第2品 伍巴利品·9. 盎库罗饿鬼事注疏
2. 伍跋利品义注 · 333 段
9. 盎库罗饿鬼事注疏巴利
9. Aṅkurapetavatthuvaṇṇanā
导师住在舍卫城时,为了“我们为谁的利益而前往”这件事,以盎库罗饿鬼为缘而说了这段话。不过,这里的盎库罗本人并不是饿鬼,但他的事迹与饿鬼有关,所以称之为《盎库罗饿鬼事》。巴利
Yassa atthāya gacchāmāti idaṃ satthā sāvatthiyaṃ viharanto aṅkurapetaṃ ārabbha kathesi. Kāmañcettha aṅkuro peto na hoti, tassa pana caritaṃ yasmā petasambandhaṃ, tasmā taṃ ‘‘aṅkurapetavatthū’’ti vuttaṃ.
这里简要说明:统治北方的摩陀罗大王摩诃萨伽罗有个儿子叫优波萨伽罗。以他为中心,在北方康萨国阿西坦迦那城,摩诃康萨的女儿天胎所生的安迦那提毗,以及瓦苏提婆、巴拉提婆、旃陀提婆、苏利耶提婆、阿耆尼提婆、婆楼那提婆、阿周那、帕周那、伽塔班智达、安库罗——瓦苏提婆等十兄弟,一共十一位刹帝利。其中瓦苏提婆等兄弟们以阿西坦迦那城为起点,直到多门城为止,在整个赡部洲六万三千座城中,用轮宝逼死所有国王,然后住在多门城,把王国分成十份。可是他们忘了妹妹安迦那提毗。后来想起来,就说:“我们分成十一份吧。”他们最小的弟弟安库罗说:“把我那份给她,我靠做生意过日子。你们各自在自己的地盘上,把税收免了给我。”大家说“好”,就把他的那份给了妹妹。于是九位国王住在多门城。巴利
Tatrāyaṃ saṅkhepakathā – ye te uttaramadhurādhipatino rañño mahāsāgarassa puttaṃ upasāgaraṃ paṭicca uttarāpathe kaṃsabhoge asitañjananagare mahākaṃsassa dhītuyā devagabbhāya kucchiyaṃ uppannā añjanadevī vāsudevo baladevo candadevo sūriyadevo aggidevo varuṇadevo ajjuno pajjuno ghaṭapaṇḍito aṅkuro cāti vāsudevādayo dasa bhātikāti ekādasa khattiyā ahesuṃ, tesu vāsudevādayo bhātaro asitañjananagaraṃ ādiṃ katvā dvāravatīpariyosānesu sakalajambudīpe tesaṭṭhiyā nagarasahassesu sabbe rājāno cakkena jīvitakkhayaṃ pāpetvā dvāravatiyaṃ vasamānā rajjaṃ dasa koṭṭhāse katvā vibhajiṃsu. Bhaginiṃ pana añjanadeviṃ na sariṃsu. Puna saritvā ‘‘ekādasa koṭṭhāse karomā’’ti vutte tesaṃ sabbakaniṭṭho aṅkuro ‘‘mama koṭṭhāsaṃ tassā detha, ahaṃ vohāraṃ katvā jīvissāmi, tumhe attano attano janapadesu suṅkaṃ mayhaṃ vissajjethā’’ti āha. Te ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā tassa koṭṭhāyaṃ bhaginiyā datvā nava rājāno dvāravatiyaṃ vasiṃsu.
盎库罗靠经商谋生,常年做大布施。他有一个管仓库的奴仆,一心为他着想。盎库罗心生欢喜,就娶了一户好人家的女儿给他。那奴仆在妻子刚怀上身孕时就去世了。孩子出生后,盎库罗把原先给他父亲的饭钱和工钱照样给了这孩子。后来这孩子长大成人,王宫里出现了争议:他到底是奴隶还是自由人。安阇那女听说后,用奶牛作比喻说:母亲是自由人,儿子当然也是自由人。就这样把他从奴隶身份中解脱了出来。巴利
Aṅkuro pana vaṇijjaṃ karonto niccakālaṃ mahādānaṃ deti. Tassa paneko dāso bhaṇḍāgāriko atthakāmo ahosi. Aṅkuro pasannamānaso tassa ekaṃ kuladhītaraṃ gahetvā adāsi. So putte gabbhagateyeva kālamakāsi. Aṅkuro tasmiṃ jāte tassa pituno dinnaṃ bhattavetanaṃ tassa adāsi. Atha tasmiṃ dārake vayappatte ‘‘dāso na dāso’’ti rājakule vinicchayo uppajji. Taṃ sutvā añjanadevī dhenūpamaṃ vatvā ‘‘mātu bhujissāya puttopi bhujisso evā’’ti dāsabyato mocesi.
那个少年却因为羞愧,不愿再在那里住下去,就去了罗鲁瓦城,在那里娶了一个裁缝的女儿,靠裁缝的手艺过日子。那时候,罗鲁瓦城里有一位名叫阿萨哈的大财主。他对沙门、婆罗门、穷苦旅人、乞丐、乞求者都广行大布施。那个裁缝看到有人不知道大财主家在哪里,就满心欢喜地伸出右手指着阿萨哈财主的住处,说:去那里就能得到该得的东西。他的这一事迹在圣典里已有记载。巴利
Dārako pana lajjāya tattha vasituṃ avisahanto roruvanagaraṃ gantvā tattha aññatarassa tunnavāyassa dhītaraṃ gahetvā tunnavāyasippena jīvikaṃ kappesi. Tena samayena roruvanagare asayhamahāseṭṭhi nāma ahosi. So samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṃ mahādānaṃ deti. So tunnavāyo seṭṭhino gharaṃ ajānantānaṃ pītisomanassajāto hutvā asayhaseṭṭhino nivesanaṃ dakkhiṇabāhuṃ pasāretvā dassesi ‘‘ettha gantvā laddhabbaṃ labhantū’’ti. Tassa kammaṃ pāḷiyaṃyeva āgataṃ.
后来,他在另一个时候命终,投生在荒漠旷野的一棵榕树树上,成了地居天神,他的右手能随愿赐予一切欲乐。就在那座罗鲁瓦城里,另有一个人,负责阿萨哈大财主的布施事务,却没有信心、没有净信、持邪见,对修福的事毫不尊重。他命终之后,投生在那位天子的住处附近,成了饿鬼。他所造的业在经典里就有记载。而阿萨哈大财主命终之后,则往生到三十三天,与帝释天王同处共住。巴利
So aparena samayena kālaṃ katvā marubhūmiyaṃ aññatarasmiṃ nigrodharukkhe bhummadevatā hutvā nibbatti, tassa dakkhiṇahattho sabbakāmadado ahosi. Tasmiṃyeva ca roruve aññataro puriso asayhaseṭṭhino dāne byāvaṭo assaddho appasanno micchādiṭṭhiko puññakiriyāya anādaro kālaṃ katvā tassa devaputtassa vasanaṭṭhānassa avidūre peto hutvā nibbatti. Tena ca katakammaṃ pāḷiyaṃyeva āgataṃ. Asayhamahāseṭṭhi pana kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane sakkassa devarañño sahabyataṃ upagato.
后来,过了一段时间,盎库罗带着五百辆车,另一位婆罗门也带着五百辆车,两个人一共一千辆车,载着货物走上了沙漠旷野的道路。他们迷了路,在那里转了好几天,草、水、食物都耗尽了。盎库罗派快马信使到四方去找水。这时,那位右手能赐予一切欲乐的夜叉看见他们遭了难,想起盎库罗以前对自己有恩,心想:“现在该轮到我帮他了。”于是把自己住的那棵榕树显现出来。据说那棵榕树枝叶茂盛,树荫浓密清凉,垂下无数气生根,长、宽、高各有一由旬。盎库罗看见后满心欢喜,就让人在树下扎了营。夜叉伸出右手,先用水让所有人都喝够,然后不管谁想要什么,他都一一给了。巴利
Atha aparena samayena aṅkuro pañcahi sakaṭasatehi, aññataro ca brāhmaṇo pañcahi sakaṭasatehīti dvepi janā sakaṭasahassena bhaṇḍaṃ ādāya marukantāramaggaṃ paṭipannā maggamūḷhā hutvā bahuṃ divasaṃ tattheva vicarantā parikkhīṇatiṇodakāhārā ahesuṃ. Aṅkuro assadūtehi catūsu disāsu pāniyaṃ maggāpesi. Atha so kāmadadahattho yakkho taṃ tesaṃ byasanappattiṃ disvā aṅkurena pubbe attano kataṃ upakāraṃ cintetvā ‘‘handa dāni imassa mayā avassayena bhavitabba’’nti attano vasanavaṭarukkhaṃ dassesi. So kira vaṭarukkho sākhāviṭapasampanno ghanapalāso sandacchāyo anekasahassapāroho āyāmena vitthārena ubbedhena ca yojanaparimāṇo ahosi. Taṃ disvā aṅkuro haṭṭhatuṭṭho tassa heṭṭhā khandhāvāraṃ bandhāpesi. Yakkho attano dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā paṭhamaṃ tāva pānīyena sabbaṃ janaṃ santappesi. Tato yo yo yaṃ yaṃ icchati, tassa tassa taṃ taṃ adāsi.
就这样,当大众用各种饮食等物随自己的心意得到满足、随后旅途的疲惫也平息下来之后,那位婆罗门商人却以不恰当的方式作意,这样想道:我们为了获得财富,从这里去剑浮阇,又能做什么呢?不如用某种办法把这个夜叉抓住,装到车上,直接回我们自己的城市去。这样想完之后,他把这个意思告诉盎库罗,说道:巴利
Evaṃ tasmiṃ mahājane nānāvidhena annapānādinā yathākāmaṃ santappite pacchā vūpasante maggaparissame so brāhmaṇavāṇijo ayoniso manasikaronto evaṃ cintesi – ‘‘dhanalābhāya ito kambojaṃ gantvā mayaṃ kiṃ karissāma, imameva pana yakkhaṃ yena kenaci upāyena gahetvā yānaṃ āropetvā amhākaṃ nagarameva gamissāmā’’ti. Evaṃ cintetvā tamatthaṃ aṅkurassa kathento –
我们为了钱财,正前往剑浮阇国,做那运财的商人;
这个能满人愿望的夜叉,我们把这个夜叉带走吧。巴利
‘‘Yassa atthāya gacchāma, kambojaṃ dhanahārakā; Ayaṃ kāmadado yakkho, imaṃ yakkhaṃ nayāmase.
“ 抓住这个夜叉,或以善巧、或以强力制伏;
令其登车,速往多门城去。”巴利
‘‘Imaṃ yakkhaṃ gahetvāna, sādhukena pasayha vā; Yānaṃ āropayitvāna, khippaṃ gacchāma dvāraka’’nti. –
他说了两首偈颂。其中,“yassa atthāya”的意思是“为了谁的目的”。“Kamboja”就是剑浮阇国。“Dhanahārakā”是指靠贩卖货物赚取钱财的人。“Kāmadado”是指随人所求而施与的人。“Yakkho”是指夜叉。“Nayāma se”意思是“我们将带领”。“Sādhukena”意思是“通过请求”。“Pasayha”意思是“以强力压制”,也就是用暴力制服;“yāna”是指舒适的车乘。“Dvāraka”是指多闻城。这里的意思是:我们本来为了某个目的,想从这里前往剑浮阇,但那个目的在这里就能达成。因为这位夜叉能随人所求而施与,所以我们向这位夜叉请求,得到他的同意;如果他不接受,就用强力把他装上车,在车上把他的双手反绑起来,抓住他,然后从这里迅速前往多闻城。巴利
Gāthādvayamāha. Tattha yassa atthāyāti yassa kāraṇā. Kambojanti kambojaraṭṭhaṃ. Dhanahārakāti bhaṇḍavikkayena laddhadhanahārino. Kāmadadoti icchiticchitadāyako. Yakkhoti devaputto. Nayāmaseti nayissāma . Sādhukenāti yācanena. Pasayhāti abhibhavitvā balakkārena, yānanti sukhayānaṃ . Dvārakanti dvāravatīnagaraṃ. Ayaṃ hetthādhippāyo – yadatthaṃ mayaṃ ito kambojaṃ gantukāmā, tena gamanena sādhetabbo attho idheva sijjhati. Ayañhi yakkho kāmadado, tasmā imaṃ yakkhaṃ yācitvā tassa anumatiyā vā, sace saññattiṃ na gacchati, balakkārena vā yānaṃ āropetvā yāne pacchābāhaṃ bandhitvā taṃ gahetvā itoyeva khippaṃ dvāravatīnagaraṃ gacchāmāti.
婆罗门这样说完之后,安古罗站在善士之法上,拒绝了他的话,说道:巴利
Evaṃ pana brāhmaṇena vutto aṅkuro sappurisadhamme ṭhatvā tassa vacanaṃ paṭikkhipanto –
“ 在哪棵树的树荫下会坐或躺,
不要折断它的树枝,因为背叛朋友的人确实很恶劣。”巴利
‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā; Na tassa sākhaṃ bhañjeyya, mittadubbho hi pāpako’’ti. –
他说了这首偈颂。其中,“不应折断”就是不应砍断。“背叛朋友”是指对朋友背信、给他们制造不利。“恶的”就是不善的、背叛朋友的人。就算是一棵能给人清凉树荫的树,能为被酷热所逼的人消除疲劳,对这样的树尚且不该生起伤害的恶念,更何况是对有情的众生呢?这位天子是善士,先前曾帮助过我们,为我们除苦,给我们带来很多利益,对他绝不该生起任何不利的念头,反而应当恭敬他——这段话要表明的就是这个意思。巴利
Gāthamāha. Tattha na bhañjeyyāti na chindeyya. Mittadubbhoti mittesu dubbhanaṃ tesaṃ anatthuppādanaṃ. Pāpakoti abhaddako mittadubbho. Yo hi sītacchāyo rukkho ghammābhitattassa purisassa parissamavinodako, tassāpi nāma pāpakaṃ na cintetabbaṃ, kimaṅkaṃ pana sattabhūtesu. Ayaṃ devaputto sappuriso pubbakārī amhākaṃ dukkhapanūdako bahūpakāro, na tassa kiñci anatthaṃ cintetabbaṃ, aññadatthu so pūjetabbo evāti dasseti.
