第2品 伍巴利品·3. 玛塔饿鬼事注释
2. 伍跋利品义注 · 290 段
3. 玛塔饿鬼事注释
3. Mattāpetivatthuvaṇṇanā
“裸形、丑陋形相”这一句，是世尊住在祇园精舍时，因一位名叫末达的饿鬼而说的。据说在舍卫城里，有一位富有的居士，有信仰、有信心。他的妻子却没有信仰、没有信心，是个易怒的人，而且不能生育，名字叫末达。后来，那位居士因为害怕家族血脉断绝，就从门当户对的家族中另娶了一位少女，名叫提萨。提萨有信仰、有信心，也被丈夫疼爱、喜欢。她不久就怀了孕，十个月后生下一个儿子，取名叫“布陀”。她做了女主人后，恭敬地供养四位比丘，而那个不能生育的末达却嫉妒她。
Naggā dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari jetavane viharante mattaṃ nāma petiṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyaṃ kira aññataro kuṭumbiko saddho pasanno ahosi. Tassa bhariyā assaddhā appasannā kodhanā vañjhā ca ahosi nāmena mattā nāma. Atha so kuṭumbiko kulavaṃsūpacchedanabhayena sadisakulato tissaṃ nāma aññaṃ kaññaṃ ānesi. Sā ahosi saddhā pasannā sāmino ca piyā manāpā, sā nacirasseva gabbhinī hutvā dasamāsaccayena puttaṃ vijāyi, ‘‘bhūto’’tissa nāmaṃ ahosi. Sā gehassāminī hutvā cattāro bhikkhū sakkaccaṃ upaṭṭhahi, vañjhā pana taṃ usūyati.
她们两人在同一天洗了头，湿着头发站在那里。居士因为提萨的德行，对她怀着深深的爱意，满心欢喜地和她说了很多话。末达受不了这个，心生嫉妒，就把家里扫好堆起来的垃圾倒在提萨头上。后来末达命终，投生到饿鬼道，凭着自己的业力承受五种苦。那些苦，从经文本身就能知道。有一天傍晚过后，那女饿鬼在屋后洗澡的提萨面前现身。提萨看见她之后——
Tā ubhopi ekasmiṃ divase sīsaṃ nhatvā allakesā aṭṭhaṃsu, kuṭumbiko guṇavasena tissāya ābaddhasineho manuññena hadayena tāya saddhiṃ bahuṃ sallapanto aṭṭhāsi. Taṃ asahamānā mattā issāpakatā gehe sammajjitvā ṭhapitaṃ saṅkāraṃ tissāya matthake okiri. Sā aparena samayena kālaṃ katvā petayoniyaṃ nibbattitvā attano kammabalena pañcavidhaṃ dukkhaṃ anubhavati. Taṃ pana dukkhaṃ pāḷito eva viññāyati. Athekadivasaṃ sā petī sañjhāya vītivattāya gehassa piṭṭhipasse nhāyantiyā tissāya attānaṃ dassesi. Taṃ disvā tissā –
你赤身裸体，相貌丑陋，瘦得皮包骨，青筋像网一样布满全身；
“肋骨高突，极其瘦削，你是谁？在此站立？”
‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, kisā dhamanisanthatā; Upphāsulike kisike, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –
她以偈颂反问。另一位——
Gāthāya paṭipucchi. Itarā –
“我是玛塔，你是提舍，过去我曾是你的情敌。
做了恶业之后，我就从这里投生到饿鬼的世界去了。”
‘‘Ahaṃ mattā tuvaṃ tissā, sapattī te pure ahuṃ; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –
她用偈颂回答。其中，“我是末达，你是提萨”是说：我叫末达，你叫提萨。“从前”是指前世。“我曾是你的情敌”，意思是曾经做过你的情敌。接着提萨又说——
Gāthāya paṭivacanaṃ adāsi. Tattha ahaṃ mattā tuvaṃ tissāti ahaṃ mattā nāma, tuvaṃ tissā nāma. Pureti purimattabhāve. Teti tuyhaṃ sapattī ahuṃ, ahosinti attho. Puna tissā –
“你到底以身、以语、以意造了什么恶行？
因何种业的果报，你从此处趣向饿鬼世间？”
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –
她以偈颂问了他过去所造的业。接着，另一位又说——
Gāthāya katakammaṃ pucchi. Puna itarā –
“我过去性情暴躁，说话粗恶，还嫉妒、吝啬、虚伪；
我说了那些恶语之后，就从此处转生到了饿鬼界。”
‘‘Caṇḍī ca pharusā cāsiṃ, issukī maccharī saṭhā; Tāhaṃ duruttaṃ vatvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –
她用偈颂讲了自己造过的业。其中，“暴恶”指易怒的人。“粗恶”指说粗话。“曾是”就是“我曾经是”。“我那时”就是“那个我”。“恶言”指难听的话、没有意义的话。从这以后，那些偈颂也都是按照她们彼此问答的方式继续下去的——
Gāthāya attanā katakammaṃ ācikkhi. Tattha caṇḍīti kodhanā. Pharusāti pharusavacanā. Āsinti ahosiṃ. Tāhanti taṃ ahaṃ. Duruttanti dubbhāsitaṃ niratthakavacanaṃ. Ito parampi tāsaṃ vacanapaṭivacanavaseneva gāthā pavattā –
我也什么都知道，就像你曾经是个凶暴的女人一样。
我还要再问你一件事：你为什么满身尘土、蓬头垢面？
‘‘Sabbaṃ ahampi jānāmi, yathā tvaṃ caṇḍikā ahu; Aññañca kho taṃ pucchāmi, kenāsi paṃsukunthitā.
你洗过了头，穿着干净的衣服，打扮得漂漂亮亮；
而我呢，确实打扮得比你还要华丽。
‘‘Sīsaṃnhātā tuvaṃ āsi, sucivatthā alaṅkatā; Ahañca kho adhimattaṃ, samalaṅkatatarā tayā.
我正看着她的时候，丈夫却在对她亲密相待；
从那时起，我心里生起了强烈的嫉妒，愤怒也跟着冒了出来。
‘‘Tassā me pekkhamānāya, sāmikena samantayi; Tato me issā vipulā, kodho me samajāyatha.
我从那里抓起一把尘土，就朝她撒了过去。
因为那个业的果报，我才会满身尘土、狼狈不堪。
‘‘Tato paṃsuṃ gahetvāna, paṃsunā tañhi okiriṃ; Tassakammavipākena, tenamhi paṃsukunthitā.
我也知道这一切：你曾用尘土撒在我身上。
我还要再问你一件事：你到底是为什么被疥疮折磨？
‘‘Sabbaṃ ahampi jānāmi, paṃsunā maṃ tvamokiri; Aññañca kho taṃ pucchāmi, kena khajjasi kacchuyā.
我们两个采药的人，一起走进了森林。
你采了药，我采了黧豆。
‘‘Bhesajjahārī ubhayo, vanantaṃ agamimhase; Tvañca bhesajjamāhari, ahañca kapikacchuno.
当你不觉知的时候，我在你的床上撒了东西。
以那业的果报，我因此被疥疮噬啃。
‘‘Tassā tyājānamānāya, seyyaṃ tyāhaṃ samokiriṃ; Tassakammavipākena, tena khajjāmi kacchuyā.
这一切我也知道，是你往我的床上撒了东西。
我还要再问你一句：你为什么光着身子？
‘‘Sabbaṃ ahampi jānāmi, seyyaṃ me tvaṃ samokiri; Aññañca kho taṃ pucchāmi, kenāsi naggiyā tuvaṃ.
朋友们聚在一起的时刻有过，亲族们的集会也有过；
你被邀请了，你是有丈夫的女人；而我不是。
‘‘Sahāyānaṃ samayo āsi, ñātīnaṃ samitī ahu; Tvañca āmantitā āsi, sasāminī no ca khohaṃ.
