第2品 伍巴利品·7. 财护长者饿鬼事注释
2. 伍跋利品义注 · 131 段
7. 财护长者饿鬼事注释
7. Dhanapālaseṭṭhipetavatthuvaṇṇanā
“裸身、容貌丑陋”,这句话是世尊住在祇园精舍时,针对财护饿鬼说的。据说,在佛陀还没有出现于世的时候,般那国的伊罗叉城里,有一位名叫财护的长者,他不信佛法、没有敬信之心、悭吝成性,还持着“没有因果”的邪见。他的所作所为,从经典本身就能看出来。他死后,投生到沙漠旷野里,成了饿鬼。他的身体有棕榈树干那么大,皮肤外翻粗糙,头发丑陋吓人,容貌难看,极其丑陋,令人见了就害怕作呕。整整五十五年里,他连一粒米饭、一滴水都得不到,喉咙、嘴唇、舌头都干得焦裂,被饥渴压得受不了,到处游荡。
Naggo dubbaṇṇarūposīti idaṃ satthari jetavane viharante dhanapālapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Anuppanne kira buddhe paṇṇaraṭṭhe erakacchanagare dhanapālako nāma seṭṭhi ahosi assaddho appasanno kadariyo natthikadiṭṭhiko. Tassa kiriyā pāḷito eva viññāyati. So kālaṃ katvā marukantāre peto hutvā nibbatti. Tassa tālakkhandhappamāṇo kāyo ahosi, samuṭṭhitacchavi pharuso, virūpakeso, bhayānako, dubbaṇṇo ativiya virūpo bībhacchadassano. So pañcapaṇṇāsa vassāni bhattasitthaṃ vā udakabinduṃ vā alabhanto visukkhakaṇṭhoṭṭhajivho jighacchāpipāsābhibhūto ito cito ca paribbhamati.
那时,我们的世尊出现在世间,转动了殊胜的法轮之后,次第住于舍卫城。舍卫城的商人们装了大约五百辆车货物,前往北方商道,卖掉货物后,把换来的货物装上车,正在返回途中。傍晚时分,他们来到一条干涸的河床,在那里卸下车驾,准备过夜。这时,那个饿鬼被极度干渴所逼,为了找水来到这里,却连一滴水都得不到。他彻底绝望,像被砍断根的棕榈树一样,断足倒地。商人们看见他,便——
Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena sāvatthiyaṃ viharante sāvatthivāsino vāṇijā pañcamattāni sakaṭasatāni bhaṇḍassa pūretvā uttarāpathaṃ gantvā bhaṇḍaṃ vikkiṇitvā paṭiladdhabhaṇḍaṃ sakaṭesu āropetvā paṭinivattamānā sāyanhasamaye aññataraṃ sukkhanadiṃ pāpuṇitvā tattha yānaṃ muñcitvā rattiyaṃ vāsaṃ kappesuṃ. Atha so peto pipāsābhibhūto pānīyassatthāya āgantvā tattha bindumattampi pānīyaṃ alabhitvā vigatāso chinnamūlo viya tālo chinnapādo pati. Taṃ disvā vāṇijā –
“你光着身子,模样难看,瘦得筋脉都露了出来;
肋骨一根根凸出来,瘦得只剩皮包骨,贤友啊,你到底是谁?”
‘‘Naggo dubbaṇṇarūposi, kiso dhamanisanthato; Upphāsuliko kisiko, ko nu tvamasi mārisā’’ti. –
他们用这首偈颂来问。接着,那个饿鬼……
Imāya gāthāya pucchiṃsu. Tato peto –
“尊者,我是饿鬼,悲惨不幸,属阎罗世界者。
造了恶业,就从这里死后投生到饿鬼界。”
‘‘Ahaṃ bhadante petomhi, duggato yamalokiko; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gato’’ti. –
他们表明了自己的身份之后,又被他们问及:
Attānaṃ āvikatvā puna tehi –
“你到底是用身体、言语还是心意,造下了什么恶业?
你是因为造了什么业,才在死后从人间投生到饿鬼界?”
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gato’’ti. –
他被问到“你造了什么业”之后,就从自己过去受生的地方开始说起,讲出自己过去、现在和未来的经历,并借此给他们教导:
Katakammaṃ pucchito pubbe nibbattaṭṭhānato paṭṭhāya atītaṃ paccuppannaṃ anāgatañca attano pavattiṃ dassento tesañca ovādaṃ dento –
有一座叫般那的城市,以“伊罗叉”闻名。
在那里,过去世我曾是长者,人们称我为财护。
‘‘Nagaraṃ atthi paṇṇānaṃ, erakacchanti vissutaṃ; Tattha seṭṭhi pure āsiṃ, dhanapāloti maṃ vidū.
我曾经有八十车黄金。
我有很多黄金,还有很多珍珠和琉璃。
‘‘Asīti sakaṭavāhānaṃ, hiraññassa ahosi me; Pahūtaṃ me jātarūpaṃ, muttā veḷuriyā bahū.
纵我拥有大财富,布施于我从不可爱;
我闭门而食,莫令乞者见我。
‘‘Tāva mahaddhanassāpi, na me dātuṃ piyaṃ ahu; Pidahitvā dvāraṃ bhuñjiṃ, mā maṃ yācanakāddasuṃ.