婆罗门们听了这话,心想“利益的根本在于欺诈”,于是依靠谋略之道,站到了与安古罗相对立的一方——巴利
Taṃ sutvā brāhmaṇā ‘‘atthassa mūlaṃ nikativinayo’’ti nītimaggaṃ nissāya aṅkurassa paṭilomapakkhe ṭhatvā –
“ 在任何一棵树的树荫下,可以坐下或躺下;
如果真有那样的需要,连那棵树的树干也该砍掉。”巴利
‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā; Khandhampi tassa chindeyya, attho ce tādiso siyā’’ti. –
他诵出这首偈。其中“如果确有那样的需要”的意思是:如果确实需要那样的资具,那么连那棵树的树干也该砍下来,更何况是树枝之类呢——这就是所要表达的意思。巴利
Gāthamāha. Tattha attho ce tādiso siyāti tādisena dabbasambhārena sace attho bhaveyya, tassa rukkhassa khandhampi chindeyya, kimaṅgaṃ pana sākhādayoti adhippāyo.
婆罗门这样说完后,安古罗只把善士法高举起来——巴利
Evaṃ brāhmaṇena vutte aṅkuro sappurisadhammaṃyeva paggaṇhanto –
“ 凡在树荫下,或坐或卧者,
莫折其枝叶;背叛朋友者,实是恶人。”巴利
‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā; Na tassa pattaṃ bhindeyya, mittadubbho hi pāpako’’ti. –
他说了这首偈颂。其中,“不要毁坏那棵树的叶子”的意思是:连那棵树的一片叶子都不该让它掉落,更不用说树枝等物了。巴利
Imaṃ gāthamāha. Tattha na tassa pattaṃ bhindeyyāti tassa rukkhassa ekapaṇṇamattampi na pāteyya, pageva sākhādiketi adhippāyo.
Punapi brāhmaṇo attano vādaṃ paggaṇhanto –
“ 如果有人在一棵树的树荫下坐过或躺过,
如果真有那样的需要,就算把那棵树连根拔起,也是可以的。”巴利
‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā; Samūlampi taṃ abbuhe, attho ce tādiso siyā’’ti. –
他说了这首偈。其中“samūlampi taṃ abbuhe”的意思是:连根一起把那棵树拔掉,也就是应当把它连根拔起。巴利
Gāthamāha. Tattha samūlampi taṃ abbuheti taṃ tattha samūlampi saha mūlenapi abbuheyya, uddhareyyāti attho.
婆罗门这样说完之后,安古罗又想把他那套道理驳得一文不值——巴利
Evaṃ brāhmaṇena vutte puna aṅkuro taṃ nītiṃ niratthakaṃ kātukāmo –
哪怕只在别人家里住上一夜,在那里人能获得饭食和饮水,
不要在心里对他生起一丝恶念,知恩感恩是善人们所称赞的。巴利
‘‘Yassekarattimpi ghare vaseyya, yatthannapānaṃ puriso labhetha; Na tassa pāpaṃ manasāpi cintaye, kataññutā sappurisehi vaṇṇitā.
如果有人哪怕只在他家借住一晚,得到了主人以饭食和饮品供养;
不要在心里对他生起恶念,不害人的人会烧尽那背叛朋友的人。巴利
‘‘Yassekarattimpi ghare vaseyya, annena pānena upaṭṭhito siyā; Na tassa pāpaṃ manasāpi cintaye, adubbhapāṇī dahate mittadubbhiṃ.
“ 若人先曾行善,后却以恶害他;
此伤害施惠润手者之人,不见诸善。”巴利
‘‘Yo pubbe katakalyāṇo, pacchā pāpena hiṃsati; Allapāṇihato poso, na so bhadrāni passatī’’ti. –
他说了这三首偈颂。巴利
Imā tisso gāthā abhāsi.
263 263. 这里,“若人”指某一个人。“乃至一夜”意思是哪怕只在他家里住上一夜。“若男子于彼处得饮食”是说如果有人从那人那里得到饮料、食物或任何吃的东西。“乃至以意亦不应思其恶”是说对那个人,连心里都不该想对他不利、无益的事,也不该嫉妒贪求,更不用说用身体和言语去做了。为什么呢?因为知恩被善士们所赞叹——所谓知恩,就是被佛陀等最上等的人所称赞的。巴利
263. Tattha yassāti yassa puggalassa. Ekarattimpīti ekarattimattampi kevalaṃ gehe vaseyya. Yatthannapānaṃ puriso labhethāti yassa santike koci puriso annapānaṃ vā yaṃkiñci bhojanaṃ vā labheyya. Na tassapāpaṃ manasāpi cintayeti tassa puggalassa abhaddakaṃ anatthaṃ manasāpi na cinteyya na piheyya, pageva kāyavācāhi. Kasmāti ce? Kataññutā sappurisehi vaṇṇitāti kataññutā nāma buddhādīhi uttamapurisehi pasaṃsitā.
264 “Upaṭṭhito”(被侍奉)是指被恭敬承事、被殷勤照料,比如有人用“请拿这个、请吃这个”这样的话,以饮食等物来供奉他。“Adubbhapāṇī”(手不害)是指不伤害的手,也就是善于收摄的手。“Dahate mittadubbhiṃ”(焚烧害友者)是说,他焚烧、毁灭那个害友的人。对于一个没有恶意、心怀善意的人,别人对他犯下的过错,会毫无差别地反过来落到作恶者自己身上,给他带来损害;从实义上说,正是那个没有恶意的人焚烧了害友者。因此世尊说:巴利
264.Upaṭṭhitoti payirupāsito ‘‘idaṃ gaṇha idaṃ bhuñjā’’ti annapānādinā upaṭṭhito. Adubbhapāṇīti ahiṃsakahattho hatthasaṃyato. Dahate mittadubbhinti taṃ mittadubbhiṃ puggalaṃ dahati vināseti, appaduṭṭhe hitajjhāsayasampanne puggale parena kato aparādho avisesena tasseva anatthāvaho, appaduṭṭho puggalo atthato taṃ dahati nāma. Tenāha bhagavā –
“ 若人于无害者、清净者、无瑕秽者而起瞋恨,
那个恶行会回到愚者自己身上,就像逆着风撒出去的细尘一样。”巴利
‘‘Yo appaduṭṭhassa narassa dussati, suddhassa posassa anaṅgaṇassa; Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ, sukhumo rajo paṭivātaṃva khitto’’ti. (dha. pa. 125; jā. 1.5.94; saṃ. ni. 1.22);
265 先前被善人做过好事的人,是指某人过去被某位善人帮助过、受过恩惠。后来却以恶行加害,是说对那位先前有恩于自己的人,过后用邪恶、不善、有害的方式去伤害他。被湿手者所伤之人,是指被湿手的施恩者——也就是因为行善助人而双手湿润、洗净双手的先前施恩者——按上面所说的方式打击、伤害;或者,由于伤害了那位先前施恩的人而遭到打击,这就叫被湿手者所伤之人,也就是忘恩负义的人。他看不到种种善果,是说像上面所说的那种人,无论在今生还是来世,都看不到、得不到、获不得可爱的事物,这就是这句话的意思。巴利
265.Yo pubbe katakalyāṇoti yo puggalo kenaci sādhunā katabhaddako katūpakāro. Pacchā pāpena hiṃsatīti taṃ pubbakārinaṃ aparabhāge pāpena abhaddakena anatthakena bādhati. Allapāṇihato posoti allapāṇinā upakārakiriyāya allapāṇinā dhotahatthena pubbakārinā heṭṭhā vuttanayena hato bādhito, tassa vā pubbakārino bādhanena hato allapāṇihato nāma, akataññupuggalo. Na so bhadrāni passatīti so yathāvuttapuggalo idhaloke ca paraloke ca iṭṭhāni na passati, na vindati, na labhatīti attho.
善士法被这样高举时,那位婆罗门被“阿菟罗”彻底压服,哑口无言,只能沉默。夜叉听完他们两人的对答后,虽然对婆罗门生了气,却想:“先放着,这恶婆罗门该怎么收拾,我以后自然会知道。”于是,他先展示出自己那无人能压制的样子,说道:巴利
Evaṃ sappurisadhammaṃ paggaṇhantena aṅkurena abhibhavitvā vutto so brāhmaṇo niruttaro tuṇhī ahosi. Yakkho pana tesaṃ dvinnaṃ vacanapaṭivacanāni sutvā brāhmaṇassa kujjhitvāpi ‘‘hotu imassa duṭṭhabrāhmaṇassa kattabbaṃ pacchā jānissāmī’’ti attano kenaci anabhibhavanīyatameva tāva dassento –
“ 我不会被天神或人,也不会被权势轻易降伏。
我是夜叉,已经获得了最殊胜的神通,能在刹那间到达远方,容貌和力量都具足圆满。”巴利
‘‘Nāhaṃ devena vā manussena vā, issariyena vā haṃ suppasayho; Yakkhohamasmi paramiddhipatto, dūraṅgamo vaṇṇabalūpapanno’’ti. –
他诵出这首偈颂。其中,“被天”是指被任何一位天神。“或被人”在这里也是同样的道理。“以自在”是指以天界的自在力,或以人界的自在力。其中,天界自在力就是四大王天、帝释天神、夜摩天等天神的威力;人界自在力就是转轮王等由福德而来的威力。所以,用“自在”这个词,就把有大威神力的天和人也都包括进来了。因为即使是有大威神力的天神,在没有加行失误的情况下,也无法压制那些被自己福果所支撑的人,更不用说其他人了。“haṃ”是表示不耐烦的语气词。“不被轻易征服”是指不可被压制的人。“我是夜叉,已得最上神通”:我凭借自己的福果而投生为夜叉,身为夜叉,并不是随便哪一种夜叉,而是获得了最上神通,具足最高、最殊胜的夜叉神通。“能远行”是指刹那间就能到达很远的地方。“具足容貌与力量”是指具备端庄的容貌和身体的力量。这三个词说明:他不会被咒术等方法所压制。具足容貌的人会受到他人的敬重;依靠容貌的圆满,即使遇到不相应的事物也不会被牵引。所以说,容貌的圆满是不可被制伏的原因。巴利
Gāthamāha. Tattha devena vāti yena kenaci devena vā. Manussena vāti etthāpi eseva nayo. Issariyenavāti devissariyena vā manussissariyena vā. Tattha devissariyaṃ nāma catumahārājikasakkasuyāmādīnaṃ deviddhi, manussissariyaṃ nāma cakkavattiādīnaṃ puññiddhi. Tasmā issariyaggahaṇena mahānubhāve devamanusse saṅgaṇhāti. Mahānubhāvāpi hi devā attano puññaphalūpatthambhite manussepi asati payogavipattiyaṃ abhibhavituṃ na sakkonti, pageva itare. Hanti asahane nipāto. Na suppasayhoti appadhaṃsiyo. Yakkhohamasmi paramiddhipattoti attano puññaphalena ahaṃ yakkhattaṃ upagato asmi, yakkhova samāno na yo vā so vā, atha kho paramiddhipatto paramāya uttamāya yakkhiddhiyā samannāgato. Dūraṅgamoti khaṇeneva dūrampi ṭhānaṃ gantuṃ samattho. Vaṇṇabalūpapannoti rūpasampattiyā sarīrabalena ca upapanno samannāgatoti tīhipi padehi mantappayogādīhi attano anabhibhavanīyataṃyeva dasseti. Rūpasampanno hi paresaṃ bahumānito hoti, rūpasampadaṃ nissāya visabhāgavatthunāpi anākaḍḍhaniyovāti vaṇṇasampadā anabhibhavanīyakāraṇanti vuttā.
从这以后,就是嫩芽童子和那位天子的问答对话了——巴利
Ito paraṃ aṅkurassa ca devaputtassa ca vacanapaṭivacanakathā hoti –
你的手通体金色,五道蜜流,淌着蜜。
各种味道从你身上流出来,我猜你就是那位富兰陀罗。巴利
‘‘Pāṇi te sabbasovaṇṇo, pañcadhāro madhussavo; Nānārasā paggharanti, maññehaṃ taṃ purindadaṃ.
我不是天神,也不是甘塔拔,更不是帝释天神。
安古罗,你要知道,我是饿鬼,从罗鲁瓦来到这里的。巴利
‘‘Nāmhi devo na gandhabbo, nāpi sakko purindado; Petaṃ maṃ aṅkura jānāhi, roruvamhā idhāgataṃ.
你以前在罗鲁瓦城的时候,戒行怎样,行为怎样?
你靠什么样的梵行,让福德在手中得以圆满?巴利
‘‘Kiṃsīlo kiṃsamācāro, roruvasmiṃ pure tuvaṃ; Kena te brahmacariyena, puññaṃ pāṇimhi ijjhati.
昔为裁缝,时在罗鲁瓦城;
生计艰困,贫无物可施。巴利
‘‘Tunnavāyo pure āsiṃ, roruvasmiṃ tadā ahaṃ; Sukicchavutti kapaṇo, na me vijjati dātave.
我曾住在阿萨亚附近,
彼有信施主、积福者、知惭者之近处。巴利
‘‘Nivesanañca me āsi, asayhassa upantike; Saddhassa dānapatino, katapuññassa lajjino.