在她不知情时，我丢弃了那件衣服；
由此业果成熟，我今赤身露体。
‘‘Tassā tyājānamānāya, dussaṃ tyāhaṃ apānudiṃ; Tassakammavipākena, tenamhi naggiyā ahaṃ.
这一切我也知道，你为我驱除了恶意。
我还要再问你一件事：你身上为什么会有粪便的臭味？
‘‘Sabbaṃ ahampi jānāmi, dussaṃ me tvaṃ apānudi; Aññañca kho taṃ pucchāmi, kenāsi gūthagandhinī.
你的香、花环与贵重涂香，
被我抛入粪坑；此恶业实是我所作。
因为那业的果报，我才有了这粪臭般的气味。
‘‘Tava gandhañca mālañca, paccagghañca vilepanaṃ; Gūthakūpe atāresiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā; Tassakammavipākena, tenamhi gūthagandhinī.
这一切我也知道，那恶业是你做的。
我还要再问你一件事：你是因为什么才落到这么悲惨的境地？
‘‘Sabbaṃ ahampi jānāmi, taṃ pāpaṃ pakataṃ tayā; Aññañca kho taṃ pucchāmi, kenāsi duggatā tuvaṃ.
两人家中之财，本应平等共有；
现成可施之物在前，我却未为自己作洲渚。
因为那业的果报，我才落得这般悲惨境地。
‘‘Ubhinnaṃ samakaṃ āsi, yaṃ gehe vijjate dhanaṃ; Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano; Tassakammavipākena, tenamhi duggatā ahaṃ.
你当时就是这样对我说：你在造作恶业。
造了恶业，确实不易投生到善趣。
‘‘Tadeva maṃ tvaṃ avaca, pāpakammaṃ nisevasi; Na hi pāpehi kammehi, sulabhā hoti suggati.
你从反面曲解我，还对我心生嫉妒；
看吧，恶业的果报就是这样。
‘‘Vāmato maṃ tvaṃ paccesi, athopi maṃ usūyasi; Passa pāpānaṃ kammānaṃ, vipāko hoti yādiso.
彼宅与彼婢，此诸饰我有；
彼等侍奉他，财宝非常住。
‘‘Te gharā tā ca dāsiyo, tānevābharaṇānime; Te aññe paricārenti, na bhogā honti sassatā.
现在，那个孩子的父亲，就要从店铺回家了。
也许他会给你点什么，你先别急着离开这里。
‘‘Idāni bhūtassa pitā, āpaṇā gehamehiti; Appeva te dade kiñci, mā su tāva ito agā.
我赤裸着身体，形貌丑陋，瘦骨嶙峋，筋脉像网一样布满全身；
这是女人们的羞耻处，别让布陀父亲看见我。
‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāmhi, kisā dhamanisanthatā; Kopīnametaṃ itthīnaṃ, mā maṃ bhūtapitāddasa.
来吧，我能给你什么？我又能为你做什么？
愿你因此得到安乐，一切所欲都圆满具足。
‘‘Handa kiṃ vā tyāhaṃ dammi, kiṃ vā teca karomahaṃ; Yena tvaṃ sukhitā assa, sabbakāmasamiddhinī.
从僧团中请四位比丘，另外再请四位个人。
供养八位比丘之后，请把这份供养的功德回向给我；
那时我会过得快乐，一切想要的都能圆满拥有。
‘‘Cattāro bhikkhū saṅghato, cattāro pana puggale; Aṭṭha bhikkhū bhojayitvā, mama dakkhiṇamādisa; Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī.
她答言善哉，以食供养八比丘已；
更以衣服披覆彼等，遂将功德回向于她。
‘‘Sādhūti sā paṭissutvā, bhojayitvāṭṭha bhikkhavo; Vatthehacchādayitvāna, tassā dakkhiṇamādisī.
刚一随喜，果报就立刻生起了。
食物、衣服和饮料，这就是布施的果报。
‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, vipāko udapajjatha; Bhojanacchādanapānīyaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.
从那时起，她身心清净，穿着洁净的衣服，披着最上等的迦尸衣。
她穿上华丽的衣服，戴上各种装饰，走到情敌面前。
‘‘Tato suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī; Vicittavatthābharaṇā, sapattiṃ upasaṅkami.
天神啊，你以如此殊胜的容色站立着，
照亮了所有方向，就像晨星一样。
‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate; Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.
“你因何而有如此容色？你在此因何成就？
凡是心所喜爱的种种受用，皆会为你生起。
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati; Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.
我请问您，具大威神力的王后：您生而为人时，造了什么福德？
你因何而有这般炽盛的威光，你的容色遍照一切方向？
‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsī puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatīti.
“我是玛塔，你是提舍，过去我曾是你的情敌。
造了恶业之后，从此处堕入饿鬼界。
‘‘Ahaṃ mattā tuvaṃ tissā, sapattī te pure ahuṃ; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.
因为你所给的布施，我无忧无惧地享受着欢喜。
姊妹，愿你与所有亲人一起长久地活着；
无忧、无尘垢的境地，是那些能随心自在者的居所。
‘‘Tava dinnena dānena, modāmi akutobhayā; Ciraṃ jīvāhi bhagini, saha sabbehi ñātibhi; Asokaṃ virajaṃ ṭhānaṃ, āvāsaṃ vasavattinaṃ.
“于此依法修行、行布施后，庄严的人啊；
悭吝之垢已连根拔除，无可指责的人啊，愿你得生天界。”
‘‘Idha dhammaṃ caritvāna, dānaṃ datvāna sobhane; Vineyya maccheramalaṃ samūlaṃ, aninditā saggamupehi ṭhāna’’nti.
138在那里，你所说的“你既粗暴又凶恶”——这一切我也都知道，就像我知道你曾是粗暴的人、易怒的人、说粗恶语的人、嫉妒的人、吝啬的人、虚伪的人。现在我要再问你另一件事。你是被什么业弄得被尘土沾污、被垃圾尘土覆盖、全身到处都沾满尘土的？
138. Tattha sabbaṃ ahampi jānāmi, yathā tvaṃ caṇḍikā ahūti ‘‘caṇḍī ca pharusā cāsi’’nti yaṃ tayā vuttaṃ, taṃ sabbaṃ ahampi jānāmi, yathā tvaṃ caṇḍikā kodhanā pharusavacanā issukī maccharī saṭhā ca ahosi. Aññañca kho taṃ pucchāmīti aññaṃ puna taṃ idāni pucchāmi. Kenāsi paṃsukunthitāti kena kammena saṅkārapaṃsūti oguṇṭhitā sabbaso okiṇṇasarīrā ahūti attho.
139-40连头一起洗了，就是连头一起洗了。极其，就是更加过分。更善加装饰，就是好好地、极度地打扮。也有版本写作“极其”，意思是极度沉醉于傲慢与迷醉，也就是依止于傲慢。与你，就是与那位女士。与夫主交谈，就是和丈夫一起，用亲密交谈的方式说话。
139-40.Sīsaṃnhātāti sasīsaṃ nhātā. Adhimattanti adhikataraṃ. Samalaṅkatatarāti sammā atisayena alaṅkatā. ‘‘Adhimattā’’ti vā pāṭho, ativiya mattā mānamadamattā, mānanissitāti attho. Tayāti bhotiyā . Sāmikena samantayīti sāmikena saddhiṃ allopasallāpavasena kathesi.
