犍陀罗品 第二·7. 木棉树本生注释
7. 七集义注 · 183 段
7. 木棉树本生注释巴利
[412] 7. Koṭasimbalijātakavaṇṇanā
“我有十百寻高”:这是导师住在祇园时,为了调伏烦恼而讲的故事。这件事的详细因缘会在《饮水本生》里说明。在这里,导师看到五百位比丘在内角敷具上被欲念压倒,就把比丘僧团召集起来,对比丘们说:“比丘们,对应当警觉的事,就该保持警觉。烦恼不断增长时,就像林中的孟加拉榕等树木一样,会把一个人压垮。正因为这样,过去有一位投生在木棉树上的天神,看见一只鸟啄食孟加拉榕的种子后,把粪便拉在自己这棵树的枝叉间,就害怕起来:‘我的天宫要因此毁掉了。’”导师这样说完之后,就引出了过去世的故事。巴利
Ahaṃ dasasataṃbyāmanti idaṃ satthā jetavane viharanto kilesaniggahaṃ ārabbha kathesi. Vatthu pana pānīyajātake (jā. 1.11.59 ādayo) āvi bhavissati. Idhāpi satthā antokoṭisanthāre kāmavitakkābhibhūte pañcasate bhikkhū disvā bhikkhusaṅghaṃ sannipātāpetvā ‘‘bhikkhave, āsaṅkitabbayuttakaṃ nāma āsaṅkituṃ vaṭṭati, kilesā nāma vaḍḍhantā vane nigrodhādayo viya rukkhaṃ, purisaṃ bhañjanti, teneva pubbepi koṭasimbaliyaṃ nibbattadevatā ekaṃ sakuṇaṃ nigrodhabījāni khāditvā attano rukkhassa sākhantare vaccaṃ pātentaṃ disvā ‘ito me vimānassa vināso bhavissatī’ti bhayappattā ahosī’’ti vatvā atītaṃ āhari.
过去,在波罗奈由梵授王治理国家的时候,菩萨投生为木棉树上的树神。那时,有一位金翅鸟王,变化出一百五十由旬那么巨大的身体,用翅膀扇起的风把大海水劈成两半,抓住一条千寻长的龙王的尾巴,让它把嘴里衔着的食物吐掉,然后朝着木棉树的方向,从树林上空飞过去。龙王心想:“我只要把身子往下坠,就能挣脱。”于是它把身体缠进一棵孟加拉榕树,紧紧缠住不放。因为金翅鸟王力气极大,龙王的身体又非常庞大,那棵孟加拉榕树就被连根拔了起来。龙王还是不肯松开那棵树,金翅鸟王就连同孟加拉榕树一起把龙王抓起来,带到木棉树那里,把龙王放在自己的肩背上,剖开它的肚子,吃了龙髓,然后把剩下的尸体扔进大海。那时,那棵孟加拉榕树上住着一只雌鸟。当孟加拉榕树被拔起甩开时,雌鸟飞了起来,落在木棉树的枝杈间。树神看见后,心想:“这只小鸟会在我树干上拉屎,从粪便里会长出孟加拉榕或波罗叉树的灌木,灌木会蔓延开来覆盖整棵树,到那时,我的天宫就要毁掉了。”树神因此又怕又慌,浑身发抖。她发抖的时候,整棵木棉树直到树根都在抖动。金翅鸟王看见那棵树在抖动,就问其中的原因,说了两首偈颂:巴利
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto koṭasimbaliyaṃ rukkhadevatā hutvā nibbatti. Atheko supaṇṇarājā diyaḍḍhayojanasatikaṃ attabhāvaṃ māpetvā pakkhavātehi mahāsamudde udakaṃ dvidhā katvā ekaṃ byāmasahassāyāmaṃ nāgarājānaṃ naṅguṭṭhe gahetvā mukhenassa gahitagocaraṃ chaḍḍāpetvā koṭasimbaliṃ sandhāya vanamatthakena pāyāsi. Nāgarājā ‘‘olambento attānaṃ mocessāmī’’ti nigrodharukkhe bhogaṃ pavesetvā nigrodhaṃ veṭhetvā gaṇhi. Supaṇṇarañño mahābalatāya nāgarājassa ca mahāsarīratāya nigrodharukkho samugghāṭaṃ agamāsi. Nāgarājā neva rukkhaṃ vissajjesi, supaṇṇarājā saddhiṃ nigrodharukkhena nāgarājānaṃ gahetvā koṭasimbaliṃ patvā nāgarājānaṃ khandhapiṭṭhe nipajjāpetvā udaramassa phāletvā nāgamedaṃ khāditvā sesakaḷevaraṃ samudde vissajjesi. Tasmiṃ pana nigrodhe ekā sakuṇikā atthi, sā nigrodharukkhe vissaṭṭhe uppatitvā koṭasimbaliyā sākhantare nisīdi. Rukkhadevatā taṃ disvā ‘‘ayaṃ sakuṇikā mama rukkhakkhandhe vaccaṃ pātessati, tato nigrodhagaccho vā pilakkhagaccho vā uṭṭhahitvā sakalarukkhaṃ ottharitvā gacchissati, atha me vimānaṃ nassissatī’’ti bhītatasitā pavedhi. Tassā pavedhantiyā koṭasimbalīpi yāva mūlā pavedhi. Supaṇṇarājā taṃ pavedhamānaṃ disvā kāraṇaṃ pucchanto dve gāthā abhāsi –
我带来了一条一千寻长的蛇,
你托着我和这巨大的身躯,却一点也不摇晃。巴利
‘‘Ahaṃ dasasataṃbyāmaṃ, uragamādāya āgato; Tañca mañca mahākāyaṃ, dhārayaṃ nappavedhasi.
“ 这只小鸟比我小得多,也比我微不足道得多。
你带着它,为什么还害怕得发抖呢,木棉树神?”巴利
‘‘Athimaṃ khuddakaṃ pakkhiṃ, appamaṃsataraṃ mayā; Dhārayaṃ byathasi bhītā, kamatthaṃ koṭasimbalī’’ti.
在那里,“十百寻”是指一千寻那么长。带着蛇来到这里,就是带着这么大的一条蛇来到了这里。“那条蛇和我”,就是那条蛇和我。“承载”,就是正在承载的时候。“你颤抖”,就是你在发抖。问“为了什么”,就是问“有什么目的”“因为什么原因”,也有“看到了什么利益”的意思。“拘咤僧跋梨”是用树名来称呼那位天子。因为那棵棉树树干和树枝都很粗大,所以得到“拘咤僧跋梨”这个名字,住在它里面的天子也就同样叫这个名字。巴利
Tattha dasasataṃbyāmanti sahassabyāmamattāyāmaṃ. Uragamādāya āgatoti evaṃ mahantaṃ uragaṃ ādāya idha āgato. Tañca mañcāti tañca uragaṃ mañca. Dhārayanti dhārayamānā. Byathasīti kampasi. Kamatthanti kiṃ atthaṃ, kena kāraṇenāti pucchati, kaṃ vā atthaṃ sampassamānātipi attho. Koṭasimbalīti rukkhanāmena devaputtaṃ ālapati. So hi simbalirukkho khandhasākhamahantatāya koṭasimbalināmaṃ labhati, tasmiṃ adhivatthadevaputtassapi tadeva nāmaṃ.
这时,那位天子为了说明其中的原因,说了四首偈颂:巴利
Athassa kāraṇaṃ kathento devaputto catasso gāthā abhāsi –
大王,您食肉,此鸟食果;
此鸟食榕树子、毕利婆树子与优昙跋罗树子。
吃了阿说他果之后,他会排泄到我的肩上。巴利
‘‘Maṃsabhakkho tuvaṃ rāja, phalabhakkho ayaṃ dijo; Ayaṃ nigrodhabījāni, pilakkhudumbarāni ca; Assatthāni ca bhakkhitvā, khandhe me ohadissati.
那些树在我的避风处生长;
它们将缠绕我,使我成为非树。巴利
‘‘Te rukkhā saṃvirūhanti, mama passe nivātajā; Te maṃ pariyonandhissanti, arukkhaṃ maṃ karissare.
‘‘Santi aññepi rukkhā se, mūlino khandhino dumā; Iminā sakuṇajātena, bījamāharitā hatā.
“ 它们爬上去后越长越旺,连那高大的林中树王也不例外;
所以,大王,我预见到未来的危险,才这样发抖。”巴利
‘‘Ajjhārūhābhivaḍḍhanti, brahantampi vanappatiṃ; Tasmā rāja pavedhāmi, sampassaṃnāgataṃ bhaya’’nti.
在这里,“会拉屎”是指会排泄粪便。“那些树”是指由那些种子长出来的榕树树等树木。“会生长”是指将会生长、壮大。“在我的枝杈间”是指在我的枝条之间等地方。“无风处生”是指因为风被我的枝条挡住,所以生在无风的地方。“它们会把我缠住”是说:这些树这样长大以后,会把我缠绕包围起来——这就是这里的用意。“它们会做”是指:这样缠绕之后,它们会让我不再是一棵树,也就是把我彻底折断。“树”就是树木。“有根有干”是指既有根也有树干。“树木”只是“树”的另一种说法。“带来种子”是指把种子带来之后。“被毁”是指这片树林里还有别的树也被毁掉了。“攀附而上增长”是说:榕树树等树木成为附生树后,甚至越过其他高大的林中之王继续生长。这里,“林中的主”“林之主”“林主”三种写法都可以。所谓“王”,是在称呼金翅鸟。巴利
Tattha ohadissatīti vaccaṃ pātessati. Te rukkhāti tehi bījehi jātā nigrodhādayo rukkhā. Saṃvirūhantīti saṃviruhissanti vaḍḍhissanti. Mama passeti mama sākhantarādīsu. Nivātajāti mama sākhāhi vātassa nivāritattā nivāte jātā. Te maṃ pariyonandhissantīti ete evaṃ vaḍḍhitā maṃ pariyonandhissantīti ayametthādhippāyo. Karissareti athevaṃ pariyonandhitvā maṃ arukkhameva karissanti sabbaso bhañjissanti. Rukkhā seti rukkhā. Mūlino khandhinoti mūlasampannā ceva khandhasampannā ca. Dumāti rukkhavevacanameva. Bījamāharitāti bījaṃ āharitvā. Hatāti aññepi imasmiṃ vane rukkhā vināsitā santi. Ajjhārūhābhivaḍḍhantīti nigrodhādayo rukkhā ajjhārūhā hutvā mahantampi aññaṃ vanappatiṃ atikkamma vaḍḍhantīti dasseti. Ettha pana vane pati, vanassa pati, vanappatīti tayopi pāṭhāyeva. Rājāti supaṇṇaṃ ālapati.