彼处诸乞者,种种族姓来;
彼等问于我,阿萨哈住处。巴利
‘‘Tattha yācanakāyanti, nānāgottā vanibbakā; Te ca maṃ tattha pucchanti, asayhassa nivesanaṃ.
我们要去哪里呢,愿你们吉祥;布施又在哪里施与呢?
他们问我时,我就回答:阿萨亚的住处。巴利
‘‘Kattha gacchāma bhaddaṃ vo, kattha dānaṃ padīyati; Tesāhaṃ puṭṭho akkhāmi, asayhassa nivesanaṃ.
高举右臂,你们到这里来吧,愿你们吉祥!
此地正广行布施,在阿萨耶的住处。巴利
‘‘Paggayha dakkhiṇaṃ bāhuṃ, ettha gacchatha bhaddaṃ vo; Ettha dānaṃ padīyati, asayhassa nivesane.
因为这样,我的手就成了能满人所愿的手,我的手就成了流蜜的手;
因为我的这份梵行,福德就在手中圆满成就。巴利
‘‘Tena pāṇi kāmadado, tena pāṇi madhussavo; Tena me brahmacariyena, puññaṃ pāṇimhi ijjhati.
你确实从来没有亲手向任何人布施过。
随喜别人的布施,举起手来大声宣称。巴利
‘‘Na kira tvaṃ adā dānaṃ, sakapāṇīhi kassaci; Parassa dānaṃ anumodamāno, pāṇiṃ paggayha pāvadi.
因此手能满所愿,因此手能流出蜜。
凭那份梵行,福德就在你手中圆满。巴利
‘‘Tena pāṇi kāmadado, tena pāṇi madhussavo; Tena te brahmacariyena, puññaṃ pāṇimhi ijjhati.
尊者,那位怀着净信、亲手布施的人,
他舍弃了人身之后,到底去了哪里呢?巴利
‘‘Yo so dānamadā bhante, pasanno sakapāṇibhi; So hitvā mānusaṃ dehaṃ, kiṃ nu so disataṃ gato.
我不清楚那位难以战胜的鸯耆罗仙人的去处和来处,
我也曾从多闻天王面前听闻:那位难胜者已经投生为帝释天神的同伴。巴利
‘‘Nāhaṃ pajānāmi asayhasāhino, aṅgīrasassa gatiṃ āgatiṃ vā; Sutañca me vessavaṇassa santike, sakkassa sahabyataṃ gato asayho.
行善本来就该做,布施也该按自己的能力去做。
看见这只能够满足欲望的手,谁还会不去积福呢?巴利
‘‘Alameva kātuṃ kalyāṇaṃ, dānaṃ dātuṃ yathārahaṃ; Pāṇiṃ kāmadadaṃ disvā, ko puññaṃ na karissati.
我如今从此处去,抵达德瓦拉卡城后,
将设立布施,那会给我带来安乐。巴利
‘‘So hi nūna ito gantvā, anuppatvāna dvārakaṃ; Dānaṃ paṭṭhapayissāmi, yaṃ mamassa sukhāvahaṃ.
“ 我将施予食物与饮料,以及衣物、坐卧具;
还有饮水处、水井,以及在难行处的桥梁。”巴利
‘‘Dassāmannañca pānañca, vatthasenāsanāni ca; Papañca udapānañca, dugge saṅkamanāni cā’’ti. –
有十五首问答偈。巴利
Pannarasa vacanapaṭivacanagāthā honti.
267 267. 其中,“你的手”指你的右手。“遍金色”指完全呈现金黄色。“五流”指因为五根手指,对于他人所想要的东西,这些手指就是流出的通道,所以叫五流。“蜜流”指流出甘甜的味道。因此说“流出种种味”,意思是甜、辣、涩等种种不同的味道流出来。据说,夜叉的手能化现出所求之物,种种带有甜味等滋味、可嚼可吃的食物从手中涌出,所以说流出甜味等味道。“我想你是富兰陀罗”:我想你就是富兰陀罗,也就是帝释天神,意思是“具有如此大神力的,必定是帝释天王”,我就是这样想的。巴利
267. Tattha pāṇi teti tava dakkhiṇahattho. Sabbasovaṇṇoti sabbaso suvaṇṇavaṇṇo. Pañcadhāroti pañcahi aṅgulīhi parehi kāmitavatthūnaṃ dhārā etassa santīti pañcadhāro. Madhussavoti madhurarasavissandako. Tenāha ‘‘nānārasā paggharantī’’ti, madhurakaṭukakasāvādibhedā nānāvidhā rasā vissandantīti attho. Yakkhassa hi kāmadade madhurādirasasampannāni vividhāni khādanīyabhojanīyāni hatthe vissajjante madhurādirasā paggharantīti vuttaṃ. Maññehaṃ taṃ purindadanti maññe ahaṃ taṃ purindadaṃ sakkaṃ, ‘‘evaṃmahānubhāvo sakko devarājā’’ti taṃ ahaṃ maññāmīti attho.
268 我不是多闻天王那类大家都熟悉的天神。我也不是乾闼婆,不是乾闼婆族的天神。我也不是帝释天神富兰陀罗——帝释天神之所以叫“富兰陀罗”,是因为在过去生中率先行布施才得到这个名字,而我也不是他。那么,我到底是谁呢?于是他说:“安古罗,你应当知道我是饿鬼。”你应当知道我是投生为饿鬼的,要把我理解为“某个有大神力的饿鬼”。从罗鲁瓦来此——就是从罗鲁瓦城死后,投生到这片沙漠旷野中的这棵榕树下,也就是在这里化生。巴利
268.Nāmhi devoti vessavaṇādiko pākaṭadevo na homi. Na gandhabboti gandhabbakāyikadevopi na homi. Nāpi sakko purindadoti purimattabhāve pure dānassa paṭṭhapitattā ‘‘purindado’’ti laddhanāmo sakko devarājāpi na homi. Kataro pana ahosīti āha ‘‘petaṃ maṃ aṅkura jānāhī’’tiādi. Aṅkurapetūpapattikaṃ maṃ jānāhi, ‘‘aññataro petamahiddhiko’’ti maṃ upadhārehi. Roruvamhā idhāgatanti roruvanagarato cavitvā marukantāre idha imasmiṃ nigrodharukkhe upapajjanavasena āgataṃ, ettha nibbattanti attho.
269 你过去生住在罗鲁瓦城时,持什么样的戒?有什么样的行为?也就是说,你当时受持的、以远离恶行为特征的戒是怎样的?你当时的行为,以修积福德之业为特征,又是怎样的?在布施等善行方面,你的行为是怎样的?你是靠什么样的梵行,让福德在你手中成就?也就是说,你是靠怎样殊胜的修行,才让这样的福德果报如今在你手中成就、产生?请说说这个。这里说的“福德”,其实是省略了后面的词,实际指的是福德果报。因为在那段经文里,比如“比丘们,由于受持善法,这样的福德得以增长”等说法中,所说的“福德”也是指福德果报。巴利
269.Kiṃsīlo kiṃsamācāro, roruvasmiṃ pure tuvanti pubbe purimattabhāve roruvanagare vasanto tvaṃ kiṃsīlo kiṃsamācāro ahosi, pāpato nivattanalakkhaṇaṃ kīdisaṃ sīlaṃ samādāya saṃvattitapuññakiriyālakkhaṇena samācārena kiṃsamācāro, dānādīsu kusalasamācāresu kīdiso samācāro ahosīti attho. Kena te brahmacariyena, puññaṃ pāṇimhi ijjhatīti kīdisena seṭṭhacariyena idaṃ evarūpaṃ tava hatthesu puññaphalaṃ idāni samijjhati nipphajjati, taṃ kathehīti attho. Puññaphalañhi idha uttarapadalopena ‘‘puñña’’nti adhippetaṃ. Tatthā hi taṃ ‘‘kusalānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ samādānahetu evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhatī’’tiādīsu (dī. ni. 3.80) puññanti vuttaṃ.
270 “Tunnavāyo”就是织工。“Sukicchavuttī”是说生活非常艰难、日子过得极其困苦。“Kapaṇo”就是可怜的人,也就是穷困的人。“Na me vijjati dātave”的意思是:我没有任何该拿来布施给来往沙门、婆罗门的东西,但我的心已经布施出去了,这就是这句话的意思。巴利
270.Tunnavāyoti tunnakāro. Sukicchavuttīti suṭṭhu kicchaputtiko ativiya dukkhajīviko. Kapaṇoti varāko, dīnoti attho. Na me vijjati dātaveti addhikānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ dātuṃ kiñci dātabbayuttakaṃ mayhaṃ natthi, cittaṃ pana me dānaṃ dinnanti adhippāyo.
271 所谓住处,就是房子,或者做工的作坊。在阿萨哈附近,就是在富商阿萨哈的住宅旁边。有信仰的人,就是具备对业果之信的人。施主,是因为持续不断地行布施、具足舍离,并且压伏了贪吝,所以成为施主。曾修福的人,就是过去曾做过善行的人。有惭耻心的人,就是天性厌恶恶行的人。巴利
271.Nivesananti gharaṃ, kammakaraṇasālā vā. Asayhassa upantiketi asayhassa mahāseṭṭhino gehassa samīpe. Saddhassāti kammaphalasaddhāya samannāgatassa. Dānapatinoti dāne nirantarappavattāya pariccāgasampattiyā lobhassa ca abhibhavena patibhūtassa. Katapuññassāti pubbe katasucaritakammassa. Lajjinoti pāpajigucchanasabhāvassa.
272 这里说的“在那里”,就是指在我的住处。“乞讨者们”是指那些想向阿萨耶大施主讨点东西而前来的人。“各种族姓”是指种种不同族姓的称呼。“赞颂者”是指那些到处游走的称扬者,他们通过赞叹施主的功德果报等方式,表明自己有所需求。“他们问我那里”中的“那里”只是个虚词,意思是那些乞讨者等人向我打听阿萨耶大施主的住处。语法学家们认为,这类句子里有两个宾格。巴利
272.Tatthāti tasmiṃ mama nivesane. Yācanakāyantīti yācanakā janā asayhaseṭṭhiṃ kiñci yācitukāmā āgacchanti. Nānāgottāti nānāvidhagottāpadesā. Vanibbakāti vaṇṇadīpakā, ye dāyakassa puññaphalādiñca guṇakittanādimukhena attano atthikabhāvaṃ pavedentā vicaranti. Te ca maṃ tattha pucchantīti tatthāti nipātamattaṃ, te yācakādayo maṃ asayhaseṭṭhino nivesanaṃ pucchanti. Akkharacintakā hi īdisesu ṭhānesu kammadvayaṃ icchanti.
273 我们要去哪里?愿你们吉祥!布施在哪里进行?——这是显示他们询问方式的话。这里的意思是:愿你们吉祥!我们听说“阿萨诃大施主正在行布施”,所以才来到这里。布施在哪里进行?或者我们该去哪里?到了那里能不能得到布施?当他们这样问我得施之处时,我心想:我过去没有修积福德,如今没有能力给这些人任何东西;不过,我为他们指出布施的场所,借着告诉他们获得利益的门路而生起欢喜,仅凭这一点,我也能生出广大的福德。于是我生起恭敬心,伸出右臂,告诉他们阿萨诃大施主的住处。因此说“举起右臂”等句。巴利
273.Kattha gacchāma bhaddaṃ vo, kattha dānaṃ padīyatīti tesaṃ pucchanākāradassanaṃ. Ayaṃ pettha attho – bhaddaṃ tumhākaṃ hotu, mayaṃ ‘‘asayhamahāseṭṭhinā dānaṃ padīyatī’’ti sutvā āgatā, kattha dānaṃ padīyati, kattha vā mayaṃ gacchāma, kattha gatena dānaṃ sakkā laddhunti. Tesāhaṃ puṭṭho akkhāmīti evaṃ tehi addhikajanehi labhanaṭṭhānaṃ puṭṭho ‘‘ahaṃ pubbe akatapuññatāya idāni īdisānaṃ kiñci dātuṃ asamattho jāto, dānaggaṃ pana imesaṃ dassento lābhassa upāyācikkhaṇena pītiṃ uppādento ettakenapi bahuṃ puññaṃ pasavāmī’’ti gāravaṃ uppādetvā dakkhiṇaṃ bāhuṃ pasāretvā tesaṃ asayhaseṭṭhissa nivesanaṃ akkhāmi. Tenāha ‘‘paggayha dakkhiṇaṃ bāhu’’ntiādi.
274 因为这样宣扬他人的布施、并恭敬随喜他人所做布施的缘故,如今我的手就像如意树、像如意藤一样,能满一切所愿、随欲而施,成了如意施者。而就在成为如意施者的同时,通过这只手,流出了蜜,送出了种种可爱之物。巴利
274.Tena pāṇi kāmadadoti tena paradānapakāsanena parena katassa dānassa sakkaccaṃ anumodanamattena hetunā idāni mayhaṃ hattho kapparukkho viya santānakalatā viya ca kāmaduho icchiticchitadāyī kāmadado hoti. Kāmadado ca honto tena pāṇi madhussavo iṭṭhavatthuvissajjanako jāto.
276 据说你并没有亲手布施。所谓“据说”,是表示传闻的语气词。意思是:据说你没有舍弃自己的财物,没有用自己的双手,亲手向任何沙门或婆罗门施舍过任何东西。而“随喜他人的布施”的意思是:你只是对别人所做的布施随喜,心里赞叹说“啊,他做了布施!”就这样一直随喜而已。巴利
276.Na kira tvaṃ adā dānanti kirāti anussavanatthe nipāto, tvaṃ kira attano santakaṃ na pariccaji, sakapāṇīhi sahatthehi yassa kassaci samaṇassa vā brāhmaṇassa vā kiñci dānaṃ na adāsi. Parassa dānaṃ anumodamānoti kevalaṃ pana parena kataṃ parassa dānaṃ ‘‘aho dānaṃ pavattesī’’ti anumodamānoyeva vihāsi.
