第2品 伍巴利品·第10篇 郁多罗母饿鬼事的注释
2. 伍跋利品义注 · 185 段
第10篇 郁多罗母饿鬼事的注释
10. Uttaramātupetivatthuvaṇṇanā
“进入白昼住处的比丘”这句话,引出的是《郁多罗母饿鬼事》。这里说明它的含义:导师般涅槃后,在第一次大结集正在进行的时候,具寿大迦旃延和十二位比丘一起,住在离憍赏弥不远的一处森林里。那时,优填王有一位大臣去世了,这位大臣先前在城里负责管理各种事务。于是国王把他名叫郁多罗的儿子叫来,说:“你要继续管理你父亲所负责的事务”,就让他接替了父亲的职位。
Divāvihāragataṃ bhikkhunti idaṃ uttaramātupetivatthu. Tatrāyaṃ atthavibhāvanā – satthari parinibbute paṭhamamahāsaṅgītiyā pavattitāya āyasmā mahākaccāyano dvādasahi bhikkhūhi saddhiṃ kosambiyā avidūre aññatarasmiṃ araññāyatane vihāsi. Tena ca samayena rañño udenassa aññataro amacco kālamakāsi, tena ca pubbe nagare kammantā adhiṭṭhitā ahesuṃ. Atha rājā tassa puttaṃ uttaraṃ nāma māṇavaṃ pakkosāpetvā ‘‘tvañca pitarā adhiṭṭhite kammante samanusāsā’’ti tena ṭhitaṭṭhāne ṭhapesi.
他答应了“善哉”,有一天,为了取得修缮城市用的木材,带着木匠们进了森林。到了那里,他走到尊者大迦旃延长老住的地方,看见长老穿着粪扫衣,独自静坐,一见到长老的行仪就生起了信心,上前问候、顶礼之后,坐在一边。长老为他说法。他听完法,对三宝生起了净信,安立在皈依中,就邀请长老:“尊者,请慈悯我,明天和比丘们一起来我家受供。”长老默然答应了。他从那里出来,进城去,告诉其他近事男:“我已经邀请长老明天来受供,你们也应当来参加我的布施会。”
So ca sādhūti sampaṭicchitvā ekadivasaṃ nagarapaṭisaṅkharaṇiyānaṃ dārūnaṃ atthāya vaḍḍhakiyo gahetvā araññaṃ gato. Tattha āyasmato mahākaccāyanattherassa vasanaṭṭhānaṃ upagantvā theraṃ tattha paṃsukūlacīvaradharaṃ vivittaṃ nisinnaṃ disvā iriyāpatheyeva pasīditvā katapaṭisanthāro vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Thero tassa dhammaṃ kathesi. So dhammaṃ sutvā ratanattaye sañjātappasādo saraṇesu patiṭṭhāya theraṃ nimantesi – ‘‘adhivāsetha me, bhante, svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhūhi anukampaṃ upādāyā’’ti. Adhivāsesi thero tuṇhībhāvena. So tato nikkhamitvā nagaraṃ gantvā aññesaṃ upāsakānaṃ ācikkhi – ‘‘thero mayā svātanāya nimantito, tumhehipi mama dānaggaṃ āgantabba’’nti.
他在第二天一早,就让人准备好精美的嚼食和软食,并让人通报时间已到。长老和比丘们到来时,他上前迎接,顶礼,请长老走在前面,引入家中。随后,座位上都铺着贵重而又合于比丘使用的坐垫,长老和比丘们坐定之后,他便以香、花、熏香作供养,又用精美的饭食和饮品让他们满足。他生起信心,合掌听闻随喜开示。饭食后的随喜结束后,长老们要离开时,他拿起钵跟随送行。出城之后,他转身返回时请求说:“尊者,请你们一定要经常来我家。”知道长老默许后,他就回去了。他就这样侍奉长老,依长老的教导而安住,证得了入流果,还建了精舍,并让所有亲属都对教法生起了信心。
So dutiyadivase kālasseva paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā kālaṃ ārocāpetvā saddhiṃ bhikkhūhi āgacchantassa therassa paccuggamanaṃ katvā vanditvā purakkhatvā gehaṃ pavesesi. Atha mahārahakappiyapaccattharaṇaatthatesu āsanesu there ca bhikkhūsu ca nisinnesu gandhapupphadhūpehi pūjaṃ katvā paṇītena annapānena te santappetvā sañjātappasādo katañjalī anumodanaṃ suṇitvā katabhattānumodane there gacchante pattaṃ gahetvā anugacchanto nagarato nikkhamitvā paṭinivattanto ‘‘bhante, tumhehi niccaṃ mama gehaṃ pavisitabba’’nti yācitvā therassa adhivāsanaṃ ñatvā nivatti. Evaṃ so theraṃ upaṭṭhahanto tassa ovāde patiṭṭhāya sotāpattiphalaṃ pāpuṇi, vihārañca kāresi, sabbe ca attano ñātake sāsane abhippasanne akāsi.
他的母亲却被悭吝的污垢占据了心,这样骂他:“你不顾我的意愿,把饮食布施给那些沙门,愿这在你来世变成血!”不过,在精舍举行大布施的那天,她倒是允许布施一束孔雀尾羽。她死后投生到了饿鬼道。由于随喜布施孔雀尾羽的功德,她的头发变得深蓝、润泽、发梢卷曲、细软而长。每当她下恒河想喝水时,河水就变成满河的血。她被饥渴折磨,游荡了五十五年。有一天,她看见疑离婆多长老在恒河岸边白天静坐,就用头发遮住自己的身体,走上前去讨水喝。关于这件事,是这样说的:
Mātā panassa maccheramalapariyuṭṭhitacittā hutvā evaṃ paribhāsi – ‘‘yaṃ tvaṃ mama anicchantiyā eva samaṇānaṃ annapānaṃ desi, taṃ te paraloke lohitaṃ sampajjatū’’ti. Ekaṃ pana morapiñchakalāpaṃ vihāramahadivase diyyamānaṃ anujāni. Sā kālaṃ katvā petayoniyaṃ uppajji, morapiñchakalāpadānānumodanena panassā kesā nīlā siniddhā vellitaggā sukhumā dīghā ca ahesuṃ. Sā yadā gaṅgānadiṃ ‘‘pānīyaṃ pivissāmī’’ti otarati, tadā nadī lohitapūrā hoti. Sā pañcapaṇṇāsa vassāni khuppipāsābhibhūtā vicaritvā ekadivasaṃ kaṅkhārevatattheraṃ gaṅgāya tīre divāvihāraṃ nisinnaṃ disvā attānaṃ attano kesehi paṭicchādetvā upasaṅkamitvā pānīyaṃ yāci. Taṃ sandhāya vuttaṃ –
一位比丘白天在恒河岸边静坐修行,
那饿鬼女走到他跟前,容貌丑陋,样子让人害怕。
‘‘Divāvihāragataṃ bhikkhuṃ, gaṅgātīre nisinnakaṃ; Taṃ petī upasaṅkamma, dubbaṇṇā bhīrudassanā.
“她的头发特别长,一直垂到地面;
她用头发遮住身体,对那位沙门这样说道。”
‘‘Kesā cassā atidīghā, yāvabhūmāvalambare; Kesehi sā paṭicchannā, samaṇaṃ etadabravī’’ti. –
这两首偈颂,是结集经典的人一开始就放在这里的。
Imā dve gāthā saṅgītikārakehi idha ādito ṭhapitā.
这里,“bhīrudassanā”是指令人恐惧的样子。也有写成“Ruddadassanā”的读法,意思是丑陋难看的样子。“Yāvabhūmāvalambare”是说一直垂到地面。前面称“比丘”,后面称“沙门”,都是指疑离婆多长老而说的。
Tattha bhīrudassanāti bhayānakadassanā. ‘‘Ruddadassanā’’ti vā pāṭho, bībhacchabhāriyadassanāti attho. Yāvabhūmāvalambareti yāva bhūmi, tāva olambanti. Pubbe ‘‘bhikkhu’’nti ca pacchā ‘‘samaṇa’’nti ca kaṅkhārevatattherameva sandhāya vuttaṃ.
那位女饿鬼走近长老,向他讨水,说道:
Sā pana petī theraṃ upasaṅkamitvā pānīyaṃ yācantī –
从我死去到现在,已经过了五十五年;
我不记得曾用过食物,也不记得曾饮过水。
尊者,请给我水,我渴了,想喝水。她说了这首偈颂。
‘‘Pañcapaṇṇāsa vassāni, yato kālakatā ahaṃ; Nābhijānāmi bhuttaṃ vā, pītaṃ vā pana pāniyaṃ; Dehi tvaṃ pāniyaṃ bhante, tasitā pāniyāya me’’ti. – imaṃ gāthamāha;
333333. 其中,“我不记得曾吃过”意思是:在这么漫长的时间里,我不记得曾吃过食物或喝过水,也就是没有吃过、没有喝过。“tasitā”就是口渴。“pāniyāya”是说:为了找水而四处游荡的我,(说:)“尊者,请给我水。”这就是句子的连接方式。
333. Tattha nābhijānāmi bhuttaṃ vāti evaṃ dīghamantare kāle bhojanaṃ bhuttaṃ vā pānīyaṃ pītaṃ vā nābhijānāmi, na bhuttaṃ na pītanti attho. Tasitāti pipāsitā. Pāniyāyāti pānīyatthāya āhiṇḍantiyā me pānīyaṃ dehi, bhanteti yojanā.