昔我无信复悭吝,性鄙好讥骂;
诸行布施修善者,我曾阻挠众多人。
‘‘Assaddho maccharī cāsiṃ, kadariyo paribhāsako; Dadantānaṃ karontānaṃ, vārayissaṃ bahū jane.
布施并无果报,自制又从何而有果报?
莲花池、饮水井,还有种下的园林;
我还摧毁了施水亭,以及难行处的渡口。
‘‘Vipāko natthi dānassa, saṃyamassa kuto phalaṃ; Pokkharaññodapānāni, ārāmāni ca ropite; Papāyo ca vināsesiṃ, dugge saṅkamanāni ca.
我没做过任何善事,只造了恶业,死后就从那里离开了;
投生到饿鬼界,被饥渴所折磨。
‘‘Svāhaṃ akatakalyāṇo, katapāpo tato cuto; Upapanno pettivisayaṃ, khuppipāsasamappito.
从我死去到现在,已经过了五十五年。
我不记得曾用过食物,也不记得曾饮过水。
‘‘Pañcapaṇṇāsa vassāni, yato kālaṅkato ahaṃ; Nābhijānāmi bhuttaṃ vā, pītaṃ vā pana pāniyaṃ.
凡约束即是毁灭,凡毁灭即是约束;
据说饿鬼们知道:凡是克制,那就是毁灭。
‘‘Yo saṃyamo so vināso, yo vināso so saṃyamo; Petā hi kira jānanti, yo saṃyamo so vināso.
往昔我本自制者,未曾布施众财物;
可施之物现前时,未为自身作洲渚。
我后来懊悔,亲历自己造业的果报。
‘‘Ahaṃ pure saṃyamissaṃ, nādāsiṃ bahuke dhane; Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano; Svāhaṃ pacchānutappāmi, attakammaphalūpago.
再过四个月,我就会寿尽。
我将堕入那纯粹是苦、极其恐怖的地狱。
‘‘Uddhaṃ catūhi māsehi, kālakiriyā bhavissati; Ekantakaṭukaṃ ghoraṃ, nirayaṃ papatissahaṃ.
它有四个角、四道门,各部分划分得清清楚楚,尺寸也恰到好处。
四周被铁墙围住,上面用铁板盖得严严实实。
‘‘Catukkaṇṇaṃ catudvāraṃ, vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ; Ayopākārapariyantaṃ, ayasā paṭikujjitaṃ.
彼之地狱铁地,以火力炽燃相应;
遍及周围百由旬,恒常而住。
‘‘Tassa ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā; Samantā yojanasataṃ, pharitvā tiṭṭhati sabbadā.
在那里,我将在长久的时间里感受着苦受;
这是恶业的果报,所以我极度悲伤。
‘‘Tatthāhaṃ dīghamaddhānaṃ, dukkhaṃ vedissa vedanaṃ; Phalaṃ pāpassa kammassa, tasmā socāmahaṃ bhusaṃ.
我或说彼为你们的吉祥:凡聚集于此的各位。
不要造作恶业,无论是公开做还是暗中做。
‘‘Taṃ vā vadāmi bhaddaṃ vo, yāvantettha samāgatā; Mākattha pāpakaṃ kammaṃ, āvi vā yadi vā raho.
如果你们将要造作,或者正在造作那种恶业,
你们就算飞逃,也逃不掉苦。
‘‘Sace taṃ pāpakaṃ kammaṃ, karissatha karotha vā; Na vo dukkhā pamutyatthi, uppaccāpi palāyataṃ.
“孝顺母亲,孝顺父亲,于亲族中恭敬尊长;
恭敬沙门,恭敬婆罗门,如是当生天界。”
‘‘Matteyyā hotha petteyyā, kule jeṭṭhāpacāyikā; Sāmaññā hotha brahmaññā, evaṃ saggaṃ gamissathā’’ti. –
他说了这些偈颂。
Imā gāthā abhāsi.
230-231在那里,“般那那”是指名为般那那国的那些国王。“伊罗叉”是那座城市的名字。“在那里”就是在那个城里。“过去”指过去世的生命状态。“财护”是说人们认识我,知道我是“财护长者”。为了说明这个名称在当时正好符合我的情况,他说了“八十”这首偈颂。其中,“八十车量”是指:一辆车能装载二十筐,这样的一车就叫“车”;这样的车量有八十份,是我的黄金和货币——应该这样连接理解。“我有很多黄金”是说黄金也很多,多到有好几驮的量——这是上下文的意思。
230-231. Tattha paṇṇānanti paṇṇānāmaraṭṭhassa evaṃnāmakānaṃ rājūnaṃ. Erakacchanti tassa nagarassa nāmaṃ. Tatthāti tasmiṃ nagare. Pureti pubbe atītattabhāve . Dhanapāloti maṃ vidūti ‘‘dhanapālaseṭṭhī’’ti maṃ jānanti. Tayidaṃ nāmaṃ tadā mayhaṃ atthānugatamevāti dassento ‘‘asītī’’ti gāthamāha. Tattha asīti sakaṭavāhānanti vīsatikhāriko vāho, yo sakaṭanti vuccati. Tesaṃ sakaṭavāhānaṃ asīti hiraññassa tathā kahāpaṇassa ca me ahosīti yojanā. Pahūtaṃ me jātarūpanti suvaṇṇampi pahūtaṃ anekabhāraparimāṇaṃ ahosīti sambandho.