277 “Tena pāṇi kāmadado”的意思是:就这样,你的手成了能随愿施与的手。啊!福德的去向真是不可思议!这就是这句话的意趣。巴利
277.Tena pāṇi kāmadadoti tena tuyhaṃ pāṇi evaṃ kāmadado, aho acchariyā vata puññānaṃ gatīti adhippāyo.
278 尊者,那位天子怀着净信亲手布施,(有人)正以恭敬的语气在称呼他。尊者,单单随喜别人所作的布施,你就能得到这样的果报、有这样的威力;而那位阿萨诃大施主,以净信之心亲手办了大布施,他舍弃人身之后,究竟投生到了哪里?他的去向有怎样的成就?Nu soti中的nu只是语气词。Disataṃ gatoti即disaṃ ṭhānaṃ gato,他的去向有怎样的成就?这是在问阿萨诃大施主的来世。巴利
278.Yo so dānamadā, bhante, pasanno sakapāṇibhīti devaputtaṃ gāravena ālapati. Bhante, parena katassa dānānumodakassa tāva tuyhaṃ īdisaṃ phalaṃ evarūpo ānubhāvo, yo pana so asayhamahāseṭṭhi mahādānaṃ adāsi, pasannacitto hutvā sahatthehi tadā mahādānaṃ pavattesi. So hitvā mānusaṃ dehanti so idha manussattabhāvaṃ pahāya. Kinti kataraṃ. Nu soti nūti nipātamattaṃ. Disataṃ gatoti disaṃ ṭhānaṃ gato, kīdisī tassa gato nipphattīti asayhaseṭṭhino abhisamparāyaṃ pucchi.
279 能担起阿萨诃的人:那些吝啬、被贪欲压倒的人根本扛不起、担不动这种善士的重担,比如布施等种种分配付出,而他能承担,所以叫能担起阿萨诃的人。辉煌者:指从身体放射出光芒的人。这里说的味,其实就是光辉的别名。据说他只要看见有乞讨的人走来,心里就涌起极大的喜悦和欢喜,脸上的气色也变得明净光洁。他亲眼见到这个情形,就这样说了。趣向或来处:他投生到哪个趣向,从这里去了哪里,或者什么时候又从那边来到这里,这些我都不知道,这超出了我的范围。而我曾从多闻天王那里听到:不过,这是我去侍奉多闻天王时,从他那里亲耳听到的。阿萨诃去了帝释的同伴之列:意思是阿萨诃大施主投生到了帝释天主的同伴当中,也就是在三十三天里化生。巴利
279.Asayhasāhinoti aññehi maccharīhi lobhābhibhūtehi sahituṃ vahituṃ asakkuṇeyyassa pariccāgādivibhāgassa sappurisadhurassa sahanato asayhasāhino. Aṅgīrasassāti aṅgato nikkhamanakajutissa. Rasoti hi jutiyā adhivacanaṃ. Tassa kira yācake āgacchante disvā uḷāraṃ pītisomanassaṃ uppajjati, mukhavaṇṇo vippasīdati, taṃ attano paccakkhaṃ katvā evamāha. Gatiṃ āgatiṃ vāti tassa ‘‘asukaṃ nāma gatiṃ, ito gato’’ti gatiṃ vā ‘‘tato vā pana asukasmiṃ kāle idhāgamissatī’’ti āgatiṃ vā nāhaṃ jānāmi, avisayo esa mayhaṃ. Sutañca me vessavaṇassa santiketi apica kho upaṭṭhānaṃ gatena vessavaṇassa mahārājassa santike sutametaṃ mayā. Sakkassa sahabyataṃ gato asayhoti asayhaseṭṭhi sakkassa devānamindassa sahabyataṃ gato ahosi, tāvatiṃsabhavane nibbattoti attho.
280 确实应该行善:凡是善的、好的、能积福德的事,都确实应该做,也都适合做。其中,为了显示那最普遍又最殊胜的善行,才说“如理布施”,意思是应当根据自己的财力随分布施,这确实应该做。接着说明理由:“见到手成为如意施者”。试想,仅仅因为随喜他人所修的福德,并为施主指出通往其家的道路,这只手就被看到能如意施与;见到这样的事,像我这样的人,谁还会不去修那能作为自己依怙的福德呢?巴利
280.Alameva kātuṃ kalyāṇanti yaṃkiñci kalyāṇaṃ kusalaṃ puññaṃ kātuṃ yuttameva patirūpameva. Tattha pana yaṃ sabbasādhāraṇaṃ sukatataraṃ, taṃ dassetuṃ ‘‘dānaṃ dātuṃ yathāraha’’nti vuttaṃ, attano vibhavabalānurūpaṃ dānaṃ dātuṃ alameva. Tattha kāraṇamāha ‘‘pāṇiṃ kāmadadaṃ disvā’’ti. Yatra hi nāma parakatapuññānumodanapubbakena dānapatinivesanamaggācikkhaṇamattena ayaṃ hattho kāmadado diṭṭho, imaṃ disvā. Kopuññaṃ na karissatīti mādiso ko nāma attano patiṭṭhānabhūtaṃ puññaṃ na karissatīti.
281 281. 这样以不确定的方式显示出对修福的重视之后,现在要把这一点确定在自身之上来显示,于是说出“他确实……”等两首偈颂。其中,“他”就是指“我”。“确实”是表示强调的虚词,“也许”表示思量。“从这里离开之后”:指离开这片荒野之地以后。“到达城门”:指抵达多门城之后。“我将开始”:意思是“我将着手去做”。巴利
281. Evaṃ aniyamavasena puññakiriyāya ādaraṃ dassetvā idāni attani taṃ niyametvā dassento ‘‘so hi nūnā’’tiādigāthādvayamāha. Tattha soti so ahaṃ. Hīti avadhāraṇe nipāto, nūnāti parivitakke. Ito gantvāti ito marubhūmito apagantvā. Anuppatvāna dvārakanti dvāravatīnagaraṃ anupāpuṇitvā. Paṭṭhapayissāmīti pavattayissāmi.
安古罗这样承诺“我要布施”之后,夜叉满心欢喜,对他说:“朋友,你放心布施吧,我来帮你做事,我会想办法让你的布施之物不会耗尽。”夜叉用布施这件事鼓励了他,接着又吓唬他说:“婆罗门商人啊,听说你想强行带走像我这样的,你也不掂量掂量自己的分量!”说完就让他的货物消失,现出恐怖的夜叉形象来吓唬他。然后安古罗用各种方式恳求,通过那位婆罗门向夜叉求原谅、使其平息,并使所有货物恢复原样。到了夜里,夜叉出现时,他送走夜叉,继续赶路,在不远处看见一个样子极其可怕的饿鬼,就问他造了什么业——巴利
Evaṃ aṅkurena ‘‘dānaṃ dassāmī’’ti paṭiññāya katāya yakkho tuṭṭhamānaso ‘‘mārisa, tvaṃ vissattho dānaṃ dehi, ahaṃ pana te sahāyakiccaṃ karissāmi, yena te deyyadhammo na parikkhayaṃ gamissati, tena pakārena karissāmī’’ti taṃ dānakiriyāya samuttejetvā ‘‘brāhmaṇa vāṇija, tvaṃ kira mādise balakkārena netukāmo attano pamāṇaṃ na jānāsī’’ti tassa bhaṇḍamantaradhāpetvā taṃ yakkhavibhiṃsakāya bhiṃsāpento santajjesi. Atha naṃ aṅkuro nānappakāraṃ yācitvā brāhmaṇena khamāpento pasādetvā sabbabhaṇḍaṃ pākatikaṃ kārāpetvā rattiyā upagatāya yakkhaṃ vissajjetvā gacchanto tassa avidūre aññataraṃ ativiya bībhacchadassanaṃ petaṃ disvā tena katakammaṃ pucchanto –
“ 你的手指为什么弯曲,脸也皱成一团;
你的双眼也在流脓,你到底造了什么恶业?”巴利
‘‘Kena te aṅgulī kuṇā, mukhañca kuṇalīkataṃ; Akkhīni ca paggharanti, kiṃ pāpaṃ pakataṃ tayā’’ti. –
他说了这首偈。其中,kuṇāti、kuṇikā、paṭikuṇikā、anujubhūtā(这些词)就是弯曲、反着弯、不直。kuṇalīkata 的意思是嘴巴变形而歪扭、皱缩。paggharanti 的意思是流出不净之物。巴利
Gāthamāha. Tattha kuṇāti kuṇikā paṭikuṇikā anujubhūtā. Kuṇalīkatanti mukhavikārena vikuṇitaṃ saṃkuṇitaṃ. Paggharantīti asuciṃ vissandanti.
这时,饿鬼对他说道:巴利
Athassa peto –
我是盎耆罗娑居士——那位有信、求居家者的——
布施分发中的受委任者,在布施上(我)是主管。巴利
‘‘Aṅgīrasassa gahapatino, saddhassa gharamesino; Tassāhaṃ dānavissagge, dāne adhikato ahuṃ.
在那里,看到那些来乞讨的人,他们是来讨饭的。
我退到一旁,做了个鬼脸。巴利
‘‘Tattha yācanake disvā, āgate bhojanatthike; Ekamantaṃ apakkamma, akāsiṃ kuṇaliṃ mukhaṃ.
“ 因为那样,我的手指蜷曲了,嘴巴也变了形;
我的双眼在流泪,那恶业是我自己造的。”巴利
‘‘Tena me aṅgulī kuṇā, mukhañca kuṇalīkataṃ; Akkhīni me paggharanti, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā’’ti. –
他说了这三首偈颂。巴利
Tisso gāthā abhāsi.
284 在这里,用“aṅgīrasassa”等语句来赞叹阿赛哈长者。“Gharamesino”指居家生活的在家人。“Dānavissagge”指在布施的场合,也就是施舍的地方。“Dāne adhikato ahun”的意思是:在布施这件事上,我被安排负责分配施舍物。巴利
284. Tattha ‘‘aṅgīrasassā’’tiādinā asayhaseṭṭhiṃ kitteti. Gharamesinoti gharamāvasantassa gahaṭṭhassa. Dānavissaggeti dānagge pariccāgaṭṭhāne. Dāne adhikato ahunti deyyadhammassa pariccajane dānādhikāre adhikato ṭhapito ahosiṃ.
285 “退到一边”的意思是:当负责布施的人看见乞食者前来乞讨食物时,本不该离开布施的场所,而应留在原处,心中生起欢喜和愉悦,面容清净明朗,亲手布施,或者让其他合适的人代为布施。但我却没有那样做——远远看见乞食者走来,就隐藏自己,退到一边,退开之后,把脸皱成一团,做出扭曲、皱缩的表情。巴利
285.Ekamantaṃ apakkammāti yācanake bhojanatthike āgate disvā dānabyāvaṭena dānaggato anapakkamma yathāṭhāneyeva ṭhatvā sañjātapītisomanassena vippasannamukhavaṇṇena sahatthena dānaṃ dātabbaṃ, parehi vā patirūpehi dāpetabbaṃ, ahaṃ pana tathā akatvā yācanake āgacchante dūratova disvā attānaṃ adassento ekamantaṃ apakkamma apakkamitvā. Akāsiṃ kuṇaliṃ mukhanti vikuṇitaṃ saṅkucitaṃ mukhaṃ akāsiṃ.
286 Tenāti的意思是:因为那时候,我受主人委派负责布施事务,当布施的时候到来时,被悭吝所击败,从布施的场所退去,却把脚缩了起来;本该亲手布施,却没有那样做,而是把手缩了起来;本该以清净欢喜的面容待人,却把脸皱缩了起来;本该以慈爱的眼光看待乞者,却让眼睛变得污浊昏暗。因此,手指和脚趾都扭曲了,脸也扭曲得像篮子一样,丑陋又皱缩,眼睛里流着污秽、恶臭、令人厌恶的眼泪。这就是这段话的含义。因此才说——巴利
286.Tenāti yasmā tadāhaṃ sāminā dānādhikāre niyutto samāno dānakāle upaṭṭhite macchariyāpakato dānaggato apakkamanto pādehi saṅkocaṃ āpajjiṃ, sahatthehi dātabbe tathā akatvā hatthasaṅkocaṃ āpajjiṃ, pasannamukhena bhavitabbe mukhasaṅkocaṃ āpajjiṃ, piyacakkhūhi oloketabbe cakkhukālusiyaṃ uppādesiṃ, tasmā hatthaṅguliyo ca pādaṅguliyo ca kuṇitā jātā, mukhañca kuṇalīkataṃ virūparūpaṃ saṅkucitaṃ, akkhīni asucīduggandhajegucchāni assūni paggharantīti attho. Tena vuttaṃ –
“ 因为那样,我的手指蜷曲了,脸也变得皱缩扭曲。
我的双眼流着泪,这个恶业是我做的。”巴利
‘‘Tena me aṅgulī kuṇā, mukhañca kuṇalīkataṃ; Akkhīni me paggharanti, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā’’ti.
安古罗听了这话,就责备那个饿鬼:巴利
Taṃ sutvā aṅkuro petaṃ garahanto –
“ 你这卑劣的家伙,如法地,你的脸却皱成一团;
眼睛也在流泪,就在别人布施之时。
你做了一张扭曲的脸。”巴利
‘‘Dhammena te kāpurisa, mukhañca kuṇalīkataṃ; Akkhīni ca paggharanti, yaṃ taṃ parassa dānassa; Akāsi kuṇaliṃ mukha’’nti. –
他诵出了这首偈颂。其中,“dhammena”的意思是以正当合理的理由。“te”指的是你的。“kāpurisā”指卑劣的人。“yaṃ”的意思是“因为”。“parassa dānassa”指的是他人的布施,或在他人的布施方面。或者,经文本来就是这么读的。巴利
Gāthamāha. Tattha dhammenāti yutteneva kāraṇena. Teti tava. Kāpurisāti lāmakapurisa. Yanti yasmā. Parassa dānassāti parassa dānasmiṃ. Ayameva vā pāṭho.