这条恒河水很清凉,是从雪山流下来的;
你从这里舀起来喝就行了,为什么还向我要水喝?
‘‘Ayaṃ sītodikā gaṅgā, himavantato sandati; Piva etto gahetvāna, kiṃ maṃ yācasi pāniyaṃ.
尊者,我若亲自去恒河取水,
我的血就翻涌(水于我变成血);因此我乞水。
‘‘Sacāhaṃ bhante gaṅgāya, sayaṃ gaṇhāmi pāniyaṃ; Lohitaṃ me parivattati, tasmā yācāmi pāniyaṃ.
你到底用身体、言语和心意做了什么恶行?
以此恶业之异熟,让你的恒河变成了血红色?
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kissakammavipākena, gaṅgā te hoti lohitaṃ.
我的儿子名叫优多罗,是一位有信心的在家居士。
他违背我的意愿,把东西布施给那些沙门。
‘‘Putto me uttaro nāma, saddho āsi upāsako; So ca mayhaṃ akāmāya, samaṇānaṃ pavecchati.
袈裟、团食、资具与床座,
我呵斥他,因我被悭吝折磨着。
‘‘Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ; Tamahaṃ paribhāsāmi, maccherena upaddutā.
你违背我心意,布施给沙门——
袈裟、团食、医药资具与卧具。
‘‘Yaṃ tvaṃ mayhaṃ akāmāya, samaṇānaṃ pavecchasi; Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ.
“愿这个在你来世变成血,优多罗。
因为那个业的果报,恒河对我来说变成了血。”
‘‘Etaṃ te paralokasmiṃ, lohitaṃ hotu uttara; Tassakammavipākena, gaṅgā me hoti lohita’’nti. –
这些是长老和饿鬼之间一问一答的偈颂。
Imā therassa ca petiyā ca vacanapaṭivacanagāthā.
334334. 其中,“从雪山”是指从那座名为“雪山”的众山之王——因为那里有大量的雪,所以得到“雪山”这个名字。“流下”就是流淌。“从这里”就是从这条大恒河。“为什么”是指:你为什么向我讨水喝?这是在说明:你下到恒河里去,想怎么喝就怎么喝。
334. Tattha himavantatoti mahato himassa atthitāya ‘‘himavā’’ti laddhanāmato pabbatarājato. Sandatīti pavattati. Ettoti ito mahāgaṅgāto. Kinti kasmā maṃ yācasi pānīyaṃ, gaṅgānadiṃ otaritvā yathāruci pivāti dasseti.
335“我的血在翻涌”——意思是:那流动的水,因为我的恶业果报,变成了血,在翻涌、在转变;她刚一取起水,水就立刻变成血。
335.Lohitaṃme parivattatīti udakaṃ sandamānaṃ mayhaṃ pāpakammaphalena lohitaṃ hutvā parivattati pariṇamati, tāya gahitamattaṃ udakaṃ lohitaṃ jāyati.
337-40“我不愿意”的意思就是“我并非心甘情愿”。“她给”就是她施与。“缘”指的是病缘所需的医药。“此”——也就是你施与、给予沙门们的那些袈裟等资具——愿你这些在他世变成血,优陀罗啊,这是以咒愿的方式所造的恶业,由于那恶业的果报(才有如此结果),应当这样连接理解。
337-40.Mayhaṃ akāmāyāti mama anicchantiyā. Pavecchatīti deti. Paccayanti gilānapaccayaṃ. Etanti yaṃ etaṃ cīvarādikaṃ paccayajātaṃ samaṇānaṃ pavecchasi desi, etaṃ te paralokasmiṃ lohitaṃ hotu uttarāti abhisapanavasena kataṃ pāpakammaṃ, tassa vipākenāti yojanā.
那时,具寿离婆多为那位饿鬼女,向比丘僧团布施了饮用水;他托钵乞食后,把得到的食物布施给比丘们;又从垃圾堆等地捡来粪扫衣,洗净后做成床垫和坐垫,布施给比丘们。因为这些功德,那位饿鬼女获得了天界的福报。她来到长老面前,把自己得到的天界福报展示给长老看。长老把这件事讲给前来他身边的四众弟子,并开示了佛法。大众因此生起警醒之心,舍弃了污垢与吝啬,乐于行持布施、持戒等善法。应当知道,这则饿鬼故事是在第二次结集时被收录进去的。
Athāyasmā revato taṃ petiṃ uddissa bhikkhusaṅghassa pānīyaṃ adāsi, piṇḍāya caritvā bhattaṃ gahetvā bhikkhūnamadāsi, saṅkārakūṭādito paṃsukūlaṃ gahetvā dhovitvā bhisiñca cimilikañca katvā bhikkhūnaṃ adāsi, tena cassā petiyā dibbasampattiyo ahesuṃ. Sā therassa santikaṃ gantvā attanā laddhadibbasampattiṃ therassa dassesi. Thero taṃ pavattiṃ attano santikaṃ upagatānaṃ catunnaṃ parisānaṃ pakāsetvā dhammakathaṃ kathesi. Tena mahājano sañjātasaṃvego vigatamalamacchero hutvā dānasīlādikusaladhammābhirato ahosīti. Idaṃ pana petavatthu dutiyasaṅgītiyaṃ saṅgahaṃ āruḷhanti daṭṭhabbaṃ.
11. 《线饿鬼事》的注释
11. Suttapetavatthuvaṇṇanā
我在过去世曾侍奉一位出家比丘这一段,出自《经饿鬼事》。它的来历是怎样的呢?据说,在舍卫城不远的一个村庄里,我们的导师还没有出世,那是出世前的七百多年,有一个男孩在侍奉一位独觉佛。他的母亲等他长大成人后,从门当户对的家族中为他娶来一位良家女子。就在婚礼当天,这位少年和同伴们一起去沐浴,被蛇咬死了;也有人说他是被夜叉抓走的。他因为侍奉独觉佛,造下了许多善业,但由于心里执著于那个女子,死后投生为天宫饿鬼,拥有大神通、大威力。
Ahaṃ pure pabbajitassa bhikkhunoti idaṃ suttapetavatthu. Tassa kā uppatti? Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake amhākaṃ satthari anuppanneyeva sattannaṃ vassasatānaṃ upari aññataro dārako ekaṃ paccekabuddhaṃ upaṭṭhahi. Tassa mātā tasmiṃ vayappatte tassatthāya samānakulato aññataraṃ kuladhītaraṃ ānesi. Vivāhadivaseyeva ca so kumāro sahāyehi saddhiṃ nhāyituṃ gato ahinā daṭṭho kālamakāsi, ‘‘yakkhagāhenā’’tipi vadanti. So paccekabuddhassa upaṭṭhānena bahuṃ kusalakammaṃ katvā ṭhitopi tassā dārikāya paṭibaddhacittatāya vimānapeto hutvā nibbatti, mahiddhiko pana ahosi mahānubhāvo.
那时,他想把那少女带回自己的天宫,心里琢磨:“到底用什么办法,才能让这少女造下现世就能受报的业,然后跟我一起在这里享乐呢?”他正盘算着让她享受天界福报的因缘,忽然看见一位独觉佛正在缝制袈裟,就化作人形走过去,顶礼之后问:“尊者,您需要线吗?”独觉佛说:“我正在缝袈裟,近事男。”他说:“那么,尊者就到那个地方去乞线吧。”说着把少女的家指给独觉佛看。独觉佛到了那里,站在她家门口。少女看见独觉佛站在那儿,心里很欢喜,知道“这位圣者需要线”,就给了他一个线团。然后那个非人化作人形,来到少女家,向少女的母亲求亲,和少女一起住了几天。为了帮少女的母亲,他把那家里所有的容器都装满了金银,还在每件容器上面写上:“这是天赐的财富,谁也不能拿走。”之后他就带着少女回了自己的天宫。少女的母亲得到大量财富后,分给亲戚和穷苦的人,自己也享用。临终时,她告诉亲戚们:“如果我女儿回来,就把这些财富交给她。”说完就去世了。
Atha so taṃ dārikaṃ attano vimānaṃ netukāmo ‘‘kena nu kho upāyena esā diṭṭhadhammavedanīyakammaṃ katvā mayā saddhiṃ idha abhirameyyā’’ti tassā dibbabhogasampattiyā anubhavanahetuṃ vīmaṃsanto paccekabuddhaṃ cīvarakammaṃ karontaṃ disvā manussarūpena gantvā vanditvā ‘‘kiṃ, bhante, suttakena attho atthī’’ti āha. ‘‘Cīvarakammaṃ karomi, upāsakā’’ti. ‘‘Tena hi, bhante, asukasmiṃ ṭhāne suttabhikkhaṃ carathā’’ti tassā dārikāya gehaṃ dassesi. Paccekabuddho tattha gantvā gharadvāre aṭṭhāsi. Atha sā paccekabuddhaṃ tattha ṭhitaṃ disvā pasannamānasā ‘‘suttakena me ayyo atthiko’’ti ñatvā ekaṃ suttaguḷaṃ adāsi. Atha so amanusso manussarūpena tassa dārikāya gharaṃ gantvā tassā mātaraṃ yācitvā tāya saddhiṃ katipāhaṃ vasitvā tassā mātuyā anuggahatthaṃ tasmiṃ gehe sabbabhājanāni hiraññasuvaṇṇassa pūretvā sabbattha upari nāmaṃ likhi ‘‘idaṃ devadattiyaṃ dhanaṃ na kenaci gahetabba’’nti, tañca dārikaṃ gahetvā attano vimānaṃ agamāsi. Tassā mātā pahūtaṃ dhanaṃ labhitvā attano ñātakānaṃ kapaṇaddhikādinañca datvā attanā ca paribhuñjitvā kālaṃ karontī ‘‘mama dhītā āgacchati ce, idaṃ dhanaṃ dassethā’’ti ñātakānaṃ kathetvā kālamakāsi.