232-233“布施对我来说并不可乐”:布施对我来说并不讨人喜欢。“但愿乞讨的人不要看见我”:意思是“但愿那些乞讨者不要看到我”,于是他就关上门吃饭。“吝啬”是指顽固地悭吝不舍。“恶口骂人”是指看到别人布施时,因为害怕而恐吓对方。“对布施、作福的人”:这里用属格表示宾格,意思是对于那些正在布施、正在修福的人。“许多人”:指许多众生。或者说,由布施者、作福者所组成的众多人群,我阻止、妨碍他们行善积福。
232-233.Name dātuṃ piyaṃ ahūti dānaṃ dātuṃ mayhaṃ piyaṃ nāhosi. Mā maṃ yācanakāddasunti ‘‘yācakā mā maṃ passiṃsū’’ti pidahitvā gehadvāraṃ bhuñjāmi. Kadariyoti thaddhamaccharī. Paribhāsakoti dānaṃ dente disvā bhayena santajjako. Dadantānaṃ karontānanti upayogatthe sāmivacanaṃ, dānāni dadante puññāni karonte. Bahū janeti bahū satte. Dadantānaṃ vā karontānaṃ vā samudāyabhūtaṃ bahuṃ janaṃ puññakammato vārayissaṃ nivāresiṃ.
234-236布施没有果报等等,是为了说明阻止布施等行为的理由。其中,布施没有果报的意思是:布施这种行为并没有所谓的果报,仅仅算是善行而已,实际上只是财富的损失罢了——他们是这样表达的。对戒的约束,指的是持戒方面的约束。从哪里有果报呢?意思是:到底从哪里能得到果报?守护戒律根本毫无意义。园苑,意思是园林和树林。饮水处,就是供水的地方。难行处,是因为积水和泥泞而难以通行的路段。桥道,就是桥梁与道路。从那里死后,就是从那个人间死后。五十五,就是五十五。自从我死后,就是自从我去世以来。我不知,就是在这期间我不记得曾吃过或喝过任何东西。
234-236.Vipāko natthi dānassātiādi dānādīnaṃ nivāraṇe kāraṇadassanaṃ. Tattha vipāko natthi dānassāti dānakammassa phalaṃ nāma natthi, kevalaṃ puññaṃ puññanti dhanavināso evāti dīpeti. Saṃyamassāti sīlasaṃyamassa. Kuto phalanti kuto nāma phalaṃ labbhati, niratthakameva sīlarakkhaṇanti adhippāyo. Ārāmānīti ārāmūpavanānīti attho. Papāyoti pānīyasālā. Duggeti udakacikkhallānaṃ vasena duggamaṭṭhānāni. Saṅkamanānīti setuyo. Tato cutoti tato manussalokato cuto. Pañcapaṇṇāsāti pañcapaññāsa. Yato kālaṅkato ahanti yadā kālakatā ahaṃ, tato paṭṭhāya. Nābhijānāmīti ettakaṃ kālaṃ bhuttaṃ vā pītaṃ vā kiñci na jānāmi.
237-38237-238. “凡是克制,就是毁灭”:如果因为贪欲等而对任何人都不肯施舍,这种克制对这些众生来说就叫毁灭,因为它是投生到鬼道中的饿鬼遭受巨大灾祸的原因。用“凡是毁灭,就是克制”这句话,说的是前面所说的意义是绝对的。饿鬼们确实知道——这里的“确实”表示强调,“听说”表示不满和指责。“克制就是对可施之物的不舍弃,是毁灭的原因”——这个意思,确实只有饿鬼们才知道,因为他们正亲身感受着,而人们并不知道。但这样说并不合理,因为人们也像饿鬼一样,被饥渴等逼迫的情形是可见的。不过,饿鬼们因为过去世所造之业明显,所以对那个意思了解得更加透彻。因此说:“我从前曾克制”等等。其中,“曾克制”是指:我自己也从布施等善行中退缩、自我限制。“在多财中”是指在拥有大量财富的时候。
237-38.Yo saṃyamo so vināsoti lobhādivasena yaṃ saṃyamanaṃ kassaci adānaṃ, so imesaṃ sattānaṃ vināso nāma petayoniyaṃ nibbattapetānaṃ mahābyasanassa hetubhāvato. ‘‘Yo vināso so saṃyamo’’ti iminā yathāvuttassa atthassa ekantikabhāvaṃ vadati. Petā hi kira jānantīti ettha hi-saddo avadhāraṇe, kira-saddo arucisūcane. ‘‘Saṃyamo deyyadhammassa apariccāgo vināsahetū’’ti imamatthaṃ petā eva kira jānanti paccakkhato anubhuyyamānattā, na manussāti. Nayidaṃ yuttaṃ manussānampi petānaṃ viya khuppipāsādīhi abhibhuyyamānānaṃ dissamānattā. Petā pana purimattabhāve katakammassa pākaṭabhāvato tamatthaṃ suṭṭhutaraṃ jānanti. Tenāha – ‘‘ahaṃ pure saṃyamissa’’ntiādi. Tattha saṃyamissanti sayampi dānādipuññakiriyato saṃyamanaṃ saṅkocaṃ akāsiṃ. Bahuke dhaneti mahante dhane vijjamāne.