金翅鸟听完树神的话,说出了结尾的偈颂:巴利
Rukkhadevatāya vacanaṃ sutvā supaṇṇo osānagāthamāha –
“ 对可疑的事该保持警惕,要防范未来的危险;
智者因为害怕未来会有灾祸,所以会同时观察今生和来世。”巴利
‘‘Saṅkeyya saṅkitabbāni, rakkheyyānāgataṃ bhayaṃ; Anāgatabhayā dhīro, ubho loke avekkhatī’’ti.
在这里,所谓“未来的怖畏”,是指:一个人远离杀生等恶行,就是在防范现世和来世的未来怖畏;不亲近恶友和怨敌,也就是在防范未来的怖畏。他应当这样防范未来的怖畏。所谓“由于未来怖畏”,是指智者因为未来怖畏之故,见到那怖畏,便观察、审视此世和他世。巴利
Tattha anāgataṃ bhayanti pāṇātipātādīhi viramanto diṭṭhadhammikampi samparāyikampi anāgataṃ bhayaṃ rakkhati nāma, pāpamitte veripuggale ca anupasaṅkamanto anāgatabhayaṃ rakkhati nāma. Evaṃ anāgataṃ bhayaṃ rakkheyya. Anāgatabhayāti anāgatabhayakāraṇā taṃ bhayaṃ passanto dhīro idhalokañca paralokañca avekkhati oloketi nāma.
金翅鸟这样说完之后,就凭自己的威力,把那只鸟从树上赶走了。巴利
Evañca pana vatvā supaṇṇo attano ānubhāvena taṃ pakkhiṃ tamhā rukkhā palāpesi.
导师讲完这段法义开示后,说:“对应当怀疑的事,生起怀疑是合适的。”然后开示四圣谛,并把本生故事连接起来。四圣谛开示结束时,五百位比丘证得阿拉汉果。巴利
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘āsaṅkitabbayuttakaṃ āsaṅkituṃ vaṭṭatī’’ti vatvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne pañcasatā bhikkhū arahattaphale patiṭṭhahiṃsu.
那时,金翅鸟王是舍利弗,而树神就是我。巴利
Tadā supaṇṇarājā sāriputto ahosi, rukkhadevatā pana ahameva ahosinti.
8. 造烟者本生注释巴利
[413] 8. Dhūmakārijātakavaṇṇanā
国王问维杜罗,这是世尊住在祇园时,因憍萨罗国王款待新来宾客一事而说的。据说,那位国王有一次不照顾世代相传的老兵,却只对刚来投奔的新客加以恭敬优待。后来边境叛乱,他前去作战时,老兵们想:“那些受优待的新客会去打吧”,于是都不出战;新客们想:“老兵们会去打吧”,于是也都不出战。盗贼打败了国王。国王战败后,明白自己失败是因为款待新客的过失,就回到舍卫城,心想:“难道只有我这样做才战败,还是别的国王也曾战败过?我要去问十力。”于是他吃完早饭,前往祇园,供养礼拜世尊后,问了这件事。世尊说:“大王,不只是你一个人这样。古代的国王们也曾因为款待新客而战败。”应他请求,世尊便讲了一段过去的事。巴利
Rājāapucchi vidhuranti idaṃ satthā jetavane viharanto kosalarañño āgantukasaṅgahaṃ ārabbha kathesi. So kira ekasmiṃ samaye paveṇiāgatānaṃ porāṇakayodhānaṃ saṅgahaṃ akatvā abhinavāgatānaṃ āgantukānaññeva sakkārasammānaṃ akāsi. Athassa paccante kupite yujjhanatthāya gatassa ‘‘āgantukā laddhasakkārā yujjhissantī’’ti porāṇakayodhā na yujjhiṃsu, ‘‘porāṇakayodhā yujjhissantī’’ti āgantukāpi na yujjhiṃsu. Corā rājānaṃ jiniṃsu. Rājā parājito āgantukasaṅgahadosena attano parājitabhāvaṃ ñatvā sāvatthiṃ paccāgantvā ‘‘kiṃ nu kho ahameva evaṃ karonto parājito, udāhu aññepi rājāno parājitapubbāti dasabalaṃ pucchissāmī’’ti bhuttapātarāso jetavanaṃ gantvā sakkāraṃ katvā satthāraṃ vanditvā tamatthaṃ pucchi. Satthā ‘‘na kho, mahārāja, tvameveko, porāṇakarājānopi āgantukasaṅgahaṃ katvā parājitā’’ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.
过去,在俱卢国的因达跋塔城里,有一位名叫财胜的国王治理国家,他属于坚战族,是俱卢族的后裔。那时,菩萨投生在他的国师家里,长大成人后,到塔迦尸喇学通了所有技艺,然后回到因达跋塔城。父亲去世后,他继承了国师的职位,成为国王在利益和法义上的指导者,人们称他为“维杜罗智者”。当时,财胜王不看重旧部勇士,只优待新来的宾客。后来边境叛乱,他带兵前去作战,旧部勇士心想“新来的宾客应该会打仗吧”,结果都不出战;新来的宾客心想“旧部勇士应该会打仗吧”,结果也都不出战。国王战败,退回因达跋塔城,心想:“我是因为优待新来宾客才战败的。”有一天,他又想:“难道只有我因为优待新来宾客而战败吗?还是别的国王也曾经这样战败过?我要去问维杜罗智者。”于是,他问起前来觐见国王并坐下的维杜罗智者这件事。那时,世尊为了说明他提问的方式,说出了半首偈颂——巴利
Atīte kururaṭṭhe indapatthanagare yudhiṭṭhilagotto dhanañcayo nāma korabyarājā rajjaṃ kāresi. Tadā bodhisatto tassa purohitakule nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā indapatthaṃ paccāgantvā pitu accayena purohitaṭṭhānaṃ labhitvā rañño atthadhammānusāsako ahosi, vidhurapaṇḍitotissa nāmaṃ kariṃsu. Tadā dhanañcayarājā porāṇakayodhe agaṇetvā āgantukānaññeva saṅgahaṃ akāsi. Tassa paccante kupite yujjhanatthāya gatassa ‘‘āgantukā jānissantī’’ti neva porāṇakā yujjhiṃsu, ‘‘porāṇakā yujjhissantī’’ti na āgantukā yujjhiṃsu. Rājā parājito indapatthameva paccāgantvā ‘‘āgantukasaṅgahassa katabhāvena parājitomhī’’ti cintesi. So ekadivasaṃ ‘‘kiṃ nu kho ahameva āgantukasaṅgahaṃ katvā parājito, udāhu aññepi rājāno parājitapubbā atthīti vidhurapaṇḍitaṃ pucchissāmī’’ti cintetvā taṃ rājupaṭṭhānaṃ āgantvā nisinnaṃ tamatthaṃ pucchi. Athassa taṃ pucchanākāraṃ āvikaronto satthā upaḍḍhaṃ gāthamāha –
国王尤帝提罗喜好正法,他问维杜罗。巴利
‘‘Rājā apucchi vidhuraṃ, dhammakāmo yudhiṭṭhilo’’ti.
在这里,“喜法者”就是指喜欢善行法的人。巴利
Tattha dhammakāmoti sucaritadhammappiyo.
‘‘Api brāhmaṇa jānāsi, ko eko bahu socatī’’ti –
至于剩下的半首偈颂,它的意思是:婆罗门,你是否知道“在这世间,有谁巴利
Sesaupaḍḍhagāthāya pana ayamattho – api nāma, brāhmaṇa, tvaṃ jānāsi ‘‘ko imasmiṃ loke
独自一人忧愁很多,因各种原因而忧愁。巴利
Eko bahu socati, nānākāraṇena socatī’’ti.
菩萨听了这话,说:“大王,您的忧愁算什么忧愁呢?从前有个叫造烟者的牧羊婆罗门,带着一大群山羊,在树林里围了个羊圈,把羊安置在那里,然后生火放烟,一边照看羊群,一边吃乳制品等食物,就那样住着。他看见有金色毛皮的鹿来到那里,就对它们生了喜爱,不再把羊放在心上,反而把本该给羊的恭敬给了鹿。到了秋天,鹿逃往雪山,羊也走失了。他见不到鹿,因为悲伤而得了黄疸病,最后丧了命。这个人只是因为款待了这些来客,就比你们忧愁疲惫百倍千倍,最终走向了毁灭。”为了说明这个例子,他说了下面这些偈颂:巴利
Taṃ sutvā bodhisatto ‘‘mahārāja, kiṃ soko nāma tumhākaṃ soko, pubbe dhūmakārī nāmeko ajapālabrāhmaṇo mahantaṃ ajayūthaṃ gahetvā araññe vajaṃ katvā tattha ajā ṭhapetvā aggiñca dhūmañca katvā ajayūthaṃ paṭijagganto khīrādīni paribhuñjanto vasi. So tattha āgate suvaṇṇavaṇṇe sarabhe disvā tesu sinehaṃ katvā ajā agaṇetvā ajānaṃ sakkāraṃ sarabhānaṃ katvā saradakāle sarabhesu palāyitvā himavantaṃ gatesu ajāsupi naṭṭhāsu sarabhe apassanto sokena paṇḍurogī hutvā jīvitakkhayaṃ patto, ayaṃ āgantukasaṅgahaṃ katvā tumhehi sataguṇena sahassaguṇena socitvā kilamitvā vināsaṃ patto’’ti idaṃ udāharaṇaṃ ānetvā dassento imā gāthā āha –
129 第129段没有可翻译的巴利文内容。巴利
129.