142-144被疥癣咬噬就是被疥癣病咬噬、折磨的意思。“带药的人”指带药的人，也就是取药的人。“两者”指两个，就是你和我。“林中”就是森林。“你带了药来”，意思是你按医生说的，带回了对自己有好处的药。“而我带了刺痒豆”，意思是我带了刺痒豆的果实，那种碰起来很难受的果实。或者，“刺痒豆”是指自然生长的，所以意思是带了自然生长的叶子和果实。“我把你的床铺撒满”，意思是我用刺痒豆的叶子和果实，把你的床铺四周全撒满了。
142-144.Khajjasi kacchuyāti kacchurogena khādīyasi, bādhīyasīti attho. Bhesajjahārīti bhesajjahāriniyo osadhahārikāyo. Ubhayoti duve, tvañca ahañcāti attho. Vanantanti vanaṃ. Tvañca bhesajjamāharīti tvaṃ vejjehi vuttaṃ attano upakārāvahaṃ bhesajjaṃ āhari. Ahañca kapikacchunoti ahaṃ pana kapikacchuphalāni duphassaphalāni āhariṃ. Kapikacchūti vā sayaṃbhūtā vuccati, tasmā sayaṃbhūtāya pattaphalāni āharinti attho. Seyyaṃ tyāhaṃ samokirinti tava seyyaṃ ahaṃ kapikacchuphalapattehi samantato avakiriṃ.
146-147“朋友”指朋友们。“集会”指聚会。“亲戚”指亲族。“聚集”指集合。“被邀请”指因吉祥仪式而受邀。“有夫主”指有丈夫的女人，意思是和丈夫在一起。“然而我并不”应当连起来理解：然而我并没有被邀请。“我夺去你的布”意思是：我夺去你的布，我。驱除指以偷盗取走，拿走。
146-147.Sahāyānanti mittānaṃ. Samayoti samāgamo. Ñātīnanti bandhūnaṃ. Samitīti sannipāto. Āmantitāti maṅgalakiriyāvasena nimantitā. Sasāminīti sabhattikā, saha bhattunāti attho. No ca khohanti no ca kho ahaṃ āmantitā āsinti yojanā. Dussaṃ tyāhanti dussaṃ te ahaṃ. Apānudinti corikāya avahariṃ aggahosiṃ.
149“被抛弃的”是指崭新的，或者很贵的。“被扔掉”是指被丢弃了。“有粪臭的”是指有粪便气味的，散发粪臭的。
149.Paccagghanti abhinavaṃ, mahagghaṃ vā. Atāresinti khipiṃ. Gūthagandhinīti gūthagandhagandhinī karīsavāyinī.
151家里有的财富，就是在家中能得到、拥有的财富，那既是你的也是我的，是我们两个人平等共有、完全一样的。存在时，就是还有、还在的时候。依止，就是依靠处、立足处，这是针对福业来说的。
151.Yaṃ gehe vijjate dhananti yaṃ gehe dhanaṃ upalabbhati, taṃ tuyhaṃ mayhañcāti amhākaṃ ubhinna samakaṃ tulyameva āsi. Santesūti vijjamānesu. Dīpanti patiṭṭhaṃ, puññakammaṃ sandhāya vadati.
152那位女鬼这样把蒂莎所问的意思解释清楚之后，没有听从她先前的话，而是为了表明那是她自己犯下的过错，就说了“那时候你就对我……”等等。其中，“那时候”就是当时，正是我还处在人身的时候。也有“正是那样”的读法，意思是就像现在发生的这样，正是如此。“我”是指她自己，“你”是指蒂莎。“说了”就是说过。为了显示她当时是怎么说的，就说了“恶业”等等。巴利原文是“pāpakammāni”。意思是：“你净造恶业，而靠恶业，善趣很难得到，恶趣反倒容易得到”——就像你以前对我这样说过、这样劝告过，正是那样。她这样说道。
152. Evaṃ sā petī tissāya pucchitamatthaṃ katthetvā puna pubbe tassā vacanaṃ akatvā attanā kataṃ aparādhaṃ pakāsentī ‘‘tadeva maṃ tva’’ntiādimāha. Tattha tadevāti tadā eva, mayhaṃ manussattabhāve ṭhitakāleyeva. Tathevāti vā pāṭho, yathā etarahi jātaṃ, taṃ tathā evāti attho. Manti attānaṃ niddisati, tvanti tissaṃ. Avacāti abhaṇi. Yathā pana avaca, taṃ dassetuṃ ‘‘pāpakamma’’ntiādi vuttaṃ. ‘‘Pāpakammānī’’ti pāḷi. ‘‘Tvaṃ pāpakammāniyeva karosi, pāpehi pana kammehi sugati sulabhā na hoti, atha kho duggati eva sulabhā’’ti yathā maṃ tvaṃ pubbe avaca ovadi, taṃ tathevāti vadati.
153提舍听完这番话，就说了“你从反面来看我”等三首偈颂。其中“你从反面来看我”，意思是：你颠倒地理解我，把一心为你着想的人当成跟你作对的人来看待。“你嫉妒我”：你嫉妒我，对我心怀嫉妒。“你看，恶业的果报是什么样子！”意思是：恶业这种东西的果报是多么可怕，你亲眼去看看吧。她这样说道。
153. Taṃ sutvā tissā ‘‘vāmato maṃ tvaṃ paccesī’’tiādinā tisso gāthā āha. Tattha vāmato maṃ tvaṃ paccesīti vilomato maṃ tvaṃ adhigacchasi, tuyhaṃ hitesimpi vipaccanīkakāriniṃ katvā maṃ gaṇhāsi. Maṃ usūyasīti mayhaṃ usūyasi, mayi issaṃ karosi. Passa pāpānaṃ kammānaṃ, vipāko hoti yādisoti pāpakānaṃ nāma kammānaṃ vipāko yādiso yathā ghorataro, taṃ paccakkhato passāti vadati.
154那些家里的女仆和这些首饰，以前都是你占有的，现在却由别人享用、受用了。这里说“这些”，是随词性变化而说的。财富并不是永恒的：所谓财富，这些东西并不永恒，并不稳固，只是暂时的，终究会带来大祸。所以不应该为了财富而生起嫉妒、悭吝等烦恼，这就是这段话的意思。
154.Te aññe paricārentīti te ghare dāsiyo ābharaṇāni ca imāni tayā pubbe pariggahitāni idāni aññe paricārenti paribhuñjanti. ‘‘Ime’’ti hi liṅgavipallāsena vuttaṃ. Na bhogā honti sassatāti bhogā nāmete na sassatā anavaṭṭhitā tāvakālikā mahāyagamanīyā, tasmā tadatthaṃ issāmacchariyādīni na kattabbānīti adhippāyo.
155刚刚成为父亲的人：指刚刚成为我儿子父亲的那位家主。从店铺：他会从店铺回到这个家来。说不定会给你点什么：那位家主回到家里后，说不定会给你一些适合布施的东西。你先别从这里走：她出于怜悯劝他说，你暂时不要从这里出去，也不要从屋子的后面离开。
155.Idānibhūtassa pitāti idāneva bhūtassa mayhaṃ puttassa pitā kuṭumbiko. Āpaṇāti āpaṇato imaṃ gehaṃ ehiti āgamissati. Appeva te dade kiñcīti gehaṃ āgato kuṭumbiko tuyhaṃ dātabbayuttakaṃ kiñci deyyadhammaṃ api nāma dadeyya. Mā su tāva ito agāti ito gehassa pacchā vatthuto mā tāva agamāsīti taṃ anukampamānā āha.
156她听了这话，就表明自己的心意，说出“我赤身裸体、相貌丑陋”这首偈。其中，“这是女人应当遮蔽的地方”，是说赤身裸体、相貌丑陋这类情况本来就该遮掩，所以是女人必须遮蔽、藏起来的地方。“别让已成鬼的父亲看见我”，因此她羞愧地说：那位已成鬼的父亲家主，千万别看见我。
156. Taṃ sutvā petī attano ajjhāsayaṃ pakāsentī ‘‘naggā dubbaṇṇarūpāmhī’’ti gāthamāha. Tattha kopīnametaṃ itthīnanti etaṃ naggadubbaṇṇatādikaṃ paṭicchādetabbatāya itthīnaṃ kopīnaṃ rundhanīyaṃ. Mā maṃ bhūtapitāddasāti tasmā bhūtassa pitā kuṭumbiko maṃ mā addakkhīti lajjamānā vadati.