243“因此”就是指因为这个缘故。“你们”就是指你们大家。“愿你们得善”:愿殊胜的、好的、美好的归属于你们——这是补充说明的话。“凡在此处集会者”:所有在此集会的人,你们都听我说——这就是要表达的意思。“公开”是指显露出来,以让别人看见的方式。“背后”是指隐藏起来,以不让人看见的方式。另外,“公开”也可以指杀生、妄语等通过身体和言语造作的行为;“背后”则指贪欲等,是邪恶的、低劣的不善业——你们不要做,不要造作。
243.Tanti tasmā. Voti tumhe. Bhaddaṃ voti bhaddaṃ kalyāṇaṃ sundaraṃ tumhākaṃ hotūti vacanaseso. Yāvantettha samāgatāti yāvanto yāvatakā ettha samāgatā, te sabbe mama vacanaṃ suṇāthāti adhippāyo. Āvīti pakāsanaṃ paresaṃ pākaṭavasena. Rahoti paṭicchannaṃ apākaṭavasena. Āvi vā pāṇātipātādimusāvādādikāyavacīpayogavasena, yadi vā raho abhijjhādivasena pāpakaṃ lāmakaṃ akusalakammaṃ mākattha mā karittha.
244如果你们将来要造那种恶业,或者现在正在造,那么当它在地狱等四恶趣中,以及在人间以短寿等形态成熟时,那种业果之苦根本没有解脱的可能。所谓“跳起来逃跑”,意思是:即使跳起来从空中逃走的人,也根本没有解脱。巴利文也读作“upecca”(故意前往)。意思是怀着这样的意图:无论你们从这边还是那边逃跑,它都会追随你们——即使你们故意逃到某处,也逃不出它。不过,当趣向、时节等其他因缘条件聚合时,它必定会成熟。这个含义就是——
244.Sace taṃ pāpakaṃ kammanti atha pana taṃ pāpakammaṃ āyatiṃ karissatha, etarahi vā karotha, nirayādīsu catūsu apāyesu manussesu ca appāyukatādivasena tassa phalabhūtā dukkhato pamutti pamokkho nāma natthi. Uppaccāpi palāyatanti uppatitvā ākāsena gacchantānampi mokkho natthiyevāti attho. ‘‘Upeccā’’tipi pāḷi, ito vā etto vā palāyante tumhe anubandhissatīti adhippāyena upecca sañcicca palāyantānampi tumhākaṃ tato mokkho natthi, gatikālādipaccayantarasamavāye pana sati vipaccatiyevāti attho. Ayañca attho –
“不是在空中,不是在大海中央,也不是钻进群山的缝隙里。
这个世上根本找不到一个地方,让人站在那里就能摆脱恶业。”
‘‘Na antalikkhe na samuddamajjhe, na pabbatānaṃ vivaraṃ pavissa; Na vijjatī so jagatippadeso, yatthaṭṭhito mucceyya pāpakammā’’ti. (dha. pa. 127; mi. pa. 4.2.4) –
应该用这首偈颂来说明。
Imāya gāthāya dīpetabbo.
245“敬母”是指对母亲有利益的人。“你们要成为那样”是指你们要为他们做照顾、侍奉等事。“敬父”也应当同样理解。“在家中恭敬年长者”是指在家中恭敬那些年长的人。“沙门敬”是指恭敬沙门的人。“婆罗门敬”同样是指恭敬那些已舍弃恶法的人,这就是它的意思。“如此你们将往生天界”的意思是:按照我所说的这种方式修集福德之后,你们将投生到天界。至于这里在义理上还没有详细说明的部分,应当依照前面秃头饿鬼事等篇章中所说的方式来理解。
245.Matteyyāti mātuhitā. Hothāti tesaṃ upaṭṭhānādīni karotha. Tathā petteyyāti veditabbā. Kule jeṭṭhāpacāyikāti kule jeṭṭhakānaṃ apacāyanakarā. Sāmaññāti samaṇapūjakā. Tathā brahmaññāti bāhitapāpapūjakāti attho. Evaṃ saggaṃ gamissathāti iminā mayā vuttanayena puññāni katvā devalokaṃ upapajjissathāti attho. Yaṃ panettha atthato na vibhattaṃ, taṃ heṭṭhā khallāṭiyapetavatthuādīsu vuttanayeneva veditabbaṃ.