婆罗门带着一群山羊,威光炽盛,住在林中;
婆私吒燃起烟火,日夜不懈怠。巴利
‘‘Brāhmaṇo ajayūthena, pahūtejo vane vasaṃ; Dhūmaṃ akāsi vāseṭṭho, rattindivamatandito.
那群獐鹿因那烟味,被蚊虫叮咬;
为雨季安居,来到造烟者跟前。巴利
‘‘Tassa taṃdhūmagandhena, sarabhā makasaḍḍitā; Vassāvāsaṃ upagacchuṃ, dhūmakārissa santike.
心系鹿群,却不觉知山羊;
那些山羊,无论来去,都毁灭了。巴利
‘‘Sarabhesu manaṃ katvā, ajā so nāvabujjhatha; Āgacchantī vajantī vā, tassa tā vinasuṃ ajā.
秋天时节,獐子出没,林中没有蚊虫。
他们进入了险峻的深山,还有河流的源头。巴利
‘‘Sarabhā sarade kāle, pahīnamakase vane; Pāvisuṃ giriduggāni, nadīnaṃ pabhavāni ca.
看见萨拉跋离去,山羊也衰亡;
那婆罗门消瘦憔悴,且患了黄疸病。巴利
‘‘Sarabhe ca gate disvā, ajā ca vibhavaṃ gatā; Kiso ca vivaṇṇo cāsi, paṇḍurogī ca brāhmaṇo.
“ 就这样,如果有人舍弃了自己人,却把来客当作亲爱的人;
他独自一人,忧愁不已,就像那个造烟者婆罗门。”巴利
‘‘Evaṃ yo saṃ niraṃkatvā, āgantuṃ kurute piyaṃ; So eko bahu socati, dhūmakārīva brāhmaṇo’’ti.
在这里,“火力旺盛”是指燃料很多。“生了烟”是说为了驱赶苍蝇等障碍,他生火并制造了烟。“瓦塞塔”是他的族姓。“不怠惰”就是不懒惰。“因为那烟的气味”就是借着那股烟的气味。“獐鹿”就是獐子一类的鹿。“被蚊子叮扰”是被蚊子侵扰、折磨;其余的飞虫也都被“蚊子”这个词涵盖进去了。“雨安居”是指他们在雨季的住处安住下来。“起了心”是生起了感情。“你们没有察觉”是说它们从林中觅食回到牛栏、又从牛栏前往林中时,你不知道“回来了这么多,还有这么多没回来”。至于“他的那些山羊就毁了”,是说这个人这样不加留意,那些山羊因为没有防备狮子等危险,就被狮子等害死,全都毁灭了。巴利
Tattha pahūtejoti pahūtaindhano. Dhūmaṃ akāsīti makkhikaparipanthaharaṇatthāya aggiñca dhūmañca akāsi. Vāseṭṭhoti tassa gottaṃ. Atanditoti analaso hutvā. Taṃdhūmagandhenāti tena dhūmagandhena. Sarabhāti sarabhamigā. Makasaḍḍitāti makasehi upaddutā pīḷitā. Sesamakkhikāpi makasaggahaṇeneva gahitā. Vassāvāsanti vassārattavāsaṃ vasiṃsu. Manaṃ katvāti sinehaṃ uppādetvā. Nāvabujjhathāti araññato caritvā vajaṃ āgacchantī ceva vajato araññaṃ gacchantī ca ‘‘ettakā āgatā, ettakā anāgatā’’ti na jānāti. Tassa tā vinasunti tassa tā evaṃ apaccavekkhantassa sīhaparipanthādito arakkhiyamānā ajā sīhaparipanthādīhi vinassiṃsu, sabbāva vinaṭṭhā.
“以及诸河的源头”,意思是也进入了山间诸河的发源地。“消亡”就是不存在。“见到”母山羊们走向灭亡,就是知道、明白了之后。至于“消瘦又难看”,是说那只提供奶等的母山羊被他抛弃后,他又把獐子收拢起来,却连那些獐子也看不见了,两头都落空,被忧愁压垮,于是变得又瘦又丑。像这样,“如果有人舍弃自己的”,大王,意思是如果有人把自己身边原有的内部之人赶走、抛弃,不把他们当回事,却去喜爱外来的人,那么像你这样的人就会独自承受许多忧愁;就像我指给你看的那位制造烟雾的婆罗门一样,会非常忧愁。巴利
Nadīnaṃ pabhavāni cāti pabbateyyānaṃ nadīnaṃ pabhavaṭṭhānāni ca paviṭṭhā. Vibhavanti abhāvaṃ. Ajā ca vināsaṃ pattā disvā jānitvā. Kiso ca vivaṇṇoti khīrādidāyikā ajā pahāya sarabhe saṅgaṇhitvā tepi apassanto ubhato parihīno sokābhibhūto kiso ceva dubbaṇṇo ca ahosi. Evaṃ yo saṃ niraṃkatvāti evaṃ mahārāja, yo sakaṃ porāṇaṃ ajjhattikaṃ janaṃ nīharitvā pahāya kismiñci agaṇetvā āgantukaṃ piyaṃ karoti, so tumhādiso eko bahu socati, ayaṃ te mayā dassito dhūmakārī brāhmaṇo viya bahu socatīti.
大士就这样说法,让国王明白了道理。国王也领会了,对他生起信心,布施了很多财物。从那时起,他专心照顾自己身边的人,做布施等种种善行,最终得以投生天界。巴利
Evaṃ mahāsatto rājānaṃ saññāpento kathesi. Sopi saññattaṃ gantvā tassa pasīditvā bahuṃ dhanaṃ adāsi. Tato paṭṭhāya ca ajjhattikasaṅgahameva karonto dānādīni puññāni katvā saggaparāyaṇo ahosi.
导师讲完这段法教后,把本生故事联系起来说:“那时候的俱卢王就是阿难,造烟者就是波斯匿·憍萨罗,而维杜罗智者就是我。”巴利
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā korabyarājā ānando ahosi, dhūmakārī pasenadikosalo, vidhurapaṇḍito pana ahameva ahosi’’nti.
9. 醒觉本生注释巴利
[414] 9. Jāgarajātakavaṇṇanā
“这里谁是醒者中的睡者?”——这是导师住在祇园精舍时,因为一位在家弟子而说的。那位在家弟子是已证入流果的圣弟子,他和一支五百辆车的商队一起,从舍卫城出发,走上旷野的道路。商队主在那里一处有水、方便舒适的地方,把五百辆车卸下,备好嚼食和噉食,就住下来。那些人在各处躺下睡着了,而那位在家弟子却在商队主附近的一棵树下,决定经行。那时,五百个想劫掠商队的盗贼拿着各种武器,把商队包围起来站着。他们看见那位在家弟子在经行,心想:“等他睡着的时候,我们就来劫掠。”于是就在各处站着。而他也整夜经行。到了破晓时分,盗贼们把拿着的石块、棍棒等物都丢下,说:“喂,商队主,正是依靠这个不放逸、保持清醒的人,你们才得以活命。你已经成了自己财物的主人,你应该礼敬他。”说完就离开了。人们天亮起身,看见他们丢下的石块、棍棒等物,就说:“我们是依靠他才活下来的。”于是对那位在家弟子作了礼敬。那位在家弟子也到了想去的地方,办完事情,又回到舍卫城,前往祇园,供养、礼敬如来后坐下。世尊问他:“在家弟子,怎么不见你来呢?”他就把这件事禀告了。导师说:“在家弟子,不只是你一个人不睡而保持清醒,因此得到了殊胜的利益;过去的有智慧的人也是保持清醒,因此得到了殊胜的功德。”经他请求,导师便讲了过去的事。巴利
Kodhajāgarataṃ suttoti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi. So hi sotāpanno ariyasāvako sāvatthito sakaṭasatthena saddhiṃ kantāramaggaṃ paṭipajji. Satthavāho tattha ekasmiṃ udakaphāsukaṭṭhāne pañca sakaṭasatāni mocetvā khādanīyabhojanīyaṃ saṃvidahitvā vāsaṃ upagacchi. Te manussā tattha tattha nipajjitvā supiṃsu, upāsako pana satthavāhassa santike ekasmiṃ rukkhamūle caṅkamaṃ adhiṭṭhāsi. Atha naṃ satthaṃ vilumpitukāmā pañcasatā corā nānāvudhāni gahetvā satthaṃ parivāretvā aṭṭhaṃsu. Te taṃ upāsakaṃ caṅkamantaṃ disvā ‘‘imassa niddāyanakāle vilumpissāmā’’ti tattha tattha aṭṭhaṃsu, sopi tiyāmarattiṃ caṅkamiyeva. Corā paccūsasamaye gahitagahitā pāsāṇamuggarādayo chaḍḍetvā ‘‘bho satthavāha, imaṃ appamādena jaggantaṃ purisaṃ nissāya jīvitaṃ labhitvā tava santakassa sāmiko jāto, etassa sakkāraṃ kareyyāsī’’ti vatvā pakkamiṃsu. Manussā kālasseva vuṭṭhāya tehi chaḍḍitapāsāṇamuggarādayo disvā ‘‘imaṃ nissāya amhehi jīvitaṃ laddha’’nti upāsakassa sakkāraṃ akaṃsu. Upāsakopi icchitaṭṭhānaṃ gantvā katakicco puna sāvatthiṃ āgantvā jetavanaṃ gantvā tathāgataṃ pūjetvā vanditvā nisinno ‘‘kiṃ, upāsaka, na paññāyasī’’ti vutte tamatthaṃ ārocesi. Satthā ‘‘na kho, upāsaka, tvaṃyeva aniddāyitvā jagganto visesaṃ labhi, porāṇakapaṇḍitāpi jaggantā visesaṃ guṇaṃ labhiṃsū’’ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.
