第二品·1. 大准陀长老偈颂注释
2. 二集义注 · 367 段
1. 大准陀长老偈颂注释
1. Mahācundattheragāthāvaṇṇanā
“Sussūsā”是尊者大准陀长老的偈颂。它的由来是什么?这位长老同样在过去诸佛那里积集了善业,在各处生死中不断累积福德。毗婆尸佛住世时,他出生在一个陶匠家庭,长大后以制陶为生。有一天,他见到世尊,心生净信,亲手做了一只陶钵,供养给世尊。因为这份善业,他在天界和人间流转受生,到这次佛法出现于世时,他出生在摩揭陀国的那罗村,是婆罗门女鲁巴萨利之子,也是舍利弗长老的弟弟,名叫准陀。他长大后跟随法将舍利弗出家,依止舍利弗修观,努力精进,不久就证得了六种神通。因此,《譬喻》中说:
Sussūsāti āyasmato mahācundattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kumbhakārakule nibbattitvā viññutaṃ patto kumbhakārakammena jīvanto ekadivasaṃ satthāraṃ disvā pasannamānaso ekaṃ mattikāpattaṃ svābhisaṅkhataṃ katvā bhagavato adāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde magadharaṭṭhe nālakagāme rūpasāriyā brāhmaṇiyā putto sāriputtattherassa kaniṭṭhabhātā hutvā nibbatti, cundotissa nāmaṃ ahosi. So vayappatto dhammasenāpatiṃ anupabbajitvā taṃ nissāya vipassanaṃ paṭṭhapetvā ghaṭento vāyamanto nacirasseva chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.51.39-50) –
在名为天鹅城的城市里,我曾是一个陶匠。
我见到了离尘无染的佛陀,他已渡越瀑流,无有诸漏。
我把亲手做好的陶钵,献给了最殊胜的佛陀;
把钵献给了世尊——那位正直、如如不动的人。
无论我投生何处,我皆得金盘;
亦得银制、金制、taṭṭika制与宝石制之盘。
我享用这些钵具,这就是福业的果报;
在名声和财富方面,我也是最顶尖的。
就像在肥沃的良田里,哪怕只种下一点点种子;
及时降下充足的雨水,果实让农夫满心欢喜。
就像这样,这次供养钵食,是种在了佛陀这块福田里。
当喜悦的洪流倾泻而下时,那果报会让我感到欢喜满足。
凡诸田地之所在,僧团与诸众亦在其中;
无有堪比佛陀田,能施一切众生乐。
“礼敬您,人中良骏!礼敬您,人中无上者!
布施了一个钵,我就得到了不动摇的境界。
在九十一劫之前,那时我布施了钵。
我不知道恶趣,这就是布施钵的果报。
“我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”
‘‘Nagare haṃsavatiyā, kumbhakāro ahosahaṃ; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, oghatiṇṇamanāsavaṃ. ‘‘Sukataṃ mattikāpattaṃ, buddhaseṭṭhassadāsahaṃ; Pattaṃ datvā bhagavato, ujubhūtassa tādino. ‘‘Bhave nibbattamānohaṃ, soṇṇathāle labhāmahaṃ; Rūpimaye ca sovaṇṇe, taṭṭike ca maṇīmaye. ‘‘Pātiyo paribhuñjāmi, puññakammassidaṃ phalaṃ; Yasānañca dhanānañca, aggabhūto ca homahaṃ. ‘‘Yathāpi bhaddake khette, bījaṃ appampi ropitaṃ; Sammādhāraṃ pavecchante, phalaṃ toseti kassakaṃ. ‘‘Tathevidaṃ pattadānaṃ, buddhakhettamhi ropitaṃ; Pītidhāre pavassante, phalaṃ maṃ tosayissati. ‘‘Yāvatā khettā vijjanti, saṅghāpi ca gaṇāpi ca; Buddhakhettasamo natthi, sukhado sabbapāṇinaṃ. ‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama; Ekapattaṃ daditvāna, pattomhi acalaṃ padaṃ. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ pattamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, pattadānassidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
他成为具足六神通的人之后,为了赞叹自己所得成就的因缘——也就是作为根本依靠的师长,以及住在远离之处——而说道:
Chaḷabhiñño pana hutvā attanā paṭiladdhasampattiyā kāraṇabhūtaṃ garūpanissayaṃ vivekavāsañca kittento –
乐于听闻能让所闻增长,所闻能让智慧增长。
用智慧去了解事物的意义,了解了意义就能带来安乐。
‘‘Sussūsā sutavaddhanī, sutaṃ paññāya vaddhanaṃ; Paññāya atthaṃ jānāti, ñāto attho sukhāvaho.
“应当亲近偏僻的坐卧处,修习从结缚中解脱。
如果在那里得不到喜乐,就应住在僧团中,守护好自己,保持正念。”
‘‘Sevetha pantāni senāsanāni, careyya saṃyojanavippamokkhaṃ; Sace ratiṃ nādhigaccheyya tattha, saṅghe vase rakkhitatto satīmā’’ti. –
他说了两首偈颂。
Gāthādvayaṃ abhāsi.
在这里,“想听”是指对一切应当听闻的法生起想听的心,也包括亲近师长、与师长同住。因为,一个想听闻现世利益等各类义理的人,会去亲近善知识,履行应尽的义务,恭敬侍奉。当那些善知识因为他的侍奉而心生欢喜,想让人坐近旁时,他就前去坐在他们身边。坐下之后,他生起了想听之心,便专心倾听应当听闻的法。因此,亲近师长同住,因为是“想听”的因,也被称为“想听”。而且,这个“想听”能让与四圣谛、缘起等相关联的所闻,在具备这种素质的人身上增长、壮大,所以叫“增长所闻”,意思就是成就多闻。所谓“所闻令智慧增长”,就是指前面所说的多闻——像“持闻者、积闻者”以及“在此教法中,某人多闻经、应颂、解释”等种种说法中所讲的多闻——这种多闻能增长作为断除不善、证得善法之因的智慧,所以说“所闻令智慧增长”。世尊确实这样说过:
Tattha sussūsāti sotabbayuttassa sabbasutassa sotumicchā, garusannivāsopi. Diṭṭhadhammikādibhedañhi atthaṃ sotumicchantena kalyāṇamitte upasaṅkamitvā vattakaraṇena payirupāsitvā yadā te payirupāsanāya ārādhitacittā kañci upanisīditukāmā honti, atha ne upanisīditvā adhigatāya sotumicchāya ohitasotena sotabbaṃ hotīti garusannivāsopi sussūsāhetutāya ‘‘sussūsā’’ti vuccati. Sā panāyaṃ sussūsā saccapaṭiccasamuppādādipaṭisaṃyuttaṃ sutaṃ taṃsamaṅgino puggalassa vaḍḍheti brūhetīti sutavaddhanī, bāhusaccakārīti attho. Sutaṃ paññāya vaddhananti yaṃ taṃ ‘‘sutadharo sutasannicayo’’ti (ma. ni. 1.339; a. ni. 4.22) ‘‘idhekaccassa bahukaṃ sutaṃ hoti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇa’’nti (a. ni. 4.6) ca evamādinā nayena vuttaṃ bāhusaccaṃ, taṃ akusalappahānakusalādhigamanahetubhūtaṃ paññaṃ vaddhetīti sutaṃ paññāya vaddhanaṃ, vuttañhetaṃ bhagavatā –
比丘们,圣弟子以闻为武器,舍弃不善,修习善法;舍弃有过失的,修习无过失的;保持自身清净。
‘‘Sutāvudho kho, bhikkhave, ariyasāvako akusalaṃ pajahati, kusalaṃ bhāveti, sāvajjaṃ pajahati, anavajjaṃ bhāveti, suddhaṃ attānaṃ pariharatī’’ti (a. ni. 7.67).
他依靠智慧了知义理,所以叫多闻者。他安住在闻所成慧中,实践那条修行道路,顺着听闻的法义,通过对义理的考察、对法的深入思惟以及禅修,如实了知并通达义理——包括世间与出世间的区分、现法利益等不同层面的分别,以及苦等类别的划分。正因为这样,世尊才说:
Paññāya atthaṃ jānātīti bahussuto sutamayañāṇe ṭhito taṃ paṭipattiṃ paṭipajjanto sutānusārena atthūpaparikkhāya dhammanijjhānena bhāvanāya ca lokiyalokuttarabhedaṃ diṭṭhadhammādivibhāgaṃ dukkhādivibhāgañca atthaṃ yathābhūtaṃ pajānāti ca paṭivijjhati ca, tenāha bhagavā –
听闻并掌握了教法之后,他了知其中的义理,了知其中的法,就成为随法修行的人。
‘‘Sutassa yathāpariyattassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hotī’’ti (a. ni. 4.6).
他审查所持守的诸法的含义。当他审查含义时,诸法经得起以慧观照。当对诸法以慧观照的堪忍存在时,欲就生起。生起欲之后,他努力。努力之后,他考量。考量之后,他精勤。内心精勤的他,既以身体亲证最上真理,又以智慧透彻地看见它。
‘‘Dhatānaṃ dhammānaṃ atthaṃ upaparikkhati, atthaṃ upaparikkhato dhammā nijjhānaṃ khamanti, dhammanijjhānakkhantiyā sati chando jāyati, chandajāto ussahati, ussahitvā tuleti, tulayitvā padahati, pahitatto samāno kāyena ceva paramasaccaṃ sacchikaroti, paññāya ca naṃ ativijjha passatī’’ti (ma. ni. 2.432) ca.
已经知道的意义会带来安乐。这里说的是:像前面讲过的现世利益等意义,以及苦等意义,当它们被如实了知、亲自证得时,就会带来并成就包括世间与出世间两种的安乐。
Ñāto attho sukhāvahoti yathāvutto diṭṭhadhammikādiattho ceva dukkhādiattho ca yāthāvato ñāto adhigato lokiyalokuttarabhedaṃ sukhaṃ āvahati nipphādetīti attho.
已经安住的修慧,不是单靠听闻就能成就的。为了说明让它成就的修行方法,才说“应亲近……乃至……解脱”。其中,“应亲近寂静的坐卧处”说的是身远离。因为接下来要讲断除结缚,所以要知道,这里是说只有适合远离的人才能住于远离;而戒律防护等前提,这里虽然没有明说,也应理解为已经具备。“应修习结缚的解脱”意思是:为了让心从结缚中解脱,应当修习观与道的修习,也就是应当如此实践。“如果在那些地方不能获得喜乐”,是指在那些寂静的坐卧处以及已获得的增上善法中,由于前后都没有得到殊胜的提升、没有体验到进步,所以生不起欢喜满足。这时,他应当在僧团中、在比丘众中安住,因为在那里能摄受业处、守护自心,所以叫“守护心”;因为在六根门安立正念、持续守护,所以叫“具念”。他应当这样安住、这样生活。这段话的意思是:这样安住的人,或许就能获得从结缚中的解脱。
Ṭhitāya bhāvanāpaññāya sutamatteneva na sijjhatīti tassā paṭipajjanavidhiṃ dassento ‘‘sevetha…pe…vippamokkha’’nti āha. Tattha sevetha pantāni senāsanānīti kāyavivekamāha. Tena saṃyojanappahānassa ca vakkhamānattā vivekārahasseva vivekavāsoti sīlasaṃvarādayo idha avuttasiddhā veditabbā. Careyya saṃyojanavippamokkhanti yathā saṃyojanehi cittaṃ vippamuccati, tathā vipassanābhāvanaṃ maggabhāvanañca careyya paṭipajjeyyāti attho. Sace ratiṃ nādhigaccheyya tatthāti tesu pantasenāsanesu yathāladdhesu adhikusaladhammesu ca ratiṃ pubbenāparaṃ visesassa alābhato abhiratiṃ na labheyya, saṅghe bhikkhusamūhe rakkhitatto kammaṭṭhānaparigaṇhanato rakkhitacitto chasu dvāresu satiārakkhāya upaṭṭhapanena satimā vaseyya vihareyya, evaṃ viharantassa ca api nāma saṃyojanavippamokkho bhaveyyāti adhippāyo.