从那以后,过了七百年,我们的世尊出现在世间,转起了殊胜的法轮,渐渐住在舍卫城。那时,那个女子和非人一起生活,心里生起了厌倦。她对他说:“贤夫,请把我送回我自己的家吧。”
Tato sattannaṃ vassasatānaṃ accayena amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena sāvatthiyaṃ viharante tassā itthiyā tena amanussena saddhiṃ vasantiyā ukkaṇṭhā uppajji. Sā taṃ ‘‘sādhu, ayyaputta, maṃ sakaññeva gehaṃ paṭinehī’’ti vadantī –
过去,我曾对已出家的比丘
被人请求后,我上前供养了线。
其业果报,得广大果;
众多千万衣,于我涌现。
‘‘Ahaṃ pure pabbajitassa bhikkhuno, Suttaṃ adāsiṃ upasaṅkamma yācitā; Tassa vipāko vipulaphalūpalabbhati, Bahukā ca me uppajjare vatthakoṭiyo.
天宫遍覆繁花,悦意斑斓,男女围绕而承事;
我食我衣,资财丰饶,受用至今犹未竭。
‘‘Pupphābhikiṇṇaṃ ramitaṃ vimānaṃ, anekacittaṃ naranārisevitaṃ; Sāhaṃ bhuñjāmi ca pārupāmi ca, pahūtavittā na ca tāva khīyati.
“由彼业果异熟力,此处得生乐与喜;
贤子携我归人间,我当更修诸福德。”
‘‘Tasseva kammassa vipākamanvayā, sukhañca sātañca idhūpalabbhati; Sāhaṃ gantvā punadeva mānusaṃ, kāhāmi puññāni nayayyaputta ma’’nti. –
她说了这些偈颂。
Imā gāthā abhāsi.
341其中,“出家者、比丘”这句话,是出于对独觉佛的信心而说的。因为他已经把自己相续中的贪欲等烦恼毫无剩余地彻底出离、彻底断除,所以从究竟意义上说,他确实可以被称为“出家者”;又因为他已经彻底摧毁了烦恼,所以也可以被称为“比丘”。“线”是指棉线。“前往”是指来到我家。“被乞求”是指被乞食行所乞求;这里说的乞食行,就是以身表业为表现方式的乞求,正如“圣者们为了某个目的而站立,这就是圣者们的乞求”所说的那样。“其”是指那布施线的行为。“异熟广大果可获”是说:果报具有广大的果,能带来殊胜的利益、巨大的利益,如今能够获得并亲身体验。“众多”就是无数、很多。“衣堆”是指衣服的俱胝数,也就是许多百千种不同衣服的意思。
341. Tattha ‘‘pabbajitassa bhikkhuno’’ti idaṃ paccekabuddhaṃ saddhāya vuttaṃ. So hi kāmādimalānaṃ attano santānato anavasesato pabbājitattā pahīnattā paramatthato ‘‘pabbajito’’ti, bhinnakilesattā ‘‘bhikkhū’’ti ca vattabbataṃ arahati. Suttanti kappāsiyasuttaṃ. Upasaṅkammāti mayhaṃ gehaṃ upasaṅkamitvā. Yācitāti ‘‘uddissa ariyā tiṭṭhanti, esā ariyāna yācanā’’ti (jā. 1.7.59) evaṃ vuttāya kāyaviññattipayogasaṅkhātāya bhikkhācariyāya yācitā. Tassāti tassa suttadānassa. Vipāko vipulaphalūpalabbhatīti vipulaphalo uḷāraudayo mahāudayo vipāko etarahi upalabbhati paccanubhavīyati. Bahukāti anekā. Vatthakoṭiyoti vatthānaṃ koṭiyo, anekasatasahassapabhedāni vatthānīti attho.
342种种彩绘:就是用种种不同的彩绘工艺,或者用珍珠、摩尼等种种宝物装饰成的种种形色。男女所奉侍:被那些充当侍从的男女所侍奉。我享受:我享用那座天宫。我穿着:在许多俱胝件衣服中,随心所欲地穿上和下穿。财富丰裕:资财充裕,是大富者、大受用者。至今尚未耗尽:那些财富还没有耗尽,没有消减,没有穷尽。
342.Anekacittanti nānāvidhacittakammaṃ, anekehi vā muttāmaṇiādīhi ratanehi vicittarūpaṃ. Naranārisevitanti paricārakabhūtehi narehi nārīhi ca upasevitaṃ. Sāhaṃ bhuñjāmīti sā ahaṃ taṃ vimānaṃ paribhuñjāmi. Pārupāmīti anekāsu vatthakoṭīsu icchiticchitaṃ nivāsemi ceva paridahāmi ca. Pahūtavittāti pahūtavittūpakaraṇā mahaddhanā mahābhogā. Na ca tāva khīyatīti tañca vittaṃ na khīyati, na parikkhayaṃ pariyādānaṃ gacchati.
343因为正是随着那业果成熟:正是以布施线缕所成的福德业为缘、为条件,就在这座天宫里得到作为异熟而生的快乐,以及被称为可爱、甘美的乐受。再去人间:就是再次来到人间。我要修福:意思是“我要做那些能给我带来殊胜快乐的福德;或者说,我正是靠这些福业才得到这样的成就。”贤子,请带路:意思是“贤子,请引导我,带我到人间去。”
343.Tasseva kammassa vipākamanvayāti tasseva suttadānamayapuññakammassa anvayā paccayā hetubhāvena vipākabhūtaṃ sukhaṃ, iṭṭhamadhurasaṅkhātaṃ sātañca idha imasmiṃ vimāne upalabbhati. Gantvā punadeva mānusanti puna eva manussalokaṃ upagantvā. Kāhāmi puññānīti mayhaṃ sukhavisesanipphādakāni puññāni karissāmi, yesaṃ vā mayā ayaṃ sampatti laddhāti adhippāyo. Nayayyaputta manti, ayyaputta, maṃ manussalokaṃ naya, nehīti attho.
那位非人听了这话,因为心已经系在她身上,又出于怜悯,不愿意她离开,于是说道:
Taṃ sutvā so amanusso tassā paṭibaddhacittatāya anukampāya gamanaṃ anicchanto –
“你来到这里已经七百年了,
你将会在那里变得衰老,年迈。
你的那些亲人,也全都已经死了,
你从这里去到那里后将做什么呢?”
‘‘Satta tuvaṃ vassasatā idhāgatā, Jiṇṇā ca vuḍḍhā ca tahiṃ bhavissasi; Sabbeva te kālakatā ca ñātakā, Kiṃ tattha gantvāna ito karissasī’’ti. –
他说了一首偈颂。其中,“sattāti”是省略了格尾的表述,或者这里是用主格来代替从格。“vassasatā”就是从百年起算,意思是:你越过七百年之后来到这里,来到这座天宫,对你来说已经过了七百年。“你在那里将会衰老、年迈”:因为在这里,天界的时节和饮食滋养着你的身体,靠着业的威力,你在这么长的时间里一直保持着年轻的样子。可是从这里离开之后,由于业已经耗尽,再加上人界的时节和饮食的作用,你在人界就会变得衰老、年迈。为什么呢?“你的亲属全都已经命终”:因为漫长的岁月已经过去,你的亲属也全都死去了。所以,你从天界去往人界之后,又能做什么呢?不如把剩下的寿命也就在这里耗尽,就住在这里吧——这就是他的意思。
Gāthamāha. Tattha sattāti vibhattilopena niddeso, nissakke vā etaṃ paccattavacanaṃ. Vassasatāti vassasatato, sattahi vassasatehi uddhaṃ tuvaṃ idhāgatā imaṃ vimānaṃ āgatā, idhāgatāya tuyhaṃ satta vassasatāni hontīti attho. Jiṇṇā cavuḍḍhā ca tahiṃ bhavissasīti idha dibbehi utuāhārehi upathambhitattabhāvā kammānubhāvena ettakaṃ kālaṃ daharākāreneva ṭhitā. Ito pana gatā kammassa ca parikkhīṇattā manussānañca utuāhāravasena jarājiṇṇā vayovuḍḍhā ca tahiṃ manussaloke bhavissasi. Kinti? Sabbeva te kālakatā ca ñātakāti dīghassa addhuno gatattā tava ñātayopi sabbe eva matā, tasmā ito devalokato tattha manussalokaṃ gantvā kiṃ karissasi, avasesampi āyuñca idheva khepehi, idha vasāhīti adhippāyo.