157提舍听完这话，生起了怜悯，便说出这首偈子：“来吧，我该给你什么呢？”这里“来吧”是一个表示催促的语气词。“我该给你什么呢”意思是：我给你什么好呢？我该给你衣服，还是给你食物呢？“或者我在这里能为你做什么呢”意思是：或者此刻在这里，我还能为你做什么别的有帮助的事呢？
157. Taṃ sutvā tissā sañjātanuddayā ‘‘handa kiṃ vā tyāhaṃ dammī’’ti gāthamāha. Tattha handāti codanatthe nipāto. Kiṃ vā tyāhaṃ dammīti kiṃ te ahaṃ dammi, kiṃ vatthaṃ dassāmi, udāhu bhattanti. Kiṃ vā tedha karomahanti kiṃ vā aññaṃ te idha imasmiṃ kāle upakāraṃ karissāmi.
158听了这番话，那个饿鬼女就说了这首偈颂：“四位比丘，从僧团中。”这里的意思是：从比丘僧团来说，按僧团算是四位比丘，按个人算又是四位比丘，这样一共八位比丘。你随自己的心意供养他们之后，请把那份供养的功德回向给我，把功德分给我。当你把供养回向给我的时候，我就会快乐、获得快乐、一切愿望都圆满。这就是这段话的意思。
158. Taṃ sutvā petī ‘‘cattāro bhikkhū saṅghato’’ti gāthamāha. Tattha cattāro bhikkhū saṅghato, cattāro pana puggaleti bhikkhusaṅghato saṅghavasena cattāro bhikkhū, puggalavasena cattāro bhikkhūti evaṃ aṭṭha bhikkhū yathāruciṃ bhojetvā taṃ dakkhiṇaṃ mama ādisa, mayhaṃ pattidānaṃ dehi. Tadāhaṃ sukhitā hessanti yadā tvaṃ dakkhiṇaṃ mama uddisissasi, tadā ahaṃ sukhitā sukhappattā sabbakāmasamiddhinī bhavissāmīti attho.
159-161提舍听完后，把这件事告诉了自己的丈夫。第二天，她供养了八位比丘，然后把这份供养的功德回向给那个女鬼。女鬼当下就获得了天界的福报，随即又来到提舍身边。为了说明这件事，结集的比丘们安立了三首偈颂，开头是“她回答‘善哉’”。
159-161. Taṃ sutvā tissā tamatthaṃ attano sāmikassa ārocetvā dutiyadivase aṭṭha bhikkhū bhojetvā tassā dakkhiṇamādisi, sā tāvadeva paṭiladdhadibbasampattikā puna tissāya santikaṃ upasaṅkami. Tamatthaṃ dassetuṃ saṅgītikārehi ‘‘sādhūti sā paṭissutvā’’tiādikā tisso gāthā ṭhapitā.
162-167她走近后站在一旁，提舍便用“以殊胜的容貌”等三首偈颂问她。那位女鬼则用“我是摩陀”这首偈颂说明了自己的身份，用“愿你长寿”这首偈颂随喜她，再用“在此行法之后”这首偈颂给了她教诫。其中，“以你所施”：意思是由你布施的。“无忧、无尘垢之处”：因为没有忧愁所以无忧，因为没有汗垢所以无尘垢，这是天界之处，这些话都是针对天界说的。“住处”：就是地方。“自在者”：指以天界的统治力而自在者。“连根”：就是连同贪与嗔，因为贪与嗔正是悭吝的根。“无可指责”：即无可非难、应受赞叹。“往生天处”：因为从色等境界来说极为殊胜，所以名为“天”的天界之处，应往生彼处；意思是应成为趣向善趣者。其余则浅显易懂。
162-167. Upasaṅkamitvā ṭhitaṃ pana naṃ tissā ‘‘abhikkantena vaṇṇenā’’tiādīhi tīhi gāthāhi paṭipucchi. Itarā ‘‘ahaṃ mattā’’ti gāthāya attānaṃ ācikkhitvā ‘‘ciraṃ jīvāhī’’ti gāthāya tassā anumodanaṃ datvā ‘‘idha dhammaṃ caritvānā’’ti gāthāya ovādaṃ adāsi. Tattha tava dinnenāti tayā dinnena. Asokaṃ virajaṃ ṭhānanti sokābhāvena asokaṃ, sedajallikānaṃ pana abhāvena virajaṃ dibbaṭṭhānaṃ, sabbametaṃ devalokaṃ sandhāya vadati. Āvāsanti ṭhānaṃ. Vasavattinanti dibbena ādhipateyyena attano vasaṃ vattentānaṃ. Samūlanti salobhadosaṃ. Lobhadosā hi macchariyassa mūlaṃ nāma. Aninditāti agarahitā pāsaṃsā, saggamupehi ṭhānanti rūpādīhi visayehi suṭṭhu aggattā ‘‘sagga’’nti laddhanāmaṃ dibbaṭṭhānaṃ upehi, sugatiparāyaṇā hohīti attho. Sesaṃ uttānameva.
这时，提舍把这件事告诉了家主，家主又告诉了比丘们，比丘们便禀告了世尊。世尊以这件事为因缘，为在场的众人开示佛法。大众听了之后，生起了警醒之心，去除了悭吝等污垢，乐于布施、持戒等善行，最终投生到善趣。
Atha tissā taṃ pavattiṃ kuṭumbikassa ārocesi, kuṭumbiko bhikkhūnaṃ ārocesi, bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi, taṃ sutvā mahājano paṭiladdhasaṃvego vineyya maccherādimalaṃ dānasīlādirato sugatiparāyaṇo ahosīti.