2. 光仆长老偈颂的注释
2. Jotidāsattheragāthāvaṇṇanā
“Ye kho te”这些偈颂,是具寿光仆长老说的。这件事的由来是怎样的呢?这位长老在过去诸佛那里积下了善行,在一次次投生中不断积累福德。在尸弃佛的时代,他出生在一个好人家,长大懂事以后,有一天看见世尊进城托钵,心里生起清净的信心,就供养了迦须摩利果。凭着这份善业,他在天界和人间辗转投生,到了现在这位佛出世的时代,投生在波提耶特哈国一个富有的婆罗门家里,取名光仆。他长大以后,在家生活时,有一天看见大迦叶长老到自己村里托钵,心里生起清净的信心,就供养了饮食。随后他在长老面前听了法,又在村子附近的山上建了一座大精舍,请长老住在那里,用四种资具供养侍奉。因为长老说法,他生起了强烈的悚惧心,于是出家,修习观禅,不久就证得了六神通。因此《譬喻经》里这样说——
Ye kho teti āyasmato jotidāsattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthāraṃ piṇḍāya gacchantaṃ disvā pasannacitto kāsumārikaphalaṃ adāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde pādiyatthajanapade vibhavasampannassa brāhmaṇassa putto hutvā nibbatti, jotidāsotissa nāmaṃ ahosi. So viññutaṃ patvā gharamāvasanto ekadivasaṃ mahākassapattheraṃ attano gāme piṇḍāya carantaṃ disvā pasannacitto bhojetvā therassa santike dhammaṃ sutvā attano gāmasamīpe pabbate mahantaṃ vihāraṃ kāretvā theraṃ tattha vāsetvā catūhi paccayehi upaṭṭhahanto therassa dhammadesanāya paṭiladdhasaṃvego pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.51.51-56) –
就像迦尼迦罗树一样闪耀,坐在山间;
我见到了远离尘垢的佛陀,世间最胜的人中牛王。
“心净信、意欢喜,合掌于头顶;
我拿着迦须摩利花,供养给了最胜的佛陀。
三十一劫之前,我那时布施了果实;
我不曾经历恶趣,这是布施果实的果报。
“我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”
‘‘Kaṇikāraṃva jotantaṃ, nisinnaṃ pabbatantare; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, lokajeṭṭhaṃ narāsabhaṃ. ‘‘Pasannacitto sumano, sire katvāna añjaliṃ; Kāsumārikamādāya, buddhaseṭṭhassadāsahaṃ. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
有位长老证得了六种神通,又学通了三藏,尤其对律藏特别精通,戒腊满十年,也做过僧众的侍奉者。他和许多比丘一起去舍卫城礼拜世尊,途中为了消除旅途的疲劳,走进外道的园林,坐在一边。他看见一个婆罗门正在修五种苦行,就问:“婆罗门,你为什么不去烧该烧的,反而去烧别的呢?”婆罗门听了很生气,说:“喂,剃头的!什么叫‘该烧的别的’?”长老便对他说了下面的话:
Chaḷabhiñño pana hutvā tīṇi piṭakāni uggahetvā visesato vinayapiṭake sukusalabhāvaṃ patvā dasavassiko parisupaṭṭhāko ca hutvā bahūhi bhikkhūhi saddhiṃ bhagavantaṃ vandituṃ sāvatthiṃ gacchanto antarāmagge addhānaparissamavinodanatthaṃ titthiyānaṃ ārāmaṃ pavisitvā ekamantaṃ nisinno ekaṃ pañcatapaṃ tapantaṃ brāhmaṇaṃ disvā, ‘‘kiṃ, brāhmaṇa, aññasmiṃ tapanīye aññaṃ tapatī’’ti āha. Taṃ sutvā brāhmaṇo kupito, ‘‘bho, muṇḍaka, kiṃ aññaṃ tapanīya’’nti āha. Thero tassa –
“愤怒、嫉妒、伤害别人,还有傲慢、好胜的醉意和放逸;
渴爱、无明和与有的结合——这些才是该被烧尽的,绝不是色蕴。”
‘‘Kopo ca issā paraheṭhanā ca, māno ca sārambhamado pamādo; Taṇhā avijjā bhavasaṅgatī ca, te tappanīyā na hi rūpakhandho’’ti. –
长老用这首偈颂说法。那位婆罗门听了之后,和那座外道园林里所有其他外道一起,在长老面前出家了。长老和他们一同前往舍卫城,礼拜世尊后,在那里住了几天,就回到自己的出生地。亲戚们前来见他时,他为了教导那些执着种种邪见、以为祭祀就能清净的人,说了下面这些偈颂:
Gāthāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā so brāhmaṇo tasmiṃ titthiyārāme sabbe aññatitthiyā ca therassa santike pabbajiṃsu. Thero tehi saddhiṃ sāvatthiṃ gantvā bhagavantaṃ vanditvā katipāhaṃ tattha vasitvā attano jātibhūmiṃyeva gato dassanatthaṃ upagatesu ñātakesu nānāladdhike yaññasuddhike ovadanto –
凡以绳缚缠系、以种种业行,
凶暴施为,逼迫人间众生者。
他们也在那里就地消散,因为业确实不会消失。
‘‘Ye kho te veṭhamissena, nānattena ca kammunā; Manusse uparundhanti, pharusūpakkamā janā; Tepi tattheva kīranti, na hi kammaṃ panassati.
一个人无论造了什么业,不管是善的还是恶的,
他正是那业的继承者,无论他造作的是什么业。说了这两首偈颂。
‘‘Yaṃ karoti naro kammaṃ, kalyāṇaṃ yadi pāpakaṃ; Tassa tasseva dāyādo, yaṃ yaṃ kammaṃ pakubbatī’’ti. – gāthādvayaṃ abhāsi;
在这里,“ye”是不定指,“te”也只是不定地回应;这两个词都跟“janā”(人们)相连。“kho”只是个虚词。“veṭhamissena”指用皮条等物缠绕头部等处。也有“vedhamissena”的巴利读法,意思一样。“nānattena ca kammunā”指用杀害、砍斫、截断手脚等,以及施以轻微刑罚等种种方式伤害他人。“manusse”只是举例,所以意思是任何众生。“uparundhanti”就是压迫、逼恼。“pharusūpakkamā”指粗暴的手段,也就是凶残的行为。“janā”就是众生。“tepi tattheva kīranti”是说,前面说的那类人,曾以那些业行伤害别人,如今就在同样的那些业行中,自己也被投入、被散落其中,也就是遭受同样的痛苦。也有“tatheva kīranti”的读法,意思是:正如自己曾让别人受苦,如今也同样被别人这样对待、遭受痛苦。为什么呢?因为业不会消失,积累起来的业不给出果报是不会消失的,一旦其余条件齐备,它必定会成熟。
Tattha yeti aniyamuddeso. Teti aniyamato eva paṭiniddeso. Padadvayassāpi ‘‘janā’’ti iminā sambandho. Khoti nipātamattaṃ. Veṭhamissenāti varattakhaṇḍādinā sīsādīsu veṭhadānena. ‘‘Vedhamissenā’’tipi pāḷi, so evattho. Nānattena ca kammunāti hananaghātanahatthapādādicchedanena khuddakaseḷadānādinā ca nānāvidhena parūpaghātakammena. Manusseti nidassanamattaṃ, tasmā ye keci satteti adhippāyo. Uparundhantīti vibādhenti. Pharusūpakkamāti dāruṇapayogā, kurūrakammantāti attho. Janāti sattā. Tepi tattheva kīrantīti te vuttappakārā puggalā yāhi kammakāraṇāhi aññe bādhiṃsu. Tattheva tāsuyeva kāraṇāsu sayampi kīranti pakkhipīyanti, tathārūpaṃyeva dukkhaṃ anubhavantīti attho. ‘‘Tatheva kīrantī’’ti ca pāṭho, yathā sayaṃ aññesaṃ dukkhaṃ akaṃsu, tatheva aññehi karīyanti, dukkhaṃ pāpīyantīti attho, kasmā? Na hi kammaṃ panassati kammañhi ekantaṃ upacitaṃ vipākaṃ adatvā na vigacchati, avasesapaccayasamavāye vipaccatevāti adhippāyo.
现在,为了把前面“业确实不会消失”这个简要说法展开分析,并说明众生都以业为自己所有,长老说了“yaṃ karoti”这首偈颂。它的意思是:众生所做的任何善的、好的业,或者是恶的、不善的业,当他做的时候,就按照那种业能够产生果报的方式去造作、去积累。所谓“他就是那业的继承者”,意思是:由于他领受各自的业果,他就成为那种业所应带来的果报的承受者。所以世尊说:“青年,众生以业为自己所有,以业为继承……”(《中部》3.289)。长老的亲属们听了这些偈颂之后,就确立了对“以业为自己所有”这一道理的信念。
Idāni ‘‘na hi kammaṃ panassatī’’ti saṅkhepato vuttamatthaṃ vibhajitvā sattānaṃ kammassakataṃ vibhāvetuṃ ‘‘yaṃ karotī’’ti gāthaṃ abhāsi. Tassattho yaṃ kammaṃ kalyāṇaṃ kusalaṃ, yadi vā pāpakaṃ akusalaṃ satto karoti, karonto ca tattha yaṃ kammaṃ yathā phaladānasamatthaṃ hoti, tathā pakubbati upacinoti. Tassa tasseva dāyādoti tassa tasseva kammaphalassa gaṇhanato tena tena kammena dātabbavipākassa bhāgī hotīti attho. Tenāha bhagavā – ‘‘kammassakā, māṇava, sattā kammadāyādā’’tiādi (ma. ni. 3.289). Imā gāthā sutvā therassa ñātakā kammassakatāyaṃ patiṭṭhahiṃsūti.
3. 赫冉雅迦尼长老偈注释
3. Heraññakānittheragāthāvaṇṇanā
“Accayantiahorattā”这些偈颂,是尊者赫冉雅迦尼长老所说的。这件事的由来是怎样的呢?据说,在莲华上佛的时代,这位长老出生在天鹅城的一户良家。长大后,他靠给别人做雇工来维持生活。有一天,他把自己半件染色布施给了世尊的一位声闻弟子——名叫善生的尊者,当时那位尊者正在寻找粪扫衣。凭着这份福业,他往生到三十三天,之后又不断在人天之间流转。到了我们这位佛陀出世的时代,他投生为憍萨罗国一位惩治盗贼的村长的儿子,名叫赫冉雅迦尼。他长大成人后,父亲去世,国王就让他继任那个村长的职位。在祇树给孤独园落成典礼上,他亲眼看到佛陀的威德,生起了净信,便把职位让给弟弟,向国王辞别后出家。他修习内观,不久就证得了阿拉汉果。因此,《譬喻经》(长老譬喻 2.50.31-40)中说:
Accayantiahorattāti āyasmato heraññakānittherassa gāthā. Kā uppatti? Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto paresaṃ bhatako hutvā jīvanto ekadivasaṃ sujātassa nāma satthusāvakassa paṃsukūlaṃ pariyesantassa upaḍḍhadussaṃ pariccaji. So tena puññakammena tāvatiṃsesu nibbattitvā aparāparaṃ devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kosalarañño gāmabhojakassa coravosāsakassa putto hutvā nibbatti, heraññakānītissa nāmaṃ ahosi. So vayappatto pitu accayena raññā tasmiṃyeva gāmabhojakaṭṭhāne ṭhapito jetavanapaṭiggahaṇe buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho attano kaniṭṭhassa taṃ ṭhānantaraṃ dāpetvā rājānaṃ āpucchitvā pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.50.31-40) –
在莲华上佛的时代,有一位名叫善生的声闻弟子;
那时他为了寻找粪扫衣,在垃圾堆里走来走去。
在天鹅城里,我是别人的雇工;
我献上半件布,用头顶礼致敬。
“以此善作之业,以及思与誓愿,
舍弃人身之后,我往生三十三天。
“三十三次成为天帝,行使天王之权;
七十七次我曾为转轮王。
“地方王权广大,其数不可计量;
我因为布施了半块布,满心欢喜,无所畏惧。
今我若愿,能以亚麻布连林带山一并盖住;
这便是那半匹布施所得的果报。
在十万劫之前,那时我所作的布施,
我不知道有恶趣,这就是布施半件衣服的果报。
“我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”
‘‘Padumuttarabhagavato, sujāto nāma sāvako; Paṃsukūlaṃ gavesanto, saṅkāre carate tadā. ‘‘Nagare haṃsavatiyā, paresaṃ bhatako ahaṃ; Upaḍḍhadussaṃ datvāna, sirasā abhivādayiṃ. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. ‘‘Tettiṃsakkhattuṃ devindo, devarajjamakārayiṃ; Sattasattatikkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ. ‘‘Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ; Upaḍḍhadussadānena, modāmi akutobhayo. ‘‘Icchamāno cahaṃ ajja, sakānanaṃ sapabbataṃ; Khomadussehi chādeyyaṃ, aḍḍhadussassidaṃ phalaṃ. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ dānamadadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, aḍḍhadussassidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
证得阿拉汉果之后,他想让弟弟从那种业里退出来,却看见弟弟正热衷于那件事,于是就责备他说:
Arahattaṃ pana patvā attano kaniṭṭhabhātaraṃ tato kammato nivattetukāmo tasmiṃyeva kamme abhirataṃ disvā taṃ codento –
日夜不断流逝,生命终会断灭;
众生的寿命不断消尽,就像小河里的水一样。
‘‘Accayanti ahorattā, jīvitaṃ uparujjhati; Āyu khīyati maccānaṃ, kunnadīnaṃva odakaṃ.
“愚人造作恶业时,浑然不觉;
后来它对他来说变得苦涩,因为它的果报是恶劣的。”
‘‘Atha pāpāni kammāni, karaṃ bālo na bujjhati; Pacchāssa kaṭukaṃ hoti, vipāko hissa pāpako’’ti. –
他说了两首偈颂。
Gāthādvayaṃ abhāsi.
在这里,“消尽”就是逝去,意思是迅速地、飞快地消失。“昼夜”就是日与夜。“生命被截断”:命根以刹那灭的方式灭去。正如所说:“比丘,你在每一刹那中生、老、死、死去、又再生起。”“凡夫的寿被耗尽”:那些因为具有必死的性质而被称为“凡夫”的众生,他们的寿——正如所说“活得再久的人,也不过一百岁或稍多一点”——这样被限定为最长时限的寿被耗尽,走向灭尽和消散。好比什么呢?就像小河水一样:正如从山上流下的小河、小溪的水不能久留,更快地耗尽,刚流来就消失;同样,众生的寿更快地耗尽,走向灭尽。这里,水本身被称为“odaka”,就像意本身被称为“mānasa”一样。
Tattha accayantīti atikkamanti, lahuṃ lahuṃ apagacchantīti attho. Ahorattāti rattindivā. Jīvitaṃ uparujjhatīti jīvitindriyañca khaṇikanirodhavasena nirujjhati. Vuttañhi ‘‘khaṇe khaṇe, tvaṃ bhikkhu, jāyasi ca jiyyasi ca miyyasi ca cavasi ca upapajjasi cā’’ti. Āyu khīyati maccānanti maritabbasabhāvattā maccāti laddhanāmānaṃ imesaṃ sattānaṃ āyu ‘‘yo ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo’’ti (dī. ni. 2.91; saṃ. ni. 2.143; a. ni. 7.74) evaṃ paricchinnakālaparamāyu khīyati khayañca sambhedañca gacchati, yathā kiṃ? Kunnadīnaṃva odakaṃ yathā nāma kunnadīnaṃ pabbateyyānaṃ khuddakanadīnaṃ udakaṃ ciraṃ na tiṭṭhati, lahutaraṃ khīyati, āgatamattaṃyeva vigacchati, evaṃ sattānaṃ āyu lahutaraṃ khīyati khayaṃ gacchati. Ettha ca udakameva ‘‘odaka’’nti vuttaṃ, yathā manoyeva mānasanti.