过去,在波罗奈梵授王治理国家的时候,菩萨出生在一个婆罗门家庭。他长大成人后,到得叉始罗学习了各种技艺,学成之后回到家中。后来,他舍弃了在家生活,出家做了仙人,不久就修成了禅那和神通。他住在雪山一带,站立和经行,不躺下睡觉,整夜都在经行。那时,在他经行步道的尽头出现了一位树神,住在树上,感到欢喜,站在树枝间,为了提问而说出第一首偈颂:巴利
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā paccāgantvā agāramajjhe vasanto aparabhāge nikkhamitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā na cirasseva jhānābhiññaṃ nibbattetvā himavantapadese ṭhānacaṅkamiriyāpatho hutvā vasanto niddaṃ anupagantvā sabbarattiṃ caṅkamati. Athassa caṅkamanakoṭiyaṃ nibbattarukkhadevatā tussitvā rukkhaviṭape ṭhatvā pañhaṃ pucchantī paṭhamaṃ gāthamāha –
“ 谁在清醒的人中沉睡,谁在沉睡的人中清醒;
谁能知道我的这个(问题)?谁能回答我那个(问题)?”巴利
‘‘Kodha jāgarataṃ sutto, kodha suttesu jāgaro; Ko mametaṃ vijānāti, ko taṃ paṭibhaṇāti me’’ti.
这里,“kodha”的意思是“谁在这里”。“Ko mametaṃ”是说:谁能知道我的这个问题?“Ko taṃ paṭibhaṇāti me”是说:对我问的这个问题,谁能回答我、为我说清楚?谁能够解答?她这样问。巴利
Tattha kodhāti ko idha. Ko mametanti ko mama etaṃ pañhaṃ vijānāti. Ko taṃ paṭibhaṇāti meti etaṃ mayā puṭṭhaṃ pañhaṃ mayhaṃ ko paṭibhaṇāti, ko byākarituṃ sakkhissatīti pucchati.
菩萨听了她的话之后——巴利
Bodhisatto tassā vacanaṃ sutvā –
“ 在清醒的人当中,我像是睡着的;在睡着的人当中,我是清醒的。
我知道这个,我回答你。”巴利
‘‘Ahaṃ jāgarataṃ sutto, ahaṃ suttesu jāgaro; Ahametaṃ vijānāmi, ahaṃ paṭibhaṇāmi te’’ti. –
说完这首偈颂后,那位女神又——巴利
Imaṃ gāthaṃ vatvā puna tāya –
“ 醒者之中云何眠,眠者之中云何醒;
此事汝云何得知,云何答我之所问?”巴利
‘‘Kathaṃ jāgarataṃ sutto, kathaṃ suttesu jāgaro; Kathaṃ etaṃ vijānāsi, kathaṃ paṭibhaṇāsi me’’ti. –
有人被问到这首偈颂,就解释其中的含义——巴利
Imaṃ gāthaṃ puṭṭho tamatthaṃ byākaronto –
那些不了知法——自制与调御——的人,
天神啊,当那些正在沉睡时,我却醒着。巴利
‘‘Ye dhammaṃ nappajānanti, saṃyamoti damoti ca; Tesu suppamānesu, ahaṃ jaggāmi devate.
那些贪、嗔、无明已消褪的人,
天神啊,当那些人都醒着时,我却还在沉睡。巴利
‘‘Yesaṃ rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā; Tesu jāgaramānesu, ahaṃ suttosmi devate.
清醒的人里他这样在睡,睡着的人里他这样清醒;
我这样了知这件事,也这样回答你——这些偈颂是他说的。巴利
‘‘Evaṃ jāgarataṃ sutto, evaṃ suttesu jāgaro; Evametaṃ vijānāmi, evaṃ paṭibhaṇāmi te’’ti. – imā gāthā āha;
在这里,“为什么在醒着的人当中,你却是睡着的人”意思是:你为什么在醒着的众生中间,被称为睡着的人呢?其余各处也按这个方式理解。“那些不了知法的人”是指那些不了知九种出世间法的众生。“自制与调御”是说:他们也不知道通过圣道得来的戒和根律仪,不知道“这是自制,这是调御”。因为根律仪能调伏以意为第六的六根,所以被称为“调御”。在那些沉睡的人当中:在那些因烦恼之眠而沉睡的众生当中,我以不放逸而醒着。巴利
Tattha kathaṃ jāgarataṃ suttoti kathaṃ tvaṃ jāgarataṃ sattānaṃ antare sutto nāma hosi. Esa nayo sabbattha. Ye dhammanti ye sattā navavidhaṃ lokuttaradhammaṃ na pajānanti. Saṃyamoti damoti cāti ‘‘ayaṃ saṃyamo, ayaṃ damo’’ti evañca ye maggena āgataṃ sīlañceva indriyasaṃvarañca na jānanti. Indriyasaṃvaro hi manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ damanato ‘‘damo’’ti vuccati. Tesu suppamānesūti tesu kilesaniddāvasena supantesu sattesu ahaṃ appamādavasena jaggāmi.
“凡有贪等者”这一偈中:对那些大漏尽者,用一百句所说明的、称为一千五百贪爱的贪,以及由九种嗔恨事所生的嗔,还有在苦等八种事上无知的无明——这些烦恼已经离染、已经断除。在那些于一切方面都清醒的圣者当中,我依靠他们而被称为沉睡者,天女啊,这就是含义。所谓“如是于清醒者中”,意思是:天女啊,正因如此,我在清醒者当中被称为沉睡者。所有词句都按这个道理类推。巴利
‘‘Yesaṃ rāgo cā’’ti gāthāya yesaṃ mahākhīṇāsavānaṃ padasatena niddiṭṭhadiyaḍḍhasahassataṇhālobhasaṅkhāto rāgo ca navaāghātavatthusamuṭṭhāno doso ca dukkhādīsu aṭṭhasu vatthūsu aññāṇabhūtā avijjā cāti ime kilesā virājitā pahīnā, tesu ariyesu sabbākārena jāgaramānesu te upādāya ahaṃ sutto nāma devateti attho. Evaṃ jāgaratanti evaṃ devate ahaṃ iminā kāraṇena jāgarataṃ sutto nāmāti. Esa nayo sabbapadesu.
菩萨这样解答了问题之后,满意欢喜的天神称赞他,说出了最后一首偈颂——巴利
Evaṃ mahāsattena pañhe kathite tuṭṭhā devatā tassa thutiṃ karontī osānagāthamāha –
“ 在清醒的人当中能睡着,真好;在睡着的人当中能保持清醒,真好。
很好,你理解了这,很好,你回答了我。”巴利
‘‘Sādhu jāgarataṃ sutto, sādhu suttesu jāgaro; Sādhu metaṃ vijānāsi, sādhu paṭibhaṇāsi me’’ti.
在这里,“善哉”的意思是:你妥善地解说了这个问题,我们也会同样地解说。她这样赞叹菩萨之后,就进入了自己的天宫。巴利
Tattha sādhūti bhaddakaṃ katvā tvaṃ imaṃ pañhaṃ kathesi, mayampi naṃ evameva kathemāti. Evaṃ sā bodhisattassa thutiṃ katvā attano vimānameva pāvisi.
导师讲完这个法教后,把本生故事连接起来说:“那时候,天女是莲华色,而那个苦行者就是我。”巴利
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā devadhītā uppalavaṇṇā ahosi, tāpaso pana ahameva ahosi’’nti.
10. 麦饭团本生注释巴利
[415] 10. Kummāsapiṇḍijātakavaṇṇanā
“并非因为信仰”这段话,是导师住在祇园精舍时,因末利王后而说的。她本是舍卫城一位花环匠师长的女儿,容貌出众,福德深厚。十六岁那年,有一天她和同伴少女们一起去花园,拿了几块麦饭团放进花篮里带着走。她出城的时候,看见世尊身放光明,被比丘僧团围绕,正走进城里,就把那几块麦饭团献了上去。导师伸出四大天王所献的钵,接受了供养。她也以头面顶礼如来双足,心中生起以佛为所缘的欢喜,然后站在一旁。导师看了她一眼,露出微笑。具寿阿难问导师:“尊者,如来微笑是什么因、什么缘呢?”导师便说出微笑的原因:“阿难,这位少女凭这几块麦饭团的果报,今天就会成为憍萨罗王的第一王后。”巴利
Na kiratthīti idaṃ satthā jetavane viharanto mallikaṃ deviṃ ārabbha kathesi. Sā hi sāvatthiyaṃ ekassa mālākārajeṭṭhakassa dhītā uttamarūpadharā mahāpuññā soḷasavassikakāle ekadivasaṃ kumārikāhi saddhiṃ pupphārāmaṃ gacchantī tayo kummāsapiṇḍe gahetvā pupphapacchiyaṃ ṭhapetvā gacchati. Sā nagarato nikkhamanakāle bhagavantaṃ sarīrappabhaṃ vissajjetvā bhikkhusaṅghaparivutaṃ nagaraṃ pavisantaṃ disvā tayo kummāsapiṇḍe upanāmesi. Satthā catumahārājadattiyaṃ pattaṃ upanetvā paṭiggahesi. Sāpi tathāgatassa pāde sirasā vanditvā buddhārammaṇaṃ pītiṃ gahetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Satthā taṃ oloketvā sitaṃ pātvākāsi. Āyasmā ānando ‘‘ko nu kho, bhante, hetu ko paccayo tathāgatassa sitakaraṇe’’ti bhagavantaṃ pucchi. Athassa satthā ‘‘ānanda, ayaṃ kumārikā imesaṃ kummāsapiṇḍānaṃ phalena ajjeva kosalarañño aggamahesī bhavissatī’’ti sitakāraṇaṃ kathesi.