那些商人听了他的话,心里生起强烈的警醒,出于怜悯,就用容器取了水,让他躺下,往他嘴里灌水。可是,由于那个饿鬼恶业的力量,众人灌了很久的水,一滴也没有流进他的喉咙,而是顺着外面流走了,又怎么能止住他的口渴呢?他们问他:“你有没有得到一点点缓解?”他说:“如果你们这么多人灌了这么久的水,哪怕只有一滴流进了我的喉咙,那就让我永远不要从饿鬼道中解脱出来吧!”那些商人听了这话,心里生起极大的警醒,说:“那还有什么办法能止息口渴吗?”他说:“等这个恶业消尽的时候,如果有人向如来或如来的弟子作布施,把功德回向给我,我就能从这饿鬼的状态中解脱出来。”商人听了,就前往舍卫城,拜见世尊,把这件事禀告了世尊,然后受持三皈依和戒,以佛陀为上首,向比丘僧团作了七天的布施供养,并把那份功德回向给了那个饿鬼。世尊以这件事为因缘,为四众弟子说法。大众舍弃了贪欲、吝啬等污垢,乐于行布施等功德了。
Te vāṇijā tassa vacanaṃ sutvā saṃvegajātā taṃ anukampamānā bhājanehi pānīyaṃ gahetvā taṃ sayāpetvā mukhe āsiñciṃsu. Tato mahājanena bahuvelaṃ āsittaṃ udakaṃ tassa petassa pāpabalena adhogaḷaṃ na otiṇṇaṃ, kuto pipāsaṃ paṭivinessati. Te taṃ pucchiṃsu – ‘‘api te kāci assāsamattā laddhā’’ti. So āha – ‘‘yadi me ettakehi janehi ettakaṃ velaṃ āsiñcamānaṃ udakaṃ ekabindumattampi paragaḷaṃ paviṭṭhaṃ, ito petayonito mokkho mā hotū’’ti. Atha te vāṇijā taṃ sutvā ativiya saṃvegajātā ‘‘atthi pana koci upāyo pipāsāvūpasamāyā’’ti āhaṃsu. So āha – ‘‘imasmiṃ pāpakamme khīṇe tathāgatassa vā tathāgatasāvakānaṃ vā dāne dinne mama dānamuddisissati, ahaṃ ito petattato muccissāmī’’ti. Taṃ sutvā vāṇijā sāvatthiṃ gantvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā taṃ pavattiṃ ārocetvā saraṇāni sīlāni ca gahetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sattāhaṃ dānaṃ datvā tassa petassa dakkhiṇaṃ ādisiṃsu. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā catunnaṃ parisānaṃ dhammaṃ desesi. Mahājano ca lobhādimaccheramalaṃ pahāya dānādipuññābhirato ahosīti.
小财主饿鬼事注释
8. Cūḷaseṭṭhipetavatthuvaṇṇanā
“你光着身子,瘦得皮包骨,是个出家人吧,尊者!”这句话,是世尊住在竹林精舍时,围绕小财主饿鬼所说的。据说在波罗奈,有一位居士,没有信心、没有净信,悭吝、刻薄,对行善积福毫不关心,名叫小财主。他死后投生到饿鬼道中,身体没有血肉,只剩下骨头、筋和皮,光着头,没有衣服穿。他的女儿阿努拉住在盲者林的丈夫家里,想为父亲布施婆罗门,便准备了米等布施用品。那饿鬼知道后,满怀希望从空中向那里飞去,途中到了王舍城。当时,阿阇世王受提婆达多怂恿,杀害了父亲,因为悔恨和恶梦而无法入睡,正登上宫殿高处的殊胜楼台经行,看见那饿鬼从空中经过,便用这首偈颂问道:
Naggo kiso pabbajitosi, bhanteti idaṃ satthari veḷuvane viharante cūḷaseṭṭhipetaṃ ārabbha vuttaṃ. Bārāṇasiyaṃ kira eko gahapati assaddho appasanno maccharī kadariyo puññakiriyāya anādaro cūḷaseṭṭhi nāma ahosi. So kālaṃ katvā petesu nibbatti, tassa kāyo apagatamaṃsalohito aṭṭhinhārucammamatto muṇḍo apetavattho ahosi. Dhītā panassa anulā andhakavinde sāmikassa gehe vasantī pitaraṃ uddissa brāhmaṇe bhojetukāmā taṇḍulādīni dānūpakaraṇāni sajjesi. Taṃ ñatvā peto āsāya ākāsena tattha gacchanto rājagahaṃ sampāpuṇi. Tena ca samayena rājā ajātasattu devadattena uyyojito pitaraṃ jīvitā voropetvā tena vippaṭisārena dussupinena ca niddaṃ anupagacchanto uparipāsādavaragato caṅkamanto taṃ petaṃ ākāsena gacchantaṃ disvā imāya gāthāya pucchi –
“尊者赤身瘦骨,已出家为僧;夜里欲往何方,又为何事?
请告诉我那件事,我们或许能办到;愿以全部财物供奉于你。”
‘‘Naggo kiso pabbajitosi bhante, rattiṃ kuhiṃ gacchasi kissahetu; Ācikkha me taṃ api sakkuṇemu, sabbena vittaṃ paṭipādaye tuva’’nti.
在这里,“出家人”就是指沙门。据说,国王见他裸体、光头,就凭“这是个裸体的沙门”这个印象,说了“你裸着身子、瘦瘦的,是出家人”等话。“是什么原因”就是问出于什么缘由。“我要以一切资具供养您”:意思是把作为生活受用品的资财,用全部财物,按照您的心意供养给您;或者意思是,我要尽一切努力为您成办、提供。我们或许真能做到这样,所以请您告诉我,请把您来这里的缘由说给我听——这就是这段话的意思。
Tattha pabbajitoti samaṇo. Rājā kira taṃ naggattā muṇḍattā ca ‘‘naggo samaṇo aya’’nti saññāya ‘‘naggo kiso pabbajitosī’’tiādimāha. Kissahetūti kinnimittaṃ. Sabbena vittaṃ paṭipādaye tuvanti vittiyā upakaraṇabhūtaṃ vittaṃ sabbena bhogena tuyhaṃ ajjhāsayānurūpaṃ, sabbena vā ussāhena paṭipādeyyaṃ sampādeyyaṃ. Tathā kātuṃ mayaṃ appeva nāma sakkuṇeyyāma, tasmā ācikkha me taṃ, etaṃ tava āgamanakāraṇaṃ mayhaṃ kathehīti attho.