愚人虽然造作恶业,却不觉知——在这无常的轮回中,愚人被贪或嗔所驱使而造作恶业,正在造作时也不觉知。并不是说造恶的人心里没有“我在造恶”这个念头,而是因为他不知道“这个业会带来这样的苦果”,所以说“不觉知”。后来这对他变得苦涩——虽然在积集恶业的那一刻,他不知道“这个业的果报是这样的”,但之后当他投生到地狱等处时,这个愚人所感受到的就是苦涩、不可意、纯粹是苦。因为这种恶业的果报本身就是恶劣、低劣、不可意的。这位长老的弟弟听了这番教诫后,向国王请求允许,出家不久就实现了自己的利益。
Athapāpāni kammāni, karaṃ bālo na bujjhatīti evaṃ saṃsāre aniccepi samāne bālo lobhavasena vā kodhavasena vā pāpāni kammāni karoti, karontopi na bujjhati, pāpaṃ karonto ca ‘‘pāpaṃ karomī’’ti abujjhanako nāma natthi, ‘‘imassa kammassa evarūpo dukkho vipāko’’ti pana ajānanato ‘‘na bujjhatī’’ti vuttaṃ. Pacchāssa kaṭukaṃ hotīti yadipi pāpassa kammassa āyūhanakkhaṇe ‘‘imassa kammassa evarūpo vipāko’’ti na bujjhati, tato pacchā pana nirayādīsu nibbattassa assa bālassa kaṭukaṃ aniṭṭhaṃ dukkhameva hoti. Vipāko hissa pāpako yasmā assa pāpakammassa nāma vipāko pāpako nihīno aniṭṭho evāti. Imaṃ pana ovādaṃ sutvā therassa kaniṭṭhabhātā rājānaṃ āpucchitvā pabbajitvā nacirasseva sadatthaṃ nipphādesi.
4. 索马米塔长老偈颂的注释
4. Somamittattheragāthāvaṇṇanā
“少木柴”是索马米塔长老的偈颂。它的缘起是什么呢?这位长老在过去诸佛的时代就积累了善行,在一次次投生中不断积攒福德。在尸弃佛住世时,他出生在一个好家庭里,长大后听闻了佛陀的功德,心生净信。有一天,他看到一棵开满花的紧叔迦树,就摘下花朵,心中想着导师,把花抛向空中作供养。凭着这份善业,他在天界和人间流转投生。到了现在这位佛出世的时代,他投生在波罗奈的一个婆罗门家庭,取名索马米塔。他精通三部吠陀后,因为和一位叫维玛拉的长老相识,就经常去他那里听法,在教法中获得了信心,于是出家受具足戒,认真履行各种义务和规矩。可是维玛拉长老却是个懈怠的人,贪睡多眠,日日夜夜就这么空过。索马米塔心想:“跟着一个懈怠的人能有什么好处?”就离开了他,去亲近大迦叶长老,依照长老的教导安住下来,开始修观,不久就证得了阿拉汉果。因此《譬喻经》中这样说:
Parittaṃdārunti āyasmato somamittattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto buddhaguṇe sutvā pasannamānaso ekadivasaṃ kiṃsukarukkhaṃ pupphitaṃ disvā pupphāni gahetvā satthāraṃ uddissa ākāse khipitvā pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde bārāṇasiyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā somamittoti laddhanāmo tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū hutvā vimalena nāma therena kataparicayattā abhiṇhaṃ tassa santikaṃ gacchanto dhammaṃ sutvā sāsane laddhappasādo pabbajitvā laddhūpasampado vattapaṭivattaṃ pūrento vicarati. Vimalatthero pana kusīto middhabahulo rattindivaṃ vītināmeti. Somamitto ‘‘kusītaṃ nāma nissāya ko guṇo’’ti taṃ pahāya mahākassapattheraṃ upasaṅkamitvā tassa ovāde ṭhatvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahatte patiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.50.25-30) –
见紧叔迦花盛开,合掌高举;
忆念最胜佛陀,于空中献上供养。
“以此善作之业,以及思与誓愿,
舍弃人身之后,我往生三十三天。
距今第三十一劫前,我当时所造的那个业;
我不曾经历恶趣,这是供养佛陀的果报。
“我的烦恼已烧尽,一切有已根除;
犹如龙象断除系缚,我安住于无漏。
“善来于我实然,于我佛之座前;
三明已证得,佛陀之教已作。”
‘‘Kiṃsukaṃ pupphitaṃ disvā, paggahetvāna añjaliṃ; Buddhaseṭṭhaṃ saritvāna, ākāse abhipūjayiṃ. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ kammamakariṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā; Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo. ‘‘Svāgataṃ vata me āsi, mama buddhassa santike; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
证得阿拉汉果之后,他以教诫警策维玛拉长老——
Arahattaṃ pana patvā vimalattheraṃ ovādena tajjento –
就像爬上一条小小的木头,却沉没在汪洋大海里;
就这样,一旦靠近懈怠的人,哪怕生活清净的人也会垮掉。
因此,应当远离那懈怠、精进下劣之人。
‘‘Parittaṃ dārumāruyha, yathā sīde mahaṇṇave; Evaṃ kusītamāgamma, sādhujīvīpi sīdati; Tasmā taṃ parivajjeyya, kusītaṃ hīnavīriyaṃ.
应当与那些远离尘嚣的圣者们、心向涅槃的禅修者共住。
应当常与精进不懈的智者同住。世尊说了这两首偈颂。
‘‘Pavivittehi ariyehi, pahitattehi jhāyibhi; Niccaṃ āraddhavīriyehi, paṇḍitehi sahāvase’’ti. – gāthādvayaṃ abhāsi;
在这里,就像有人乘着一小块木头,以为不会沉入大海,结果却沉下去一样:即使是一个品行端正的良家子,如果依靠懈怠、懒惰的人,也会在轮回中沉没、堕落,无法到达彼岸的涅槃。正因为如此,应当彻底远离那种人——他不以殊胜的善法来提升自己,因为可鄙地沉没而被称为懈怠,因为没有精进努力而被称为劣精进——不应当追随他的见解。这就是这段话的意思。
Tattha parittaṃ dārumāruyha, yathā sīde mahaṇṇaveti pesalopi kulaputto kusītaṃ alasapuggalaṃ nissāya sīdati saṃsāre patati, na tassa pāraṃ nibbānaṃ gacchati. Yasmā etadevaṃ, tasmā taṃ adhikusaladhammavasena sīsaṃ anukkhipitvā kucchitaṃ sīdanato kusītaṃ vīriyārambhābhāvato hīnavīriyaṃ puggalaṃ sabbathā vajjeyya, na tassa diṭṭhānugatiṃ āpajjeyyāti attho.
就这样,在以补特伽罗为所依的偈颂中先显示了懈怠的过患,现在为了显示精进努力的功德,才说了“与远离者……”等话。它的意思是:那些因为成就了身远离而成为远离者的人,正因此已远离烦恼,所以是圣者;他们已经朝向涅槃,所以是志向已立者;他们依所缘禅那和特相禅那而成为禅修者;因为恒常精进,所以是已发精进者;因为具足世间与出世间的智慧,所以是智者。一个想成就真正自利的人,就应当与这样的人共住,和他们一起生活。听了这话以后,维玛拉长老心生警醒,修起观业处,成就了真正的自利。这个道理后面还会讲到。
Evaṃ puggalādhiṭṭhānāya gāthāya kosajje ādīnavaṃ dassetvā idāni vīriyārambhe ānisaṃse dassetuṃ ‘‘pavivittehī’’tiādi vuttaṃ. Tassattho – ye pana kāyavivekasambhavena pavivittā, tato eva kilesehi ārakattā ariyā, nibbānaṃ patipesitattatāya pahitattā ārammaṇūpanijjhānavasena lakkhaṇūpanijjhānavasena ca jhāyino, sabbakālaṃ paggahitavīriyatāya āraddhavīriyā, lokiyalokuttarabhedāya paññāya samannāgatattā paṇḍitā, tehiyeva saha āvaseyya sadatthaṃ nipphādetukāmo saṃvaseyyāti. Taṃ sutvā vimalatthero saṃviggamānaso vipassanaṃ paṭṭhapetvā sadatthaṃ ārādhesi. Svāyamattho parato āgamissati.
5. 一切友长老偈颂的注释
5. Sabbamittattheragāthāvaṇṇanā
“众人于众人中被系缚”是尊者一切友长老的偈颂。它是怎么来的呢?这位长老在过去诸佛时代就已积集功德,在各处生命流转中不断累积善业。距今九十二劫之前,提舍佛住世时,他投生在一个猎户家庭,长大后成了林中猎人,靠猎杀野兽、吃兽肉过活。那时世尊为了摄受他,在他住处附近示现了三座带有足迹的塔,然后就离开了。他因为过去世在正自觉者身边结下的因缘,看到那些带有轮相的足迹,心里生起清净的信心和欢喜,就用紫荆花作了供养。凭着这份善业,他投生到三十三天,之后一世又一世地在善趣中轮回。到了现在这尊佛出世的时代,他投生在舍卫城的一个婆罗门家庭,名叫一切友。他长大懂事以后,在祇园接受供养时亲眼见到佛陀的威德,生起了信心,于是出家。他领了禅修业处后住在林中,入了雨安居。安居结束后,他为了礼拜世尊而前往舍卫城。路上,他看见猎人布下的罗网套住了一只小鹿。母鹿虽然没有踩进网里,却因为爱子心切不肯远去,又因为怕死不敢靠近罗网;小鹿则惊恐地左右挣扎翻滚,发出凄惨的哀叫。长老看到这情景,心想:“唉!众生因为爱恋而遭受的苦,真是可怕。”他继续往前走,又看见一伙强盗抓住一个活人,用稻草绳把那人身体缠起来正在烧,那人发出大声惨叫。看到这两件事,长老心中生起了强烈的警醒,就在那些强盗正听着的时候,说了这样的话——
Jano janamhi sambaddhoti āyasmato sabbamittattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto ito dvānavute kappe tissassa bhagavato kāle nesādakule nibbattitvā vanacāriko hutvā vane mige vadhitvā maṃsaṃ khādanto jīvati. Athassa bhagavā anuggaṇhanatthaṃ vasanaṭṭhānasamīpe tīṇi padacetiyāni dassetvā pakkāmi. So atītakāle sammāsambuddhesu kataparicayattā cakkaṅkitāni disvā pasannamānaso koraṇḍapupphehi pūjaṃ katvā tena puññakammena tāvatiṃsabhavane nibbattitvā aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthinagare brāhmaṇakule nibbatti, sabbamittotissa nāmaṃ ahosi. So viññutaṃ patto jetavanapaṭiggahaṇe buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā araññe viharanto vassaṃ upagantvā vuṭṭhavasso bhagavantaṃ vandituṃ sāvatthiṃ gacchanto antarāmagge māgavikehi oḍḍite pāse migapotakaṃ baddhaṃ addasa. Mātā panassa migī pāsaṃ appaviṭṭhāpi puttasinehena dūraṃ na gacchati, maraṇabhayena pāsasamīpampi na upagacchati migapotako ca bhīto ito cito ca parivattento karuṇaṃ vilapati, taṃ disvā thero , ‘‘aho sattānaṃ snehahetukaṃ dukkha’’nti gacchanto tato paraṃ sambahule core ekaṃ purisaṃ jīvagāhaṃ gahetvā palālaveṇiyā sarīraṃ veṭhetvā jhāpente, tañca mahāviravaṃ viravantaṃ disvā tadubhayaṃ nissāya sañjātasaṃvego tesaṃ corānaṃ suṇantānaṃyeva –
人们跟人们纠缠在一起,人们就依赖着人们。
人们被他人伤害,人们又伤害他人。
‘‘Jano janamhi sambaddho, janamevassito jano; Jano janena heṭhīyati, heṭheti ca jano janaṃ.
子女于他有何益?生他之人复何益?