少女也去了花园。就在同一天,憍萨罗王正与阿阇世交战,战败后骑马逃走,在回程途中听到她的歌声,心被系住了,便策马朝那座花园奔去。福德具足的少女看见国王,没有逃跑,反而走上前抓住马的鼻绳。国王还坐在马背上,就问她:“你有丈夫,还是没有丈夫?”知道她还没有丈夫后,他便下了马。他被风吹日晒弄得疲惫不堪,就枕在她膝上躺了一会儿,稍作休息。然后他让她骑上马,在军队簇拥下进入王城,把她送到自己家中。傍晚时分,他派车以盛大的礼敬把她从家中接来,让她站在一堆宝石上,为她举行灌顶,立为第一王后。从那时起,她成了国王亲爱、悦意的人,具备早起等五种善法,如同丈夫的天神,也深得佛陀喜爱。她因为向世尊供养了三个碎麦团而获得这样的成就,此事传遍了全城。巴利
Kumārikāpi pupphārāmaṃ gatā . Taṃ divasameva kosalarājā ajātasattunā saddhiṃ yujjhanto yuddhaparājito palāyitvā assaṃ abhiruyha āgacchanto tassā gītasaddaṃ sutvā paṭibaddhacitto assaṃ taṃ ārāmābhimukhaṃ pesesi. Puññasampannā kumārikā rājānaṃ disvā apalāyitvāva āgantvā assassa nāsarajjuyā gaṇhi, rājā assapiṭṭhiyaṃ nisinnova ‘‘sasāmikāsi, asāmikāsī’’ti pucchitvā asāmikabhāvaṃ ñatvā assā oruyha vātātapakilanto tassā aṅke nipanno muhuttaṃ vissamitvā taṃ assapiṭṭhiyaṃ nisīdāpetvā balakāyaparivuto nagaraṃ pavisitvā attano kulagharaṃ pesetvā sāyanhasamaye yānaṃ pahiṇitvā mahantena sakkārasammānena kulagharato āharāpetvā ratanarāsimhi ṭhapetvā abhisekaṃ datvā aggamahesiṃ akāsi. Tato paṭṭhāya ca sā rañño piyā ahosi manāpā, pubbuṭṭhāyikādīhi pañcahi kalyāṇadhammehi samannāgatā patidevatā, buddhānampi vallabhā ahosi. Tassā satthu tayo kummāsapiṇḍe datvā taṃ sampattiṃ adhigatabhāvo sakalanagaraṃ pattharitvā gato.
有一天,比丘们在法堂里议论起来:“贤友们,末利夫人供养了佛陀三个麦团,靠这个果报,当天就得到了灌顶,佛陀的功德真是伟大啊!”世尊来了以后,问:“比丘们,你们现在聚在一起谈论什么?”比丘们回答:“在谈这件事。”世尊说:“比丘们,末利供养了正等觉佛陀三个麦团,因此得到憍萨罗王第一王后的地位,这并不稀奇。为什么呢?因为佛陀的功德极其广大。可是,古代的智者供养独觉佛无盐、无油、无糖的麦团,靠这个果报,在下一世就得到了方圆三百由旬的迦尸国的王位荣华。”说完,世尊便讲起了过去的故事。巴利
Athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘āvuso, mallikā devī buddhānaṃ tayo kummāsapiṇḍe datvā tesaṃ phalena taṃ divasaññeva abhisekaṃ pattā, aho buddhānaṃ mahāguṇatā’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘anacchariyaṃ, bhikkhave, mallikāya ekassa sabbaññubuddhassa tayo kummāsapiṇḍe datvā kosalarañño aggamahesibhāvādhigamo. Kasmā? Buddhānaṃ guṇamahantatāya. Porāṇakapaṇḍitā pana paccekabuddhānaṃ aloṇakaṃ asnehaṃ aphāṇitaṃ kummāsaṃ datvā tassa phalena dutiye attabhāve tiyojanasatike kāsiraṭṭhe rajjasiriṃ pāpuṇiṃsū’’ti vatvā atītaṃ āhari.
过去,在波罗奈城由梵授王统治的时候,菩萨投生在一个贫穷人家,长大成人后,依靠一位富翁,靠做工维持生活。有一天,他心想“这要当作我的早餐”,就从市场拿了四个碎麦团,在去干活的路上,看见四位独觉佛为了乞食正朝波罗奈走来。他心想:“这些尊者是来波罗奈乞食的,我这儿正好有四个碎麦团,不如我把这些供养给他们。”于是走上前去,顶礼之后说:“尊者,我手上有这四个碎麦团,我把它们供养给你们。请尊者慈悲接受,这样这功德就会长久地给我带来利益和安乐。”知道他们接受了,他就堆起沙子,摆好四个座位,上面铺上树枝,请四位独觉佛依次坐下。然后他用荷叶取来水,行了供水礼,把四个碎麦团分别放进四个钵里,顶礼之后说:“尊者,愿以这供养的果报,让我不要再投生在贫穷人家,愿它能成为我证悟一切知智的助缘。”独觉佛们吃了,吃完后作了随喜,就腾空而起,回到难陀窟山去了。巴利
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ daliddakule nibbattitvā vayappatto ekaṃ seṭṭhiṃ nissāya bhatiyā kammaṃ karonto jīvikaṃ kappesi. So ekadivasaṃ ‘‘pātarāsatthāya me bhavissatī’’ti antarāpaṇato cattāro kummāsapiṇḍe gahetvā kammantaṃ gacchanto cattāro paccekabuddhe bhikkhācāratthāya bārāṇasinagarābhimukhe āgacchante disvā ‘‘ime bhikkhaṃ sandhāya bārāṇasiṃ gacchanti , mayhampime cattāro kummāsapiṇḍā atthi, yaṃnūnāhaṃ ime imesaṃ dadeyya’’nti cintetvā te upasaṃkamitvā vanditvā ‘‘bhante, ime me hatthe cattāro kummāsapiṇḍā, ahaṃ ime tumhākaṃ dadāmi, sādhu me, bhante, paṭiggaṇhatha, evamidaṃ puññaṃ mayhaṃ bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti vatvā tesaṃ adhivāsanaṃ viditvā vālikaṃ ussāpetvā cattāri āsanāni paññapetvā tesaṃ upari sākhābhaṅgaṃ attharitvā paccekabuddhe paṭipāṭiyā nisīdāpetvā paṇṇapuṭena udakaṃ āharitvā dakkhiṇodakaṃ pātetvā catūsu pattesu cattāro kummāsapiṇḍe patiṭṭhāpetvā vanditvā ‘‘bhante, etesaṃ nissandena daliddagehe nibbatti nāma mā hotu, sabbaññutaññāṇappaṭivedhassa paccayo hotū’’ti āha. Paccekabuddhā paribhuñjiṃsu, paribhogāvasāne anumodanaṃ katvā uppatitvā nandamūlakapabbhārameva agamaṃsu.
菩萨双手合掌,对独觉佛生起欢喜心。那些独觉佛从他的视野中消失后,他回到自己干活的地方,一生都忆念着那次布施,命终之后,凭那份布施的果报,投生在波罗奈国王正宫王后的胎中,人们给他取名叫梵授童子。他从自己能迈步走路的时候起,就凭着宿命通,把过去生所做的一切事都看得清清楚楚,就像在明镜中看见自己的面容一样。他心里想:“我就在这座城里当雇工,去做工的路上,把四个碎麦团布施给了独觉佛,就是靠那份布施的果报,才投生到这里。”他长大成人后,前往塔迦尸喇学了一切技艺,学成归来,把自己学到的技艺展示给父王看。父王很满意,就立他为副王。后来父王去世,他继承了王位。接着,他把容貌出众的憍萨罗国公主迎娶过来,立为正宫王后。到他举行登基大典那天,整座城市被装饰得像天宫一样。巴利
Bodhisatto añjaliṃ paggayha paccekabuddhagataṃ pītiṃ gahetvā tesu cakkhupathaṃ atītesu attano kammantaṃ gantvā yāvatāyukaṃ dānaṃ anussaritvā kālaṃ katvā tassa phalena bārāṇasirañño aggamahesiyā kucchimhi nibbatti, brahmadattakumārotissa nāmaṃ akaṃsu. So attano padasā gamanakālato paṭṭhāya ‘‘ahaṃ imasmiṃyeva nagare bhatako hutvā kammantaṃ gacchanto paccekabuddhānaṃ cattāro kummāsapiṇḍe datvā tassa dānassa phalena idha nibbatto’’ti pasannādāse mukhanimittaṃ viya sabbaṃ purimajātikiriyaṃ jātissarañāṇena pākaṭaṃ katvā passi. So vayappatto takkasilāyaṃ gantvā sabbasippāni uggaṇhitvā paccāgantvā sikkhitasippaṃ pitu dassetvā tuṭṭhena pitarā oparajje patiṭṭhāpito, aparabhāge pitu accayena rajje patiṭṭhāsi. Athassa uttamarūpadharaṃ kosalarañño dhītaraṃ ānetvā aggamahesiṃ akaṃsu, chattamaṅgaladivase panassa sakalanagaraṃ devanagaraṃ viya alaṅkariṃsu.
他绕城右转致敬后,登上装饰华美的宫殿,来到大殿中央,坐上撑有白伞盖的宝座,结跏趺坐。周围站着的人分作几边:一边是大臣们,一边是婆罗门、居士等人,他们财富、威势与光彩各不相同,个个耀眼夺目;一边是手持各种礼品的城中居民;还有一边是一万六千名舞女,装扮得像天女群一样华丽。他望着这极其可意的荣华富贵,回想起自己过去所造的业,心里想:“这些金块、金花环、白伞盖,这成千上万的象乘、马乘、车乘,这些装满摩尼珠等珍宝的宝库,这遍布各种谷物的大地,还有这些宛如天女的女子——所有这一切荣华都不是别人的,正是我供养四位独觉佛四个碎麦团布施所感得的果报。正是依靠他们,我才得到了这些。”他这样忆念独觉佛的功德,使自己的业清晰地显现出来。当他如此忆念时,整个身体都充满了喜悦。他心中浸满喜悦,在大众中间唱出感叹之歌,说了两首偈颂:巴利
So nagaraṃ padakkhiṇaṃ katvā alaṅkatapāsādaṃ abhiruhitvā mahātalamajjhe samussitasetacchattaṃ pallaṅkaṃ abhiruyha nisinno parivāretvā ṭhite ekato amacce, ekato brāhmaṇagahapatiādayo nānāvibhave sirivilāsasamujjale, ekato nānāvidhapaṇṇākārahatthe nāgaramanusse, ekato alaṅkatadevaccharasaṅghaṃ viya soḷasasahassasaṅkhaṃ nāṭakitthigaṇanti imaṃ atimanoramaṃ sirivibhavaṃ olokento attano pubbakammaṃ anussaritvā ‘‘idaṃ suvaṇṇapiṇḍikaṃ kañcanamālaṃ setacchattaṃ, imāni ca anekasahassāni hatthivāhanaassavāhanarathavāhanāni, maṇimuttādipūritā sāragabbhā, nānāvidhadhaññapūritā mahāpathavī, devaccharapaṭibhāgā nāriyo cāti sabbopesa mayhaṃ sirivibhavo na aññassa santako, catunnaṃ paccekabuddhānaṃ dinnassa catukummāsapiṇḍadānasseva santako, te nissāya mayā esa laddho’’ti paccekabuddhānaṃ guṇaṃ anussaritvā attano kammaṃ pākaṭaṃ akāsi. Tassa taṃ anussarantassa sakalasarīraṃ pītiyā pūri. So pītiyā temitahadayo mahājanassa majjhe udānagītaṃ gāyanto dve gāthā abhāsi –
于无上知见诸佛,承事岂是微小?