难陀饿鬼事注释
4. Nandāpetivatthuvaṇṇanā
“黑皮肤、丑模样……”这段话，是世尊住在祇园精舍时，围绕一个叫难陀的饿鬼说的。据说，离舍卫城不远的一个村子里，有位叫难陀西那的在家信徒，他有信仰，心怀净信。可他的妻子难陀却没有信仰，缺乏净信，又吝啬又暴躁，说话粗鲁，对丈夫不恭敬，对婆婆也不尊重，还常用“小偷”之类的话辱骂、斥责婆婆。后来她死了，投生到饿鬼道，就在那个村子附近游荡。有一天，在家信徒难陀西那从村里出来时，她就在他附近显出了身形。他看见她以后——
Kāḷī dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari jetavane viharante nandaṃ nāma petiṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake nandiseno nāma upāsako ahosi saddho pasanno. Bhariyā panassa nandā nāma assaddhā appasannā maccharinī caṇḍī pharusavacanā sāmike agāravā aggatissā sassuṃ corivādena akkosati paribhāsati. Sā aparena samayena kālaṃ katvā petayoniyaṃ nibbattitvā tasseva gāmassa avidūre vicarantī ekadivasaṃ nandisenassa upāsakassa gāmato nikkhamantassa avidūre attānaṃ dassesi. So taṃ disvā –
“你皮肤黝黑，相貌丑陋，性情粗暴，看起来让人害怕；
你眼睛发黄、牙齿外露，我不认为你是人。”
‘‘Kāḷī dubbaṇṇarūpāsi, pharusā bhīrudassanā; Piṅgalāsi kaḷārāsi, na taṃ maññāmi mānusi’’nti. –
他用偈颂对她说。其中，“黑女”是指肤色黝黑，因为她的肤色像烧过的木炭一样。“粗涩”是指身体粗糙。“容貌可怖”是指样子令人恐惧，显出可怕的神态。也有写成“bhārudassanā”的读法，意思是容貌沉重，也就是因为丑陋等原因而不堪入目。“黄眼”是指眼睛呈黄色。“龅牙”是指牙齿外露。我不认为你是人，意思是我不认为你是人，我只认为你是饿鬼。听了这话，饿鬼为了表明自己的身份，说道——
Gāthāya ajjhabhāsi. Tattha kāḷīti kāḷavaṇṇā, jhāmaṅgārasadiso hissā vaṇṇo ahosi. Pharusāti kharagattā. Bhīrudassanāti bhayānakadassanā sappaṭibhayākārā. ‘‘Bhārudassanā’’ti vā pāṭho, bhāriyadassanā, dubbaṇṇatādinā duddasikāti attho. Piṅgalāti piṅgalalocanā. Kaḷārāti kaḷāradantā. Na taṃ maññāmi mānusinti ahaṃ taṃ mānusinti na maññāmi, petimeva ca taṃ maññāmīti adhippāyo. Taṃ sutvā petī attānaṃ pakāsentī –
“我是难陀，难陀西那啊，过去曾是你的妻子。
做了恶业之后，我就从这里投生到饿鬼世界去了。”
‘‘Ahaṃ nandā nandisena, bhariyā te pure ahuṃ; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –
她诵出这首偈颂。其中，“我是难陀，难陀西那”：主人难陀西那，我名叫难陀。“曾是你的妻子”：在过去生中，我曾是你的妻子。从此以后——
Gāthamāha . Tattha ahaṃ nandā nandisenāti sāmi nandisena ahaṃ nandā nāma. Bhariyā te pure ahunti purimajātiyaṃ tuyhaṃ bhariyā ahosiṃ. Ito paraṃ –
“到底是以身、语、意造了什么恶行？
因何种业的果报，你从此处趣向饿鬼世间？”
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kissa kammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –
那个在家男信徒的提问。接着，她对他这样说——
Tassa upāsakassa pucchā. Athassa sā –
“我过去性情暴戾、言语粗恶，对你也不恭敬；
我说了那句恶语之后，就从这里投生到了饿鬼的世界。”
‘‘Caṇḍī ca pharusā cāsiṃ, tayi cāpi agāravā; Tāhaṃ duruttaṃ vatvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –
她回答完。接着，他又——
Vissajjesi. Puna so –
来吧，我把这件上衣送给你，穿上这件衣服吧。
穿上这件衣服，来吧，我带你回家。
‘‘Handuttarīyaṃ dadāmi te, imaṃ dussaṃ nivāsaya; Imaṃ dussaṃ nivāsetvā, ehi nessāmi taṃ gharaṃ.
你回到家里，就能得到衣服和饮食。
你会见到你的儿子们，也会见到你的儿媳们。于是，她对他——
‘‘Vatthañca annapānañca, lacchasi tvaṃ gharaṃ gatā; Putte ca te passissasi, suṇisāyo ca dakkhasī’’ti. – athassa sā –
用手把手交给你的东西，对我来说派不上用场。
还有那些具足戒行、离贪、多闻的比丘们。
‘‘Hatthena hatthe te dinnaṃ, na mayhaṃ upakappati; Bhikkhū ca sīlasampanne, vītarāge bahussute.
“以食以饮令（我）饱足，请将布施回向于我；
尔时我当快乐，一切所愿悉得圆满。”
‘‘Tappehi annapānena, mama dakkhiṇamādisa; Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’’ti. –
她说了两首偈颂。接着——
Dve gāthā abhāsi. Tato –
他回答“好的”，然后就广行布施。
食物、饮料、嚼食，以及衣服和坐卧处；
伞盖、香、花环，以及各种凉鞋。
‘‘Sādhūti so paṭissutvā, dānaṃ vipulamākiri; Annaṃ pānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni ca; Chattaṃ gandhañca mālañca, vividhā ca upāhanā.
还有具足戒、离贪、多闻的比丘们，
他让（比丘们）吃饱喝足后，为她回向了供养（功德）。
‘‘Bhikkhū ca sīlasampanne, vītarāge bahussute; Tappetvā annapānena, tassā dakkhiṇamādisī.
刚一回向，果报就立刻生起了。
食物、衣服和饮料，这就是布施的果报。
‘‘Samanantarānuddiṭṭhe , vipāko udapajjatha; Bhojanacchādanapānīyaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.
“从此她清净无染，穿着洁净的衣服，披着最上等的迦尸衣；
她穿着各种美丽的衣服、戴着饰品，走到丈夫面前。”
‘‘Tato suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī; Vicittavatthābharaṇā, sāmikaṃ upasaṅkamī’’ti. –
这四首偈颂是结集者们说的。接下来——
Catasso gāthā saṅgītikārehi vuttā. Tato paraṃ –
天神啊，你以如此殊胜的容色站立在这里，
照亮了所有方向，就像启明星一样。
‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate; Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.
“你因何而有如此容色？你在此因何成就？
凡是心所喜爱的种种受用，皆会为你生起。
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati; Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.
“我问你，具大威力的天女啊，你生为人时造了什么福业？
你因何而有这般炽盛的威光，你的容色遍照一切方向？”
‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
我是难陀，难提塞那啊，过去我曾是你的妻子。
造了恶业之后，从此处堕入饿鬼界。
‘‘Ahaṃ nandā nandisena, bhariyā te pure ahuṃ; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.
以你所布施的布施，我欣喜无畏。
居士，愿你长寿，和所有亲属一起。
‘‘Tava dinnena dānena, modāmi akutobhayā; Ciraṃ jīva gahapati, saha sabbehi ñātibhi;
没有忧愁、没有尘垢、安稳无畏，是自在天众的住处。
Asokaṃ virajaṃ khemaṃ, āvāsaṃ vasavattinaṃ.
“在这里，居士你践行正法、行布施之后，
彻底断除悭吝之垢连同它的根，成为无可指责的人，就能投生到天界。”
‘‘Idha dhammaṃ caritvāna, dānaṃ datvā gahapati; Vineyya maccheramalaṃ samūlaṃ, anindito saggamupehi ṭhāna’’nti. –
在家男信徒和饿鬼之间的问答偈颂。
Upāsakassa ca petiyā ca vacanapaṭivacanagāthā.
176176. 其中，“他广行布施”是说，他就像在值得播种的福田里撒下应施之物的种子一样，进行了大布施。其余部分与前面那个例子相同。
176. Tattha dānaṃ vipulamākirīti ukkhiṇeyyakhette deyyadhammabījaṃ vippakiranto viya mahādānaṃ pavattesi. Sesaṃ anantaravatthusadisameva.
她这样向难陀西那说明了自己在天界的福报以及那件事的缘由之后，就回到了自己住的地方。那位居士把这件事告诉了比丘们，比丘们又禀告了世尊。世尊以这件事作为因缘，为在场的大众开示了法。那次开示对大众是有益的。
Evaṃ sā attano dibbasampattiṃ tassā ca kāraṇaṃ nandisenassa vibhāvetvā attano vasanaṭṭhānameva gatā. Upāsako taṃ pavattiṃ bhikkhūnaṃ ārocesi , bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
第5篇 戴光洁耳环饿鬼故事的注释
5. Maṭṭhakuṇḍalīpetavatthuvaṇṇanā
“盛装打扮，戴着光洁耳环”这段话，是世尊住在祇园精舍时，针对戴耳环天子所说的。其中应当解说的内容，在《胜义灯》的《天宫事注释》里《戴耳环天宫事注释》那部分已经讲过了，所以应当按那里所说的方式来理解。
Alaṅkato maṭṭhakuṇḍalīti idaṃ satthari jetavane viharante maṭṭhakuṇḍalidevaputtaṃ ārabbha vuttaṃ. Tattha yaṃ vattabbaṃ, taṃ paramatthadīpaniyaṃ vimānavatthuvaṇṇanāyaṃ maṭṭhakuṇḍalīvimānavatthuvaṇṇanāya (vi. va. aṭṭha. 1206 maṭṭhakuṇḍalīvimānavaṇṇanā) vuttameva, tasmā tattha vuttanayeneva veditabbaṃ.