彼弃众人而远去,已伤众多人——他乃说此二偈。
‘‘Ko hi tassa janenattho, janena janitena vā; Janaṃ ohāya gacchaṃ taṃ, heṭhayitvā bahuṃ jana’’nti. – gāthādvayaṃ abhāsi;
在这里,“众人”指的是愚痴无知的凡夫。“在众人中”是指在其他人当中。“被系缚”是指被渴爱的绳索捆住,也就是因为“这是我的儿子、我的母亲”等等念头而被绑住。也可以这样理解:心里牵挂着“这些人养活我,我依靠这些人才能活”。“众人只依附众人”是说:一个人因为“这是我的儿子、这是我的女儿”等等想法,纯粹依附另一个人,被渴爱粘住,执取不放。众人被众人伤害,众人又伤害众人:因为不能如实了知业是自己所造,又不能保持舍心。就像有人因贪心而依附他人,同样,有人因嗔心而伤害、逼迫他人。又说“众人又伤害众人”,正是因为不知道伤害的果报会落到自己头上,人们才不断去伤害他人。
Tattha janoti andhabālajano. Janamhīti aññe jane. Sambaddhoti taṇhābandhanena baddho. ‘‘Ayaṃ me putto, mātā’’tiādinā paṭibaddho. Ayameva vā pāṭho, ‘‘ime maṃ posenti, ahaṃ ime nissāya jīvāmī’’ti paṭibaddhacittoti attho. Janamevassito janoti ‘‘ayaṃ me putto, dhītā’’tiādinā aññameva janaṃ añño jano assito taṇhāya allīno pariggayha ṭhito. Jano janena heṭhīyati, heṭheti ca jano jananti kammassakatāya yathābhūtāvabodhassa ca abhāvato ajjhupekkhanaṃ akatvā lobhavasena yathā jano janaṃ assito, evaṃ dosavasena jano janena heṭhīyati vibādhīyati. ‘‘Tayidaṃ mayhaṃva upari heṭhanaphalavasena paripatissatī’’ti ajānanto heṭheti ca jano janaṃ.
“他依此人何为义”:对那个别人来说,若被他人以渴爱之力所依附,或以嗔恚之力所恼害,这有什么意义?“依此人所生又何为义”:就算成为父母、又被那另一个众生所生,又有什么意义?“应当舍离此众人而前行,他已恼害众多人”:因为在轮回中流转的众生,这本身就是相应的行持。因此,应当把那些人、那对他构成障碍的渴爱,以及那已恼害众多人而现前的嗔恚,全部彻底断除、舍弃,然后继续前行,到达、证入那不被它们侵扰的境界。长老说完这番话后,当下便精勤修习观,证得了阿拉汉果。因此,在《譬喻》中说:
Ko hi tassa janenatthoti tassa aññajanassa aññena janena taṇhāvasena assitena dosavasena heṭhitena vā ko attho. Janena janitena vāti mātāpitā hutvā tena aññena janena janitena vā ko attho. Janaṃ ohāya gacchaṃ taṃ, heṭhayitvā bahuṃ jananti yasmā saṃsāre carato janassa ayamevānurūpā paṭipatti, tasmā taṃ janaṃ, tassa ca bādhikā yā sā taṇhā ca, yo ca so doso eva bahuṃ janaṃ bādhayitvā ṭhito, tañca ohāya sabbaso pahāya pariccajitvā gacchaṃ, tehi anupaddutaṃ ṭhānaṃ gaccheyyaṃ pāpuṇeyyanti attho. Evaṃ pana vatvā thero tāvadeva vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattamapāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.50.15-24) –
我过去生中曾是林中劳作的人,我依父母之愿。
我靠杀野兽过日子,身上没有一点善业。
在我的住处附近,世间最上的导师——提舍佛,
具眼者出于悲悯,示现了三个足迹。
“看见名为提舍的导师已经走过的足迹,
我满心欢喜,以欢喜的心,对那足迹生起了净信。
看见一棵开满花的迦兰陀树,一株从大地里长出来的树。
我拿着带花枝的花,供养了最尊贵的两足者。
“以此善作之业,以及思与誓愿,
舍弃人身之后,我往生三十三天。
无论我投生到哪里,不管是天界还是人间,
我有着拘兰达迦花那样的肤色,通身散发着美好的光辉。
从这九十二劫之前,那时我所造下的业,
我不曾知道恶趣,这就是礼敬佛足的果报。
“我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”
‘‘Vanakammiko pure āsiṃ, pitumātumatenahaṃ; Pasumārena jīvāmi, kusalaṃ me na vijjati. ‘‘Mama āsayasāmantā, tisso lokagganāyako; Padāni tīṇi dassesi, anukampāya cakkhumā. ‘‘Akkante ca pade disvā, tissanāmassa satthuno; Haṭṭho haṭṭhena cittena, pade cittaṃ pasādayiṃ. ‘‘Koraṇḍaṃ pupphitaṃ disvā, pādapaṃ dharaṇīruhaṃ; Sakosakaṃ gahetvāna, padaseṭṭhamapūjayiṃ. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. ‘‘Yaṃ yaṃ yonupapajjāmi, devattaṃ atha mānusaṃ; Koraṇḍakachavi homi, suppabhāso bhavāmahaṃ. ‘‘Dvenavute ito kappe, yaṃ kammamakariṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, padapūjāyidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
那些盗贼在长老面前听了法之后,生起警策之心,于是出家,依照法去修行。
Te pana corā therassa santike dhammaṃ sutvā saṃvegajātā pabbajitvā dhammānudhammaṃ paṭipajjiṃsūti.
6. 大黑长老偈颂的注释
6. Mahākāḷattheragāthāvaṇṇanā
“咖莉妇人”是尊者大黑长老的偈颂。这件事是怎么发生的呢?这位长老也曾在过去诸佛那里积下善行,在各处生死中不断积集福德。距今九十一劫前,他出生在一户好人家,长大后因为某件事去了山林,在那里看见一件粪扫衣挂在一棵树的树枝上,心里生起清净的信心,想:“圣者的旗帜挂在那里!”于是拿了迦尼迦花来供养那件粪扫衣。因为这份福业,他在天界和人间流转,到如今佛陀出世的时代,出生在设头城的一个商主家里,取名大黑。长大后,他过着在家生活,有一次带着五百辆车载着货物去做买卖,到了舍卫城。他把五百辆车组成的商队安置在一处,消除了旅途的疲劳后,和自己的随从们坐在一起。傍晚时分,他看到一些手持香、花等物品的近事男前往祇园,自己也跟着他们一起去了精舍,在导师面前听了法,生起信心,于是出家,并决意受持冢间住支,住在坟场里。后来有一天,一个名叫咖莉的妇人,是处理火葬的,为了给长老作修行所缘,取来一具刚死不久的尸体,折断两条大腿,又折断双臂,把头砸得像打破酪罐一样,然后把所有肢节都拼接起来,放在长老便于观察的地方,自己坐在一边。长老看见后,这样告诫自己——
Kāḷīitthīti āyasmato mahākāḷattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto ito ekanavute kappe kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto kenacideva karaṇīyena araññaṃ gato tattha aññatarassa rukkhassa sākhāya olambamānaṃ paṃsukūlacīvaraṃ disvā ‘‘ariyaddhajo olambatī’’ti pasannacitto kiṅkaṇipupphāni gahetvā paṃsukūlaṃ pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde setabyanagare satthavāhakule nibbattitvā mahākāḷoti laddhanāmo viññutaṃ patvā gharāvāsaṃ vasanto pañcahi sakaṭasatehi bhaṇḍaṃ gahetvā vāṇijjavasena sāvatthiṃ gato ekamantaṃ sakaṭasatthaṃ nivesetvā addhānaparissamaṃ vinodetvā attano parisāya saddhiṃ nisinno sāyanhasamayaṃ gandhamālādihatthe upāsake jetavanaṃ gacchante disvā sayampi tehi saddhiṃ vihāraṃ gantvā satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā sosānikaṅgaṃ adhiṭṭhāya susāne vasati. Athekadivasaṃ kāḷī nāma ekā itthī chavaḍāhikā therassa kammaṭṭhānatthāya aciramatasarīraṃ ubho satthī bhinditvā ubho ca bāhū bhinditvā sīsañca dadhithālakaṃ viya bhinditvā sabbaṃ aṅgapaccaṅgaṃ sambandhameva katvā therassa oloketuṃ yogyaṭṭhāne ṭhapetvā ekamantaṃ nisīdi. Thero taṃ disvā attānaṃ ovadanto –
名叫咖莉的女人,身材高大,模样像乌鸦;她折断了一条大腿,又折断了另一条大腿。
她砸断一条手臂,又砸断另一条手臂,还砸碎脑袋,就像砸碎一个酪罐一样。
她坐了下来,把身体拼接好。
‘‘Kāḷī itthī brahatī dhaṅkarūpā, satthiñca bhetvā aparañca satthiṃ; Bāhañca bhetvā aparañca bāhaṃ, sīsañca bhetvā dadhithālakaṃva; Esā nisinnā abhisandahitvā.
“愚痴的人一旦执取,就会一次又一次地陷入痛苦。
所以,了知的人不该再造执取,免得我头破再躺卧。”
‘‘Yo ve avidvā upadhiṃ karoti, punappunaṃ dukkhamupeti mando; Tasmā pajānaṃ upadhiṃ na kayirā, māhaṃ puna bhinnasiro sayissa’’nti. –
说了两首偈颂。
Gāthādvayaṃ abhāsi.
这里,“kāḷī”是她的名字,也因为她肤色黝黑,才这样称呼。“brahatī”是说她身材高大,体格魁梧。“dhaṅkarūpā”是说她因为肤色黑,样子像乌鸦。“打碎大腿”是把尸体的腿骨从膝盖处打断。“另一条大腿”是再把另一条腿骨也打断。“打碎手臂”是把臂骨在上臂的位置打断。“打碎头,像酪罐一样”是把尸体的头打破,因为已经破了,就用土块、棍棒之类的东西让它流出来,像破了的酪罐一样,也就是让脑浆流出来,这就是这句话的意思。“她坐在那里,拼接起来”是说她把被砍断、打碎的尸体各部分,按原来的位置摆好、接合起来,就像铺开一个肉摊一样坐在那里。
Tattha kāḷīti tassā nāmaṃ, kāḷavaṇṇattā vā evaṃ vuttaṃ. Brahatīti mahāsarīrā ārohapariṇāhavatī. Dhaṅkarūpāti kāḷavaṇṇattā eva kākasadisarūpā. Satthiñca bhetvāti matasarīrassa satthiṃ jaṇṇubhedanena bhañjitvā. Aparañca satthinti itarañca satthiṃ bhañjitvā. Bāhañca bhetvāti bāhaṭṭhiñca aggabāhaṭṭhāneyeva bhañjitvā. Sīsañca bhetvā dadhithālakaṃvāti matasarīrassa sīsaṃ bhinditvā bhinnattā eva leḍḍudaṇḍādīhi paggharantaṃ dadhithālakaṃ viya, paggharantaṃ matthaluṅgaṃ katvāti attho. Esā nisinnā abhisandahitvāti chinnabhinnāvayavaṃ matasarīraṃ te avayave yathāṭhāneyeva ṭhapanena sandahitvā sahitaṃ katvā maṃsāpaṇaṃ pasārentī viya esā nisinnā.