且看这干无盐麦饼团之果报。巴利
‘‘Na kiratthi anomadassisu, pāricariyā buddhesu appikā; Sukkhāya aloṇikāya ca, passa phalaṃ kummāsapiṇḍiyā.
“ 这些大象、牛、马可真多,还有财富、谷物,以及整个大地;
这些女人长得像天女一样,你们看看,这就是供养大麦饼团得到的果报。”巴利
‘‘Hatthigavāssā cime bahū, dhanadhaññaṃ pathavī ca kevalā; Nāriyo cimā accharūpamā, passa phalaṃ kummāsapiṇḍiyā’’ti.
在这里,“无上知见者”是指独觉佛。他们已经亲见无上、无可挑剔的独觉菩提智,所以名为“无上知见者”。“侍奉”则包括问讯、起身迎接、合掌等种种恭敬行为;也包括这样的舍离之举:见到有德者来到时,先思惟对方的功德,使自己的心生起净信;继而净化三种思,深信果报,然后把自己所有的财物——不论少或多、粗劣或精美——布施出去。“于诸佛”是指于诸独觉佛。“微小的”确实根本不存在。“无油”是指没有润泽。“无盐”是指没有糖蜜。“凝乳食品团”是指将四个凝乳食品团合在一起取用的凝乳食物,此处便是针对此而言。思惟有德之沙门婆罗门的功德、生起净信、期盼生果、净化三种思之后所作之布施,绝非微小;无论生在何处,都唯施与大荣华。对此有如下所说:巴利
Tattha anomadassisūti anomassa alāmakassa paccekabodhiñāṇassa diṭṭhattā paccekabuddhā anomadassino nāma. Pāricariyāti abhivādanapaccuṭṭhānañjalikammādibhedā sāmīcikiriyāpi, sampatte disvā attano santakaṃ appaṃ vā bahuṃ vā lūkhaṃ vā paṇītaṃ vā deyyadhammaṃ cittaṃ pasādetvā guṇaṃ sallakkhetvā tisso cetanā visodhetvā phalaṃ saddahitvā pariccajanakiriyāpi . Buddhesūti paccekabuddhesu. Appikāti mandā parittā nāma natthi kira. Sukkhāyāti nisnehāya. Aloṇikāyāti phāṇitavirahitāya. Nipphāṇitattā hi sā ‘‘aloṇikā’’ti vuttā. Kummāsapiṇḍiyāti cattāro kummāsapiṇḍe ekato katvā gahitaṃ kummāsaṃ sandhāya evamāha. Guṇavantānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ guṇaṃ sallakkhetvā cittaṃ pasādetvā phaluppattiṃ pāṭikaṅkhamānānaṃ tisso cetanā visodhetvā dinnapadakkhiṇā appikā nāma natthi, nibbattanibbattaṭṭhāne mahāsampattimeva detīti vuttaṃ hoti. Hoti cettha –
心清净时,布施绝不会微小。
无论是对如来、正自觉者,还是对他的声闻弟子。
“ 无论佛陀还住世,还是已经般涅槃,只要心平等,果报就平等。
众生因为内心发愿这个原因,就走向善趣。”巴利
‘‘Natthi citte pasannamhi, appikā nāma dakkhiṇā; Tathāgate vā sambuddhe, atha vā tassa sāvake. ‘‘Tiṭṭhante nibbute cāpi, same citte samaṃ phalaṃ; Cetopaṇidhihetu hi, sattā gacchanti suggati’’nti. (vi. va. 804, 806);
为了说明这个道理——巴利
Imassa panatthassa dīpanatthāya –
我曾把乳粥布施给一位正在挨家乞食的比丘;
请看我的天宫,我是容貌动人的天女。
我是上千天女中最出色的,你看这就是善行的果报。
因为这样,我才有这样的色相;因为这样,我在这里才得以成就。
“ 我的一切受用,无论哪些是心里喜欢的,都会生起。
以此我具有如此炽盛的威光,我的色相也照亮了一切方所。”巴利
‘‘Khīrodanaṃ ahamadāsiṃ, bhikkhuno piṇḍāya carantassa; (Vi. va. 413); Tassā me passa vimānaṃ, accharā kāmavaṇṇinīhamasmi. (vi. va. 334); ‘‘Accharāsahassassāhaṃ , pavarā passa puññānaṃ vipākaṃ; Tena metādiso vaṇṇo, tena me idha mijjhati. ‘‘Uppajjanti ca me bhogā, ye keci manaso piyā; Tenamhi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. (vi. va. 334-336) –
应当引用像《天宫事》这类事例。巴利
Evamādīni vimānavatthūni āharitabbāni.
“财与谷物”是指珍珠等财物和七种谷物。“整个大地”是说:他心里想着这整个大地都握在自己手里了,才这样说。“请看这凝乳团的果报!”他这样讲,是在显示自己布施所得的果报。据说,布施的果报,只有菩萨和一切知佛才能了知。正因如此,导师在《如是语》中说法时,这样说道——巴利
Dhanadhaññanti muttādidhanañca satta dhaññāni ca. Pathavī ca kevalāti sakalā cesā mahāpathavīti sakalapathaviṃ hatthagataṃ maññamāno vadati. Passa phalaṃ kummāsapiṇḍiyāti attano dānaphalaṃ attanāva dassento evamāha. Dānaphalaṃ kira bodhisattā ca sabbaññubuddhāyeva ca jānanti. Teneva satthā itivuttake suttantaṃ kathento –
比丘们,如果众生能像我一样知道布施和分享的果报,他们就不会不布施而自己享用,悭吝的污垢也不会占据他们的心。即使他们只剩下最后一口食物、最后一团饭,只要有人可以接受,他们也不会不分享就自己吃。可是,比丘们,正因为众生不能像我一样知道布施和分享的果报,所以他们才不布施而自己享用,悭吝的污垢也就占据他们的心。巴利
‘‘Evañce, bhikkhave, sattā jāneyyuṃ dānasaṃvibhāgassa vipākaṃ, yathāhaṃ jānāmi, na adatvā bhuñjeyyuṃ, na ca nesaṃ maccheramalaṃ cittaṃ pariyādāya tiṭṭheyya. Yopi nesaṃ assa carimo ālopo carimaṃ kabaḷaṃ, tatopi na asaṃvibhajitvā bhuñjeyyuṃ, sace nesaṃ paṭiggāhakā assu. Yasmā ca kho, bhikkhave, sattā na evaṃ jānanti dānasaṃvibhāgassa vipākaṃ, yathāhaṃ jānāmi, tasmā adatvā bhuñjanti, maccheramalañca nesaṃ cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’’ti (itivu. 26).
菩萨在自己白伞庆典那天,心中生起欢喜和愉悦,便以这两首偈颂唱出了感兴之歌。从那时起,菩萨的舞女们、其他歌舞伎乐和乾闼婆等人,以及后宫的人、内城居民、外城居民,甚至酒馆里和大臣圈子里的人,都唱着这同一首歌,说这是我们国王喜爱的歌。这样过了很久,王后想知道这首歌的含义,却不敢直接问大士。后来她对国王的某个优点感到满意,有一天国王说:贤妃,我要给你一个恩典,你选个恩典吧。她说:好的,陛下,我接受。国王问:你要我赏你象、马之类的东西吗?她说:陛下,靠着您的庇佑,我什么都不缺,不需要那些东西。如果您愿意给,就请您为我解说那首歌的含义吧。国王说:贤妃,你要这个恩典做什么呢?选个别的吧。她说:陛下,我不需要别的,就只要这个。国王便说:好吧,贤妃,我会为你解说,但我不会私下里单独讲给你一个人听。我要让人在方圆十二由旬的波罗奈里击鼓宣告,然后在王宫门前建一座宝殿,铺好宝座,由大臣、婆罗门和市民们,还有那一万六千名宫女一起簇拥着,我坐在他们中间的宝座上,才来讲说。她听了便答应说:好的,陛下。巴利
Bodhisattopi attano chattamaṅgaladivase sañjātapītipāmojjo imāhi dvīhi gāthāhi udānagītaṃ gāyi. Tato paṭṭhāya ‘‘rañño piyagīta’’nti bodhisattassa nāṭakitthiyo ca sesanāṭakagandhabbādayopi ca antepurajanopi antonagaravāsinopi bahinagaravāsinopi pānāgāresupi amaccamaṇḍalesupi ‘‘amhākaṃ rañño piyagīta’’nti tadeva gītaṃ gāyanti. Evaṃ addhāne gate aggamahesī tassa gītassa atthaṃ jānitukāmā ahosi, mahāsattaṃ pana pucchituṃ na visahati. Athassā ekasmiṃ guṇe pasīditvā ekadivasaṃ rājā ‘‘bhadde, varaṃ te dassāmi, varaṃ gaṇhāhī’’ti āha. ‘‘Sādhu, deva, gaṇhāmī’’ti. ‘‘Hatthiassādīsu te kiṃ dammī’’ti? ‘‘Deva, tumhe nissāya mayhaṃ na kiñci natthi, na me etehi attho, sace pana dātukāmāttha, tumhākaṃ gītassa atthaṃ kathetvā dethā’’ti. ‘‘Bhadde, ko te iminā varena attho, aññaṃ gaṇhāhī’’ti. ‘‘Deva, aññena me attho natthi, etadeva gaṇhāmī’’ti. ‘‘Sādhu bhadde, kathessāmi, tuyhaṃ pana ekikāya raho na kathessāmi, dvādasayojanikāya bārāṇasiyā bheriṃ carāpetvā rājadvāre ratanamaṇḍapaṃ kāretvā ratanapallaṅkaṃ paññāpetvā amaccabrāhmaṇādīhi ca nāgarehi ceva soḷasahi itthisahassehi ca parivuto tesaṃ majjhe ratanapallaṅke nisīditvā kathessāmī’’ti. Sā ‘‘sādhu, devā’’ti sampaṭicchi.