他这样说之后,她不相信他的话,就又说道:
Evaṃ tena vuttā sā tassa vacanaṃ asaddahantī punadeva –
“我来此地已七年,已得享天界之乐;
郎君啊,我今欲重返人间,再修积功德。”
‘‘Satteva vassāni idhāgatāya me, dibbañca sukhañca samappitāya; Sāhaṃ gantvā punadeva mānusaṃ, kāhāmi puññāni nayayyaputta ma’’nti. –
说了这首偈。其中“我来到这里才仅仅七年”的意思是:圣子啊,我想我来这里才仅仅过了七年。她已沉浸在七百年天界的快乐中,即使过了那么长的时间也察觉不到,所以才这样说。
Gāthamāha. Tattha satteva vassāni idhāgatāya meti, ayyaputta, mayhaṃ idhāgatāya satteva vassāni maññe vītivattāni. Satta vassasatāni dibbasukhasamappitāya bahumpi kālaṃ gataṃ asallakkhentī evamāha.
她这样说完之后,那位天宫鬼就用种种方式教导她,说:“从现在起再过七天,你在那里就活不下去了。你母亲寄存、由我交给你的财物还在,你把它布施给沙门和婆罗门,然后发愿投生到这里来。”说完,他抓住她的手臂,把她带到村子中央,又说:“对别的人来到这里时,你也要劝他们:‘要尽自己的力量修功德。’”说完他就走了。因此说:
Evaṃ pana tāya vutto so vimānapeto nānappakāraṃ taṃ anusāsitvā ‘‘tvaṃ idāni sattāhato uttari tattha na jīvissasi, mātuyā te nikkhittaṃ mayā dinnaṃ dhanaṃ atthi, taṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ datvā idheva uppattiṃ patthehī’’ti vatvā taṃ bāhāyaṃ gahetvā gāmamajjhe ṭhapetvā ‘‘idhāgate aññepi jane ‘yathābalaṃ puññāni karothā’ti ovadeyyāsī’’ti vatvā gato. Tena vuttaṃ –
他强行抓住她的手臂,将那位虚弱至极的长老尼拽了回来;
又对来到这里的其他人说:你们也修功德吧,修了功德便能得到安乐。
‘‘So taṃ gahetvāna pasayha bāhāyaṃ, paccānayitvāna theriṃ sudubbalaṃ; Vajjesi ‘aññampi janaṃ idhāgataṃ, karotha puññāni sukhūpalabbhatī’’’ti.
这里,“他”指那位天宫天子。“她”指那个妇人。抓住手臂强行带走:意思是像强行把人拖走一样,抓住她的手臂。“又带回来”:意思是把她再次带回她出生和长大的村子。“长老尼”:指年迈、衰老的人。“极为虚弱”:因为年老体衰,所以非常虚弱。据说,她刚从那个天宫消失,立刻就变成了年老、衰朽、上了年纪、到了暮年、已经步入老境的人。“你应当劝告”:意思是你应当说。为了说明该怎么说,才接着讲了“还有其他人”等等。这段话的意思是:贤善的女子,你自己也要修福德;还有那些为了见你而来到这里的人,你也应当这样教导、这样劝告他们:“贤善的人们,就算头顶或衣服着了火,也可以先不管它,去修布施、持戒等功德。只要修了功德,就一定会得到功德所带来的快乐,这一点不用怀疑。”
Tattha soti so vimānapeto. Tanti taṃ itthiṃ. Gahetvāna pasayha bāhāyanti pasayha netā viya bāhāyaṃ taṃ gahetvā. Paccānayitvānāti tassā jātasaṃvuḍḍhagāmaṃ punadeva ānayitvā. Therinti thāvariṃ, jiṇṇaṃ vuḍḍhanti attho. Sudubbalanti jarājiṇṇatāya eva suṭṭhu dubbalaṃ. Sā kira tato vimānato apagamanasamanantarameva jiṇṇā vuḍḍhā mahallikā addhagatā vayoanuppattā ahosi. Vajjesīti vadeyyāsi. Vattabbavacanākārañca dassetuṃ ‘‘aññampi jana’’ntiādi vuttaṃ. Tassattho – bhadde, tvampi puññaṃ kareyyāsi, aññampi janaṃ idha tava dassanatthāya āgataṃ ‘‘bhadramukhā, ādittaṃ sīsaṃ vā celaṃ vā ajjhupekkhitvāpi dānasīlādīni puññāni karothāti, kate ca puññe ekaṃseneva tassa phalabhūtaṃ sukhaṃ upalabbhati, na ettha saṃsayo kātabbo’’ti vadeyyāsi ovadeyyāsīti.
她这样说完,等那人离开后,就前往自己亲戚住的地方,让亲戚们认出自己,接过他们交还给她的财物,拿来布施给沙门和婆罗门,又对每一个来到她跟前的人——
Evañca vatvā tasmiṃ gate sā itthī attano ñātakānaṃ vasanaṭṭhānaṃ gantvā tesaṃ attānaṃ jānāpetvā tehi niyyāditadhanaṃ gahetvā samaṇabrāhmaṇānaṃ dānaṃ dentī attano santikaṃ āgatāgatānaṃ –
“我曾亲眼看见:没有造作善业的人,饿鬼固然受苦,人类也同样如此;
做了能带来乐受的业之后,天人和人类这些众生就安住在快乐里。”
‘‘Diṭṭhā mayā akatena sādhunā, petā vihaññanti tatheva manussā; Kammañca katvā sukhavedanīyaṃ, devā manussā ca sukhe ṭhitā pajā’’ti. –
她以偈颂给出了教诫。
Gāthāya ovādamadāsi.
在这里,“未作”是指没有造作、自己没有积累。“善”是指善业,这是具格表示“如此状态之相”的用法。所谓“遭受痛苦”,就是陷入逼恼。所谓“能感乐受”,是指能带来快乐果报的福业。“安住于乐”就是立足于快乐。也有写成“因乐而增长”的读法,意思是依靠快乐而增长、繁荣。
这里的意思是:就像饿鬼一样,人们因为没做善业、做了恶业,被饥渴等逼迫,陷入苦恼,承受大苦——这是我亲眼所见的。而做了能感乐受的业,也就是做了善业、没做恶业,属于天和人的众生都安住在快乐中——这也是我亲眼所见、亲身证知的。因此,应当远远避开恶行,专心投入修福。
Tattha akatenāti anibbattitena attanā anupacitena. Sādhunāti kusalakammena, itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ. Vihaññantīti vighātaṃ āpajjanti. Sukhavedanīyanti sukhavipākaṃ puññakammaṃ. Sukhe ṭhitāti sukhe patiṭṭhitā. ‘‘Sukhedhitā’’ti vā pāṭho, sukhena abhivuḍḍhā phītāti attho. Ayañhettha adhippāyo – yathā petā tatheva manussā akatena kusalena, katena ca akusalena vihaññamānā khuppipāsādinā vighātaṃ āpajjantā mahādukkhaṃ anubhavantā diṭṭhā mayā. Sukhavedanīyaṃ pana kammaṃ katvā tena katena kusalakammena, akatena ca akusalakammena devamanussapariyāpannā pajā sukhe ṭhitā diṭṭhā mayā, attapaccakkhametaṃ, tasmā pāpaṃ dūratova parivajjentā puññakiriyāya yuttapayuttā hothāti.
她这样教诫之后,向沙门、婆罗门等作了七天大布施,到第七天死去,投生到三十三天。比丘们把这件事禀告世尊。世尊以这件事作为因由,为到场的众人说法,特别说明了向独觉佛布施有大果报、大利益。大众听了之后,远离了尘垢与悭吝,乐于布施等福德善行。
Evaṃ pana ovādaṃ dentī samaṇabrāhmaṇādīnaṃ sattāhaṃ mahādānaṃ pavattetvā sattame divase kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti. Bhikkhū taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi, visesato ca paccekabuddhesu pavattitadānassa mahapphalataṃ mahānisaṃsatañca pakāsesi. Taṃ sutvā mahājano vigatamalamacchero dānādipuññābhirato ahosīti.