确实,无知的人会造作依着。即使亲眼看见这显现出来的业处,他仍然无知、不善巧,丢下业处,以不如理作意生起烦恼的依着。这个愚钝、智慧薄弱的人,由于无法超越轮回,就一次又一次、接连不断地在地狱等处受苦。因此,了知的人不应造作依着。所谓“因此”,是因为事情就是这样,所以才这样说。了知依着,就是清楚地知道“苦就是从这里产生的”,如理作意,不再造作、不再生起烦恼的依着。为什么呢?因为“我可不要再一次头破倒地”。就像这具尸体破碎地躺着一样,由于烦恼的依着,人在轮回中一再受生,成了增长坟场的人——我可不要再一次头破倒地。长老这样说着,就策励观行,证得了阿拉汉果。因此,在《譬喻经》中说:
Yo ve avidvā upadhiṃ karotīti yo imāya upaṭṭhāpitaṃ kammaṭṭhānaṃ disvāpi avidvā akusalo kammaṭṭhānaṃ chaḍḍetvā ayonisomanasikārena kilesūpadhiṃ uppādeti, so mando mandapañño saṃsārassa anativattanato punappunaṃ aparāparaṃ nirayādīsu dukkhaṃ upeti. Tasmā pajānaṃ upadhiṃ na kayirāti tasmāti yasmā cetadevaṃ, tasmā. Pajānaṃ upadhinti ‘‘idha yaṃ dukkhaṃ sambhotī’’ti pajānanto yoniso manasikaronto kilesūpadhiṃ na kayirā na uppādeyya. Kasmā? Māhaṃ puna bhinnasiro sayissanti yathayidaṃ matasarīraṃ bhinnasarīraṃ sayati, evaṃ kilesūpadhīhi saṃsāre punappunaṃ uppattiyā kaṭasivaḍḍhako hutvā bhinnasiro ahaṃ mā sayissanti. Evaṃ vadanto eva thero vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.50.8-14) –
在雪山不远处,有一座名叫优昙干那的山。
在那里,我看见一件粪扫衣挂在树枝上。
“那时,我采下三朵金嘎尼花,
我满心欢喜,以欢喜的心供养了粪扫衣。
“以此善作之业,以及思与誓愿,
舍弃人身之后,我往生三十三天。
在九十一劫之前,我当时所造的那个业;
我从来不知道什么是恶趣,因为我礼敬了阿拉汉的旗帜。
“我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”
‘‘Himavantassāvidūre , udaṅgaṇo nāma pabbato; Tatthaddasaṃ paṃsukūlaṃ, dumaggamhi vilambitaṃ. ‘‘Tīṇi kiṅkaṇipupphāni, ocinitvānahaṃ tadā; Haṭṭho haṭṭhena cittena, paṃsukūlamapūjayiṃ. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ kammamakariṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, pūjitvā arahaddhajaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
7. 帝须长老偈颂注释
7. Tissattheragāthāvaṇṇanā
“获得许多叶子”这首偈颂,是具寿帝须长老说的。它的由来是什么呢?这位长老在过去诸佛那里积修功德,在一次次投生中不断积累趋向解脱的福德。在喜见世尊的时代,他出生在一个婆罗门家庭,长大后聪慧明达,精通各种技艺,看到诸欲的过患后,便舍弃在家生活,出家做了苦行沙门。他在森林中的一片娑罗树林里建了一座草庵住下。世尊为了摄受他,来到离草庵不远的娑罗林中,入灭尽定后端坐。他从草庵出来,正要去采集各种果实时看见了世尊,心中生起净信,便立起四根柱子,用开满花的娑罗树枝在世尊上方搭了一个枝叶棚,连续七天用新开的娑罗花供养世尊,一直站着,心中不离以佛陀为所缘的喜悦。七天过后,导师从灭尽定中出来,便忆念比丘僧团。就在那时,大约十万位漏尽者前来围绕导师。世尊为他说明将来会得到的成就,说了随喜的话后便离开了。他凭这福德业死后生到天界,之后一再在善趣中流转。到如今这位佛陀出世的时代,他出生在王舍城的一个婆罗门家庭,取名帝须。长大后通达三部吠陀,教导约五百名青年学咒术,获得了最大的利养和名声。后来世尊来到王舍城时,他见到佛陀的神通威力,生起信心,出家后开始修观,不久便证得阿拉汉果。因此,在《譬喻经》中这样说——
Bahūsapatte labhatīti āyasmato tissattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto piyadassissa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā viññutaṃ patto sippesu nipphattiṃ gantvā kāmesu ādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā araññāyatane sālavane assamaṃ kāretvā vasati. Bhagavā tassa anuggaṇhanatthaṃ assamassa avidūre sālavane nirodhaṃ samāpajjitvā nisīdi. So assamato nikkhamitvā phalāphalatthāya gacchanto bhagavantaṃ disvā pasannamānaso cattāro daṇḍe ṭhapetvā bhagavato upari pupphitāhi sālasākhāhi sākhāmaṇḍapaṃ katvā sattāhaṃ navanavehi sālapupphehi bhagavantaṃ pūjento aṭṭhāsi buddhārammaṇaṃ pītiṃ avijahanto. Satthā sattāhassa accayena nirodhato vuṭṭhahitvā bhikkhusaṅghaṃ cintesi. Tāvadeva satasahassamattā khīṇāsavā satthāraṃ parivāresuṃ. Bhagavā tassa bhāviniṃ sampattiṃ vibhāvento anumodanaṃ vatvā pakkāmi. So tena puññakammena devaloke nibbattitvā aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe brāhmaṇakule nibbattitvā tissoti laddhanāmo vayappatto tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū hutvā pañcamattāni māṇavakasatāni mante vācento lābhaggayasaggappatto hutvā satthu rājagahagamane buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.49.190-220) –
我走进娑罗树林,我的草庵建造精良。
那时,我住在被婆罗花覆盖的林中。
“喜见世尊,自生者,最上人;
想要远离喧嚣的正觉者,来到了娑罗树林。
“我离开草庵,前往林野;
那时,我为了寻找树根和果实,在树林里四处游荡。
在那里,我见到了正自觉者,那位喜见的、拥有广大声誉的世尊;
他好好安坐在那里,已经进入禅定,在大林里散发着光辉。
四柱既立,我于佛陀上方架起精妙凉棚,
复以娑罗花覆之。
保持用娑罗树叶覆盖的凉亭七天。
在那里,让心变得清净之后,我顶礼了最胜的佛陀。
“那时,世尊从定中出起;
他注视着前方大约一轭长的距离,这位人中最上者坐了下来。
有个弟子名叫婆楼那,是喜见导师的弟子。
他带着十万位自在者,来到导师面前。
“喜见世尊,世间最胜者、人中最上士;
比丘僧团中坐下后,胜者露出了微笑。
阿那律是喜见导师的侍者。
把袈裟搭到一边肩上,向大牟尼发问。
世尊,导师现此微笑,有何因缘?
当微笑的因缘存在时,导师就会示现微笑。
有位青年曾为我用娑罗树叶遮了整整七天,
我想起他的业,就露出了微笑。
我看不到有哪个地方,是福业不结果报的。
不管是天界还是人间,都找不到这样的地方。
“住在天界、具足福业的人,
他的所有会众,都将被娑罗树覆盖。
在那里,以天界之舞、之歌、之乐,
已寂静的人,始终享受快乐,安住于福业之中。
凡是他的随众所在之处,都会弥漫着香气。
沙罗树的花雨,那时就会立刻降下。
“从那里命终之后,这个人将投生到人间。
在这里,娑罗树的树荫也将永远遮护着。
在这里,舞蹈和歌唱,配上铙钹敲击得和谐整齐;
他们会永远围绕着我,这就是供养佛陀的果报。
太阳升起时,娑罗花雨纷纷落下;
通过福业,它总是降下雨。
经过一千八百劫,出生在甘蔗王族;
他以乔达摩为姓,将成为世间的导师。
“于彼法中,当为法嗣、亲生子、由法所化生者;
遍知一切漏已,无漏者将般涅槃。
对于正在彻底证悟法的人,将会被娑罗花所覆盖。
在火葬堆上燃烧者,那里将会有覆盖之物。
喜见大牟尼宣说了果报之后,
他给大众说法,用法的雨露让他们得到满足。
我在三十劫中,在诸天神中做了天王。
我曾六十七次成为转轮王。
我从天界来到这里,得到了广大的安乐。
在这里,我也有娑罗树冠的遮盖,这就是那供养亭带来的果报。
“这是我的最后一生,最后的存在正在转起;
在这里,娑罗树的遮蔽也将永远存在。
“让大牟尼、释迦族中的雄牛乔达摩欢喜之后,
我已经到达了不动摇的境界,舍弃了胜与败。
在一千八百劫时,我曾供养佛陀;
我不曾经历恶趣,这是供养佛陀的果报。
“我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”
‘‘Ajjhogāhetvā sālavanaṃ, sukato assamo mama; Sālapupphehi sañchanno, vasāmi vipine tadā. ‘‘Piyadassī ca bhagavā, sayambhū aggapuggalo; Vivekakāmo sambuddho, sālavanamupāgami. ‘‘Assamā abhinikkhamma, pavanaṃ agamāsahaṃ; Mūlaphalaṃ gavesanto, āhiṇḍāmi vane tadā. ‘‘Tatthaddasāsiṃ sambuddhaṃ, piyadassiṃ mahāyasaṃ; Sunisinnaṃ samāpannaṃ, virocantaṃ mahāvane. ‘‘Catudaṇḍe ṭhapetvāna, buddhassa uparī ahaṃ; Maṇḍapaṃ sukataṃ katvā, sālapupphehi chādayiṃ. ‘‘Sattāhaṃ dhārayitvāna, maṇḍapaṃ sālachāditaṃ; Tattha cittaṃ pasādetvā, buddhaseṭṭhamavandahaṃ. ‘‘Bhagavā tamhi samaye, vuṭṭhahitvā samādhito; Yugamattaṃ pekkhamāno, nisīdi purisuttamo. ‘‘Sāvako varuṇo nāma, piyadassissa satthuno; Vasīsatasahassehi, upagacchi vināyakaṃ. ‘‘Piyadassī ca bhagavā, lokajeṭṭho narāsabho; Bhikkhusaṅghe nisīditvāna, sitaṃ pātukarī jino. ‘‘Anuruddho upaṭṭhāko, piyadassissa satthuno; Ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā, apucchittha mahāmuniṃ. ‘‘Ko nu kho bhagavā hetu, sitakammassa satthuno; Kāraṇe vijjamānamhi, satthā pātukare sitaṃ. ‘‘Sattāhaṃ sālacchadanaṃ, yo me dhāresi māṇavo; Tassa kammaṃ saritvāna, sitaṃ pātukariṃ ahaṃ. ‘‘Anokāsaṃ na passāmi, yattha puññaṃ vipaccati; Devaloke manusse vā, okāsova na sammati. ‘‘Devaloke vasantassa, puññakammasamaṅgino; Yāvatā parisā tassa, sālacchannā bhavissati. ‘‘Tattha dibbehi naccehi, gītehi vāditehi ca; Ramissati sadā santo, puññakammasamāhito. ‘‘Yāvatā parisā tassa, gandhagandhī bhavissati; Sālassa pupphavasso ca, pavassissati tāvade. ‘‘Tato cutoyaṃ manujo, mānusaṃ āgamissati; Idhāpi sālacchadanaṃ, sabbakālaṃ dharissati. ‘‘Idha naccañca gītañca, sammatāḷasamāhitaṃ; Parivāressanti maṃ niccaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. ‘‘Uggacchante ca sūriye, sālavassaṃ pavassati; Puññakammena saṃyuttaṃ, vassate sabbakālikaṃ. ‘‘Aṭṭhārase kappasate, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. ‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito; Sabbāsave pariññāya, nibbāyissatināsavo. ‘‘Dhammaṃ abhisamentassa, sālacchannaṃ bhavissati; Citake jhāyamānassa, chadanaṃ tattha hessati. ‘‘Vipākaṃ kittayitvāna, piyadassī mahāmuni; Parisāya dhammaṃ desesi, tappento dhammavuṭṭhiyā. ‘‘Tiṃsakappāni devesu, devarajjamakārayiṃ; Saṭṭhi ca sattakkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ. ‘‘Devalokā idhāgantvā, labhāmi vipulaṃ sukhaṃ; Idhāpi sālacchadanaṃ, maṇḍapassa idaṃ phalaṃ. ‘‘Ayaṃ pacchimako mayhaṃ, carimo vattate bhavo; Idhāpi sālacchadanaṃ, hessati sabbakālikaṃ. ‘‘Mahāmuniṃ tosayitvā, gotamaṃ sakyapuṅgavaṃ; Pattomhi acalaṃ ṭhānaṃ, hitvā jayaparājayaṃ. ‘‘Aṭṭhārase kappasate, yaṃ buddhamabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
他证得阿拉汉果之后,尤其在利养和名声方面达到了顶峰。当时,有些凡夫比丘看到这位长老得到的利养和恭敬,出于愚痴而表露出不堪忍受之态。长老知道后,为了说明利养和恭敬的过患,以及自己对它们毫不执着的状态——
So arahattaṃ pana patvā visesato lābhaggayasaggappatto ahosi. Tattha keci puthujjanabhikkhū therassa lābhasakkāraṃ disvā bālabhāvena asahanākāraṃ pavedesuṃ. Thero taṃ ñatvā lābhasakkāre ādīnavaṃ tattha attano alaggabhāvañca pakāsento –
剃发披僧伽梨者,多招怨敌;
亦得饮食、衣服、床榻之利养。
‘‘Bahū sapatte labhati, muṇḍo saṅghāṭipāruto; Lābhī annassa pānassa, vatthassa sayanassa ca.
“明白了此过患,于恭敬中怀有极大的恐惧;
利养少、不被贪欲沾染、具念的比丘,应当四处游行。”
‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, sakkāresu mahabbhayaṃ; Appalābho anavassuto, sato bhikkhu paribbaje’’ti. –
他说了两首偈颂。
Gāthādvayaṃ abhāsi.
这段话的意思是:把发髻等全都剃掉,因为头发剃得光光的,所以叫“剃发者”;把割截后拼缝起来的袈裟披在身上,所以叫“披僧伽梨者”。像这样接受了丑陋的外表、靠他人过活的出家人,如果得到饮食等利养,他也会招来很多怨敌,会有很多人嫉妒他。因此,认识到利养和恭敬中这种大恐怖、广大恐怖、过患和过失之后,把少欲和知足放在心里,即使是对没有过失而生的利养也回避不取,所以是“少利”;也正因如此,对利养没有渴爱的渗漏,所以是“无漏”;由于观察轮回的恐怖,或者因为烦恼已破,所以是“比丘”;依靠知足之处的念与正知,成为“具念”之后,就应当游行、行持、安住。听了这番话,那些比丘当场就向长老请求原谅。
Tassattho – sikhampi asesetvā muṇḍitakesatāya muṇḍo, chinditvā saṅghāṭitakāsāvadhāritāya saṅghāṭipāruto, evaṃ vevaṇṇiyaṃ ajjhupagato parāyattavuttiko pabbajito sace annapānādīnaṃ lābhī hoti, sopi bahū sapatte labhati, tassa usūyantā bahū sambhavanti. Tasmā etaṃ evarūpaṃ lābhasakkāresumahabbhayaṃ vipulabhayaṃ ādīnavaṃ dosaṃ viditvā appicchataṃ santosañca hadaye ṭhapetvā anavajjuppādassāpi uppannassa lābhassa parivajjanena appalābho, tato eva tattha taṇhāvassutābhāvena anavassuto, saṃsāre bhayassa ikkhanato bhinnakilesatāya vā bhikkhu santuṭṭhiṭṭhānīyassa satisampajaññassa vasena sato hutvā paribbaje careyya vihareyyāti. Taṃ sutvā te bhikkhū tāvadeva theraṃ khamāpesuṃ.