国王照这样安排之后,就像被不死众围绕的帝释天王一样,被大众簇拥着,坐上了宝座。王后也佩戴好一切装饰,铺好精美的金凳,在一旁用眼角看着他,坐在合适的位置上,说道:“陛下,请您把您因欢喜而唱出的吉祥歌的含义,像让满月升上虚空一样明明白白地讲给我听。”接着便说出第三首偈颂——巴利
Rājā tathā kāretvā amaragaṇaparivuto sakko devarājā viya mahājanakāyaparivuto ratanapallaṅke nisīdi. Devīpi sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitā kañcanabhaddapīṭhaṃ attharitvā ekamante akkhikoṭiyā oloketvā tathārūpe ṭhāne nisīditvā ‘‘deva, tumhākaṃ tussitvā gāyanamaṅgalagītassa tāva me atthaṃ gaganatale puṇṇacandaṃ uṭṭhāpento viya pākaṭaṃ katvā kathethā’’ti vatvā tatiyaṃ gāthamāha –
“ 象王啊,憍萨罗的主宰,您一次又一次地诵出偈颂;
我请问你,拉塔瓦达那,你极喜悦心,容光焕发。”巴利
‘‘Abhikkhaṇaṃ rājakuñjara, gāthā bhāsasi kosalādhipa; Pucchāmi taṃ raṭṭhavaḍḍhana, bāḷhaṃ pītimano pabhāsasī’’ti.
这里说“憍萨罗之主”,并不是说他是憍萨罗国的国王,而是说他以善法为最高准则而安住,所以她这样称呼他,意思是“善法之主”“以善为志趣的人”。“您满怀喜悦,容光焕发地说话”:是说您心中充满极大的喜悦而说话,因此请先为我解说这些偈颂的意义。巴利
Tattha kosalādhipāti na so kosalaraṭṭhādhipo, kusale pana dhamme adhipatiṃ katvā viharati, tena naṃ ālapantī evamāha, kusalādhipa kusalajjhāsayāti attho. Bāḷhaṃ pītimano pabhāsasīti ativiya pītiyuttacitto hutvā bhāsasi, tasmā kathetha tāva me etāsaṃ gāthānaṃ atthanti.
这时,大士为了阐明这些偈颂的含义,说出了四首偈颂:巴利
Athassa gāthānamatthaṃ āvi karonto mahāsatto catasso gāthā abhāsi –
我就在这座城市里,出生在某个家族中。
我曾经是替别人干活的,是个守戒的雇工。巴利
‘‘Imasmiṃyeva nagare, kule aññatare ahuṃ; Parakammakaro āsiṃ, bhatako sīlasaṃvuto.
我为了去干活出门时,见到了四位沙门;
行为与戒律都圆满,已经清凉,没有烦恼漏。巴利
‘‘Kammāya nikkhamantohaṃ, caturo samaṇeddasaṃ; Ācārasīlasampanne, sītibhūte anāsave.
对他们生起净信后,坐在铺好的树叶座上;
我怀着净信,亲手把凝乳食品布施给诸佛。巴利
‘‘Tesu cittaṃ pasādetvā, nisīdetvā paṇṇasanthate; Adaṃ buddhānaṃ kummāsaṃ, pasanno sehi pāṇibhi.
“ 这就是我那善业所带来的如此果报。
我享受这个王国,这片繁荣富饶、最殊胜的大地。”巴利
‘‘Tassa kammassa kusalassa, idaṃ me edisaṃ phalaṃ; Anubhomi idaṃ rajjaṃ, phītaṃ dharaṇimuttama’’nti.
那时,在某个家族里——无论姓名还是家世都不为人知的同一个家族中。出生:指投生。我曾是替人做工的人:我出生在那个家族,因为贫穷,就替别人干活来维持生活,所以是替人做工的人。雇工:就是靠别人的工钱吃饭的人。持戒:指安住在五戒的守护中;虽然靠做工活命,却舍弃了破戒,成为具足戒行的人——这句话就是在说明这一点。当我为工作出门时:那天,我为了完成当天该做的事而出门。见到了四位沙门:贤者,我从城里出来,走上大路,前往自己干活的地方,那时看见四位已经止息诸恶的出家者,正为了乞食走进波罗奈。具足正行与戒:以二十一种不正当的方式谋生,就叫非正行;与它相反的正行,以及由道果而来的戒,具足这两者,就是具足正行与戒。已清凉:因为贪等烦恼的热恼已经止息,又因为十一种火已经熄灭,所以达到了清凉的状态。无漏:远离了欲漏等诸漏。坐下:让他们坐在铺在沙地上的树叶坐具上。这里所说的“坐具”,就是铺开的东西。我给了他们水,然后亲手恭敬地把凝乳食品布施给他们。善的:因为健康、无可指责,所以是善的。果:就是它所带来的果报。繁荣:一切圆满都盛开。巴利
Tattha kule aññatareti nāmena vā gottena vā apākaṭe ekasmiṃyeva kule. Ahunti nibbattiṃ. Parakammakaro āsinti tasmiṃ kule jātovāhaṃ daliddatāya parassa kammaṃ katvā jīvikaṃ kappento parakammakaro āsiṃ. Bhatakoti paravetanabhato. Sīlasaṃvutoti pañcasīlasaṃvare ṭhito, bhatiyā jīvantopi dussīlyaṃ pahāya sīlasampannova ahosinti dīpeti. Kammāya nikkhamantohanti taṃ divasaṃ kattabbakiccassa karaṇatthāya nikkhanto ahaṃ. Caturo samaṇeddasanti bhadde, ahaṃ nagarā nikkhamma mahāmaggaṃ āruyha attano kammabhūmiṃ gacchanto bhikkhāya bārāṇasinagaraṃ pavisante samitapāpe cattāro pabbajite addasaṃ. Ācārasīlasampanneti ekavīsatiyā anesanāhi jīvikakappanaṃ anācāro nāma, tassa paṭipakkhena ācārena ceva maggaphalehi āgatena sīlena ca samannāgate. Sītibhūteti rāgādipariḷāhavūpasamena ceva ekādasaagginibbāpanena ca sītibhāvappatte. Anāsaveti kāmāsavādivirahite. Nisīdetvāti vālikāsanānaṃ upari santhate paṇṇasanthare nisīdāpetvā. Santharo hi idha santhatoti vutto. Adanti nesaṃ udakaṃ datvā sakkaccaṃ sakehi hatthehi kummāsaṃ adāsiṃ. Kusalassāti ārogyānavajjaṭṭhena kusalassa. Phalanti tassa nissandaphalaṃ. Phītanti sabbasampattiphullitaṃ.
菩萨这样详细讲完自己的业果之后,王后听了,心里很欢喜,说道:“大王,如果您能这样亲眼现见布施的果报,那么从今以后,每次得到一抟食物,都应该先布施给如法修行的沙门、婆罗门,然后自己才吃。”她就这样赞叹菩萨——巴利
Evañca mahāsattassa attano kammaphalaṃ vitthāretvā kathentassa sutvā devī pasannamanā ‘‘sace, mahārāja, evaṃ paccakkhato dānaphalaṃ jānātha, ito dāni paṭṭhāya ekaṃ bhattapiṇḍaṃ labhitvā dhammikasamaṇabrāhmaṇānaṃ datvāva paribhuñjeyyāthā’’ti bodhisattassa thutiṃ karontī –
布施并享用,莫放逸;转动王轮吧,憍萨罗之主。
大王,莫行非法;守护正法吧,憍萨罗之主。巴利
‘‘Dadaṃ bhuñja mā ca pamādo, cakkaṃ vattaya kosalādhipa; Mā rāja adhammiko ahu, dhammaṃ pālaya kosalādhipā’’ti. – imaṃ gāthamāha;
在这里,施舍后再受用,就是先给别人,自己才享用。不要放逸,就是在布施等善行上不要懈怠。转动法轮吧,憍萨罗之主,就是:乐善的大王啊,请让那适合住在适宜之地等四种法轮转动起来。普通的车靠两个轮子前行,而这个身体靠这四种轮子走向天界,因此它们被称为法轮,你要让这个法轮转动起来。不如法,就是说:别人随顺贪欲偏私,像榨甘蔗一样压榨世间,只顾聚敛财富,因而成为不如法的人;同样,你也不要成为那样不如法的人。守护正法,就是——巴利
Tattha dadaṃ bhuñjāti aññesaṃ datvāva attanā bhuñja. Mā ca pamādoti dānādīsu puññesu mā pamajji. Cakkaṃ vattaya kosalādhipāti kusalajjhāsaya, mahārāja, patirūpadesavāsādikaṃ catubbidhaṃ dhammacakkaṃ pavattehi. Pakatiratho hi dvīhi cakkehi gacchati, ayaṃ pana kāyo imehi catūhi cakkehi devalokaṃ gacchati, tena te ‘‘dhammacakka’’nti saṅkhyaṃ gatā, taṃ tvaṃ cakkaṃ pavattehi. Adhammikoti yathā aññe chandāgatiṃ gacchantā lokaṃ ucchuyante pīḷetvā viya dhanameva saṃkaḍḍhantā adhammikā honti, tathā tvaṃ mā adhammiko ahu. Dhammaṃ pālayāti –
“ 布施、持戒、舍离、正直、柔和、苦行,
不愤怒、不伤害、忍耐、不违逆。”巴利
‘‘Dānaṃ sīlaṃ pariccāgaṃ, ajjavaṃ maddavaṃ tapaṃ; Akkodhaṃ avihiṃsañca, khantiñca avirodhana’’nti. (jā. 2.21.176) –
你要好好守护、保护这十种王法,千万不要舍弃。巴利
Imaṃ pana dasavidhaṃ rājadhammameva pālaya rakkha, mā pariccaji.