在这里，戴耳环天子虽然因为身为天宫天神，他的事迹被收进了《天宫事》里；但是，这位天子为了消除一位从未布施过的婆罗门的丧子之痛——那婆罗门走到墓地，绕着火葬堆边走边哭——就隐去自己的天神形貌，双臂像涂了黄檀香一样举起，把自己示现成被痛苦压垮、哭喊不停、活像饿鬼的样子。由于已经脱离了人的形态，所以也可以用饿鬼这个说法来称呼他。因此应当知道，他的事迹也被收进了《饿鬼事》里。
Ettha ca maṭṭhakuṇḍalīdevaputtassa vimānadevatābhāvato tassa vatthu yadipi vimānavatthupāḷiyaṃ saṅgahaṃ āropitaṃ, yasmā pana so devaputto adinnapubbakabrāhmaṇassa puttasokena susānaṃ gantvā āḷāhanaṃ anupariyāyitvā rodantassa sokaharaṇatthaṃ attano devarūpaṃ paṭisaṃharitvā haricandanussado bāhā paggayha kandanto dukkhābhibhūtākārena peto viya attānaṃ dassesi. Manussattabhāvato apetattā petapariyāyopi labbhati evāti tassa vatthu petavatthupāḷiyampi saṅgahaṃ āropitanti daṭṭhabbaṃ.
6. 黑者饿鬼故事的注释
6. Kaṇhapetavatthuvaṇṇanā
“起来吧，黑犬！你为什么还躺着？”——这是导师住在祇园时，围绕一位丧子的近事男而说的。据说在舍卫城，有一位近事男的儿子死了。他被忧悲之箭击中，不洗澡、不吃饭、不管事务，也不去礼敬佛陀，只是反反复复地哭喊：“儿啊，我心爱的儿子，你丢下我先去了哪里？”导师在破晓时观察世间，看到他具有证得入流果的潜质。第二天，世尊在比丘僧团围绕下进入舍卫城托钵。吃完饭，世尊打发比丘们先走，自己带着阿难长老作为随行沙门，来到那位近事男的家门口。近事男的家人禀报世尊来了，便在门口铺好座位，请世尊坐下，然后搀着近事男来到世尊面前。世尊见他坐在一旁，问道：“近事男，你为什么悲伤？”他回答：“是的，尊者。”世尊便说：“近事男，古代的智者们听了智者的教导，不会为死去的儿子悲伤。”在他请求下，世尊讲起了过去的事。
Uṭṭhehikaṇha kiṃ sesīti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ mataputtaṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira aññatarassa upāsakassa putto kālamakāsi. So tena sokasallasamappito na nhāyati, na bhuñjati, na kammante vicāreti, na buddhupaṭṭhānaṃ gacchati, kevalaṃ, ‘‘tāta piyaputtaka, maṃ ohāya kahaṃ paṭhamataraṃ gatosī’’tiādīni vadanto vippalapati. Satthā paccūsasamaye lokaṃ olokento tassa sotāpattiphalūpanissayaṃ disvā punadivase bhikkhusaṅghaparivuto sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā katabhattakicco bhikkhū uyyojetvā ānandattherena pacchāsamaṇena tassa gharadvāraṃ agamāsi. Satthu āgatabhāvaṃ upāsakassa ārocesuṃ. Athassa gehajano gehadvāre āsanaṃ paññāpetvā satthāraṃ nisīdāpetvā upāsakaṃ pariggahetvā satthu santikaṃ upanesi. Ekamantaṃ nisinnaṃ taṃ disvā ‘‘kiṃ, upāsaka, socasī’’ti vatvā ‘‘āma, bhante’’ti vutte, ‘‘upāsaka, porāṇakapaṇḍitā paṇḍitānaṃ kathaṃ sutvā mataputtaṃ nānusociṃsū’’ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.
过去，在德瓦罗瓦提城有十位兄弟国王，他们是：瓦苏德瓦、巴拉德瓦、旃陀罗德瓦、苏利耶德瓦、阿基德瓦、瓦鲁纳德瓦、阿朱诺、巴朱诺、葛哈班智达和安古罗。在他们当中，瓦苏德瓦大王心爱的儿子去世了。国王被悲痛压垮，放下一切事务，抓着床沿躺着，不停地哀号。那时，葛哈班智达心想：“除了我，没有别人能消除我这位兄弟的悲伤。我要用个办法去掉他的忧愁。”于是他装成疯子的模样，仰望天空，走遍全城，喊着：“给我兔子！给我兔子！”整座城都骚动起来：“葛哈班智达疯了！”
Atīte dvāravatīnagare dasa bhātikarājāno ahesuṃ – vāsudevo baladevo candadevā sūriyadevo aggidevo varuṇadevo ajjuno pajjuno ghaṭapaṇḍito aṅkuro cāti. Tesu vāsudevamahārājassa piyaputto kālamakāsi. Tena rājā sokapareto sabbakiccāni pahāya mañcassa aṭaniṃ pariggahetvā vippalapanto nipajji. Tasmiṃ kāle ghaṭapaṇḍito cintesi – ‘‘ṭhapetvā maṃ añño koci mama bhātu sokaṃ pariharituṃ samattho nāma natthi, upāyenassa sokaṃ harissāmī’’ti. So ummattakavesaṃ gahetvā ‘‘sasaṃ me detha, sasaṃ me dethā’’ti ākāsaṃ olokento sakalanagaraṃ vicari. ‘‘Ghaṭapaṇḍito ummattako jāto’’ti sakalanagaraṃ saṅkhubhi.
那时，一位名叫罗希内亚的大臣来到瓦苏德瓦王跟前，和他交谈起来——
Tasmiṃ kāle rohiṇeyyo nāma amacco vāsudevarañño santikaṃ gantvā tena saddhiṃ kathaṃ samuṭṭhāpento –
“起来，黑！你为何躺着？睡眠对你又有何用？”
你的亲兄弟，就像你的心脏和右眼一样。
他的风病加剧，他呼唤兔子，凯萨瓦啊。——他说了这首偈颂。
‘‘Uṭṭhehi kaṇha kiṃ sesi, ko attho supanena te; Yo ca tuyhaṃ sako bhātā, hadayaṃ cakkhu ca dakkhiṇaṃ; Tassa vātā balīyanti, sasaṃ jappati kesavā’’ti. – imaṃ gāthamāha;
207这里，“黑”是用族姓来称呼瓦苏德瓦。“睡觉对你有什么用？”意思是，睡觉能给你带来什么好处呢？“亲兄弟”就是同母所生的兄弟。“心脏与右眼”：意思是像心脏和右眼一样亲近。“他的风越发猛烈”：他心中不断生起的疯病之风变得强盛、增长，把他压倒。“嚷嚷着要兔子”：他胡言乱语地叫“给我兔子”。“凯萨瓦”：据说他因为有一头漂亮头发，所以被称为“凯萨瓦”。这里就用这个名字来称呼他。
207. Tattha kaṇhāti vāsudevaṃ gottenālapati. Ko attho supanena teti supanena tuyhaṃ kā nāma vaḍḍhi. Sako bhātāti sodariyo bhātā. Hadayaṃ cakkhu ca dakkhiṇanti hadayena ceva dakkhiṇacakkhunā ca sadisoti attho. Tassa vātā balīyantīti tassa aparāparaṃ uppajjamānā ummādavātā balavanto honti vaḍḍhanti abhibhavanti. Sasaṃ jappatīti ‘‘sasaṃ me dethā’’ti vippalapati. Kesavāti so kira kesānaṃ sobhanānaṃ atthitāya ‘‘kesavo’’ti voharīyati. Tena naṃ nāmena ālapati.