8. 金毗罗长老偈颂注释
8. Kimilattheragāthāvaṇṇanā
以“东竹园”等开头的偈颂,是具寿金毗罗长老的偈颂。它的由来是什么?他过去的前行、悚惧感的生起以及出家,在《一集》中注释“abhisatto”那首偈颂时已经说过了。在那首偈颂里,长老显示了自己证得殊胜成就的原因。而这里则应当知道:所显示的,是已证殊胜成就的长老自己与具寿阿那律、具寿难提一起和合共住。为了显示他们和合共住时是怎样生活的,他说道——
Pācīnavaṃsadāyamhītiādikā āyasmato kimilattherassa gāthā. Kā uppatti? Tassa pubbayogo saṃveguppatti pabbajjā ca ekakanipāte ‘‘abhisatto’’ti gāthāya saṃvaṇṇanāyaṃ vuttāyeva. Tāya ca gāthāya therena attano visesādhigamassa kāraṇaṃ dassitaṃ. Idha pana adhigatavisesassa attano āyasmatā ca anuruddhena āyasmatā ca nandiyena saha samaggavāso dassitoti veditabbaṃ. Samaggavāsaṃ pana vasantā te yathā ca vasiṃsu, taṃ dassento –
在东边的竹林中,释迦子们互为同伴;
他们舍弃了丰足的财物,乐于靠乞食得来的、落入钵中的食物。
‘‘Pācīnavaṃsadāyamhi, sakyaputtā sahāyakā; Pahāyānappake bhoge, uñche pattāgate ratā.
他们发起精进,心志投向涅槃,始终坚定地勇猛前行;
他们以法乐为乐,舍弃了世间的享乐。他诵出了这两首偈颂。
‘‘Āraddhavīriyā pahitattā, niccaṃ daḷhaparakkamā; Ramanti dhammaratiyā, hitvāna lokiyaṃ rati’’nti. – gāthādvayaṃ abhāsi;
这里,“东竹林”是指名叫东竹林、受到保护、有人看管而且边界明确的树林。那片树林因为位于村子的东边,又被竹林包围,所以叫“东竹林”;或者也可以说,是因为它本身是竹林才这么叫。“释迦子”是指阿那律长老等释迦族的王子们。“友伴”是指他们因为一起生起悚惧心、一起出家、一起修行沙门法、一起共住,所以成为友伴。“舍弃了不算少的财富”是指他们舍弃了由广大福德之力所获得、又从家族世代传承下来的大堆财富。经文里也写作“Sahāyānappake”。“乐于乞食所得、落入钵中的食物”是指他们欢喜、乐于靠乞食得来的、落入钵中的食物;也就是说,他们拒绝僧团供食等额外的利得,只依靠双腿行走去乞食,以乞来的混合食物为满足。
Tattha pācīnavaṃsadāyamhīti pācīnavaṃsanāmake rakkhitagopite sahaparicchede vane. Tañhi vanaṃ gāmassa pācīnadisāyaṃ ṭhitattā vaṃsagumbaparikkhittattā ca ‘‘pācīnavaṃsadāyo’’ti vutto, vaṃsavanabhāvena vāti. Sakyaputtāti anuruddhattherādayo sakyarājakumārā. Sahāyakāti saṃveguppattipabbajjāsamaṇadhammakaraṇasaṃvāsehi saha ayanato pavattanato sahāyakā. Pahāyānappake bhogeti uḷārena puññānubhāvena adhigate kulaparamparāgate ca mahante bhogakkhandhe chaḍḍetvā. ‘‘Sahāyānappake’’tipi pāḷi. Uñche pattāgate ratāti uñchācariyāya ābhatattā uñche patte āgatattā pattāgate pattapariyāpanne ratā abhiratā, saṅghabhattādiatirekalābhaṃ paṭikkhipitvā jaṅghabalaṃ nissāya bhikkhācariyāya laddhena missakabhatteneva santuṭṭhāti attho.
已发起精进:为证得最高目标,从一开始、事先就已把精进推动起来。心已朝向涅槃:因为心对涅槃倾向于、朝向、偏向,又因时时入定,心便被导向涅槃。恒常坚固力行:在应做的义务与修行中,藉由现法安乐住的修习,一切时候都坚固精进、毫不松懈。他们以法乐为乐,舍弃了世间乐:所谓世间乐,因它在世间为人所知、为世间所摄;他们以道智断除了以色等为所缘的世间乐,转而以出世间法乐与最上果涅槃之乐为乐、为欢喜。
Āraddhavīriyāti uttamatthassa adhigamāya āditova pageva sampāditavīriyā. Pahitattāti ninnapoṇapabbhārabhāvena kālena kālaṃ samāpajjanena ca nibbānaṃ patipesitacittā. Niccaṃ daḷhaparakkamāti vattapaṭipattīsu diṭṭhadhammasukhavihārānuyogena sabbakālaṃ asithilaparakkamā. Ramanti dhammaratiyā, hitvāna lokiyaṃ ratinti loke viditatāya lokapariyāpannatāya ca lokiyaṃ rūpārammaṇādiratiṃ pahāya maggapaññāya pajahitvā lokuttaradhammaratiyā aggaphalanibbānābhiratiyā ca ramanti abhiramantīti.
9. 难陀长老偈注释
9. Nandattheragāthāvaṇṇanā
“不如理作意”:这是尊者难陀长老的偈颂。它是怎么来的呢?据说,在莲华上世尊的时代,他出生在天鹅城的一户好人家。长大后,他在世尊身边听法,看到世尊把一位比丘列为守护根门第一,自己也想要得到那个位置。于是他对世尊和比丘僧团做了许多供养和恭敬,行了大布施,然后发愿说:“愿我将来也能在像您这样的佛陀座下,成为那样的弟子。”从那以后,他就在天界和人间流转。到了见义世尊的时代,他转生为韦那陀大河里的一只大龟。有一天,他看见世尊站在河边要过河,就自己想渡世尊过去,于是趴在世尊脚边。世尊看出他的心意,就登上他的背。大龟满心欢喜,奋力破开水流,很快就到了对岸。世尊为他说随喜,讲了他未来的成就,然后就离开了。
Ayoniso manasikārāti āyasmato nandattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto bhagavato santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ indriyesu guttadvārānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento bhagavato bhikkhusaṅghassa ca pūjāsakkārabahulaṃ mahādānaṃ pavattetvā, ‘‘ahampi anāgate tumhādisassa buddhassa evarūpo sāvako bhaveyya’’nti paṇidhānaṃ katvā tato paṭṭhāya devamanussesu saṃsaranto atthadassissa bhagavato kāle vinatāya nāma nadiyā mahanto kacchapo hutvā nibbatto ekadivasaṃ satthāraṃ nadiyā pāraṃ gantuṃ tīre ṭhitaṃ disvā sayaṃ bhagavantaṃ tāretukāmo satthu pādamūle nipajji . Satthā tassa ajjhāsayaṃ oloketvā piṭṭhiṃ abhiruhi. So haṭṭhatuṭṭho vegena sotaṃ chindanto sīghataraṃ paratīrameva pāpesi. Bhagavā tassa anumodanaṃ vadanto bhāviniṃ sampattiṃ kathetvā pakkāmi.
他凭着那份善业,只在善趣里流转。到了现在这位佛陀出世的时代,他在迦毗罗卫城投生为净饭大王的儿子,从大爱道·乔达弥的腹中出生。给他取名字那天,因为他的出生令亲族们欢喜,大家就给他取名叫“难陀”,意思是“欢喜”。等他长大成人时,导师已经转起了殊胜的法轮,为了利益世间而来到迦毗罗卫城。在亲族聚会上,导师以天降莲花雨为因缘,讲了《须大拏本生》。第二天,导师进城乞食,用“应当奋起,不要放逸”这首偈子,让父王证得入流果;回到住处后,又用“应当行持善法”这首偈子,让大爱道证得入流果,让国王证得一来果。第三天,难陀王子正在举行灌顶、迁入新居和婚礼等喜庆仪式时,导师进城乞食,把钵放到难陀王子手里,说了祝福的话,却没有从他手里把钵拿回来,就径直回了精舍。难陀王子只好捧着钵跟到精舍,他虽然心里不愿意,还是被安排出了家。正因为出了家,他被不满和郁闷所折磨。导师知道后,就用善巧的方法消除了他的不满。他如理作意,修起观法,不久就证得了阿拉汉果。因此,在《譬喻经》中这样说:
So tena puññakammena sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthusmiṃ suddhodanamahārājassa putto hutvā mahāpajāpatiyā gotamiyā kucchimhi nibbatti. Tassa nāmaggahaṇadivase ñātisaṅghaṃ nandento jātoti nandotveva nāmaṃ akaṃsu. Tassa vayappattakāle satthā pavattavaradhammacakko lokānuggahaṃ karonto kapilavatthuṃ gantvā ñātisamāgame pokkharavassaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā vessantarajātakaṃ (jā. 2.22.1655 ādayo) kathetvā dutiyadivase piṇḍāya paviṭṭho ‘‘uttiṭṭhe nappamajjeyyā’’ti (dha. pa. 168) gāthāya pitaraṃ sotāpattiphale patiṭṭhāpetvā nivesanaṃ gantvā ‘‘dhammaṃ care sucarita’’nti (dha. pa. 169) gāthāya mahāpajāpatiṃ sotāpattiphale rājānaṃ sakadāgāmiphale patiṭṭhāpetvā tatiye divase nandakumārassa abhisekanivesanappavesanavivāhamaṅgalesu vattamānesu piṇḍāya pavisitvā nandakumārassa hatthe pattaṃ datvā maṅgalaṃ vatvā tassa hatthato pattaṃ agahetvāva vihāraṃ gato taṃ pattahatthaṃ vihāraṃ āgataṃ anicchamānaṃyeva pabbājetvā tathā pabbajitattāyeva anabhiratiyā pīḷitaṃ ñatvā upāyena tassa taṃ anabhiratiṃ vinodesi. So yoniso paṭisaṅkhāya vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.49.148-163) –
见义佛世尊,是自生者、世间导师;
如来来到了韦那陀河的岸边。
乌龟从水里爬出来,在水边觅食。
我想渡佛陀过河,就走向了这位引导世间的导师。
见义佛、大牟尼佛陀,请登上我的背吧。
我会把你渡过去,你是终结痛苦的人。
见义佛大名声,了知我的心思后,
世间导师登上我的背,站定了。
从我记事起,从我懂事以来,
我从来没有过这样的快乐,就像脚底被触碰时那样。
渡过河之后,那位正自觉者、见义佛、大名闻者,
站在河岸边,说了这些偈颂。
“只要心还在运转,我就渡过恒河的水流;
这位有智慧的龟王,也把我渡了过去。
以此载佛渡河功德,及以慈心相应故;
一千八百劫中,当于天界受诸妙乐。
从天道来到这里,被善根所推动;
坐在一个座位上,将渡过疑惑之流。
就像在肥沃的田地里,哪怕只播下一点点种子;
及时降下雨水,果实让农夫欢喜。
正如这由正自觉者所宣说的佛土,
正确持受、及时施与,果实将令我欢喜。
一千八百劫中,那时我所造之业,
我不知有恶趣;此即度越之果报。
“我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”
‘‘Atthadassī tu bhagavā, sayambhū lokanāyako; Vinatānadiyā tīraṃ, upāgacchi tathāgato. ‘‘Udakā abhinikkhamma, kacchapo vārigocaro; Buddhaṃ tāretukāmohaṃ, upesiṃ lokanāyakaṃ. ‘‘Abhirūhatu maṃ buddho, atthadassī mahāmuni; Ahaṃ taṃ tārayissāmi, dukkhassantakaro tuvaṃ. ‘‘Mama saṅkappamaññāya, atthadassī mahāyaso; Abhirūhitvā me piṭṭhiṃ, aṭṭhāsi lokanāyako. ‘‘Yato sarāmi attānaṃ, yato pattosmi viññutaṃ; Sukhaṃ me tādisaṃ natthi, phuṭṭhe pādatale yathā. ‘‘Uttaritvāna sambuddho, atthadassī mahāyaso; Naditīramhi ṭhatvāna, imā gāthā abhāsatha. ‘‘Yāvatā vattate cittaṃ, gaṅgāsotaṃ tarāmahaṃ; Ayañca kacchapo rājā, tāresi mama paññavā. ‘‘Iminā buddhataraṇena, mettacittavatāya ca; Aṭṭhārase kappasate, devaloke ramissati. ‘‘Devalokā idhāgantvā, sukkamūlena codito; Ekāsane nisīditvā, kaṅkhāsotaṃ tarissati. ‘‘Yathāpi bhaddake khette, bījaṃ appampi ropitaṃ; Sammādhāraṃ pavecchante, phalaṃ toseti kassakaṃ. ‘‘Tathevidaṃ buddhakhettaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ; Sammādhāraṃ pavecchante, phalaṃ maṃ tosayissati. ‘‘Padhānapahitattomhi, upasanto nirūpadhi; Sabbāsave pariññāya, viharāmi anāsavo. ‘‘Aṭṭhārase kappasate, yaṃ kammamakariṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, taraṇāya idaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
证到阿拉汉果之后,他体会着解脱的快乐,回顾自己已经断掉的烦恼和得到的安乐,心里生起喜悦,于是以感兴的方式说出:“啊,导师真是善巧方便,把我从轮回的泥沼里拉出来,安立在涅槃的陆地上。”
Arahattaṃ pana patvā vimuttisukhaṃ anubhavanto ‘‘aho satthu upāyakosallaṃ, yenāhaṃ bhavapaṅkato uddharitvā nibbānathale patiṭṭhāpito’’ti attano pahīnasaṃkilesaṃ paṭiladdhañca sukhaṃ paccavekkhitvā sañjātasomanasso udānavasena –
因为不如理作意,我沉迷于装饰打扮;
我曾经散乱又浮躁,被欲贪折磨得不得安宁。
‘‘Ayoniso manasikārā, maṇḍanaṃ anuyuñjisaṃ; Uddhato capalo cāsiṃ, kāmarāgena aṭṭito.