国王这样问后,饿鬼讲述自己的遭遇,说了三首偈颂——
Evaṃ raññā puṭṭho peto attano pavattiṃ kathento tisso gāthā abhāsi –
波罗奈声名远播,我曾是那里的居士,富有却卑微。
不布施的人,心黏在财物上,因为品行恶劣,落到了阎魔的地界。
‘‘Bārāṇasī nagaraṃ dūraghuṭṭhaṃ, tatthāhaṃ gahapati aḍḍhako ahu dīno; Adātā gedhitamano āmisasmiṃ, dussīlyena yamavisayamhi patto.
他被那些针折磨得疲惫不堪,
正因为这样,我才为了讨点吃的,往亲戚们那里去。
不布施成性者,也不相信:
‘布施的果报存在于来世。’
‘‘So sūcikāya kilamito tehi, Teneva ñātīsu yāmi āmisakiñcikkhahetu; Adānasīlā na ca saddahanti, ‘Dānaphalaṃ hoti paramhi loke’.
“我女儿也常说道:我要布施给父亲和祖父们。
婆罗门们分送那些准备好的食物,而我要去安达迦频陀城吃饭。”
‘‘Dhītā ca mayhaṃ lapate abhikkhaṇaṃ, dassāmi dānaṃ pitūnaṃ pitāmahānaṃ; Tamupakkhaṭaṃ parivisayanti brāhmaṇā, yāmi ahaṃ andhakavindaṃ bhuttu’’nti.
247247. 其中,“远方称扬”是指:单凭功德被传颂,就从远处被人赞叹,在一切地方都闻名、显扬,这就是它的意思。“富有者”是指拥有双倍财富、具大财富的人。“卑下者”是指心志低劣、没有布施意愿的人。因此说“不布施者”。“心贪著于财物”是指心黏着于欲乐、财物,陷入贪求。由于恶行而到达阎魔领域、饿鬼界,是指由于自己所造的恶行,我到达了阎魔领域、饿鬼界。
247. Tattha dūraghuṭṭhanti dūrato eva guṇakittanavasena ghositaṃ, sabbattha vissutaṃ pākaṭanti attho. Aḍḍhakoti aḍḍho mahāvibhavo. Dīnoti nihīnacitto adānajjhāsayo. Tenāha ‘‘adātā’’ti. Gedhitamano āmisasminti kāmāmise laggacitto gedhaṃ āpanno. Dussīlyena yamavisayamhi pattoti attanā katena dussīlakammunā yamavisayaṃ petalokaṃ patto amhi.
248我被像针一样的饥饿折磨着——这里的“针”是比喻,因为饥饿就像针一样,以穿刺的方式不断扎我、折磨我。也有版本读作“折磨”。所谓“由于那些”,就是指前面说的“卑下者”等那些作为原因的恶业。因为这个饿鬼在回忆那些恶业时,心中生起了极大的忧恼,所以才这样说。“正是因此”,就是由于这饥饿之苦。“我去到亲戚那里”,就是说我走向亲戚们身边。“为了些许食物”,就是为了得到一点食物,意思是希求一点点吃的东西。“有不布施的习性而不信”,是指习惯不布施,也不相信“布施的果报存在于他世”。就像我一样,其他人也有不布施的习性,也完全不相信“布施的果报必定存在于来世”,因此他们也会像我这样变成饿鬼,遭受巨大的痛苦——这就是这段话要表达的意思。
248.So sūcikāya kilamitoti so ahaṃ vijjhanaṭṭhena sūcisadisatāya ‘‘sūcikā’’ti laddhanāmāya jighacchāya kilamito nirantaraṃ vijjhamāno. ‘‘Kilamatho’’ti icceva vā pāṭho. Tehīti ‘‘dīno’’tiādinā vuttehi pāpakammehi kāraṇabhūtehi. Tassa hi petassa tāni pāpakammāni anussarantassa ativiya domanassaṃ uppajji, tasmā evamāha. Tenevāti teneva jighacchādukkhena. Ñātīsu yāmīti ñātīnaṃ samīpaṃ yāmi gacchāmi. Āmisakiñcikkhahetūti āmisassa kiñcikkhanimittaṃ, kiñci āmisaṃ patthentoti attho. Adānasīlā na ca saddahanti, ‘dānaphalaṃ hoti paramhi loke’ti yathā ahaṃ, tathā evaṃ aññepi manussā adānasīlā ‘‘dānassa phalaṃ ekaṃsena paraloke hotī’’ti na ca saddahanti. Yato ahaṃ viya tepi petā hutvā mahādukkhaṃ paccanubhavantīti adhippāyo.