接着,安古罗又责备那位施主富商:巴利
Puna aṅkuro taṃ dānapatiṃ seṭṭhiṃ garahanto –
“ 正在布施的人,怎么能让别人替他完成布施呢?
饭食、饮品、嚼食,以及衣服和坐卧处。”巴利
‘‘Kathañhi dānaṃ dadamāno, kareyya parapattiyaṃ; Annapānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni cā’’ti. –
他说了一首偈。它的意思是:一个人行布施,怎能把它弄成要由别人去领取、要由别人去促成完成的事呢?应当亲自当面去做,亲手施与,或者自己亲自在那里操办。否则,自己的应施之物就会白白浪费在不该用的地方,应供者也会因这次布施而减损。巴利
Gāthamāha. Tassattho – dānaṃ dadanto puriso kathañhi nāma taṃ parapattiyaṃ parena pāpetabbaṃ sādhetabbaṃ kareyya, attapaccakkhameva katvā sahattheneva dadeyya, sayaṃ vā tattha byāvaṭo bhaveyya, aññathā attano deyyadhammo aṭṭhāne viddhaṃsiyetha, dakkhiṇeyyā ca dānena parihāyeyyunti.
这样责备了他之后,现在要开示自己应当如何行持:巴利
Evaṃ taṃ garahitvā idāni attanā paṭipajjitabbavidhiṃ dassento –
他确实会从这里离开,到达德瓦拉卡城。
我将修习布施,这能为我带来安乐。巴利
‘‘So hi nūna ito gantvā, anuppatvāna dvārakaṃ; Dānaṃ paṭṭhapayissāmi, yaṃ mamassa sukhāvahaṃ.
“ 我将施予食物与饮料,以及衣物、坐卧具;
还有饮水处、水井,以及在难行处的桥梁。”巴利
‘‘Dassāmannañca pānañca, vatthasenāsanāni ca; Papañca udapānañca, dugge saṅkamanāni cā’’ti. –
他说了两首偈颂,内容就是前面已经讲过的意思。巴利
Gāthādvayamāha, taṃ vuttatthameva.
于是,他确实从那里转身返回,来到德瓦拉卡城。
安古罗王子发起了布施,这能给他带来安乐。巴利
‘‘Tato hi so nivattitvā, anuppatvāna dvārakaṃ; Dānaṃ paṭṭhapayi aṅkuro, yaṃtumassa sukhāvahaṃ.
他以清净的心,布施了食物和饮品,还有衣服和坐卧处;
又布施了路边施水处和水井。巴利
‘‘Adā annañca pānañca, vatthasenāsanāni ca; Papañca udapānañca, vippasannena cetasā.
谁饿了?谁渴了?谁要穿上衣服?
谁的牲口疲累了?就从这里把车套上吧。巴利
‘‘Ko chāto ko ca tasito, ko vatthaṃ paridahissati; Kassa santāni yoggāni, ito yojentu vāhanaṃ.
“ 谁想要伞与香?谁要花鬘?谁要鞋?
剃发师、厨师与马嘎达人,便在那里这般吆喝。
不论傍晚还是清晨,在安古罗的住处,始终如此。”巴利
‘‘Ko chatticchati gandhañca, ko mālaṃ ko upāhanaṃ; Itissu tattha ghosenti, kappakā sūdamāgadhā; Sadā sāyañca pāto ca, aṅgurassa nivesane’’ti. –
结集者们安立这四首偈颂,是为了显示安古罗的修行。巴利
Catasso gāthā aṅgurassa paṭipattiṃ dassetuṃ saṅgītikārehi ṭhapitā.
291 291. 其中,“tato”指从摩鲁干陀罗(marukantāra,沙漠旷野)。“nivattitvā”就是转身返回。“anuppatvāna dvārakaṃ”指到达多门城之后。“dānaṃ paṭṭhapayi aṅguro”是说:那位安古罗的整个仓库已被夜叉填满,他设立了具足一切旅途资粮的大布施。“yaṃ tumassa sukhāvahaṃ”是说:那布施能为他带来今生和来世的安乐。巴利
291. Tattha tatoti marukantārato. Nivattitvāti paṭinivattitvā. Anuppatvāna dvārakanti dvāravatīnagaraṃ anupāpuṇitvā. Dānaṃ paṭṭhapayi aṅguroti yakkhena paripūritasakalakoṭṭhāgāro sabbapātheyyakaṃ mahādānaṃ so aṅguro paṭṭhapesi. Yaṃtumassa sukhāvahanti yaṃ attano sampati āyatiñca sukhanibbattakaṃ.
293 “谁饿了”是说:谁感到饥饿,就让他过来,想吃什么就吃什么——这就是这句话的意思。剩下的几个词也照同样的方式理解。“渴了”就是指口渴的人。“将穿上”是说将要穿在身上、披在身上,这就是它的含义。“疲惫的”是指已感受疲劳的。“车乘”是指马车、牛车之类的运载工具。“从这里套上车乘”是说:从这一群车乘中,随自己的心意挑一个,然后套上车乘。巴利
293.Kochātoti ko jighacchito, so āgantvā yathāruci bhuñjatūti adhippāyo. Eseva nayo sesesupi. Tasitoti pipāsito. Paridahissatīti nivāsessati pārupissati cāti attho. Santānīti parissamappattāni. Yoggānīti rathavāhanāni. Ito yojentu vāhananti ito yoggasamūhato yathārucitaṃ gahetvā vāhanaṃ yojentu.
294 “谁想要伞”是说:谁想要草席伞之类各种伞,就让他拿去吧——这是这句话的意思。后面几个词也是同样的道理。“香”指四种香等各类香。“花环”指编成串和没编成串的种种花。“鞋”指皮绑带鞋等各类鞋。“itissū”这里,“su”只是个虚词,“iti”就是“这样”,意思是:“谁渴了,谁饿了”等等,用这样的话来宣告。“kappakā”是理发师。“sūdā”是厨师。“māgadhā”是卖香的人。“sadā”是一切时,即日复一日、从早到晚都在安古罗的住处如此宣告、高声传扬——这是句式的连接巴利
294.Ko chatticchatīti ko kilañjachattādibhedaṃ chattaṃ icchati, so gaṇhātūti adhippāyo. Sesesupi eseva nayo. Gandhanti catujjātiyagandhādikaṃ gandhaṃ. Mālanti ganthitāganthitabhedaṃ pupphaṃ. Upāhananti khallabaddhādibhedaṃ upāhanaṃ. Itissūti ettha sūti nipātamattaṃ, iti evaṃ ‘‘ko chāto, ko tasito’’tiādināti attho. Kappakāti nhāpitakā. Sūdāti bhattakārakā. Māgadhāti gandhino. Sadāti sabbakālaṃ divase divase sāyañca pāto ca tattha aṅgurassa nivesane ghosenti ugghosentīti yojanā.
安古罗这样持续进行大布施,随着时间过去,因为人们饱足,求施者使布施的场所变得冷清、人烟稀少了。安古罗看到这情形,由于他对布施有着广大的热忱,心里很不高兴,就把负责自己布施事务、名叫辛陀迦的青年叫来,说道——巴利
Evaṃ mahādānaṃ pavattentassa gacchante kāle tittibhāvato atthikajanehi pavivittaṃ viraḷaṃ dānaggaṃ ahosi. Taṃ disvā aṅkuro dāne uḷārajjhāsayatāya atuṭṭhamānaso hutvā attano dāne niyuttaṃ sindhakaṃ nāma māṇavaṃ āmantetvā –
世人如此知我:安古罗睡得安稳。
辛陀迦啊,我睡得很痛苦,因为我见不到乞讨的人。巴利
‘‘Sukhaṃ supati aṅkuro, iti jānāti maṃ jano; Dukkhaṃ supāmi sindhaka, yaṃ na passāmi yācake.
“ 安古罗安稳地睡,人们便这样知道我;
辛陀迦啊,乞讨的人少时,我睡得很痛苦。”巴利
‘‘Sukhaṃ supati aṅkuro, iti jānāti maṃ jano; Dukkhaṃ supāmi sindhaka, appake su vanibbake’’ti. –
他说了两首偈颂。其中,“安古罗睡得安稳,世人这样看待我”,意思是:人们这样称赞我:“安古罗国王具足名声和财富,是位施主,凭着自己财富的圆满和布施的圆满,他睡得安稳,安稳地入睡,安稳地醒来。”而“辛陀迦啊,我痛苦而眠”是说:然而,辛陀迦啊,我确实只是痛苦而眠。为什么?因为“我见不到乞者”——我见不到许多合乎我心愿、能够接受布施的乞者,正因为见不到这些应受布施的人,我才痛苦而眠,这就是这句话的意思。“当乞者稀少时”是说:当乞者稀少、只有寥寥几个的时候,我便痛苦而眠,应当这样连接理解。“su”只是一个语助词,意思是:当乞者稀少的时候。巴利
Gāthādvayamāha. Tattha sukhaṃ supati aṅkuro, iti jānāti maṃ janoti ‘‘aṅkuro rājā yasabhogasamappito dānapati attano bhogasampattiyā dānasampattiyā ca sukhaṃ supati, sukheneva niddaṃ upagacchati, sukhaṃ paṭibujjhatī’’ti evaṃ maṃ jano sambhāveti. Dukkhaṃ supāmi sindhakāti ahaṃ pana sindhaka dukkhameva supāmi. Kasmā? Yaṃ na passāmi yācaketi, yasmā mama ajjhāsayānurūpaṃ deyyadhammapaṭiggāhake bahū yācake na passāmi, tasmāti attho. Appake su vanibbaketi vanibbakajane appake katipaye jāte dukkhaṃ supāmīti yojanā. Sūti ca nipātamattaṃ, appake vanibbakajane satīti attho.
辛陀迦听了这话,想让他的广大布施志向变得更加明显,就——巴利
Taṃ sutvā sindhako tassa uḷāraṃ dānādhimuttiṃ pākaṭataraṃ kātukāmo –
“ 如果三十三天的统治者帝释天神要赐给你一个恩惠,
你正在为整个世间希求,会求取什么样的恩惠呢?”巴利
‘‘Sakko ce te varaṃ dajjā, tāvatiṃsānamissaro; Kissa sabbassa lokassa, varamāno varaṃ vare’’ti. –
他说了这首偈颂。它的意思是:三十三天的诸天神以及整个世间的主宰帝释天神,倘若把恩惠赐给你、愿意给你,对你说“安古罗,你乞求一个恩惠吧,无论你心里想要什么”,那么,怀着渴望、正在希求的你,会乞求什么样的恩惠、怎样的恩惠呢?这就是其中的含义。巴利
Gāthamāha. Tassattho – tāvatiṃsānaṃ devānaṃ sabbassa ca lokassa issaro sakko ‘‘varaṃ varassu, aṅkura, yaṃkiñci manasicchita’’nti tuyhaṃ varaṃ dajjā dadeyya ce, varamāno patthayamāno kissa kīdisaṃ varaṃ vareyyāsīti attho.
这时,安古罗如实说出自己内心的意愿:巴利
Atha aṅkuro attano ajjhāsayaṃ yāthāvato pavedento –
如果帝释天神——三十三天的主宰——愿意给我一个恩赐,
我具念而早起,直到日出之时;
愿天界的食物出现,也愿持戒的乞食者出现。巴利
‘‘Sakko ce me varaṃ dajjā, tāvatiṃsānamissaro; Kāluṭṭhitassa me sato, sūriyuggamanaṃ pati; Dibbā bhakkhā pātubhaveyyuṃ, sīlavanto ca yācakā.
我布施的时候,愿我的财物不会耗尽;布施之后,愿我不后悔。
布施时,愿我的心清净明澈——帝释天神啊,这就是我祈求的殊胜恩惠。他宣说了这两首偈颂。巴利
‘‘Dadato me na khīyetha, datvā nānutapeyyahaṃ; Dadaṃ cittaṃ pasādeyyaṃ, etaṃ sakkaṃ varaṃ vare’’ti. – dve gāthā abhāsi;
298 那时,我在清晨起身,具足了起身的精进,以恭敬承事等方式去侍奉那些有需求的应供者。太阳升起时,愿天界的食物出现,也就是愿属于天界的食物生起。乞求者又持戒,意思是乞求的人持戒、具足善法。巴利
298. Tattha kāluṭṭhitassa me satoti kāle pāto vuṭṭhitassa atthikānaṃ dakkhiṇeyyānaṃ apacāyanapāricariyādivasena uṭṭhānavīriyasampannassa me samānassa. Sūriyuggamanaṃ patīti sūriyuggamanavelāyaṃ. Dibbā bhakkhā pātubhaveyyunti devalokapariyāpannā āhārā uppajjeyyuṃ. Sīlavanto ca yācakāti yācakā ca sīlavanto kalyāṇadhammā bhaveyyuṃ.