仰承善巧方便、日种之亲的佛陀,
我如理修行后,已将心从诸有之中拔除——他诵出此二偈。
‘‘Upāyakusalenāhaṃ, buddhenādiccabandhunā; Yoniso paṭipajjitvā, bhave cittaṃ udabbahi’’nti. – gāthādvayaṃ abhāsi;
在这里,“不如理作意”是指:以不恰当的方式作意,把不净的身体当作清净的来看待;因为以清净的方式作意,所以对不净的身体生起清净想。这就是它的意思。“装饰”是指用手镯、脚环等饰物以及花环、香料等来打扮自己的身体。“沉溺于”即“anuyuñjiṃ”(沉溺),意思是专心致力于打扮身体。“掉举”是指因为出身、种姓、容貌、年轻等而生起骄慢,心掉举、不寂静。“轻躁”是指像林中的猴子一样,因为心不稳定而散乱;或者因为耽着于装饰身体、装饰衣服等轻躁之事,所以也是轻躁。“āsiṃ ti”即“ahosiṃ”(我曾是)。“由欲贪”是指对事欲的欲贪所压迫、所逼恼、所困扰;“我曾是”如此连接理解。
Tattha ayoniso manasikārāti anupāyamanasikārato asubhaṃ kāyaṃ subhato manasi karitvā subhato manasikārahetu, asubhaṃ kāyaṃ subhasaññāyāti attho. Maṇḍananti hatthūpagādiābharaṇehi ceva mālāgandhādīhi ca attabhāvassa alaṅkaraṇaṃ. Anuyuñjisanti anuyuñjiṃ, sarīrassa vibhūsanappasuto ahosinti attho. Uddhatoti jātigottarūpayobbanamadādīhi uddhato avūpasantacitto. Capaloti vanamakkaṭo viya anavaṭṭhitacittatāya lolo, kāyamaṇḍanavatthamaṇḍanādicāpalye yuttatāya vā capalo ca. Āsinti ahosiṃ. Kāmarāgenāti vatthukāmesu chandarāgena aṭṭito pīḷito vibādhito āsinti yojanā.
以善巧方便者:这里的工具格表示原因,意思是:以佛陀、世尊为因,因为他善于用方便调伏所化众生,技艺纯熟,通达无碍。因为工具格在这里表示原因。他之所以说这话,是通过示现被烧过的母猴和天女,对被烧者加以呵责,从而指出自己已去除欲贪。因为世尊最初是以“国中第一美女”为缘来调伏具寿难陀长老,就像用大楔子拔出小楔子一样,又像医师先让人喝下润身油,再用吐泻药排出病素;他通过“手脚像烧焦的木炭”这样的示现,让难陀对国中第一美女心生厌离,然后又以“被烧者”的说法,让难陀对那些“手脚像烧焦的木炭”的天女也心生厌离,之后才正确地以止观修行,让难陀安立于圣道。因此说:“如理修行后,将心从有中拔出。”意思是:以方便、以正理,如理修习止观清净道之后,我那沉没于有、沉没于轮回泥沼中的心,被圣道之手拔了出来,安立在涅槃的陆地上。
Upāyakusalenāti vineyyānaṃ damanūpāyacchekena kovidena buddhena bhagavatā hetubhūtena. Hetuatthe hi etaṃ karaṇavacanaṃ. Paluṭṭhamakkaṭīdevaccharādassanena hi upakkitavādacodanāya attano kāmarāgāpanayanaṃ sandhāya vadati. Bhagavā hi āyasmantaṃ nandattheraṃ paṭhamaṃ janapadakalyāṇiṃ upādāya ‘‘yathāyaṃ makkaṭī, evaṃ kakuṭapādiniyo upādāya janapadakalyāṇī’’ti mahatiyā āṇiyā khuddakaṃ āṇiṃ nīharanto chaḍḍako viya, sinehapānena sarīraṃ kiledetvā vamanavirecanehi dosaṃ nīharanto bhisakko viya ca kakuṭapādinidassanena janapadakalyāṇiyaṃ virattacittaṃ kāretvā puna upakkitavādena kakuṭapādinīsupi cittaṃ virājetvā sammadeva samathavipassanānuyogena ariyamagge patiṭṭhāpesi. Tena vuttaṃ ‘‘yoniso paṭipajjitvā, bhave cittaṃ udabbahi’’nti. Upāyena ñāyena sammadeva samathavipassanāya visuddhipaṭipadaṃ paṭipajjitvā bhave saṃsārapaṅke nimuggañca me cittaṃ ariyamaggena hatthena uttāriṃ, nibbānathale patiṭṭhāpesinti attho.
尊者说完这段感兴语后,第二天来到世尊面前,这样说道:“尊者,世尊曾为我担保,让我得到五百位手足如焦炭的天女。尊者,我现在解除世尊这个承诺。”世尊也说:“难陀,当你的心不执取、从诸漏中解脱时,我也就从那个承诺中解脱了。”那时,世尊知道他在守护根门方面有更殊胜的表现,为了赞扬他这个功德,便把他列为守护根门第一,说道:“比丘们,在我的声闻比丘中,守护根门最第一的,就是难陀。”这位尊者确实这样想:“我正是因为不守护诸根,才落到这种变坏的地步。我要好好约束诸根。”于是他发起精进,具足强大的惭愧心,又因为过去已经累积了修行,所以在根律仪上达到了最高成就。
Imaṃ udānaṃ udānetvā thero punadivase bhagavantaṃ upasaṅkamitvā evamāha – ‘‘yaṃ me, bhante, bhagavā pāṭibhogo pañcannaṃ accharāsatānaṃ paṭilābhāya kakuṭapādānaṃ, muñcāmahaṃ, bhante, bhagavantaṃ etasmā paṭissavā’’ti (udā. 22). Bhagavāpi, ‘‘yadeva kho te, nanda, anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ, athāhaṃ mutto etasmā paṭissavā’’ti (udā. 22) āha. Athassa bhagavā savisesaṃ indriyesu guttadvārataṃ ñatvā taṃ guṇaṃ vibhāvento, ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ indriyesu guttadvārānaṃ yadidaṃ nando’’ti (a. ni. 1.219, 230) indriyesu guttadvārabhāvena aggaṭṭhāne ṭhapesi. Thero hi ‘‘yamevāhaṃ indriyānaṃ asaṃvaraṃ nissāya imaṃ vippakāraṃ patto, tamevāhaṃ suṭṭhu niggahessāmī’’ti ussāhajāto balavahirottappo tattha ca katādhikārattā indriyasaṃvare ukkaṃsapāramiṃ agamāsīti.
10. 尸利摩特长老偈颂注释
10. Sirimattheragāthāvaṇṇanā
其他人也称赞他,这是尊者尸利摩特长老的偈颂。它的缘起是什么呢?这位长老在过去诸佛那里也曾积修功德,在一次次生命中不断累积善业。当莲华上世尊圆满诸波罗蜜、住在兜率天宫时,他投生到一个婆罗门家庭,长大后成为智者,是读诵者、持咒者,通达三吠陀,兼诸词汇、仪轨、音韵、语法释,并以第五古史传说,为文句师、语法师,于世间论、大人相中无有不及,因志求出离而舍弃欲乐,出家成为苦行者,被八万四千苦行者众围绕,在雪山地区天神所化的草庵中修成禅定与神通,安住其中。由于在过去诸佛处积修功德的缘故,依相术咒语中所说的定则,忆念佛陀功德,为过去诸佛,在某一河流回转处的沙洲上建造塔庙,以供养恭敬为乐。苦行者们看见后问道:“这是为谁作供养恭敬呢?”他便引用相术咒语,分别解说其中所说的大人相,依此凭自身之力赞颂佛陀功德。他们听后,那些苦行者也都心生净信,从那时起,为等正觉者作塔庙供养而住。
Pare ca naṃ pasaṃsantīti āyasmato sirimattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato pāramiyo pūretvā tusitabhavane ṭhitakāle brāhmaṇakule nibbattitvā viññutaṃ patto tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sakkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo nekkhammajjhāsayatāya kāme pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā caturāsītisahassaparimāṇena tāpasagaṇena parivuto himavantappadese devatābhinimmite assame jhānābhiññāyo nibbattetvā vasanto purimabuddhesu katādhikāratāya lakkhaṇamantesu āgataniyāmena ca buddhaguṇe anussaritvā atīte buddhe uddissa aññatarasmiṃ nadīnivattane pulinacetiyaṃ katvā pūjāsakkārābhirato ahosi. Taṃ disvā tāpasā, ‘‘kaṃ uddissa ayaṃ pūjāsakkāro karīyatī’’ti pucchiṃsu. So tesaṃ lakkhaṇamante āharitvā tattha āgatāni mahāpurisalakkhaṇāni vibhajitvā tadanusārena attano bale ṭhatvā buddhaguṇe kittesi. Taṃ sutvā tepi tāpasā pasannamānasā tato paṭṭhāya sammāsambuddhaṃ uddissa thūpapūjaṃ karontā viharanti.
那时,莲华上菩萨从兜率天身没,入于母胎。在最后一生中,三十二种前兆显现,种种稀有难得之法悉皆出现。这位苦行者便将这些现象指示给弟子们看,使他们对正自觉者们生起更强烈的净信。后来他命终,投生梵天界。当弟子们为他的遗体作供养时,他现身而来,告诉他们说:“我是你们的老师,已生在梵天界了。你们切莫放逸,应当勤修沙塔供养,并努力修行。”说完便返回梵天界。
Tena ca samayena padumuttarabodhisatto tusitakāyā cavitvā mātukucchiṃ okkanto hoti. Carimabhave dvattiṃsa pubbanimittāni pāturahesuṃ , sabbe ca acchariyabbhūtadhammā. Tāpaso tāni antevāsikānaṃ dassetvā bhiyyosomattāya sammāsambuddhesu tesaṃ pasādaṃ vaḍḍhetvā kālaṃ katvā brahmaloke nibbattitvā tehi attano sarīrassa pūjāya karīyamānāya dissamānarūpo āgantvā, ‘‘ahaṃ tumhākaṃ ācariyo brahmaloke nibbatto, tumhe appamattā pulinacetiyapūjamanuyuñjatha, bhāvanāya ca yuttappayuttā hothā’’ti vatvā brahmalokameva gato.
他这样在天界与人间流转,到了现在这尊佛出世的时代,出生在舍卫城的一个居士家庭里。从他出生那天起,这个家族的吉祥与福报就不断增长,所以给他取名叫“吉祥”。到他能够自己走路的时候,弟弟出生了,大家说“这个孩子是为了增长吉祥而生的”,就给他取名叫“吉祥增”。他们兄弟俩在祇园精舍承接佛陀的受用物时,亲眼见到佛陀的威神之力,生起了信心,于是出家。在两人当中,吉祥增还没有证得超越常人的法,只是得到四种资具的供养,受到在家众和出家众的尊敬与重视。而吉祥长老呢,从出家那时起,就因为某种业障,得到的利养很少,也不被大众所敬重。他专心修习止观,不久就证得了六种神通。因此《譬喻经》中说:
Evaṃ so devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ gahapatikule nibbatti, tassa jātadivasato paṭṭhāya tasmiṃ kule sirisampattiyā vaḍḍhamānattā sirimātveva nāmaṃ akaṃsu. Tassa padasā gamanakāle kaniṭṭhabhātā nibbatti, tassa ‘‘ayaṃ siriṃ vaḍḍhento jāto’’ti sirivaḍḍhoti nāmaṃ akaṃsu. Te ubhopi jetavanappaṭiggahaṇe buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddhā pabbajiṃsu. Tesu sirivaḍḍho na tāva uttarimanussadhammassa lābhī ahosi, catunnaṃ paccayānaṃ lābhī, gahaṭṭhapabbajitānaṃ sakkato garukato, sirimatthero pana pabbajitakālato paṭṭhāya tādisena kammacchiddena appalābhī ahosi bahujanāsambhāvito, samathavipassanāsu kammaṃ karonto nacirasseva chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.49.111-147) –
在雪山中,有一位名叫提婆罗的苦行者;
在那里,我的经行处是非人变化出来的。
背负着发髻的重担,总是手持水瓶。
那时,我为了寻求最高的利益,从林中走了出来。
八万四千弟子曾在我身边侍奉。
那时,他们各自专注于自己的修行事务,住在森林里。
我从隐居的地方出来,用沙子堆了一座塔;
我把各种花收集起来,供养了那座塔。
在那里,我让心生起净信,然后走进修行人的住处。
所有弟子聚到一起后,向我问了这件事。
大王,你礼敬的那座沙塔,
我们也想知道,既然被问了,就请您告诉我们。
具眼而有大名声的他们,是否已在真言句中被明确指出?
我真心礼敬他们——那些最殊胜的佛陀、有大名声的世尊。
那些大雄、遍知者、世间导师,相貌如何?
戒德如何?那些具大威名者,又是何等模样?