12. 耳秃饿鬼事注释
12. Kaṇṇamuṇḍapetivatthuvaṇṇanā
“金阶板”这个说法,是世尊住在舍卫城时,因为羯那文荼女饿鬼而说的。据说在过去迦叶佛的时代,金毗罗城里有一位证得初果的男居士,和五百位男居士志趣相投,一起热衷于造园林、造桥、铺设经行道等善行。他建了一座僧团精舍,也常和那些男居士一起去精舍。他们的妻子也都成了女居士,彼此和睦,手里拿着花环、香料、涂香等,常常一起去精舍,路上常在园林厅堂等地方歇一歇再走。
Soṇṇasopānaphalakāti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante kaṇṇamuṇḍapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira kassapabuddhakāle kimilanagare aññataro upāsako sotāpanno pañcahi upāsakasatehi saddhiṃ samānacchando hutvā ārāmaropanasetubandhanacaṅkamanakaraṇādīsu puññakammesu pasuto hutvā viharanto saṅghassa vihāraṃ kāretvā tehi saddhiṃ kālena kālaṃ vihāraṃ gacchati. Tesaṃ bhariyāyopi upāsikā hutvā aññamaññaṃ samaggā mālāgandhavilepanādihatthā kālena kālaṃ vihāraṃ gacchantiyo antarāmagge ārāmasabhādīsu vissamitvā gacchanti.
有一天,几个赌徒聚在一间会堂里。那些女子在那里休息过后离开了,赌徒们看见她们容貌美丽,心里生起贪恋,又知道她们戒行和品行都很好,就议论起来:“谁能想办法让她们当中任何一个人破戒?”其中有一个人说:“我能。”他们就跟那个人打赌一千钱。那个人用尽各种办法。等那些女子来到会堂时,他弹起一把调好弦的七弦琴,发出悦耳的声音,用甜美的嗓音唱着与情欲有关的歌,就用这歌声让其中一位女子破了戒,使她成了邪淫的人,于是赢了那些赌徒一千钱。输掉一千钱的赌徒们去告诉那女子的丈夫。丈夫问那女子:“你是不是像那些男人说的那样?”她否认说:“我不知道有这样的事。”丈夫不相信,她就指着站在旁边的一只狗发誓说:“如果我做过那样的恶事,就让这只缺耳朵的黑狗,在每一生每一处都把我吃掉!”其余五百个女子明知那女子是邪淫的人,被追问“她到底有没有做过那样的恶事”时,却撒谎说:“我们不知道有这样的事。”还发誓说:“如果我们知道,愿我们生生世世都做她的女奴。”
Athekadivasaṃ katipayā dhuttā ekissā sabhāya sannisinnā tāsu tattha vissamitvā gatāsu tāsaṃ rūpasampattiṃ disvā paṭibaddhacittā hutvā tāsaṃ sīlācāraguṇasampannataṃ ñatvā kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ko etāsu ekissāpi sīlabhedaṃ kātuṃ samattho’’ti. Tattha aññataro ‘‘ahaṃ samattho’’ti āha. Te tena ‘‘sahassena abbhutaṃ karomā’’ti abbhutaṃ akaṃsu. So anekehi upāyehi vāyamamāno tāsu sabhaṃ āgatāsu sumuñcitaṃ sattatantiṃ madhurassaraṃ vīṇaṃ vādento madhureneva sarena kāmapaṭisaṃyuttagītāni gāyanto gītasaddena tāsu aññataraṃ itthiṃ sīlabhedaṃ pāpento aticāriniṃ katvā te dhutte sahassaṃ parājesi. Te sahassaparājitā tassā sāmikassa ārocesuṃ. Sāmiko taṃ pucchi – ‘‘kiṃ tvaṃ evarūpā, yathā te purisā avocu’’nti. Sā ‘‘nāhaṃ īdisaṃ jānāmī’’ti paṭikkhipitvā tasmiṃ asaddahante samīpe ṭhitaṃ sunakhaṃ dassetvā sapathaṃ akāsi ‘‘sace mayā tādisaṃ pāpakammaṃ kataṃ, ayaṃ chinnakaṇṇo kāḷasunakho tattha tattha bhave jātaṃ maṃ khādatū’’ti. Itarāpi pañcasatā itthiyo taṃ itthiṃ aticāriniṃ jānantī kiṃ ayaṃ tathārūpaṃ pāpaṃ akāsi, udāhu nākāsī’’ti coditā ‘‘na mayaṃ evarūpaṃ jānāmā’’ti musā vatvā ‘‘sace mayaṃ jānāma, bhave bhave etissāyeva dāsiyo bhaveyyāmā’’ti sapathaṃ akaṃsu.
那时,这个对丈夫不忠的女人因为那份悔恨,内心像被火焚烧一样,身体日渐消瘦,没过多久就死了。她投生到雪山之王中七座大湖中的一座——断耳湖的岸边,成了一个宫殿鬼女。在她宫殿旁边,出现了一座池塘,正好让她在那里承受业报。其余五百个女人死后,也凭着她们发誓的业力,投生成了她的女奴。她在那里,白天靠着过去所造善业的果报,享受天界的福报;到了半夜,被恶业的势力驱使,从床上起来,走到池塘边。到了那里,有一只像小象那么大的黑狗,样子极其可怕,耳朵缺了一块,牙齿又尖又长又硬,两只眼睛像一大片燃烧的木炭堆,舌头像连续不断的闪电聚在一起,爪子又硬又利,毛又粗又长,颜色难看。它从那里过来,把她扑倒在地,像是被极度的饥饿压倒一样,强行啃咬,把她吃得只剩下一副骨架,然后用牙齿叼起来扔进池塘,随即消失不见。她刚被扔进池塘,立刻就恢复原来的样子,登上宫殿,躺在自己的床上。而其余那些女人,则一直承受着做她女奴的痛苦。就这样,她们住在那里,已经过了五百五十年。
Atha sā aticārinī itthī teneva vippaṭisārena ḍayhamānahadayā sussitvā na cireneva kālaṃ katvā himavati pabbatarāje sattannaṃ mahāsarānaṃ aññatarassa kaṇṇamuṇḍadahassa tīre vimānapetī hutvā nibbatti. Vimānasāmantā cassā kammavipākānubhavanayoggā ekā pokkharaṇī nibbatti. Sesā ca pañcasatā itthiyo kālaṃ katvā sapathakammavasena tassāyeva dāsiyo hutvā nibbattiṃsu. Sā tattha pubbe katassa puññakammassa phalena divasabhāgaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā aḍḍharatte pāpakammabalasañcoditā sayanato uṭṭhahitvā pokkharaṇitīraṃ gacchati. Tattha gataṃ gajapotakappamāṇo eko kāḷasunakho bheravarūpo chinnakaṇṇo tikhiṇāyatakathinadāṭho suvipphulitakhadiraṅgārapuñjasadisanayano nirantarappavattavijjulatāsaṅghātasadisajivho kathinatikhiṇanakho kharāyatadubbaṇṇalomo tato āgantvā taṃ bhūmiyaṃ nipātetvā atisayajighacchābhibhūto viya pasayha khādanto aṭṭhisaṅkhalikamattaṃ katvā dantehi gahetvā pokkharaṇiyaṃ khipitvā antaradhāyati. Sā ca tattha pakkhittasamanantarameva pakatirūpadhārinī hutvā vimānaṃ abhiruyha sayane nipajjati. Itarā pana tassā dāsabyameva dukkhaṃ anubhavanti. Evaṃ tāsaṃ tattha vasantīnaṃ paññāsādhikāni pañca vassasatāni vītivattāni.
那时,这些天女虽然享受着天界的福报,却没有男子陪伴,心里生起了厌倦。那里有一条河,从迦ṇṇamuṇḍa湖流出,穿过山间的缝隙,汇入恒河。她们住的地方附近,有一片像园林一样的林野,长着结天界果实的芒果树和面包果树等,十分美丽。她们这样商量:来吧,我们把这些芒果扔进这条河里。也许有男子看到这果子,因为贪恋果子而来到这里,我们就能和他一起玩乐了。她们就这样做了。她们扔下的芒果,有的被苦行僧捡走,有的被林中修行者捡走,有的被乌鸦啄坏,有的卡在岸边。但有一颗芒果顺着恒河的水流,一路漂到了波罗奈。
Atha tāsaṃ purisehi vinā dibbasampattiṃ anubhavantīnaṃ ukkaṇṭhā ahesuṃ. Tattha ca kaṇṇamuṇḍadahato niggatā pabbatavivarena āgantvā gaṅgaṃ nadiṃ anupaviṭṭhā ekā nadī atthi. Tāsañca vasanaṭṭhānasamīpe eko dibbaphalehi ambarukkhehi panasalabujādīhi ca upasobhito ārāmasadiso araññappadeso atthi. Tā evaṃ samacintesuṃ – ‘‘handa, mayaṃ imāni ambaphalāni imissā nadiyā pakkhipissāma, appeva nāma imaṃ phalaṃ disvā phalalobhena kocideva puriso idhāgaccheyya, tena saddhiṃ ramissāmāti. Tā tathā akaṃsu. Tāhi pana pakkhittāni ambaphalāni kānici tāpasā gaṇhiṃsu, kānici vanacarakā, kānici kākā vilujjiṃsu, kānici tīre laggiṃsu. Ekaṃ pana gaṅgāya sotaṃ patvā anukkamena bārāṇasiṃ sampāpuṇi.