249她说、讲。“Abhikkhaṇaṃ”就是一再地、多次地的意思。她是怎样讲述的呢?所以说道:“我要对父亲们、祖父们作布施。”在这里,“父亲们”是指父母,或者指小父与大父。“祖父们”是指祖父与曾祖父。“已备办”是指已经准备就绪。“令其受用”是指施设食物供养他们。“盲者林”是一个城的名称。“去吃”即是为了前往食用。此后,是结集者们所说——
249.Lapateti katheti. Abhikkhaṇanti abhiṇhaṃ bahuso. Kinti lapatīti āha ‘‘dassāmi dānaṃ pitūnaṃ pitāmahāna’’nti. Tattha pitūnanti mātāpitūnaṃ, cūḷapitumahāpitūnaṃ vā. Pitāmahānanti ayyakapayyakānaṃ. Upakkhaṭanti sajjitaṃ. Parivisayantīti bhojayanti. Andhakavindanti evaṃnāmakaṃ nagaraṃ. Bhuttunti bhuñjituṃ. Tato parā saṅgītikārakehi vuttā –
国王对他说:待你也受用了那个之后,
便速速前来;我也要作供养。
如果你有原因,请告诉我。
我们怀着信心,听那有理有据的话。
‘‘Tamavoca rājā ‘anubhaviyāna tampi, Eyyāsi khippaṃ ahamapi kassaṃ pūjaṃ; Ācikkha me taṃ yadi atthi hetu, Saddhāyitaṃ hetuvaco suṇoma’.
他说了声“好的”就去了那里。他们吃了饭,但并不是应受供养的人。
他再次回到王舍城,出现在国王面前。
‘‘Tathāti vatvā agamāsi tattha, bhuñjiṃsu bhattaṃ na ca dakkhiṇārahā; Paccāgami rājagahaṃ punāparaṃ, pāturahosi purato janādhipassa.
国王看见那个饿鬼又回来了,就说:“我也该布施什么好呢?”
请告诉我,如果真有那样的因由,能让你长久地感到满足。
‘‘Disvāna petaṃ punadeva āgataṃ, rājā avoca ‘ahamapi kiṃ dadāmi; Ācikkha me taṃ yadi atthi hetu, yena tuvaṃ cirataraṃ pīṇito siyā’.
大王,当你用食物、饮品和衣服供养了佛陀和僧团之后,
请把那份布施指向我,为我之利益,让我能因此长久地得到满足和快乐。
‘‘Buddhañca saṅghaṃ parivisiyāna rāja, annena pānena ca cīvarena; Taṃ dakkhiṇaṃ ādisa me hitāya, evaṃ ahaṃ cirataraṃ pīṇito siyā.
国王随后就从座位上下来,当场亲手向僧团献上了无与伦比的布施。
他向如来禀告了所做的事,并为那位亡者回向了布施。
‘‘Tato ca rājā nipatitvā tāvade, dānaṃ sahatthā atulaṃ daditvā saṅghe; Ārocesi pakataṃ tathāgatassa, tassa ca petassa dakkhiṇaṃ ādisittha.
他受到供养,极其光彩庄严,出现在人主面前。
我是夜叉,已经修成了最顶尖的神通,在人类当中,没有人能和我平起平坐,也没有人跟我相似。
‘‘So pūjito ativiya sobhamāno, pāturahosi purato janādhipassa; Yakkhohamasmi paramiddhipatto, na mayhamatthi samā sadisā mānusā.
“由汝施僧回向我,我此威神无量无比伦;
恒受众养常安乐,人中之天我今安乐去。”
‘‘Passānubhāvaṃ aparimitaṃ mamayidaṃ, tayānudiṭṭhaṃ atulaṃ datvā saṅghe; Santappito satataṃ sadā bahūhi, yāmi ahaṃ sukhito manussadevā’’ti.
250其中,国王对他说:那位饿鬼这样说完站在那里之后,阿阇世王对他说道。“体验了那之后”:就是体验了你为女儿准备的布施之后。“应该来”:就是应当前来。“我将做”:我将去做。“如果有原因,请告诉我”:如果有什么缘由,就把那个缘由向我说明、讲给我听。“可信的”:就是应当相信的。“有因之语”:就是有理由的话,意思是“在某个地方,以某种方式做了布施,就会对我有利益”——说出这样有根有据的话,这就是此处的含义。
250. Tattha tamavoca rājāti taṃ petaṃ tathā vatvā ṭhitaṃ rājā ajātasattu avoca. Anubhaviyāna tampīti taṃ tava dhītuyā upakkhaṭaṃ dānampi anubhavitvā. Eyyāsīti āgaccheyyāsi. Kassanti karissāmi. Ācikkhame taṃ yadi atthi hetūti sace kiñci kāraṇaṃ atthi, taṃ kāraṇaṃ mayhaṃ ācikkha kathehi. Saddhāyitanti saddhāyitabbaṃ. Hetuvacoti hetuyuttavacanaṃ, ‘‘amukasmiṃ ṭhāne asukena pakārena dāne kate mayhaṃ upakappatī’’ti sakāraṇaṃ vacanaṃ vadāti attho.
251说了“如是”之后,就是说了“善哉”之后。“在那里”,指在安陀迦频陀那个施食的地方。“他们吃了饭,却不是应受供养的人”:意思是破戒的婆罗门们吃了饭,而持戒的、应受供养的人却没有吃。“又另一次”,就是又再一次回到了王舍城。
251.Tathāti vatvāti sādhūti vatvā. Tatthāti tasmiṃ andhakavinde parivesanaṭṭhāne. Bhuñjiṃsu bhattaṃ na ca dakkhiṇārahāti bhattaṃ bhuñjiṃsu dussīlabrāhmaṇā, na ca pana dakkhiṇārahā sīlavanto bhuñjiṃsūti attho. Punāparanti puna aparaṃ vāraṃ rājagahaṃ paccāgami.