导师已成正觉，听到他的话后，为了指出他已从卧处起身，于是说道——
Tassa vacanaṃ sutvā sayanato uṭṭhitabhāvaṃ dīpento satthā abhisambuddho hutvā –
凯萨瓦听罢罗希内耶此言，
为兄弟之悲所缠，匆匆起身——即说此偈。
‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, rohiṇeyyassa kesavo; Taramānarūpo vuṭṭhāsi, bhātu sokena aṭṭito’’ti. – imaṃ gāthamāha;
国王起身后，迅速从高楼下来，走到葛哈班智达跟前，用双手紧紧抓住他，跟他交谈——
Rājā uṭṭhāya sīghaṃ pāsādā otaritvā ghaṭapaṇḍitassa santikaṃ gantvā ubhosu hatthesu naṃ daḷhaṃ gahetvā tena saddhiṃ sallapanto –
你到底怎么回事，像个疯子一样，就为了这一座门？
你嘴里不停念叨着“兔子、兔子”，你到底想要一只什么样的兔子？
‘‘Kiṃ nu ummattarūpova, kevalaṃ dvārakaṃ imaṃ; Saso sasoti lapasi, kīdisaṃ sasamicchasi.
用黄金做的、用摩尼宝珠做的、用铜做的，还有用白银做的；
我会用螺贝、水晶和珊瑚，为你做一只兔子。
‘‘Sovaṇṇamayaṃ maṇimayaṃ, lohamayaṃ atha rūpiyamayaṃ; Saṅkhasilāpavāḷamayaṃ, kārayissāmi te sasaṃ.
“还有别的兔子，出没在森林和丛林里。
那些我也给你带来。你到底想要一只什么样的兔子呢？”
‘‘Santi aññepi sasakā, araññavanagocarā; Tepi te ānayissāmi, kīdisaṃ sasamicchasī’’ti. –
他说了这三首偈颂。
Tisso gāthāyo abhāsi.
209-211在那里，ummattarūpovā 就是像疯子一样。Kevalaṃ 是整个、全部。Dvārakaṃ 是在多门城游走。Saso saso’ti lapasīti 就是你在那里“兔子、兔子”地念叨。Sovaṇṇamayaṃ 是金子做的。Lohamayaṃ 是赤铜做的。Rūpiyamayaṃ 是银子做的。你想要什么就说出来，那你又为什么悲伤呢？森林里还有其他以林野为行处的兔子，我会把它们带来给你。说吧，面容端善的人，你想要什么样的兔子？国王心里想“他想要兔子”，就以兔子为由来邀请葛哈班智达。听了这话，葛哈班智达——
209-211.Tatthaummattarūpovāti ummattako viya. Kevalanti sakalaṃ. Dvārakanti dvāravatīnagaraṃ vicaranto. Saso sasoti lapasīti saso sasoti vilapasi. Sovaṇṇamayanti suvaṇṇamayaṃ. Lohamayanti tambalohamayaṃ. Rūpiyamayanti rajatamayaṃ. Yaṃ icchasi taṃ vadehi, atha kena socasi. Aññepi araññe vanagocarā sasakā atthi, te te ānayissāmi, vada, bhadramukha , kīdisaṃ sasamicchasīti ghaṭapaṇḍitaṃ ‘‘sasena atthiko’’ti adhippāyena sasena nimantesi. Taṃ sutvā ghaṭapaṇḍito –
“我不想要这些兔子，那些住在地上的兔子。
我要的是月亮里的兔子，请你把它取下来给我，凯萨瓦啊。”
‘‘Nāhamete sase icche, ye sasā pathavissitā; Candato sasamicchāmi, taṃ me ohara kesavā’’ti. –
他诵出了这首偈。其中“ohara”就是“取下来”的意思。国王听了之后，心想：“我的兄弟肯定是疯了。”于是陷入了忧愁。
Gāthamāha. Tattha oharāti ohārehi. Taṃ sutvā rājā ‘‘nissaṃsayaṃ me bhātā ummattako jāto’’ti domanassappatto –
“你确实将要舍弃甜美的生命，亲族啊；
你追求那不该追求的东西，就像想从月亮里得到兔子一样。”
‘‘So nūna madhuraṃ ñāti, jīvitaṃ vijahissasi; Apatthiyaṃ patthayasi, candato sasamicchasī’’ti. –
他说了这首偈子。其中，“亲族”是在称呼弟弟。这里的含义是：我亲爱的亲族啊，你追求那不该追求的东西，我想你恐怕会舍弃自己那极其甜美的性命。
Gāthamāha. Tattha ñātīti kaniṭṭhaṃ ālapati. Ayamettha attho – mayhaṃ piyañāti yaṃ atimadhuraṃ attano jīvitaṃ, taṃ vijahissasi maññe, yo apatthayitabbaṃ patthesīti.
伽塔班智达听了国王的话，像石头一样站着一动不动，为了说明这个道理而说道：“兄弟啊，你明明知道，那个想从月亮里得到兔子的人，因为得不到就会丧命，那你为什么得不到已死的儿子，还一直为他悲伤呢？”
Ghaṭapaṇḍito rañño vacanaṃ sutvā niccalova ṭhatvā ‘‘bhātika, tvaṃ candato sasaṃ patthentassa taṃ alabhitvā jīvitakkhayo bhavissatīti jānanto kasmā mataṃ puttaṃ alabhitvā anusocasī’’ti imamatthaṃ dīpento –
“黑啊，如果你如此了知，却仍如对他人般教诫；
为何儿子早已死去，你至今仍悲伤？”
‘‘Evaṃ ce kaṇha jānāsi, yathaññamanusāsasi; Kasmā pure mataṃ puttaṃ, ajjāpi manusocasī’’ti. –
他说了这首偈颂。其中，“黑啊，如果你这样知道”的意思是：兄弟啊，名叫黑的大王，如果你确实知道“不该贪求得不到的东西”这个道理。“正如对别人”：你明明这样知道，也这样教导别人，自己却不照着做。那又是为什么，对四个月前已经死去的儿子，你到今天还在悲伤呢？
Gāthamāha. Tattha evaṃ ce, kaṇha, jānāsīti, bhātika, kaṇhanāmaka mahārāja, ‘‘alabbhaneyyavatthu nāma na patthetabba’’nti yadi evaṃ jānāsi. Yathaññanti evaṃ jānantova yathā aññaṃ anusāsasi, tathā akatvā. Kasmā pure mataṃ puttanti atha kasmā ito catumāsamatthake mataṃ puttaṃ ajjāpi anusocasīti.
他就这样站在街道中间，对那个人说：“我自己追求的是这样能被清楚认知的东西，你却为那无法被认知的东西而悲伤。”接着便为他说法——
Evaṃ so antaravīthiyaṃ ṭhitakova ‘‘ahaṃ tāva evaṃ paññāyamānaṃ patthemi, tvaṃ pana apaññāyamānassatthāya socasī’’ti vatvā tassa dhammaṃ desento –
无论是人还是非人，都无法获得那物——
我的儿子既然已经出生，愿他不要死，得不到的东西，从哪里能得到？
‘‘Na yaṃ labbhā manussena, amanussena vā pana; Jāto me mā mari putto, kuto labbhā alabbhiyaṃ.