那时,波罗奈国王正在被铁网围住的恒河水中沐浴。这时,那颗芒果顺着水流漂来,渐渐漂到那里,卡在了铁网上。国王的侍从们看见这颗色泽、香气、味道都俱足的大天芒果,就把它呈给国王。国王取下一部分,为了试探,把它交给一个关在牢里、等着处死的盗贼吃。那人吃下后说:“大王,我从没吃过这样的东西,我想这大概是天芒果吧。”国王又给了他一块。他吃下后,皱纹和白发都消失了,容貌变得非常庄严好看,就像正处在青春年少一样。国王看到这情形,感到惊奇稀有,就亲自吃了那芒果,身体也获得了殊胜的变化,然后问人们:“这样的天芒果在哪里有?”人们这样说:“大王,听说在雪山王那里。” “那能不能把它们带来?” “大王,住在山林里的人知道。”
Tena ca samayena bārāṇasirājā lohajālaparikkhitte gaṅgājale nhāyati. Atha taṃ phalaṃ nadisotena vuyhamānaṃ anukkamena āgantvā lohajāle laggi. Taṃ vaṇṇagandharasasampannaṃ mahantaṃ dibbaṃ ambaphalaṃ disvā rājapurisā rañño upanesuṃ. Rājā tassa ekadesaṃ gahetvā vīmaṃsanatthāya ekassa bandhanāgāre ṭhapitassa vajjhacorassa khādituṃ adāsi. So taṃ khāditvā ‘‘deva, mayā evarūpaṃ na khāditapubbaṃ, dibbamidaṃ maññe ambaphala’’nti āha. Rājā punapi tassa ekaṃ khaṇḍaṃ adāsi. So taṃ khāditvā vigatavalitapalito ativiya manohararūpo yobbane ṭhito viya ahosi. Taṃ disvā rājā acchariyabbhutajāto taṃ ambaphalaṃ paribhuñjitvā sarīre visesaṃ labhitvā manusse pucchi – ‘‘kattha evarūpāni dibbaambaphalāni saṃvijjantī’’ti? Manussā evamāhaṃsu – ‘‘himavante kira, deva, pabbatarāje’’ti. ‘‘Sakkā pana tāni ānetu’’nti? ‘‘Vanacarakā, deva, jānantī’’ti.
国王把那些林中生活的人召来,把这件事告诉他们,和他们商量之后,给了被选中的那位林中生活者一千个金币,就把他派了出去,说:“去吧,快点替我把那个芒果带回来。”那人把一千个金币交给妻子儿女,带上路上的干粮,朝着恒河上游、断耳湖的方向走去。他走过了人走的道路,在离断耳湖还有六十由旬的地方,见到一位苦行者,就顺着那位苦行者指的路往前走;又走了三十由旬,见到另一位苦行者,又顺着那人指的路往前走;再走十五由旬,又见到一位苦行者,就把自己来这里的原因告诉了他。那位苦行者指点他说:“从这里开始,别走这条大恒河,沿着这条小河逆流而上。等你看到山间的裂缝时,就在夜里拿着火把进去。这条河夜里不流动,所以那时候你走起来方便。再走几由旬,你就会看到那些芒果树了。”他照这样做了,在太阳升起的时候,来到了一座极其悦意的芒果园。那里,各种宝石放出的光芒照亮了地面,一棵棵树的枝条被果实压得垂下来,形成一片浓荫,还有各种鸟群在鸣叫。
Rājā vanacarake pakkosāpetvā tesaṃ tamatthaṃ ācikkhitvā tehi sammantetvā dinnassa ekassa vanacarakassa sahassaṃ datvā taṃ vissajjesi – ‘‘gaccha , sīghaṃ taṃ me ambaphalaṃ ānehī’’ti. So taṃ kahāpaṇasahassaṃ puttadārassa datvā pātheyyaṃ gahetvā paṭigaṅgaṃ kaṇṇamuṇḍadahābhimukho gantvā manussapathaṃ atikkamitvā kaṇṇamuṇḍadahato oraṃ saṭṭhiyojanappamāṇe padese ekaṃ tāpasaṃ disvā tena ācikkhitamaggena gacchanto puna tiṃsayojanappamāṇe padese ekaṃ tāpasaṃ disvā, tena ācikkhitamaggena gacchanto puna pannarasayojanappamāṇe ṭhāne aññaṃ tāpasaṃ disvā, tassa attano āgamanakāraṇaṃ kathesi. Tāpaso taṃ anusāsi – ‘‘ito paṭṭhāya imaṃ mahāgaṅgaṃ pahāya imaṃ khuddakanadiṃ nissāya paṭisotaṃ gacchanto yadā pabbatavivaraṃ passasi, tadā rattiyaṃ ukkaṃ gahetvā paviseyyāsi. Ayañca nadī rattiyaṃ nappavattati, tena te gamanayoggā hoti, katipayayojanātikkamena te ambe passissasī’’ti. So tathā katvā udayante sūriye vividharatanaraṃsijālapajjotitabhūmibhāgaṃ phalabhārāvanatasākhāvitānatarugaṇopasobhitaṃ nānāvidhavihaṅgagaṇūpakūjitaṃ ativiya manoharaṃ ambavanaṃ sampāpuṇi.
这时,那些非人女子远远看见他走来,就冲上前去,争着喊:“这是我的,这是我的!”可是这个人过去没有造下能让他和她们一起享受天界福报的善业,所以一看到她们就吓得大叫逃跑,一路辗转到了波罗奈,把这件事报告给国王。国王听了以后,很想见见那些女子,也想尝尝那些芒果,就把国事交给大臣们,借口去打猎,佩好弓箭,系上剑,只带了几个人随行,沿着那个林居者指的路走去。走了几由旬之后,他把随从留在那里,只带着那个林居者继续走;后来又让那个林居者也回去,自己在太阳升起时进入了芒果园。那些非人女子看到他,就像看到刚出生的天子一样,迎上前去,认出他是国王后,心里生起深厚的爱敬,恭敬地为他沐浴,用天衣、饰物、花鬘、香料和涂香把他打扮得整整齐齐,请他登上宫殿,用种种上等美味的天食供养他,随他的心意在一旁侍奉。
Atha naṃ tā amanussitthiyo dūratova āgacchantaṃ disvā ‘‘esa mama pariggaho, esa mama pariggaho’’ti upadhāviṃsu. So pana tāhi saddhiṃ tattha dibbasampattiṃ anubhavituṃ yoggassa puññakammassa akatattā tā disvāva bhīto viravanto palāyitvā anukkamena bārāṇasiṃ patvā taṃ pavattiṃ rañño ārocesi. Rājā taṃ sutvā tā itthiyo daṭṭhuṃ ambaphalāni ca paribhuñjituṃ sañjātābhilāso rajjabhāraṃ amaccesu āropetvā migavāpadesena sannaddhadhanukalāpo khaggaṃ bandhitvā katipayamanussaparivāro teneva vanacarakena dassitamaggena gantvā katipayayojanantare ṭhāne manussepi ṭhapetvā vanacarakameva gahetvā anukkamena gantvā tampi tato nivattāpetvā udayante divākare ambavanaṃ pāvisi. Atha naṃ tā itthiyo abhinavauppannamiva devaputtaṃ disvā paccuggantvā ‘‘rājā’’ti ñatvā sañjātasinehabahumānā sakkaccaṃ nhāpetvā dibbehi vatthālaṅkāramālāgandhavilepanehi sumaṇḍitapasādhitaṃ katvā vimānaṃ āropetvā nānaggarasaṃ dibbabhojanaṃ bhojetvā tassa icchānurūpaṃ payirupāsiṃsu.
过了整整一百五十年后,有一天半夜,国王起身坐着,看见那个犯邪淫的女鬼正朝池塘岸边走去,心里犯疑:“这么晚了,她到底去干什么?”就想弄个明白,悄悄跟了上去。到了那里,看见她正被一只狗啃咬,不明白这是怎么回事,又观察了三天,心想:“这只狗一定是她的冤家对头。”于是用锋利的箭把狗射死,又痛打那个女人,把她浸入池塘里。看到她恢复了原来的容貌时,便说出以下的偈颂——
Atha diyaḍḍhavassasate atikkante rājā aḍḍharattisamaye uṭṭhahitvā nisinno taṃ aticāriniṃ petiṃ pokkharaṇitīraṃ gacchantiṃ disvā ‘‘kiṃ nu kho esā imāya velāya gacchatī’’ti vīmaṃsitukāmo anubandhi. Atha naṃ tattha gataṃ sunakhena khajjamānaṃ disvā ‘‘kiṃ nu kho ida’’nti ajānanto tayo ca divase vīmaṃsitvā ‘‘eso etissā paccāmitto bhavissatī’’ti nisitena usunā vijjhitvā jīvitā voropetvā tañca itthiṃ pothetvā pokkharaṇiṃ otāretvā paṭiladdhapurimarūpaṃ disvā –
金阶踏板,金沙铺地;
彼处有香睡莲,妙香清净,悦可人意。
‘‘Soṇṇasopānaphalakā , soṇṇavālukasanthatā; Tattha sogandhiyā vaggū, sucigandhā manoramā.
349第349段没有可翻译的巴利文内容。
349.