299 我向不断前来的人布施时,我的应施之物不会耗尽,不会走到穷尽。布施之后不会后悔,意思是:布施之后,即使看到什么让人不满意的情形,我事后也不会因此后悔。布施时让心清净,意思是:布施时我要让心生起净信,以净信的心来布施。这是向帝释天神所求的五种愿:健康具足、应施之物具足、应受供养者具足、应施之物无量具足、施主具足。其中,“我清晨起身、正念现前”说的是健康具足;“天界的食物出现”说的是应施之物具足;“持戒的乞求者”说的是应受供养者具足;“我布施时不会耗尽”说的是应施之物无量具足;“布施后不后悔、布施时心清净”这两句说的是施主具足。这五种利益是以愿求的方式被希求的。应当知道,这一切都是为了让布施所生的福德变得更加广大。巴利
299.Dadatome na khīyethāti āgatāgatānaṃ dānaṃ dadato ca me deyyadhammo na khīyetha, na parikkhayaṃ gaccheyya. Datvā nānutapeyyahanti tañca dānaṃ datvā kiñcideva appasādakaṃ disvā tena ahaṃ pacchā nānutapeyyaṃ. Dadaṃ cittaṃ pasādeyyanti dadamāno cittaṃ pasādeyyaṃ, pasannacittoyeva hutvā dadeyyaṃ. Etaṃ sakkaṃ varaṃ vareti sakkaṃ devānamindaṃ ārogyasampadā, deyyadhammasampadā, dakkhiṇeyyasampadā, deyyadhammassa aparimitasampadā, dāyakasampadāti etaṃ pañcavidhaṃ varaṃ vareyyaṃ. Ettha ca ‘‘kāluṭṭhitassa me sato’’ti etena ārogyasampadā, ‘‘dibbā bhakkhā pātubhaveyyu’’nti etena deyyadhammasampadā, ‘‘sīlavanto ca yācakā’’ti etena dakkhiṇeyyasampadā, ‘‘dadato me na khīyethā’’ti etena deyyadhammassa aparimitasampadā, ‘‘datvā nānutapeyyahaṃ, dadaṃ cittaṃ pasādeyya’’nti etehi dāyakasampadāti ime pañca atthā varabhāvena icchitā. Te ca kho dānamayapuññassa yāvadeva uḷārabhāvāyāti veditabbā.
安古罗这样表明了自己的心意之后,坐在那里的一位名叫索纳卡、熟悉政论之学的男子,想阻止他布施太多,便说道:巴利
Evaṃ aṅkurena attano ajjhāsaye pavedite tattha nisinno nītisatthe kataparicayo sonako nāma eko puriso taṃ atidānato vicchinditukāmo –
不要把所有财物都布施给别人,该布施的就布施,该守住的财富也要守住。
所以,财富确实比布施更好,过度布施会让家族败落。巴利
‘‘Na sabbavittāni pare pavecche, dadeyya dānañca dhanañca rakkhe; Tasmā hi dānā dhanameva seyyo, atippadānena kulā na honti.
“ 智者不称赞不布施,也不称赞过度布施。
所以,比起布施,唯有财富本身更好,
那位智者应当以平和之心行事。”巴利
‘‘Adānamatidānañca nappasaṃsanti paṇḍitā, Tasmā hi dānā dhanameva seyyo, Samena vatteyya sa dhīradhammo’’ti. –
他诵了两首偈颂。另有一种说法是:辛陀迦还想再试探一下,于是诵出了“并非一切财物……”等偈颂。巴利
Dve gāthā abhāsi. Sindhako evaṃ punapi vīmaṃsitukāmo ‘‘na sabbavittānī’’tiādimāhāti apare.
300 在这里,“所有财富”是指有生命和无生命等一切种类的财物,也就是财产。“施予他人”是指给到别人那里,成为别人所有。“不应施予”是说不可布施,意思是:不要想着“有应供者接受了”,就把一切属于自己的财产毫无保留地全部舍出去,不应这样做。“也应当行布施”并不是说完全不行布施之法,而是应当了解自己的收入和支出,根据自己的财力来行布施。“守护财富”是指通过守护未得之财、保护已得之财等方式来守护财产。巴利
300. Tattha sabbavittānīti saviññāṇakaaviññāṇakappabhedāni sabbāni vittūpakaraṇāni, dhanānīti attho. Pareti paramhi, parassāti attho . Na paveccheti na dadeyya, ‘‘dakkhiṇeyyā laddhā’’ti katvā kiñci asesetvā sabbasāpateyyapariccāgo na kātabboti attho. Dadeyya dānañcāti sabbena sabbaṃ dānadhammo na kātabbo, atha kho attano āyañca vayañca jānitvā vibhavānurūpaṃ dānañca dadeyya. Dhanañca rakkheti aladdhalābhaladdhaparirakkhaṇarakkhitasambandhavasena dhanaṃ paripāleyya.
“ 用一份财富来生活,用两份来经营事业;
第四份也该存起来,这样遇到灾难时就能派上用场。”巴利
‘‘Ekena bhoge bhuñjeyya, dvīhi kammaṃ payojaye; Catutthañca nidhāpeyya, āpadāsu bhavissatī’’ti. (dī. ni. 3.265) –
或者,应该按前面说的办法守护财富,因为布施要以财富为根本。那些研究治国之道的人认为,这三条途径也要通过互相净化的方式来实行。所以这里的“因此”是说:一个人既守护财富又行布施,就是在为两世的利益而修行,而布施又以财富为根本;因此,比起布施,财富本身更优胜、更美好。这意思是说,不应该过度布施。所以他才说“因为过度布施,家族就不能存续”。意思是,不了解财富的限度,一味依靠布施而过度施舍,家族就会衰败、无法维系,最终断绝。巴利
Vuttavidhinā vā dhanaṃ rakkheyya tammūlakattā dānassa. Tayopi maggā aññamaññavisodhanena paṭisevitabbāti hi nīticintakā. Tasmā hīti yasmā dhanañca rakkhanto dānañca karonto ubhayalokahitāya paṭipanno hoti dhanamūlakañca dānaṃ, tasmā dānato dhanameva seyyo sundarataroti atidānaṃ na kātabbanti adhippāyo. Tenāha ‘‘atippadānena kulā na hontī’’ti, dhanassa pamāṇaṃ ajānitvā dānassa taṃ nissāya atippadānapasaṅgena kulāni na honti nappavattanti, ucchijjantīti attho.
301 301. 现在,为了确立智者所称赞的这件事,他说了“adānamatidānañca”这个偈颂。其中,“adānamatidānañca”的意思是:完全不给,哪怕是一勺饭、一把米也不给,这叫“不施”;超出限度、以舍弃为名义的给予,叫“过度施”。智者——有智慧、天生具足聪慧的人——不称赞、不赞扬这两种。因为完全不给,从后世的利益来说,就完全被排除在外了;而过度施,则现世的家族传承无法延续。应当以平等的方式而行,也就是以不偏不倚、符合世间常理、平稳、中道的正理而行。“这就是坚定者的法”是说:如上所说的施与不施的做法,就是那些坚定者——具足坚定、精通方法与原则的人——的法,是他们所行之道。巴利
301. Idāni viññūnaṃ pasaṃsitamevatthaṃ patiṭṭhapento ‘‘adānamatidānañcā’’ti gāthamāha. Tattha adānamatidānañcāti sabbena sabbaṃ kaṭacchubhikkhāyapi taṇḍulamuṭṭhiyāpi adānaṃ, pamāṇaṃ atikkamitvā pariccāgasaṅkhātaṃ atidānañca paṇḍitā buddhimanto sapaññajātikā nappasaṃsanti na vaṇṇayanti. Sabbena sabbaṃ adānena hi samparāyikato atthato paribāhiro hoti. Atidānena diṭṭhadhammikapaveṇī na pavattati. Samena vatteyyāti avisamena lokiyasarikkhakena samāhitena majjhimena ñāyena pavatteyya. Sa dhīradhammoti yā yathāvuttā dānādānappavatti, so dhīrānaṃ dhitisampannānaṃ nītinayakusalānaṃ dhammo, tehi gatamaggoti dīpeti.
安库罗听了之后,就转变了他的想法——巴利
Taṃ sutvā aṅkuro tassa adhippāyaṃ parivattento –
啊,愿我亲身行布施!愿寂静的善士亲近我;
如雨云灌满低洼之地,愿我令一切乞食者皆得饱足。巴利
‘‘Aho vata re ahameva dajjaṃ, santo ca maṃ sappurisā bhajeyyuṃ; Meghova ninnāni paripūrayanto, santappaye sabbavanibbakānaṃ.
见到乞讨的人时,面容神色就变得清净明朗;
布施之后心里欢喜,住在那房子里的人有安乐。巴利
‘‘Yassa yācanake disvā, mukhavaṇṇo pasīdati; Datvā attamano hoti, taṃ gharaṃ vasato sukhaṃ.
看见乞讨的人时,他的面容神色就变得清净欢喜;
“ 布施之后心满意足,这就是祭祀的成就。”巴利
‘‘Yassa yācanake disvā, mukhavaṇṇo pasīdati; Datvā attamano hoti, esā yaññassa sampadā.
“ 布施之前就先心怀喜悦,布施时也要让心变得清净。
布施之后,心里感到满意,这就是祭祀的成就。”巴利
‘‘Pubbeva dānā sumano, dadaṃ cittaṃ pasādaye; Datvā attamano hoti, esā yaññassa sampadā’’ti. –
他用四首偈颂,讲明了应当自己实行的方式。巴利
Catūhi gāthāhi attanā paṭipajjitabbavidhiṃ pakāsesi.
302 在这里,“aho vata”的意思是“善哉啊”。“re”是呼唤语。“ahameva dajja”的意思是“我必定施与”。这里简要的意思是:青年啊,如果“比起布施,财富更殊胜”这种说法属于那些通达处世之道的人,而你也认同,那么我自然必定施与。而寂静的善士们会亲近我:在布施时,那些身、语、意三业都已寂静的善士、贤善者,会亲近我、来到我跟前。就像大雨注满低洼之处一样:我像倾盆大雨般,满足所有乞求者的愿望——啊,善哉!愿他们都能得到满足。巴利
302. Tattha aho vatāti sādhu vata. Reti ālapanaṃ. Ahameva dajjanti ahaṃ dajjameva. Ayañhettha saṅkhepattho – māṇava, ‘‘dānā dhanameva seyyo’’ti yadi ayaṃ nītikusalānaṃ vādo tava hotu, kāmaṃ ahaṃ dajjameva. Santo ca maṃ sappurisā bhajeyyunti tasmiñca dāne santo upasantakāyavacīmanosamācārā sappurisā sādhavo maṃ bhajeyyuṃ upagaccheyyuṃ. Meghova ninnāni paripūrayantoti ahaṃ abhippavassanto mahāmegho viya ninnāni ninnaṭṭhānāni sabbesaṃ vanibbakānaṃ adhippāye paripūrayanto aho vata te santappeyyanti.
303 对于那个人,见到乞求者时——也就是当某位家主见到乞求者,生起信心,心想“我的福田首先现前了”,他的面容就变得清净明朗;然后随自己的财力布施之后,内心欢喜,被喜悦和欢愉所充满。这里所说的“此”,就是指见到乞求者这件事,以及由此使心变得清净,还有适当布施之后生起的欢喜。巴利
303.Yassa yācanake disvāti yassa puggalassa gharamesino yācanake disvā ‘‘paṭhamaṃ tāva upaṭṭhitaṃ vata me puññakkhetta’’nti saddhājātassa mukhavaṇṇo pasīdati, yathāvibhavaṃ pana tesaṃ dānaṃ datvā attamano pītisomanassehi gahitacitto hoti. Tanti yadettha yācakānaṃ dassanaṃ , tena ca disvā cittassa pasādanaṃ, yathārahaṃ dānaṃ datvā ca attamanatā.
304 这就是祭祀的成就,意思是祭祀的圆满、完备,也就是完成。巴利
304.Esā yaññassa sampadāti esā yaññassa sampatti pāripūri, nipphattīti attho.
305 布施之前就已经满心欢喜:从准备布施所需物品开始,就以舍离的思心所,想“我要积蓄成就的因缘、能跟随自己而去的宝藏”,从那时起就应当欢喜、生起喜悦。施与时让心清净:布施时,把要施的东西放到应受供养者的手中,心想“我从没有实义的财富中,取得了有实义的积蓄”,从而让自己的心清净。施与之后他欢喜:把要施的东西舍给应受供养者之后,心想“我已经实践了智者所宣说的善行,啊,真好!实在太好了!”于是满心欢喜、踊跃喜悦,生起喜与悦。这就是布施的成就:这三种思——布施前的思、舍离时的思、布施后的思——它们随顺对业果的信心,被喜悦所摄持,这三种思的圆满,就是布施的成就、布施的成功,不是别的意思。巴利
305.Pubbeva dānā sumanoti ‘‘sampattīnaṃ nidānaṃ anugāmikaṃ nidhānaṃ nidhessāmī’’ti muñcanacetanāya pubbe eva dānūpakaraṇassa sampādanato paṭṭhāya sumano somanassajāto bhaveyya. Dadaṃ cittaṃ pasādayeti dadanto deyyadhammaṃ dakkhiṇeyyahatthe patiṭṭhāpento ‘‘asārato dhanato sārādānaṃ karomī’’ti attano cittaṃ pasādeyya. Datvā attamano hotīti dakkhiṇeyyānaṃ deyyadhammaṃ pariccajitvā ‘‘paṇḍitapaññattaṃ nāma mayā anuṭṭhitaṃ, aho sādhu suṭṭhū’’ti attamano pamuditamano pītisomanassajāto hoti. Esā yaññassa sampadāti yā ayaṃ pubbacetanā muñjacetanā aparacetanāti imesaṃ kammaphalasaddhānugatānaṃ somanassapariggahitānaṃ tissannaṃ cetanānaṃ pāripūri, esā yaññassa sampadā dānassa sampatti, na ito aññathāti adhippāyo.