大士接受了她的这番话——巴利
Mahāsatto tassā vacanaṃ sampaṭicchanto –
我将一次又一次地走上那条同样的道路,端庄的人啊;
贤善的憍萨罗王女啊,圣者所行之道,阿拉汉们正是我最想见到的、令我欢喜的。他诵出了这首偈。巴利
‘‘Sohaṃ tadeva punappunaṃ, vaṭumaṃ ācarissāmi sobhane; Ariyācaritaṃ sukosale, arahanto me manāpāva passitu’’nti. – gāthamāha;
在这里,“道路”指行道。“圣者所行”指佛陀等圣者们所惯常实行的。“贤善的憍萨罗王女啊”意思是贤善的憍萨罗王之女。所谓“阿拉汉”,是因为远离烦恼、已摧毁轮回之辐和怨敌、应受资具供养而如此得名的独觉佛。这段话的意思是:贤善的憍萨罗王女啊,我不会因为“我已经布施了”就感到满足,而会一次又一次地继续实行那圣者所行的布施之道。因为对我来说,阿拉汉是最上的应供者、让我心生欢喜,由于想布施袈裟等物品给他们,我正希望见到他们。巴利
Tattha vaṭumanti maggaṃ. Ariyācaritanti ariyehi buddhādīhi āciṇṇaṃ. Sukosaleti sobhane kosalarañño dhīteti attho. Arahantoti kilesehi ārakattā, arānañca arīnañca hatattā, paccayānaṃ arahattā evaṃladdhanāmā paccekabuddhā. Idaṃ vuttaṃ hoti – bhadde, kosalarājadhīte so ahaṃ ‘‘dānaṃ me dinna’’nti tittiṃ akatvā punappunaṃ tadeva ariyācaritaṃ dānamaggaṃ ācarissāmi. Mayhañhi aggadakkhiṇeyyattā arahanto manāpadassanā, cīvarādīni dātukāmatāya teyeva passituṃ icchāmīti.
国王这样说完之后,又看了看王后的富贵景象,问道:“贤女啊,我刚才已经把自己前世所作的善业详细讲过了。可是在这么多女子当中,无论容貌还是姿态举止,没有一个人比得上你。你是造了什么业,才得到这样的富贵呢?”接着又说了偈颂:巴利
Evañca pana vatvā rājā deviyā sampattiṃ oloketvā ‘‘bhadde, mayā tāva purimabhave attano kusalakammaṃ vitthāretvā kathitaṃ, imāsaṃ pana nārīnaṃ majjhe rūpena vā līḷāvilāsena vā tayā sadisī ekāpi natthi, sā tvaṃ kiṃ kammaṃ katvā imaṃ sampattiṃ paṭilabhī’’ti pucchanto puna gāthamāha –
“ 你像天女一样美丽,在众多女子中间光彩照人;
你造了什么善业,为什么长得这么端庄美丽,善憍萨罗女子?”巴利
‘‘Devī viya accharūpamā, majjhe nārigaṇassa sobhasi; Kiṃ kammamakāsi bhaddakaṃ, kenāsi vaṇṇavatī sukosale’’ti.
这句话的意思是:善女子啊,你是善憍萨罗国憍萨罗王的贤女,以容貌的圆满,宛如三十三天中帝释天王的一位天女,在这群女子中间光彩照人。你过去到底造了什么善业?是因为什么缘故,才生得这样美貌?巴利
Tassattho – bhadde sukosale kosalarañño sudhīte tvaṃ rūpasampattiyā accharūpamā tidasapure sakkassa devarañño aññatarā devadhītā viya imassa nārīgaṇassa majjhe sobhasi, pubbe kiṃ nāma bhaddakaṃ kalyāṇakammaṃ akāsi, kenāsi kāraṇena evaṃ vaṇṇavatī jātāti.
于是,她为了讲述自己过去生中所造的善业,便说出剩下的两首偈颂:巴利
Athassa sā purimabhave kalyāṇakammaṃ kathentī sesagāthādvayamāha –
刹帝利啊,我曾是阿摩昼家之婢,受他人驱使;
自守护,依法而活,具戒行,不见恶相。巴利
‘‘Ambaṭṭhakulassa khattiya, dāsyāhaṃ parapesiyā ahuṃ; Saññatā ca dhammajīvinī, sīlavatī ca apāpadassanā.
“ 那时,我把分到的饭食,布施给了一位正在行走托钵的比丘。
我满心欢喜,亲自感受到快乐。这就是那个业带来的果报,我现在成了这个样子。”巴利
‘‘Uddhaṭabhattaṃ ahaṃ tadā, caramānassa adāsiṃ bhikkhuno; Vittā sumanā sayaṃ ahaṃ, tassa kammassa phalaṃ mamedisa’’nti.
据说她也有宿命智,因此她凭自己的宿命智明确忆知之后才讲述。巴利
Sāpi kira jātissarāva ahosi, tasmā attano jātissarañāṇena paricchinditvāva kathesi.
这里说到“阿摩昼家族”,指的是一个长者家族。“我是女奴隶”,意思就是我是婢女,也有写成“我是婢女”的版本。“被他人差遣”,是指被他人派去做各种事情,是听人使唤干活的人。“自制”,是说女奴隶通常没有道德,但我却在身、语、意三方面自我约束,戒行具足。“依法而活”,是指不做欺骗他人之类的事,而是依照正法、公平地维持生活。“具戒”,就是行为端正,具足功德。“不见恶事”,是指所见皆善,喜好正法。巴利
Tattha ambaṭṭhakulassāti kuṭumbiyakulassa. Dāsyāhanti dāsī ahaṃ, ‘‘dāsāha’’ntipi pāṭho. Parapesiyāti parehi tassa tassa kiccassa karaṇatthāya pesitabbā pesanakārikā. Saññatāti dāsiyo nāma dussīlā honti, ahaṃ pana tīhi dvārehi saññatā sīlasampannā. Dhammajīvinīti paravañcanādīni akatvā dhammena samena pavattitajīvikā. Sīlavatīti ācārasampannā guṇavatī. Apāpadassanāti kalyāṇadassanā piyadhammā.
“抽出的一份食物”,是指按自己钵中分得的那一份抽出来而得到的食物。“比丘”,是指烦恼已断尽的独觉佛。“满意、喜悦”,是指满足、心生欢喜,并且深信业果。“她的那个业”,是指她布施那一餐饭的业。这里要说的是:大王,过去我在舍卫城,是某户长者家中的婢女。我拿着自己分得的那份食物出门时,看见一位正在托钵的独觉佛,便压下了自己的贪欲,具足自制等功德,深信业果,把那份食物布施给了他。我这样活到寿命尽时,死后投生在舍卫城憍萨罗王第一夫人的腹中,如今在您身边侍奉,享受着这样的福报。这就是我那个业所得的果报。在这里,为了说明布施给具足功德者会有大果报——巴利
Uddhaṭabhattanti attano pattakoṭṭhāsavasena uddharitvā laddhabhāgabhattaṃ. Bhikkhunoti bhinnakilesassa paccekabuddhassa. Vittā sumanāti tuṭṭhā somanassajātā kammaphalaṃ saddahantī. Tassa kammassāti tassa ekabhikkhādānakammassa. Idaṃ vuttaṃ hoti – ahaṃ, mahārāja, pubbe sāvatthiyaṃ aññatarassa kuṭumbiyakulassa dāsī hutvā attano laddhabhāgabhattaṃ ādāya nikkhamantī ekaṃ paccekabuddhaṃ piṇḍāya carantaṃ disvā attano taṇhaṃ milāpetvā saññatādiguṇasampannā kammaphalaṃ saddahantī tassa taṃ bhattaṃ adāsiṃ, sāhaṃ yāvatāyukaṃ ṭhatvā kālaṃ katvā tattha sāvatthiyaṃ kosalarañño aggamahesiyā kucchimhi nibbattitvā idāni tava pāde paricaramānā evarūpaṃ sampattiṃ anubhavāmi, tassa mama kammassa idamīdisaṃ phalanti. Tattha guṇasampannānaṃ dinnadānassa mahapphalabhāvadassanatthaṃ –
还有“对最上者生起净信”(《如是语》第90则)等。
‘‘Aggato ve pasannāna’’nti (itivu. 90) ca. ‘‘Esa devamanussānaṃ, sabbakāmadado nidhī’’ti (khu. pā. 8.10) ca. –
开头的这些偈颂应当详细展开。巴利
Ādigāthā vitthāretabbā.
他们两人各自详细讲完自己前世所造的业之后,从那时起,在四座城门、城中心以及自家门口,建起了六座布施堂。他们让整个赡部洲废除了耕犁(即减免农业赋税),广行大布施,持守戒律,奉行布萨。命终之后,都投生到了天界。巴利
Iti te ubhopi attano purimakammaṃ vitthārato kathetvā tato paṭṭhāya catūsu nagaradvāresu nagaramajjhe nivesanadvāreti cha dānasālāyo kāretvā sakalajambudīpaṃ unnaṅgalaṃ katvā mahādānaṃ pavattetvā sīlaṃ rakkhitvā uposathakammaṃ katvā jīvitapariyosāne saggaparāyaṇā ahesuṃ.
导师讲完这段法义后,把本生故事总结起来说:“那时候的王后就是罗睺罗的母亲,而那位国王就是我。”巴利
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā devī rāhulamātā ahosi, rājā pana ahameva ahosi’’nti.
1 2 3 4 5 6