被各种树木覆盖,弥漫着各种香气;
各种莲花覆盖着,白莲也遍布其中。
‘‘Nānārukkhehi sañchannā, nānāgandhasameritā; Nānāpadumasañchannā, puṇḍarīkasamotatā.
芬芳的香气随风四处飘散,宜人的花香被微风吹拂着;
天鹅和苍鹭一起鸣叫,还有鸳鸯婉转啼唱。
‘‘Surabhiṃ sampavāyanti, manuññā māluteritā; Haṃsakoñcābhirudā ca, cakkavakkābhikūjitā.
充满各种鸟群,伴随着各种鸟鸣声。
树木带着各种不同的果实,森林里开着各种不同的花。
‘‘Nānādijagaṇākiṇṇā, nānāsaragaṇāyutā; Nānāphaladharā rukkhā, nānāpupphadharā vanā.
人间没有哪座城像这座城这样。
你的高楼很多,都是黄金和白银造的;
它们璀璨闪耀,光明遍照四方;
‘‘Na manussesu īdisaṃ, nagaraṃ yādisaṃ idaṃ; Pāsādā bahukā tuyhaṃ, sovaṇṇarūpiyāmayā; Daddallamānā ābhenti, samantā caturo disā.
汝有五百侍女,皆为汝之侍从;
佩螺贝臂钏,饰以黄金璎珞。
‘‘Pañca dāsisatā tuyhaṃ, yā temā paricārikā; Tā kambukāyūradharā, kañcanāveḷabhūsitā.
你有很多金银打造的坐具。
覆盖着香蕉叶与鹿皮、铺着长毛毯的坐具。
‘‘Pallaṅkā bahukā tuyhaṃ, sovaṇṇarūpiyāmayā; Kadalimigasañchannā, sajjā gonakasanthatā.
你住的地方,一切欲乐都圆满具足;
到了半夜时分,你就起身离开。
‘‘Yattha tuvaṃ vāsūpagatā, sabbakāmasamiddhinī; Sampattāyaḍḍharattāya, tato uṭṭhāya gacchasi.
到了园林之后,在莲花池四周;
你站在它的岸边,那里青草翠绿,令人喜爱,景色优美。
‘‘Uyyānabhūmiṃ gantvāna, pokkharaññā samantato; Tassā tīre tuvaṃ ṭhāsi, harite saddale subhe.
从那以后,那只断耳狗就啃食你身上的各个肢体;
当你被啃食之后,就变成了一副骨架;
你沉进池塘里,身体就又像从前一样了。
‘‘Tato te kaṇṇamuṇḍo sunakho, aṅgamaṅgāni khādati; Yadā ca khāyitā āsi, aṭṭhisaṅkhalikā katā; Ogāhasi pokkharaṇiṃ, hoti kāyo yathā pure.
从那以后,你四肢健全,长得非常漂亮,让人看了就喜欢。
披上衣服,来到我面前。
‘‘Tato tvaṃ aṅgapaccaṅgī, sucāru piyadassanā; Vatthena pārupitvāna, āyāsi mama santikaṃ.
“你到底用身体、言语和心意,造了什么恶行?
你的那只残耳狗是因为什么业的果报?
它啃咬肢节。”
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kissakammavipākena, kaṇṇamuṇḍo sunakho tava; Aṅgamaṅgāni khādatī’’ti. –
他用十二首偈颂问她过去的经历。
Dvādasahi gāthāhi taṃ tassa pavattiṃ paṭipucchi.
348在那里,所谓“金色阶梯的踏板”,就是用黄金做成的楼梯踏板。所谓“为金色沙所铺”,就是四周全都铺满了黄金做成的沙子。所谓“在那里”,是指在池塘里。所谓“白睡莲”,就是芳香的白睡莲。所谓“美丽”,就是美好、悦目。所谓“香气清净”,就是香气令人愉悦。
348. Tattha soṇṇasopānaphalakāti suvaṇṇamayasopānaphalakā. Soṇṇavālukasanthatāti samantato suvaṇṇamayāhi vālukāhi santhatā. Tatthāti pokkharaṇiyaṃ. Sogandhiyāti sogandhikā. Vaggūti sundarā rucirā. Sucigandhāti manuññagandhā.
349被种种香气吹拂:因为各种芬芳的香气,香风从四周吹来。被种种莲花覆盖:水面被各种红色莲花覆盖。白莲遍布:也被白色莲花散布。
349.Nānāgandhasameritāti nānāvidhasurabhigandhavasena gandhavāyunā samantato eritā. Nānāpadumasañchannāti nānāvidharattapadumasañchāditasalilatalā. Puṇḍarīkasamotatāti setapadumehi ca samokiṇṇā.
350完全散发着芬芳:意思是这个池塘确实弥漫着美妙的香气。被天鹅和苍鹭的鸣叫声所遍满:指被天鹅和苍鹭的叫声所响彻。
350.Surabhiṃ sampavāyantīti sammadeva sugandhaṃ vāyati pokkharaṇīti adhippāyo. Haṃsakoñcābhirudāti haṃsehi ca koñcehi ca abhināditā.
351被各种鸟群所充满:就是被各种鸟群所充满。与各种鸣禽聚集在一起:就是与各种鸟类鸣叫的群体相结合。结各种果实:就是结出各种果实,因为树木在任何时候都因种种果实的重负而枝条低垂。各种花林:意思是种种散发芬芳花朵的树林。这里是因为语法性别的颠倒,才说成“林”。
351.Nānādijagaṇākiṇṇāti nānādijagaṇākiṇṇā. Nānāsaragaṇāyutāti nānāvidhavihaṅgamābhirudasamūhayuttā. Nānāphaladharāti nānāvidhaphaladhārino sabbakālaṃ vividhaphalabhāranamitasākhattā. Nānāpupphadharā vanāti nānāvidhasurabhikusumadāyikāni vanānīti attho. Liṅgavipallāsena hi ‘‘vanā’’ti vuttaṃ.
352在人间没有像这样的城。意思是:像你这样的城,在人间不存在,在人的世界里找不到。银所成:就是用银做成的。闪耀:极其明亮地发光。照耀:让四周显得美丽。四周四个方向:指周围的所有四个方向。
352.Na manussesu īdisaṃ nagaranti yādisaṃ tava idaṃ nagaraṃ, īdisaṃ manussesu natthi, manussaloke na upalabbhatīti attho. Rūpiyamayāti rajatamayā. Daddallamānāti ativiya virocamānā. Ābhentīti sobhayanti. Samantā caturo disāti samantato catassopi disāyo.
353Yā temā 的意思是“这些是你的吗”。Paricārikā 就是侍从。Tā 指那些侍女。Kambukāyūradharā 的意思是装饰着螺贝手镯和臂钏。Kañcanāveḷabhūsitā 的意思是装饰着金制的头饰。
353.Yā temāti yā te imā. Paricārikāti veyyāvaccakāriniyo. Tāti tā paricārikāyo. Kambukāyūradharāti saṅkhavalayakāyūravibhūsitā. Kañcanāveḷabhūsitāti suvaṇṇavaṭaṃsakasamalaṅkatakesahatthā.
354迦达利鹿皮覆盖,意思是铺上迦达利鹿皮来坐卧。萨迦,意思是铺设妥当,适合躺卧。贡那迦敷具,意思是用长毛的科迦瓦毯铺成。
354.Kadalimigasañchannāti kadalimigacammapaccattharaṇatthatā. Sajjāti sajjitā sayituṃ yuttarūpā. Gonakasanthatāti dīghalomakena kojavena santhatā.
355“Yattha”是指“在哪张床座上”。“Vāsūpagatā”是指“已经住下”,也就是“已经躺下”。“Sampattāyaḍḍharattāya”是指“当半夜到来时”。“Tato”是指“从那张床座上”。
355.Yatthāti yasmiṃ pallaṅke. Vāsūpagatāti vāsaṃ upagatā, sayitāti attho. Sampattāyaḍḍharattāyāti aḍḍharattiyā upagatāya. Tatoti pallaṅkato.
356“Pokkharaññā”是“池塘的”(属格)。“Harite”是绿色的。“Saddale”是长满嫩草的。“Subhe”是清净的;或者这是对她的称呼。整句的连接是:“Bhadde,你走到那池塘岸边——那岸边四周青绿、长满嫩草——你到了之后,就站在那里。”“ṭhāsi tiṭṭhasīti”是“你站了;你站着”的解释。
356.Pokkharaññāti pokkharaṇiyā. Hariteti nīle. Saddaleti taruṇatiṇasañchanne. Subheti suddhe. Subheti vā tassā ālapanaṃ. Bhadde, samantato harite saddale tassā pokkharaṇiyā tīre tvaṃ gantvāna ṭhāsi tiṭṭhasīti yojanā.
357Kaṇṇamuṇḍo 就是耳朵被割掉、耳朵被砍去的人。Khāyitā āsī 就是被啃食了。Aṭṭhisaṅkhalikā katā 就是被弄成只剩一副骨架。Yathā pure 就是像被狗啃食之前那样。
357.Kaṇṇamuṇḍoti khaṇḍitakaṇṇo chinnakaṇṇo. Khāyitā āsīti khāditā ahosi. Aṭṭhisaṅkhalikā katāti aṭṭhisaṅkhalikamattā katā. Yathā pureti sunakhena khādanato pubbe viya.