安古罗这样说明了自己的修行方式之后,布施的意愿越来越强,一天比一天更盛,于是每天都举行大布施。那时,因为这场大布施,所有国家都不再耕作——人们得到了想要的一切物品,就丢下各自的工作,随心所欲地四处游荡,结果国王们的仓库都耗空了。于是国王们派使者去见安古罗,说:因为您的布施,我们的收入被毁掉了,仓库也空了,这件事您应该知道该怎么办。巴利
Evaṃ aṅkuro attano paṭipajjanavidhiṃ pakāsetvā bhiyyosomattāya abhivaḍḍhamānadānajjhāsayo divase divase mahādānaṃ pavattesi. Tena tadā sabbarajjāni unnaṅgalāni katvā mahādāne diyyamāne paṭiladdhasabbūpakaraṇā manussā attano attano kammante pahāya yathāsukhaṃ vicariṃsu, tena rājūnaṃ koṭṭhāgārāni parikkhayaṃ agamaṃsu. Tato rājāno aṅkurassa dūtaṃ pāhesuṃ – ‘‘bhoto dānaṃ nissāya amhākaṃ āyassa vināso ahosi, koṭṭhāgārāni parikkhayaṃ gatāni, tattha yuttamattaṃ ñātabba’’nti.
安古罗听了这话,就前往南印度,在达弥罗国离大海不远的地方,建了许多大布施堂,持续举行大布施,在那里住到寿命尽时。身坏命终之后,投生到三十三天。为了显示他的布施功德和生天之事,结集者们说:巴利
Taṃ sutvā aṅkuro dakkhiṇāpathaṃ gantvā damiḷavisaye samuddassa avidūraṭṭhāne mahatiyo anekadānasālāyo kārāpetvā mahādānāni pavattento yāvatāyukaṃ ṭhatvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Tassa dānavibhūtiñca saggūpapattiñca dassento saṅgītikārā –
在安库拉(Aṅkura)的住处,六万车(食物)
常被布施给期盼福德的人。巴利
‘‘Saṭṭhi vāhasahassāni, aṅkurassa nivesane; Bhojanaṃ dīyate niccaṃ, puññapekkhassa jantuno.
确实有三千名厨师,佩戴着珠宝耳环。
他们依靠安古拉王子过活,专心投入布施和祭祀。巴利
‘‘Tisahassāni sūdā hi, āmuttamaṇikuṇḍalā; Aṅkuraṃ upajīvanti, dāne yaññassa vāvaṭā.
六万名男子,戴着宝石耳环。
在安库拉的大布施上,青年们正在劈柴。巴利
‘‘Saṭṭhi purisasahassāni, āmuttamaṇikuṇḍalā; Aṅkurassa mahādāne, kaṭṭhaṃ phālenti māṇavā.
一万六千名女子,悉以一切庄严具为饰;
在安库拉的大布施中,女人们以各种方式把食物捏成一个个团子。巴利
‘‘Soḷasitthisahassāni , sabbālaṅkārabhūsitā; Aṅkurassa mahādāne, vidhā piṇḍenti nāriyo.
一万六千名女子,悉以一切庄严具为饰;
在安库拉的大布施上,拿长勺的人站到了跟前。巴利
‘‘Soḷasitthisahassāni, sabbālaṅkārabhūsitā; Aṅkurassa mahādāne, dabbigāhā upaṭṭhitā.
这位刹帝利向许多人布施了很多,长久地布施;
恭敬地、亲手地,以心专注,一次又一次。巴利
‘‘Bahuṃ bahūnaṃ pādāsi, ciraṃ pādāsi khattiyo; Sakkaccañca sahatthā ca, cittīkatvā punappunaṃ.
好多个月、好多半月,还有好多季节和年份;
安库拉在漫长的时间里,一直持续举行大布施。巴利
‘‘Bahū māse ca pakkhe ca, utusaṃvaccharāni ca; Mahādānaṃ pavattesi, aṅkuro dīghamantaraṃ.
安库拉如是布施献供,长时相续;
舍此人身后,得生三十三天。偈颂如是说。巴利
‘‘Evaṃ datvā yajitvā ca, aṅkuro dīghamantaraṃ; So hitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpago ahū’’ti. – gāthā āhaṃsu;
306 306. 所谓“六万头驮兽”,就是六万头满载香米、稻谷等物的驮兽。整句的意思是:心求福德、乐好布施、志在布施的安库拉,在他的住处每天恒常为众生群体施食。巴利
306. Tatha saṭṭhi vāhasahassānīti vāhānaṃ saṭṭhisahassāni gandhasālitaṇḍulādipūritavāhānaṃ saṭṭhisahassāni. Puññapekkhassa dānajjhāsayassa dānādhimuttassa aṅkurassa nivesane niccaṃ divase divase jantuno sattakāyassa bhojanaṃ dīyateti yojanā.
307-8 “有三千名厨师”:大约有三千名厨师,也就是做饭的人。这里指的是那些主要负责的人,要知道他们每个人手下还有很多听命干活的人。也有人读作“三千名厨师的”。“戴着宝石耳环”:戴着镶有各种宝石的耳环。这只是举个例子,他们当时还戴着手镯、腰带等饰物。“依靠安库拉生活”:就是依止安库拉而活,意思是他们的生计与他直接相关、靠他过活。“致力于布施和祭祀”:在被称为大供养的祭祀中,积极热心地从事布施和供养。“青年们劈柴”:那些为烹煮种种嚼食、啖食等特别饮食而装扮整齐、准备好工作的青年,正在劈柴、砍柴。巴利
307-8.Tisahassāni sūdā hīti tisahassamattā sūdā bhattakārakā. Te ca kho pana padhānabhūtā adhippetā, tesu ekamekassa pana vacanakarā anekāti veditabbā. ‘‘Tisahassāni sūdāna’’nti ca paṭhanti. Āmuttamaṇikuṇḍalāti nānāmaṇivicittakuṇḍaladharā. Nidassanamattañcetaṃ, āmuttakaṭakakaṭisuttādiābharaṇāpi te ahesuṃ. Aṅkuraṃ upajīvantīti taṃ upanissāya jīvanti, tappaṭibaddhajīvikā hontīti attho. Dāne yaññassa vāvaṭāti mahāyāgasaññitassa yaññassa dāne yajane vāvaṭā ussukkaṃ āpannā. Kaṭṭhaṃ phālenti māṇavāti nānappakārānaṃ khajjabhojjādiāhāravisesānaṃ pacanāya alaṅkatapaṭiyattā taruṇamanussā kaṭṭhāni phālenti vidālenti.
309 “调味品”:指应当备好、适合配着食物吃的辛辣东西。“捣碎”:就是用研磨的方式把它们调配使用。巴利
309.Vidhāti vidhātabbāni bhojanayoggāni kaṭukabhaṇḍāni. Piṇḍentīti pisanavasena payojenti.
310 拿长勺的人:就是拿汤匙的人。侍立:就是走到分发食物的位置站着。巴利
310.Dabbigāhāti kaṭacchugāhikā. Upaṭṭhitāti parivesanaṭṭhānaṃ upagantvā ṭhitā honti.
311 “广大”是指数量大、极其丰足。“对众多人”是指对无数人。“以种种方式施与”是指用各种方式给予。“长时间”是指很久。因为他出生在人的寿命有两万岁的时代。为了说明他是怎样广大丰足地、对众多人、经过长时间而施与的,才说了“恭敬地”等话。其中,“恭敬地”是指怀着敬意,不轻慢、不轻视地去做。“亲手”是指用自己的手,不是只靠吩咐别人。“以尊重之心”是指以恭敬、崇敬相应的心去做、去供养。“反复多次”是指很多次,不是一次,也不是只做几次,而是无数次地施与——应当这样连接理解。巴利
311.Bahunti mahantaṃ pahūtikaṃ. Bahūnanti anekesaṃ. Pādāsīti pakārehi adāsi. Cīranti cirakālaṃ. Vīsativassasahassāyukesu hi manussesu so uppanno. Bahuṃ bahūnaṃ cirakālañca dento yathā adāsi, taṃ dassetuṃ ‘‘sakkaccañcā’’tiādi vuttaṃ. Tattha sakkaccanti sādaraṃ, anapaviddhaṃ anavaññātaṃ katvā. Sahatthāti sahatthena, na āṇāpanamattena. Cittīkatvāti gāravabahumānayogena cittena karitvā pūjetvā. Punappunanti bahuso na ekavāraṃ, katipayavāre vā akatvā anekavāraṃ pādāsīti yojanā.
312 现在,为了说明那件事一再地去做的情况,他们诵出了“bahū māse ca”这首偈颂。其中,“bahū māse”是指像心月那样众多的、不止一个的月份。“pakkhe”是指黑分和白分等许多个半月。“utusaṃvaccharāni ca”是指春季、夏季等许多季节和许多年份,这里在一切处都是用业格来表示极度的相续不断。“dīghamantaraṃ”是指长时间间隔。这里应当这样理解:先以“ciraṃ pādāsī”说明布施在长时间里持续进行,接着为了显示它是无间断地持续进行,才说了“bahū māse”等话。巴利
312. Idāni tameva punappunaṃ karaṇaṃ vibhāvetuṃ ‘‘bahū māse cā’’ti gāthamāhaṃsu. Tattha bahū māseti cittamāsādike bahū aneke māse. Pakkheti kaṇhasukkabhede bahū pakkhe. Utusaṃvaccharāni cāti vasantagimhādike bahū utū ca saṃvaccharāni ca, sabbattha accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Dīghamantaranti dīghakālamantaraṃ. Ettha ca ‘‘ciraṃ pādāsī’’ti cirakālaṃ dānassa pavattitabhāvaṃ vatvā puna tassa nirantarameva pavattitabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘bahū māse’’tiādi vuttanti daṭṭhabbaṃ.
313 “Evam”是指按上面所说的方式。“Datvā yajitvā ca”这两者含义上是一回事:对某些应受供养的人,以舍出某种应施之物的方式行布施;然后又按“bahuṃ bahūnaṃ pādāsī”所说的方式,随一切有需要的人所求而施与,这就是以大供养来行祭祀。“So hitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpago ahū”ti:那位安库拉在寿命结束时,舍弃了人的存在状态,以结生的方式投生到三十三天天众之中。巴利
313.Evanti vuttappakārena. Datvā yajitvā cāti atthato ekameva, kesañci dakkhiṇeyyānaṃ ekaccassa deyyadhammassa pariccajanavasena datvā, puna ‘‘bahuṃ bahūnaṃ pādāsī’’ti vuttanayena atthikānaṃ sabbesaṃ yathākāmaṃ dento mahāyāgavasena yajitvā. So hitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpago ahūti so aṅkuro āyupariyosāne manussatthabhāvaṃ pahāya paṭisandhiggahaṇavasena tāvatiṃsadevanikāyūpago ahosi.
当他在三十三天转生、正享受天界福乐之时,在我们世尊住世的时代,有一个名叫因达迦的青年,见具寿阿那律长老为乞食而行,心里生起清净的信心,就让人供养了一勺饭食。后来他命终,凭着这份种在福田里的福德之力,在三十三天转生为一位有大神通、大威力的天子,以天界的色等十种殊胜,胜超并光辉于安库拉天子。因此说:巴利
Evaṃ tasmiṃ tāvatiṃsesu nibbattitvā dibbasampattiṃ anubhavante amhākaṃ bhagavato kāle indako nāma māṇavo āyasmato anuruddhattherassa piṇḍāya carantassa pasannamānaso kaṭacchubhikkhaṃ dāpesi. So aparena samayena kālaṃ katvā khettagatassa puññassa ānubhāvena tāvatiṃsesu mahiddhiko mahānubhāvo devaputto hutvā nibbatto dibbehi rūpādīhi dasahi ṭhānehi aṅkuraṃ devaputtaṃ abhibhavitvā virocati. Tena vuttaṃ –
因达卡供养了阿那律一勺食物,
他舍弃人身之后,投生至三十三天。巴利
‘‘Kaṭacchubhikkhaṃ datvāna, anuruddhassa indako; So hitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpago ahu.
因达卡于十处超胜安库拉,
于悦意的色、声、味、香、触中映夺其光。巴利
‘‘Dasahi ṭhānehi aṅkuraṃ, indako atirocati; Rūpe sadde rase gandhe, phoṭṭhabbe ca manorame.
“ 凭寿命、名声、容貌和快乐,
凭着他的主权,因达卡(天子)比安古拉王子更加光彩夺目。”巴利
‘‘Āyunā yasasā ceva, vaṇṇena ca sukhena ca; Ādhipaccena aṅkuraṃ, indako atirocatī’’ti.
314-5 在这其中,“以色”是指以色为因,也就是以自身色相圆满为因的意思。“以声”等也是这样理解。“以寿命”是指以活命。不是说天神的寿命被说成有固定限量吗?确实说过,但那主要是就多数情况而言。因为有些天神确实会因为修行退失等原因而中途死亡。但因达迦则活满了三俱胝岁再加六万岁,所以说“以寿命而更胜”。“以名誉”是指以广大的眷属圆满。“以容貌”是指以形体圆满。至于色界之德的圆满,已经由“以色”这个词说过了。“以主权”是指以统治权。巴利
314-5. Tattha rūpeti rūpahetu, attano rūpasampattinimittanti attho. Saddetiādīsupi eseva nayo. Āyunāti jīvitena. Nanu ca devānaṃ jīvitaṃ paricchinnappamāṇaṃ vuttaṃ. Saccaṃ vuttaṃ, taṃ pana yebhuyyavasena. Tathā hi ekaccānaṃ devānaṃ yogavipattiādinā antarāmaraṇaṃ hotiyeva. Indako pana tisso vassakoṭiyo saṭṭhi ca vassasahassāni paripūretiyeva. Tena vuttaṃ ‘‘āyunā atirocatī’’ti. Yasasāti mahatiyā parivārasampattiyā . Vaṇṇenāti saṇṭhānasampattiyā. Vaṇṇadhātusampadā pana ‘‘rūpe’’ti iminā vuttāyeva. Ādhipaccenāti issariyena.