佛陀们具备三十二种大人相,还有四十颗牙齿;
他们的睫毛像牛睫,眼睛像红豆果。
那些佛陀走路时,只看前方一轭之远的地方;
他们的膝盖不会发出声响,也听不到关节的声音。
那些佛陀无所畏惧,就像鬃毛狮王一样。
既不抬高自己,也不轻视任何众生。
他们摆脱了傲慢与自卑,对一切众生都保持平等。
诸佛从不抬高自己,这是诸佛的法则。
正自觉者出现时,他们就会带来光明。
他们让这整片大地以六种方式震动。
他们看见地狱,那时地狱就止息了。
大雨倾盆而下,这是诸佛的本性。
这些大龙就是如此,无与伦比,且享有盛名。
以容颜来说,如来不可超越,也无法衡量。
所有弟子都怀着恭敬,对我的话表示赞同。
他们就这样去实践,尽自己所能,尽自己之力。
他们怀着对自己善业的希求,恭敬地供养沙堆。
他们对我的话有信心,内心恭敬佛陀的教诫。
那时,那位大名鼎鼎的天子从兜率天命终,
他入母胎时,一万个世界震动了。
我站在离草庵不远的经行处。
所有弟子都聚集过来,来到我面前。
大地如公牛般吼鸣,又如狮王般咆哮;
鳄鱼一样地滑行,会有什么果报呢?
我称颂那位在沙塔旁边的正自觉者;
如今,那位世尊、导师,已经入母胎了。
对他们讲完法义,又赞叹了伟大的圣者之后;
我把自己的弟子们打发走之后,就盘腿坐了下来。
我的气力确已衰竭,为极重之病所困;
我想起了最胜的佛陀,就在那里死去了。
那时,所有弟子聚在一起,搭起了火葬堆。
他们把我的身体抬起来,放到了柴堆上。
他们围着火葬堆,把双手合十举到头顶;
他们被忧箭刺透,聚在一起痛哭。
当他们正在悲泣的时候,那时我来到了火葬堆前。
我是你们的老师,善慧者们,不要悲伤。
你们要为自身的利益努力精勤,日夜都不懈怠。
别让自己放逸了,你们的时机已经到来。
教导完自己的弟子后,我又回到了天界。
我在天界享受快乐,长达十八劫。
在其余的劫中,我混杂着流转轮回。
我不知道恶趣,这是出生的果报。
犹如拘物头花月,群树竞绽满枝花;
我亦值此殊胜时,蒙大仙人而盛开。
我的精进就像一头能负重的拉车牲口,拉着我走向离诸轭之安稳。
犹如大象挣断系缚,我安住于无漏之中。
十万劫前,我曾称扬佛陀;
我不曾经历恶趣,此即称扬之果报。
“我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”
‘‘Pabbate himavantamhi, devalo nāma tāpaso; Tattha me caṅkamo āsi, amanussehi māpito. ‘‘Jaṭābhārena bharito, kamaṇḍaludharo sadā; Uttamatthaṃ gavesanto, vipinā nikkhamiṃ tadā. ‘‘Cullāsītisahassāni, sissā mayhaṃ upaṭṭhahuṃ; Sakakammābhipasutā, vasanti vipine tadā. ‘‘Assamā abhinikkhamma, akaṃ pulinacetiyaṃ; Nānāpupphaṃ samānetvā, taṃ cetiyamapūjayiṃ. ‘‘Tattha cittaṃ pasādetvā, assamaṃ pavisāmahaṃ; Sabbe sissā samāgantvā, etamatthaṃ pucchiṃsu maṃ. ‘‘Pulinena kato thūpo, yaṃ tvaṃ deva namassasi; Mayampi ñātumicchāma, puṭṭho ācikkha no tuvaṃ. ‘‘Niddiṭṭhā nu mantapade, cakkhumanto mahāyasā; Te kho ahaṃ namassāmi, buddhaseṭṭhe mahāyase. ‘‘Kīdisā te mahāvīrā, sabbaññū lokanāyakā; Kathaṃvaṇṇā kathaṃsīlā, kīdisā te mahāyasā. ‘‘Bāttiṃsalakkhaṇā buddhā, cattālīsadijāpi ca; Nettā gopakhumā tesaṃ, jiñjukā phalasannibhā. ‘‘Gacchamānā ca te buddhā, yugamattañca pekkhare; Na tesaṃ jāṇu nadati, sandhisaddo na suyyati. ‘‘Gacchamānā ca sugatā, uddharantāva gacchare; Paṭhamaṃ dakkhiṇaṃ pādaṃ, buddhānaṃ esa dhammatā. ‘‘Asambhītā ca te buddhā, migarājāva kesarī; Nevukkaṃsenti attānaṃ, no ca vambhenti pāṇinaṃ. ‘‘Mānāvamānato muttā, samā sabbesu pāṇisu; Anattukkaṃsakā buddhā, buddhānaṃ esa dhammatā. ‘‘Uppajjantā ca sambuddhā, ālokaṃ dassayanti te; Chappakāraṃ pakampenti, kevalaṃ vasudhaṃ imaṃ. ‘‘Passanti nirayañcete, nibbāti nirayo tadā; Pavassati mahāmegho, buddhānaṃ esa dhammatā. ‘‘Īdisā te mahānāgā, atulā ca mahāyasā; Vaṇṇato anatikkantā, appameyyā tathāgatā. ‘‘Anumodiṃsu me vākyaṃ, sabbe sissā sagāravā; Tathā ca paṭipajjiṃsu, yathāsatti yathābalaṃ. ‘‘Paṭipūjenti pulinaṃ, sakakammābhilāsino; Saddahantā mama vākyaṃ, buddhasakkatamānasā. ‘‘Tadā cavitvā tusitā, devaputto mahāyaso; Uppajji mātukucchimhi, dasasahassi kampatha. ‘‘Assamassāvidūramhi, caṅkamamhi ṭhito ahaṃ; Sabbe sissā samāgantvā, āgacchuṃ mama santike. ‘‘Usabhova mahī nadati, migarājāva kūjati; Susumārova saḷati, kiṃ vipāko bhavissati. ‘‘Yaṃ pakittemi sambuddhaṃ, sikatāthūpasantike; So dāni bhagavā satthā, mātukucchimupāgami. ‘‘Tesaṃ dhammakathaṃ vatvā, kittayitvā mahāmuniṃ; Uyyojetvā sake sisse, pallaṅkamābhujiṃ ahaṃ. ‘‘Balañca vata me khīṇaṃ, byādhinā paramena taṃ; Buddhaseṭṭhaṃ saritvāna, tattha kālaṅkato ahaṃ. ‘‘Sabbe sissā samāgantvā, akaṃsu citakaṃ tadā; Kaḷevarañca me gayha, citakaṃ abhiropayuṃ. ‘‘Citakaṃ parivāretvā, sīse katvāna añjaliṃ; Sokasallaparetā te, vikkandiṃsu samāgatā. ‘‘Tesaṃ lālappamānānaṃ, agamaṃ citakaṃ tadā; Ahaṃ ācariyo tumhaṃ, mā socittha sumedhasā. ‘‘Sadatthe vāyameyyātha, rattindivamatanditā; Mā vo pamattā ahuttha, khaṇo vo paṭipādito. ‘‘Sake sissenusāsitvā, devalokaṃ punāgamiṃ; Aṭṭhārasa ca kappāni, devaloke ramāmahaṃ. ‘‘Satānaṃ pañcakkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ; Anekasatakkhattuñca, devarajjamakārayiṃ. ‘‘Avasesesu kappesu, vokiṇṇo saṃsariṃ ahaṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, uppādassa idaṃ phalaṃ. ‘‘Yathā komudike māse, bahū pupphanti pādapā; Tathevāhampi samaye, pupphitomhi mahesinā. ‘‘Vīriyaṃ me dhuradhorayhaṃ, yogakkhemādhivāhanaṃ; Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ buddhamabhikittayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, kittanāya idaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
有些比丘和沙弥是凡夫,不知道具足六神通的尸利摩长老是圣者,因为他利养微少、不被世人亲近,就不尊重他,随口说些话指责他。而他们对尸利瓦达长老,因为他能得到各种资具、被世人尊敬看重,就敬重他、称赞他。尸利摩长老呵责凡夫性说:“称赞不该称赞的人,贬低该称赞的人,这就是凡夫性的过失。”
Chaḷabhiññañhi samānaṃ āyasmantaṃ sirimattheraṃ ‘‘ariyo’’ti ajānantā puthujjanā bhikkhū sāmaṇerā ca appalābhitāya lokassa anabhigatabhāvena asambhāventā yaṃkiñci kathetvā garahanti. Sirivaḍḍhattheraṃ pana paccayānaṃ lābhibhāvena lokassa sakkatagarukatabhāvato sambhāventā pasaṃsanti. Thero ‘‘avaṇṇārahassa nāma vaṇṇabhaṇanaṃ, vaṇṇārahassa ca avaṇṇabhaṇanaṃ assa puthujjanabhāvassa doso’’ti puthujjanabhāvañca garahanto –
纵有他人赞叹,若彼自心未得安定;
赞叹终归徒然,因彼自心实未安定。
‘‘Pare ca naṃ pasaṃsanti, attā ce asamāhito; Moghaṃ pare pasaṃsanti, attā hi asamāhito.
“别人也批评他,若自己善自安定;
别人批评他,那也是白费力气,因为他自己确实心地安定。”
‘‘Pare ca naṃ garahanti, attā ce susamāhito; Moghaṃ pare garahanti, attā hi susamāhito’’ti.
他说了两首偈颂。
– Gāthādvayamabhāsi.
在这里,“他人”是指不同于自己的其他人。但在这个语境里,“他人”特指那些不同于智者的愚人。因为这些人不了解、不深入思察就开口说话,所以他们的称赞和指责一样,都毫无分量。“那人”指的就是那个人。“称赞”:这些愚人由于无知的本性,或者被贪爱所蒙蔽,对一个人本来没有的功德,却用“某位比丘证得了禅那,是圣者”这样的话,把不实的功德安在他身上,来赞扬、吹捧他。句中这个“ca”表示与自己相关联。由此说明:他人称赞那个人,而那只是他们的称赞而已,并不是说在那个人身上真有值得称赞的实质。若自己未得等持:那些受他人称赞的人,若自己于道定、果定,乃至仅于近行定、安止定尚未等持,因与等持相对立的烦恼尚未断除,故是散乱、心散乱者,这就是其含义。而“未得等持”这一说法,由此显示其缺乏等持之因的功德。“虚妄”是中性词的表述,如“日月不平等地旋转”等语中那样。“他人称赞”:那些称赞这个未得等持之人的人,他们是在虚妄地、徒然地、无根据地称赞。为什么?因为自己确实未得等持,由于那个人的心未得等持,所以如此,这就是其含义。
Tattha pareti attato aññe pare nāma, idha pana paṇḍitehi aññe bālā pareti adhippetā. Tesañhi ajānitvā apariyogāhetvā bhāsanato garahā viya pasaṃsāpi appamāṇabhūtā. Nanti naṃ puggalaṃ. Pasaṃsantīti aviddasubhāvena taṇhāvipannatāya vā, atha vā abhūtaṃyeva puggalaṃ ‘‘asuko bhikkhu jhānalābhī, ariyo’’ti vā abhūtaguṇaropanena kittenti abhitthavanti. Yo panettha ca-saddo, so attūpanayattho. Tena pare naṃ puggalaṃ pasaṃsanti ca, tañca kho tesaṃ pasaṃsanamattaṃ, na pana tasmiṃ pasaṃsāya vatthu atthīti imamatthaṃ dasseti. Attā ce asamāhitoti yaṃ puggalaṃ pare pasaṃsanti, so ce sayaṃ asamāhito maggasamādhinā phalasamādhinā upacārappanāsamādhimatteneva vā na samāhito, samādhānassa paṭipakkhabhūtānaṃ kilesānaṃ appahīnattā vikkhitto vibbhantacitto hoti ceti attho. ‘‘Asamāhito’’ti ca etena samādhinimittānaṃ guṇānaṃ abhāvaṃ dasseti. Moghanti bhāvanapuṃsakaniddeso ‘‘visamaṃ candimasūriyā parivattantī’’tiādīsu viya. Pare pasaṃsantīti ye taṃ asamāhitaṃ puggalaṃ pasaṃsanti, te moghaṃ mudhā amūlakaṃ pasaṃsanti. Kasmā? Attā hi asamāhito yasmā tassa puggalassa cittaṃ asamāhitaṃ, tasmāti attho.
在第二首偈颂中,“指责”的意思是:他们因为自己愚昧无知,或者被嗔恨所支配,对一位同样是圣者、已得禅那的比丘,用这样的话来指责、非难、呵斥:“某某比丘不勤修警寤,哪怕挤一次牛奶那么短的时间也不肯,一味让身体壮实,贪睡、贪聊、贪热闹。”——这是通过揭示他不修行,或者通过抹杀他的功德来指责。其余部分应按照第一首偈颂所说的方式理解。长老用这些偈颂表明了自己已无烦恼,而尸利瓦达仍有烦恼。尸利瓦达听了之后生起悚惧,便着手修观,不久就达成了自己的目标;那些指责他的人也向长老请求原谅。
Dutiyagāthāyaṃ garahantīti attano aviddasubhāvena dosantarāya vā ariyaṃ jhānalābhiñca samānaṃ ‘‘asuko bhikkhu jāgariyaṃ nānuyuñjati antamaso goduhanamattampi kālaṃ kevalaṃ kāyadaḷhibahulo niddārāmo bhassārāmo saṅgaṇikārāmo viharatī’’tiādinā appaṭipajjamānatāvibhāvanena vā guṇaparidhaṃsanena vā garahanti nindanti, upakkosanti vāti attho. Sesaṃ paṭhamagāthāya vuttapariyāyena veditabbaṃ. Evaṃ therena imāhi gāthāhi attano nikkilesabhāve sirivaḍḍhassa ca sakilesabhāve pakāsite taṃ sutvā sirivaḍḍho saṃvegajāto vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva sadatthaṃ paripūresi, garahakapuggalā ca theraṃ khamāpesuṃ.