaguṇehi pariciṇṇo mānito asmi. Palemīti paremi gacchāmi. Cirappavuṭṭhosmīti ahaṃ manussalokato cirappavuṭṭho asmi.
“没有被辱骂吧?”他这样问:“在我的儿女等亲人当中,有没有人骂过你、羞辱过你?”另有一种读法是“没有被激怒吧?”,意思就是没有让你生气吧?“已受照料”就是已被看护照顾。“我的宝珠”:朋友阿拉罗,如果你一定要走,那么我这里有这样一颗宝珠——带着血色纹路,能招来财富,能满足一切愿望。你把这颗殊胜的摩尼宝珠带上,回你家去。到了那里,靠这颗宝珠的威力,你想要多少财富都能得到,然后你再把这颗宝珠放下。放的时候不要丢到别处,一定要放进你自己家的水缸里。他这样说完,就把我的摩尼宝珠拿给我——阿拉罗这样说道。巴利
Nābhisapitthāti kacci nu kho mama puttādīsu koci taṃ na akkosi na paribhāsīti pucchati. ‘‘Nābhisajjethā’’tipi pāṭho, na kopesīti attho. Paṭivihitoti paṭijaggito. Maṇī mamanti sace, samma āḷāra, gacchasiyeva, evaṃ sante mama lohitaṅko dhanahārako sabbakāmadado maṇi saṃvijjati, taṃ uḷāraṃ maṇiratanaṃ ādāya tava gehaṃ gaccha, tattha imassānubhāvena yāvadicchakaṃ dhanaṃ laddhā puna imaṃ maṇiṃ ossajassu, ossajanto ca aññattha anossajitvā attano udakacāṭiyaṃ ossajeyyāsīti vatvā mayhaṃ maṇiratanaṃ upanesīti vadati.
阿勒勒说完这番话,又说道:“大王,当时我对龙王这样说:‘朋友,我并不想要财富,我只是想出家。’我向龙王求取出家用的物品后,就和他一起离开龙宫。等他回去后,我进入雪山,就在那里出家了。”他这样对国王说法时,说了下面两首偈颂:巴利
Evaṃ vatvā āḷāro ‘‘athāhaṃ, mahārāja, nāgarājānaṃ etadavocaṃ – ‘samma, nāhaṃ dhanenatthiko, pabbajituṃ pana icchāmī’ti pabbajitaparikkhāraṃ yācitvā teneva saddhiṃ nāgabhavanā nikkhamitvā taṃ nivattetvā himavantaṃ pavisitvā pabbajitomhī’’ti vatvā rañño dhammakathaṃ kathento gāthādvayamāha –
我也见过人间欲乐,它们不是永恒的,是变易之法。
大王,我看到了欲乐的过患,因为生起信心,我出家了。巴利
‘‘Diṭṭhā mayā mānusakāpi kāmā, asassatā vipariṇāmadhammā; Ādīnavaṃ kāmaguṇesu disvā, saddhāyahaṃ pabbajitomhi rāja.
“ 就像树上的果实会掉落一样,年轻人和年长者,身体一旦毁坏,也都会死去。
大王,看到这个之后,我也出家了。确定无疑,沙门生活才是更好的。”巴利
‘‘Dumapphalānīva patanti māṇavā, daharā ca vuddhā ca sarīrabhedā; Etampi disvā pabbajitomhi rāja, apaṇṇakaṃ sāmaññameva seyyo’’ti.
在这里,“以信”是指相信业、相信果、相信涅槃。“像树上的果实一样掉落”:就像树上的果实,不管成熟还是没成熟,都会掉落;同样,年轻人也好,年长的人也好,都会死去。“无欺”是指不偏离、能导向解脱。“沙门身份本身更殊胜”:意思是出家才是最殊胜的。我看到了出家的功德,所以出家了,大王。巴利
Tattha saddhāyāti kammañca phalañca nibbānañca saddahitvā. Dumapphalānīva patantīti yathā rukkhaphalāni pakkānipi apakkānipi patanti, tathā māṇavā daharā ca vuddhā ca patanti. Apaṇṇakanti aviraddhaṃ niyyānikaṃ. Sāmaññameva seyyoti pabbajjāva uttamāti pabbajjāya guṇaṃ disvā pabbajitomhi, mahārājāti.
国王听了这话,紧接着说了一首偈颂:巴利
Taṃ sutvā rājā anantaraṃ gāthamāha –
“ 真正应该亲近的,是那些有智慧、多闻、善于思考各种道理的人。
听了龙王和你的话,阿勒勒啊,我要做许许多多的功德。”巴利
‘‘Addhā have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino; Nāgañca sutvāna tavañcaḷāra, kāhāmi puññāni anappakānī’’ti.
在这里,那些“能思虑种种因由的人”,就是指那些了知众多因由的人。“以及龙王”的意思是:同样,听了安住于不放逸的龙王的话和你的话。巴利
Tattha ye bahuṭhānacintinoti ye bahūni kāraṇāni jānanti. Nāgañcāti tathā appamādavihārinaṃ nāgarājānañca tava ca vacanaṃ sutvā.
于是,那位苦行者为了激发他的干劲,说出了最后的偈颂:巴利
Athassa ussāhaṃ janento tāpaso osānagāthamāha –
“ 确实应该亲近那些有智慧、多闻、善于深思各种道理的人。
国王啊,听了龙王和我的话,你就多做些功德吧。”巴利
‘‘Addhā have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino; Nāgañca sutvāna mamañca rāja, karohi puññāni anappakānī’’ti.
他这样为国王说法之后,就在那里住了四个月的雨季,然后又回到雪山,终生修习四梵住,命终投生到梵天界。螺护也终生守持布萨,国王则做了布施等种种功德,后来他们都随着各自的业报而去。巴利
Evaṃ so rañño dhammaṃ desetvā tattheva cattāro vassānamāse vasitvā puna himavantaṃ gantvā yāvajīvaṃ cattāro brahmavihāre bhāvetvā brahmalokūpago ahosi. Saṅkhapālopi yāvajīvaṃ uposathavāsaṃ vasitvā rājā ca dānādīni puññāni karitvā yathākammaṃ gatā.
导师讲完这段法义后,把本生故事串联起来说:“那时候的父亲苦行者就是迦叶,波罗奈的国王就是阿难,阿罗逻就是舍利弗,而螺护龙王就是我。”巴利
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā pitā tāpaso kassapo ahosi, bārāṇasirājā ānando, āḷāro sāriputto, saṅkhapālanāgarājā pana ahameva ahosi’’nti.
1 2 3 4 5