就这样,当嫩芽和因达迦在三十三天出生并享受天界福报时,我们的世尊在正自觉后的第七年,阿沙荼月满月那天,在舍卫城城门外的一棵康达巴树下示现了双神变,然后一步步以三步跨越到了三十三天。他坐在波利质多树下的红毯石上,像持双山山升起的朝阳一样光芒四射,以自身的光辉压过了从十方世界聚集而来的天神与梵天众的光芒,为开示阿毗达摩而安坐。他看见因达迦坐在不远处,而嫩芽坐在十二由旬之外。为了说明应供者的成就——巴利
Evaṃ aṅkure ca indake ca tāvatiṃsesu nibbattitvā dibbasampattiṃ anubhavantesu amhākaṃ bhagavā abhisambodhito sattame saṃvacchare āsāḷhipuṇṇamāyaṃ sāvatthinagaradvāre kaṇḍambarukkhamūle yamakapāṭihāriyaṃ katvā anukkamena tipadavikkamena tāvatiṃsabhavanaṃ gantvā pāricchattakamūle paṇḍukambalasilāyaṃ yugandharapabbate bālasūriyo viya virocamāno dasahi lokadhātūhi sannipatitāya devabrahmaparisāya jutiṃ attano sarīrappabhāya abhibhavanto abhidhammaṃ desetuṃ nisinno avidūre nisinnaṃ indakaṃ, dvādasayojanantare nisinnaṃ aṅkurañca disvā dakkhiṇeyyasampattivibhāvanatthaṃ –
“ 安库拉,你曾广行大布施,历时久远;
你坐得太远了,到我身边来吧。”巴利
‘‘Mahādānaṃ tayā dinnaṃ, aṅkura dīghamantaraṃ; Atidūre nisinnosi, āgaccha mama santike’’ti. –
他诵出了这首偈颂。安库拉听了之后说道:“世尊,我长久以来舍弃了许多应当布施的东西,所行的大布施,因为缺少值得受供的人,就像种子播在贫瘠的田里,没有结出广大的果报;而因达迦仅仅布施了一勺乞食,却因为具足了值得受供的人,就像种子播在肥沃的田里,结出了极其广大的果报。”在说明这个道理时,结集者们——巴利
Gāthamāha. Taṃ sutvā aṅkuro ‘‘bhagavā mayā cirakālaṃ bahuṃ deyyadhammaṃ pariccajitvā pavattitampi mahādānaṃ dakkhiṇeyyasampattivirahena akhette vuttabījaṃ viya na uḷāraphalaṃ ahosi, indakassa pana kaṭacchubhikkhādānampi dakkhiṇeyyasampattiyā sukhette vuttabījaṃ viya ativiya uḷāraphalaṃ jāta’’nti āha. Tamatthaṃ dassente saṅgītikārā –
当佛陀住于三十三天,在淡红毛毯般的石座上,
波利质多树根下,人中最上者曾安住。巴利
‘‘Tāvatiṃse yadā buddho, silāyaṃ paṇḍukambale; Pāricchattayamūlamhi, vihāsi purisuttamo.
在十方世界里,天神们聚集起来之后,
他们亲近侍奉住在山顶上的正觉者。巴利
‘‘Dasasu lokadhātūsu, sannipatitvāna devatā; Payirupāsanti sambuddhaṃ, vasantaṃ nagamuddhani.
没有任何一位天人能凭容貌胜过正觉者;
超越了一切诸天神,正觉者自身光耀。巴利
‘‘Na koci devo vaṇṇena, sambuddhaṃ atirocati; Sabbe deve atikkamma, sambuddhova virocati.
那时,安库拉在十二由旬处。
就在佛陀不远处,因达卡格外耀眼。巴利
‘‘Yojanāni dasa dve ca, aṅkuroyaṃ tadā ahu; Avidūreva buddhassa, indako atirocati.
正自觉者顾视安库拉与因达卡,
敬重应受供养之人,说了这句话:巴利
‘‘Oloketvāna sambuddho, aṅkurañcāpi indakaṃ; Dakkhiṇeyyaṃ sambhāvento, idaṃ vacanamabravi.
你曾作了大布施,安古拉,在漫长的岁月里;
你坐得太远了,到我身边来吧。巴利
‘‘Mahādānaṃ tayā dinnaṃ, aṅkuraṃ dīghamantaraṃ; Atidūre nisinnosi, āgaccha mama santike.
被已修心者催促后,安库拉这样说道:
我拿这份没有真正受施者的布施,能有什么用?巴利
‘‘Codito bhāvitattena, aṅkuro idamabravi; Kiṃ mayhaṃ tena dānena, dakkhiṇeyyena suññataṃ.
此即因达卡夜叉,曾施微薄之施;
彼胜我等,如月于群星之中。巴利
‘‘Ayaṃ so indako yakkho, dajjā dānaṃ parittakaṃ; Atirocati amhehi, cando tāragaṇe yathā.
就像在贫瘠的田地里,即使播下再多的种子,
果实不会丰盛,也不能让农夫欢喜。巴利
‘‘Ujjaṅgale yathā khette, bījaṃ bahumpi ropitaṃ; Na vipulaṃ phalaṃ hoti, napi toseti kassakaṃ.
同样地,把大量布施给予破戒的人,
果报不会广大,也不会让布施者欢喜。巴利
‘‘Tatheva dānaṃ bahukaṃ, dussīlesu patiṭṭhitaṃ; Na vipulaṃ phalaṃ hoti, napi toseti dāyakaṃ.
就像在肥沃的田地里,哪怕只种下一点点种子;
及时降下雨水,就能让农夫因收成而欢喜。巴利
‘‘Yathāpi bhaddake khette, bījaṃ appampi ropitaṃ; Sammā dhāraṃ pavecchante, phalaṃ tosesi kassakaṃ.
同样地,对于持戒的人、有功德的人、像那样的人,
即使只做了一点点善行,福德也会有大果报。他们诵出了这些偈颂。巴利
‘‘Tatheva sīlavantesu, guṇavantesu tādisu; Appakampi kataṃ kāraṃ, puññaṃ hoti mahapphala’’nti. – gāthāyo avocuṃ;
317 其中,“在三十三天”指的是三十三天的天界。“在黄毯石上”是说:在那座名叫黄毯的石座上,人中至尊的佛陀曾经安住——这是把句子连接起来的说明。巴利
317. Tattha tāvatiṃseti tāvatiṃsabhavane. Silāyaṃ paṇḍukambaleti paṇḍukambalanāmake silāsane purisuttamo buddho yadā vihāsīti yojanā.
318 在十个世界界域中,天众聚集——这里说的是在名为“生田”的十个千轮围世界里,欲界天人和梵天众为了亲近佛陀世尊、听闻正法而聚到一处。因此说“他们亲近正自觉者,那位住在山顶上的”——意思是须弥山顶。巴利
318.Dasasu lokadhātūsu, sannipatitvāna devatāti jātikhettasaññitesu dasasu cakkavāḷasahassesu kāmāvacaradevatā brahmadevatā ca buddhassa bhagavato payirupāsanāya dhammassavanatthañca ekato sannipatitvā. Tenāha ‘‘payirupāsanti sambuddhaṃ, vasantaṃ nagamuddhanī’’ti, sinerumuddhanīti attho.
320 那时,这位按前面所说方式行事的嫩芽,在导师面前,中间隔着十二由旬。意思是,他坐在离导师座位十二由旬远的地方。巴利
320.Yojanānidasa dve ca, aṅkuroyaṃ tadā ahūti ayaṃ yathāvuttacarito aṅkuro tadā satthu sammukhakāle dasa dve yojanāni antaraṃ katvā ahu. Satthu nisinnaṭṭhānato dvādasayojanantare ṭhāne nisinno ahosīti attho.
323 323.“因为受到已修习者的催促”:意思是,我受到正自觉者的催促——他已圆满修习波罗蜜,以圣道修行修治了心。“那对我有什么用”等偈颂,是嫩芽回应世尊的话而说的。“缺乏应供者”:当时我的布施,因为缺少应受供养的人,空无、落空,所以他轻视自己的布施之福,说:“那对我有什么用?”巴利
323.Coditobhāvitattenāti pāramiparibhāvitāya ariyamaggabhāvanāya bhāvitattena sammāsambuddhena codito. Kiṃ mayhaṃ tenātiādikā satthu paṭivacanavasena aṅkurena vuttagāthā. Dakkhiṇeyyena suññatanti yaṃ dakkhiṇeyyena suññataṃ rittakaṃ virahitaṃ tadā mama dānaṃ, tasmā ‘‘kiṃ mayhaṃ tenā’’ti attano dānapuññaṃ hīḷento vadati.
324 夜叉,就是天子。作了布施,就是布施之后。他比我们更闪耀,意思是:他比起我们这样的人,极其超胜地闪耀。或者,hi只是一个小品词,意思是他超越我们、胜过我们而闪耀。那是怎样的呢?正如所说:如月在星群中。巴利
324.Yakkhoti devaputto. Dajjāti datvā. Atirocati amhehīti attanā mādisehi ativiya virocati. Hīti vā nipātamattaṃ, amhe atikkamitvā abhibhavitvā virocatīti attho. Yathā kinti āha ‘‘cando tāragaṇe yathā’’ti.
325-6 “荒地”是指极其坚硬的土地。有些人说是“盐碱地”。“种下”这里说的是,播种之后,或者拔出来之后再重新种下。“也不让满足”是指不让人欢喜,或者因为果实很少而不能让人生起满足。就像在荒地里,即使种下很多种子,也长不出丰硕广大的果实,因此不能让农夫满足;同样,在破戒、没有戒行的人那里,即使布施了很多,也不会结出丰硕广大的果报,因此不能让施主满足——这就是这段话的意思。巴利
325-6.Ujjaṅgaleti ativiya thaddhabhūmibhāge. ‘‘Ūsare’’ti keci vadanti. Ropitanti vuttaṃ, vapitvā vā uddharitvā vā puna ropitaṃ. Napi tosetīti na nandayati, appaphalatāya vā tuṭṭhiṃ na janeti. Tathevāti yathā ujjaṅgale khette bahumpi bījaṃ ropitaṃ vipulaphalaṃ uḷāraphalaṃ na hoti, tato eva kassakaṃ na toseti, tathā dussīlesu sīlavirahitesu bahukampi dānaṃ patiṭṭhāpitaṃ vipulaphalaṃ mahapphalaṃ na hoti, tato eva dāyakaṃ na tosetīti attho.
327-8 “犹如贤善者”这两首偈颂,应当按与所说内容相反的顺序来理解其意义的关联。其中,“正确地降下雨流”,意思是让雨流适时地降下,也就是每半月、每十天、每五天降雨。“于具德者中”,指具备禅那等功德的人。“于如是者中”,指在可爱等处、已达到如是状态的人。“所作”,是因词性变化而说的,意思是恩惠。是什么样的恩惠呢?说的就是“福德”。巴利
327-8.Yathāpi bhaddaketi gāthādvayassa vattavipariyāyena atthayojanā veditabbā. Tattha sammā dhāraṃ pavecchanteti vuṭṭhidhāraṃ sammadeva pavattente, anvaḍḍhamāsaṃ anudasāhaṃ anupañcāhaṃ deve vassanteti attho. Guṇavantesūti jhānādiguṇayuttesu. Tādisūti iṭṭhādīsu tādilakkhaṇappattesu. Kāranti liṅgavipallāsena vuttaṃ, upakāroti attho. Kīdiso upakāroti āha ‘‘puñña’’nti.
布施应当经过辨别之后再给,给到哪里才能有大果报。
施主经过辨别、抉择之后才布施,他们就会往生天界。巴利
‘‘Viceyya dānaṃ dātabbaṃ, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ; Viceyya dānaṃ datvāna, saggaṃ gacchanti dāyakā.
“ 经过辨别而作的布施,是善逝所赞叹的;在这人世间,那些应受供养的人,
布施给这些人,果报很大,就像在良田里播下种子一样。”巴利
‘‘Viceyya dānaṃ sugatappasaṭṭhaṃ, ye dakkhiṇeyyā idha jīvaloke; Etesu dinnāni mahapphalāni, bījāni vuttāni yathā sukhette’’ti. –
这是结集者们安立的偈颂。巴利
Ayaṃ saṅgītikārehi ṭhapitā gāthā.
329 在这里,“简择”就是审察,就是用智慧去仔细审察福德田。其余各处都只是字面意思,很清楚。巴利
329. Tattha viceyyāti vicinitvā, puññakkhettaṃ paññāya upaparikkhitvā. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
这部《嫩芽饿鬼事》,是导师在三十三天,为了在一万个轮围世界的天众面前说明应供者的功德成就,而由他自己以“大布施是你所施”等话发起的。在那里,他用三个月讲说阿毗达摩之后,在大自恣日,被天众围绕的天中之天,从天界降下到桑咖沙城,再依次到达舍卫城,住在祇园。他在四众弟子中间,正是为了说明应供者的功德成就,以“为了谁的利益我们去”等内容详细开示,最后以讲说四圣谛作为开示的高潮。开示结束时,无数俱胝百千众生获得了法现观。巴利
Tayidaṃ aṅkurapetavatthu satthārā tāvatiṃsabhavane dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ purato dakkhiṇeyyasampattivibhāvanatthaṃ ‘‘mahādānaṃ tayā dinna’’ntiādinā attanā samuṭṭhāpitaṃ, tattha tayo māse abhidhammaṃ desetvā mahāpavāraṇāya devagaṇaparivuto devadevo devalokato saṅkassanagaraṃ otaritvā anukkamena sāvatthiṃ patvā jetavane viharanto catuparisamajjhe dakkhiṇeyyasampattivibhāvanatthameva ‘‘yassa atthāya gacchāmā’’tiādinā vitthārato desetvā catusaccakathāya desanāya kūṭaṃ gaṇhi. Desanāvasāne tesaṃ anekakoṭipāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.
1 2 3 4 5 6