358从进入池塘之后。大小肢体圆满具足。极为优美迷人。相貌端严可亲。你到来。
358.Tatoti pokkharaṇiṃ ogāhanato pacchā. Aṅgapaccaṅgīti paripuṇṇasabbaṅgapaccaṅgavatī. Sucārūti suṭṭhu manoramā. Piyadassanāti dassanīyā. Āyāsīti āgacchasi.
国王这样问了她之后,那个女饿鬼就从最开始讲起,把自己的遭遇说给他听——
Evaṃ tena raññā pucchitā sā petī ādito paṭṭhāya attano pavattiṃ tassa kathentī –
金毗罗城的居士啊,你曾是一位有信仰的在家弟子;
我曾是他的妻子,没有道德,行为不端。
‘‘Kimilāyaṃ gahapati, saddho āsi upāsako; Tassāhaṃ bhariyā āsiṃ, dussīlā aticārinī.
当我行为越轨时,丈夫这样对我说:
‘你对我越轨,这是不合适的。’
‘‘So maṃ aticaramānāya, sāmiko etadabravi; ‘Netaṃ taṃ channaṃ patirūpaṃ, yaṃ tvaṃ aticarāsi maṃ’.
我竟然发了那么可怕的誓言,还说了假话;
我没有对你以身或心越轨。
‘‘Sāhaṃ ghorañca sapathaṃ, musāvādañca bhāsisaṃ; ‘Nāhaṃ taṃ aticarāmi, kāyena uda cetasā.
“如果我以身体或心对你有所越轨,
愿这只耳朵残缺的狗啃食我的各个肢节。”
‘‘‘Sacāhaṃ taṃ aticarāmi, kāyena uda cetasā; Kaṇṇamuṇḍoyaṃ sunakho, aṅgamaṅgāni khādatu’.
那个业的果报,还有妄语的果报,这两者……
我确实亲身领受了整整七百年。
缺耳的狗在啃咬各个肢体。接着说了五首偈颂。
‘‘Tassa kammassa vipākaṃ, musāvādassa cūbhayaṃ; Satteva vassasatāni, anubhūtaṃ yato hi me; Kaṇṇamuṇḍo ca sunakho, aṅgamaṅgāni khādatī’’ti. – pañca gāthā āha;
360-1这里,“咖弥喇”是指一座叫咖弥喇的城市。“越轨者”:妻子越过丈夫去行事,就被称为“越轨者”。正当我越轨时,那位丈夫对我说了这些话——要这样连接理解。“这不合适”等语,是在说明所说的情形。其中,“这不合适”就是不合宜。“不恰当”是它的同义词。“Yaṃ”是指向那个动作。“Aticarāsi”就是“你越轨”,或者这是另一种读法。你对我越轨,对于那种越轨行为,这不合适、这不恰当——这就是意思。
360-1. Tattha kimilāyanti evaṃnāmake nagare. Aticārinīti bhariyā hi patiṃ atikkamma caraṇato ‘‘aticārinī’’ti vuccati. Aticaramānāya mayi so sāmiko maṃ etadabravīti yojanā. Netaṃ channantiādi vuttākāradassanaṃ. Tattha netaṃ channanti na etaṃ yuttaṃ. Na patirūpanti tasseva vevacanaṃ. Yanti kiriyāparāmasanaṃ. Aticarāsīti aticarasi, ayameva vā pāṭho. Yaṃ maṃ tvaṃ aticarasi, tattha yaṃ aticaraṇaṃ, netaṃ channaṃ netaṃ patirūpanti attho.
362-4“可怕的”是指残酷。“誓言”是指诅咒。“我说了”是指我曾这样说。“如果我”是指假如我。“你”是指你。“那业”是指那恶业,也就是破戒的行为。“以及妄语的”是指说了“我没有对你越轨”这种妄语。“两者”是指这两者的果报。“已领受”是指正被我领受,这就是它的意思。“从……之中”是指从那种恶业之中。
362-4.Ghoranti dāruṇaṃ. Sapathanti sapanaṃ. Bhāsisanti abhāsiṃ. Sacāhanti sace ahaṃ. Tanti tvaṃ. Tassa kammassāti tassa pāpakammassa dussīlyakammassa. Musāvādassa cāti ‘‘nāhaṃ taṃ aticarāmī’’ti vuttamusāvādassa ca. Ubhayanti ubhayassa vipākaṃ. Anubhūtanti anubhūyamānaṃ mayāti attho. Yatoti yato pāpakammato.
她这样说完之后,赞叹那位天神对自己所作的帮助,便说出以下偈颂:
Evañca pana vatvā tena attano kataṃ upakāraṃ kittentī –
大王,您帮了我很多,是为了我的利益才来到这里。
我已经彻底摆脱了那个削耳朵的家伙,没有忧愁,也没有任何恐惧。
‘‘Tvañca deva bahukāro, atthāya me idhāgato; Sumuttāhaṃ kaṇṇamuṇḍassa, asokā akutobhayā.
“天神啊,我向您合掌礼敬,向您恳求;
享用吧,天神,这些不是人间所有的欲乐,和我一起尽情欢乐吧。”
‘‘Tāhaṃ deva namassāmi, yācāmi pañjalīkatā; Bhuñja amānuse kāme, rama deva mayā sahā’’ti. –
她说了两首偈颂。其中,“天神”是在称呼国王。“迦那蒙达的”是指从迦那蒙达那里。这里用的是表示来源的属格。那时,国王因为住在这里而心生厌离,便表明了自己想要离开的打算。女鬼听了之后,心已系在国王身上,就恳求他留在这里,说了“因此,天神啊,我礼敬你”这首偈颂。
Dve gāthā āha. Tattha devāti rājānaṃ ālapati. Kaṇṇamuṇḍassāti kaṇṇamuṇḍato. Nissakke hi idaṃ sāmivacanaṃ. Atha rājā tattha vāsena nibbinnamānaso gamanajjhāsayaṃ pakāsesi. Taṃ sutvā petī rañño paṭibaddhacittā tatthevassa vāsaṃ yācantī ‘‘tāhaṃ, deva, namassāmī’’ti gāthamāha.
这时,国王一心想要去城,便表明了自己的心意——
Puna rājā ekaṃsena nagaraṃ gantukāmova hutvā attano ajjhāsayaṃ pavedento –
“我已经享用了非人的欲乐,也和你一起欢愉过;
幸运的姑娘啊,我这样恳求你:请快点把我送回去。”
‘‘Bhuttā amānusā kāmā, ramitomhi tayā saha; Tāhaṃ subhage yācāmi, khippaṃ paṭinayāhi ma’’nti. –
他诵出Osāna这首偈颂。其中,tāhaṃ就是taṃ ahaṃ,即“那个我”。“subhage”指具备幸运特质的(女子)。“paṭinayāhi maṃ”意思是:请把我送回我的城里去。其余部分在各处都很明白。
Osānagāthamāha. Tattha tāhanti taṃ ahaṃ. Subhageti subhagayutte. Paṭinayāhi manti mayhaṃ nagarameva maṃ paṭinehi. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva.
那时,那位天女听了国王的话,无法忍受分离,因为悲伤折磨而心神昏乱,身体颤抖。她用种种办法恳求,也没能把他留在那里,于是带着许多珍贵的宝物,把国王送回城里,让他登上宫殿,然后哭泣哀叹,回到了自己住的地方。国王看到这些之后,生起了强烈的警醒,做了布施等善业,最终投生到了天界。后来,当我们的世尊已出现于世间、转起殊胜法轮,并渐次住在舍卫城时,有一天,具寿大目犍连在山中游行时,看见那位妇人和她的眷属,就问她过去造了什么业。她从最初开始,把一切都告诉了长老。长老为她们说法。长老把这件事禀告了世尊。世尊以这件事作为因缘,为在场的大众说法。大众生起了警醒,远离恶行,做了布施等善业,最终投生到了天界。
Atha sā vimānapetī rañño vacanaṃ sutvā viyogaṃ asahamānā sokāturatāya byākulahadayā vedhamānasarīrā nānāvidhehi upāyehi āyācitvāpi taṃ tattha vāsetuṃ asakkontī bahūhi mahārahehi ratanehi saddhiṃ rājānaṃ nagaraṃ netvā pāsādaṃ āropetvā kanditvā paridevitvā attano vasanaṭṭhānameva gatā. Rājā pana taṃ disvā sañjātasaṃvego dānādīni puññakammāni katvā saggaparāyaṇo ahosi. Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena sāvatthiyaṃ viharante ekadivasaṃ āyasmā mahāmoggallāno pabbatacārikaṃ caramāno taṃ itthiṃ saparivāraṃ disvā tāya katakammaṃ pucchi. Sā ādito paṭṭhāya sabbaṃ therassa kathesi. Thero tāsaṃ dhammaṃ desesi. Taṃ pavattiṃ thero bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Mahājano paṭiladdhasaṃvego pāpato oramitvā dānādīni puññakammāni katvā saggaparāyaṇo ahosīti.