252国王问那个饿鬼:“我该给你什么样的布施呢?”所谓“借由什么你”,就是借由什么原因你……“更长久地”,就是长时间地。“得满足”,就是得以满足。请把那个原因说出来——这就是这段话的意思。
252.Kiṃ dadāmīti ‘‘kīdisaṃ te dānaṃ dassāmī’’ti rājā petaṃ pucchi. Yena tuvanti yena kāraṇena tvaṃ. Cirataranti cirakālaṃ. Pīṇitoti titto siyā, taṃ kathehīti attho.
253招待他们吃完饭之后。国王——这是在称呼阿阇世。为了我的利益——是为了我的利益,为了让我从饿鬼的状态中解脱出来。
253.Parivisiyānāti bhojetvā. Rājāti ajātasattuṃ ālapati. Me hitāyāti mayhaṃ hitatthāya petattabhāvato parimuttiyā.
254“因此”:因为那句话,或者因为那座宫殿。“下来后”:就是出来后。“就在那时”:就在那时,正是曙光升起的时候。那位饿鬼回来向国王显现自己的时候,国王就在饭前做了布施。“亲手”:用亲手。“无量的”:无量、广大、殊胜。“布施给僧团后”:布施给僧团之后。“告知如来此事”:他把这件事禀告世尊:“尊者,这布施是为了某位饿鬼而做的。”禀告之后,他就把那布施的功德回向给那位饿鬼,让这布施对他产生利益,把功德回向给了他。
254.Tatoti tasmā tena vacanena, tato vā pāsādato. Nipatitvāti nikkhamitvā. Tāvadeti tadā eva aruṇuggamanavelāya. Yamhi peto paccāgantvā rañño attānaṃ dassesi, tasmiṃ purebhatte eva dānaṃ adāsi . Sahatthāti sahatthena. Atulanti appamāṇaṃ uḷāraṃ paṇītaṃ. Datvā saṅgheti saṅghassa datvā. Ārocesi pakataṃ tathāgatassāti ‘‘idaṃ, bhante, dānaṃ aññataraṃ petaṃ sandhāya pakata’’nti taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Ārocetvā ca yathā taṃ dānaṃ tassa upakappati, evaṃ tassa ca petassa dakkhiṇaṃ ādisittha ādisi.
255那位饿鬼说:“他”,指的就是那个饿鬼。“受供养”,是说当布施被献上时,他得到了供养。“极其璀璨地放光”,是说他凭着天界的威神力,极其明亮地放出光芒。“显现”,是说他出现了,在国王面前显示了自己。“我是夜叉”,是说他已从饿鬼的状态中解脱,转生为夜叉,达到了天人的境界。“没有与我相等或相似的人”,是说在威神力的成就上,或在财富的成就上,都没有与我相等或相似的人。
255.Soti so peto. Pūjitoti dakkhiṇāya diyyamānāya pūjito. Ativiya sobhamānoti dibbānubhāvena ativiya virocamāno. Pāturahosīti pātubhavi, rañño purato attānaṃ dassesi. Yakkhohamasmīti petattabhāvato mutto yakkho ahaṃ jāto devabhāvaṃ pattosmi. Na mayhamatthi samā sadisā mānusāti mayhaṃ ānubhāvasampattiyā samā vā bhogasampattiyā sadisā vā manussā na santi.
256请看看我这无量的天威神力吧——他这样当着国王的面,亲自展示自己的成就,对国王说。你把这无与伦比的布施给了圣僧伽,又出于对我的慈悯,把它回向给我。因为你恒常以种种饮食、衣物等施物,让圣僧伽一直得到满足,所以我也一直得到满足、得到滋养。因此,我如今快乐,人天大王啊,要前往自己想去的地方了——他这样向国王告辞。
256.Passānubhāvaṃaparimitaṃ mamayidanti ‘‘mama idaṃ aparimāṇaṃ dibbānubhāvaṃ passā’’ti attano sampattiṃ paccakkhato rañño dassento vadati. Tayānudiṭṭhaṃ atulaṃ datvā saṅgheti ariyasaṅghassa atulaṃ uḷāraṃ dānaṃ datvā mayhaṃ anukampāya tayā anudiṭṭhaṃ. Santappito satataṃ sadā bahūhīti annapānavatthādīhi bahūhi deyyadhammehi ariyasaṅghaṃ santappentena tayā sadā sabbakālaṃ yāvajīvaṃ tatthāpi satataṃ nirantaraṃ ahaṃ santappito pīṇito. Yāmi ahaṃ sukhito manussadevāti ‘‘tasmā ahaṃ idāni sukhito manussadeva mahārāja yathicchitaṭṭhānaṃ yāmī’’ti rājānaṃ āpucchi.
饿鬼们这样告辞离开后,阿阇世王把这件事告诉了比丘们。比丘们去到世尊那里,把这件事禀告世尊。世尊以这件事为因缘,为在场的大众说法。大众听了之后,舍弃了悭吝的污垢,乐于布施等功德。
Evaṃ pete āpucchitvā gate rājā ajātasattu tamatthaṃ bhikkhūnaṃ ārocesi, bhikkhū bhagavato santikaṃ upasaṅkamitvā ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano maccheramalaṃ pahāya dānādipuññābhirato ahosīti.