不能以咒术、根药、草药或财富，
黑啊，把那个你所悲悼的亡者带来。
‘‘Na mantā mūlabhesajjā, osadhehi dhanena vā; Sakkā ānayituṃ kaṇha, yaṃ petamanusocasī’’ti. – gāthādvayamāha;
215215. 兄弟，在这里，yanti 的意思是：无论是人还是天人，都得不到、不可能得到“愿我这样出生的儿子不要死”这件事，而你却在希求它。可是这件事从哪里能得到？又凭什么理由能得到呢？因为这东西本来就是不可得、无法获得的。这就是这段话的意思。
215. Tattha yanti, bhātika, yaṃ ‘‘evaṃ jāto me putto mā marī’’ti manussena vā devena vā pana na labbhā na sakkā laddhuṃ, taṃ tvaṃ patthesi, taṃ panetaṃ kuto labbhā, kena kāraṇena laddhuṃ sakkā. Yasmā alabbhiyaṃ alabbhaneyyavatthu nāmetanti attho.
216“以咒术”：指通过咒术的运用。“以根药”：指通过根药。“以草药”：指通过种种草药。“以财富”：或者用价值百千俱胝的财富。这里说的是——你为那个亡者悲伤，而即使靠这些咒术运用等方法，也没法把他带回来。
216.Mantāti mantappayogena. Mūlabhesajjāti mūlabhesajjena. Osadhehīti nānāvidhehi osadhehi. Dhanena vāti koṭisatasaṅkhena dhanena vāpi. Idaṃ vuttaṃ hoti – yaṃ petamanusocasi, taṃ etehi mantappayogādīhipi ānetuṃ na sakkāti.
接着，伽吒智者为了说明“兄弟，这个叫死亡的东西，没法靠财富、出身、知识、戒行或修习来阻挡”——
Puna ghaṭapaṇḍito ‘‘bhātika, idaṃ maraṇaṃ nāma dhanena vā jātiyā vā vijjāya vā sīlena vā bhāvanāya vā na sakkā paṭibāhitu’’nti dassento –
大富大贵、拥有大量财富的人，还有那些拥有国土的刹帝利，
他们拥有丰足的财宝与粮食，却也并非不老不死。
‘‘Mahaddhanā mahābhogā, raṭṭhavantopi khattiyā; Pahūtadhanadhaññāse, tepi no ajarāmarā.
刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗、旃陀罗和补羯娑，
这些人以及其他依出身立名者，同样不能免于老与死。
‘‘Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkussā; Ete caññe ca jātiyā, tepi no ajarāmarā.
那些转诵梵天所思维的六支咒术之人；
这些人和别的有明的人，也一样逃不过衰老和死亡。
‘‘Ye mantaṃ parivattenti, chaḷaṅgaṃ brahmacintitaṃ; Ete caññe ca vijjāya, tepi no ajarāmarā.
或者那些寂静、调伏自身、修持苦行的仙人；
即便是这些苦行者，时节到来，也会放舍此身。
‘‘Isayo vāpi ye santā, saññatattā tapassino; Sarīraṃ tepi kālena, vijahanti tapassino.
“修习圆满的阿拉汉，所作已办，无漏者。
他们放下这个身体，因为福业和恶业都已耗尽。”
‘‘Bhāvitattā arahanto, katakiccā anāsavā; Nikkhipanti imaṃ dehaṃ, puññapāpaparikkhayā’’ti. –
他用五首偈颂为国王说法。
Pañcahi gāthāhi rañño dhammaṃ desesi.
217217. 其中，“大财主”是指拥有像宝藏一样巨大的财富，所以有很多钱财。“大受用”是指具备像天神受用那样广大的受用成就。“拥有国土者”是指拥有整个国土。“多财谷者”是指为了三年或四年的需要而储存、作为日常开销的财谷，因此有无量的财谷。“他们也不免老死”意思是，像曼陀多王、大善见王等这样拥有巨大财富的刹帝利，也都没能不老不死，恰恰相反，他们唯一的下场就是走进死亡之口。
217. Tattha mahaddhanāti nidhānagatasseva mahato dhanassa atthitāya bahudhanā. Mahābhogāti devabhogasadisāya mahatiyā bhogasampattiyā samannāgatā. Raṭṭhavantoti sakalaraṭṭhavanto. Pahūtadhanadhaññāseti tiṇṇaṃ catunnaṃ vā saṃvaccharānaṃ atthāya nidahitvā ṭhapetabbassa niccaparibbayabhūtassa dhanadhaññassa vasena apariyantadhanadhaññā. Tepi no ajarāmarāti tepi evaṃ mahāvibhavā mandhātumahāsudassanādayo khattiyā ajarāmarā nāhesuṃ, aññadatthu maraṇamukhameva anupaviṭṭhāti attho.
218“这些”指的是前面说过的刹帝利等人。“其他”指的是另外一些同样如此的人，比如阿摩昼等。“凭种姓”的意思是：单靠自己的种姓，他们也没能成为不老不死的人。这就是要说明的道理。
218.Eteti yathāvuttakhattiyādayo. Aññeti aññatarā evaṃbhūtā ambaṭṭhādayo. Jātiyāti attano jātinimittaṃ ajarāmarā nāhesunti attho.
219“咒”就是吠陀。“转诵”就是反复读诵，也教别人读诵。或者，“转诵”是指一边反复念诵吠陀，一边做火供、持诵。“六支”是指具备六个部分，也就是式叉、劫波、声律、语法、天文、韵律这六项。“梵天所思”是指梵天为了婆罗门的利益而思考并说出来的。“以明”是指具备与梵天相似的明，意思是他们也不能靠这个明做到不老不死。
219.Mantanti vedaṃ. Parivattentīti sajjhāyanti vācenti ca. Atha vā parivattentīti vedaṃ anuparivattentā homaṃ karontā japanti. Chaḷaṅganti sikkhākappaniruttibyākaraṇajotisatthachandovicitisaṅkhātehi chahi aṅgehi yuttaṃ. Brahmacintitanti brāhmaṇānamatthāya brahmanā cintitaṃ kathitaṃ. Vijjāyāti brahmasadisavijjāya samannāgatā, tepi no ajarāmarāti attho.
220-221被称为“仙人”的人，是因为他们寻求戒律、禁制等，以及修习厌逆想等，所以叫仙人。他们身心寂静，因为身和语本来就寂静。“制心者”是因为调伏了贪等烦恼，心受到约束。他们具有被称为“身苦行”的苦行，所以叫“苦行者”。再者，“苦行者”也指防护者。这就表明，即使依靠这个身体想证得解脱，防护者最终还是要舍弃身体。另一种理解是：因寻求增上戒学等而叫“仙人”；为了这个目标，止息了与之对立的恶法，所以“寂静”；因把心安住在单一所缘上而受到约束，所以是“制心者”；因与正勤相应，以精进的热忱而成为“苦行者”；因相应的精勤烧尽贪等烦恼，所以叫“苦行者”。“修习身者”是指通过修习四谛业处而令心得到修习成就的人。
220-221.Isayoti yamaniyamādīnaṃ paṭikūlasaññādīnañca esanaṭṭhena isayo. Santāti kāyavācāhi santasabhāvā. Saññatattāti rāgādīnaṃ saṃyamena saṃyatacittā. Kāyatapanasaṅkhāto tapo etesaṃ atthīti tapassino. Puna tapassinoti saṃvarakā. Tena evaṃ tapanissitakā hutvā sarīrena ca vimokkhaṃ pattukāmāpi saṃvarakā sarīraṃ vijahanti evāti dasseti. Atha vā isayoti adhisīlasikkhādīnaṃ esanaṭṭhena isayo, tadatthaṃ tappaṭipakkhānaṃ pāpadhammānaṃ vūpasamena santā, ekārammaṇe cittassa saṃyamena saññatattā, sammappadhānayogato vīriyatāpena tapassino, sappayogā rāgādīnaṃ santapanena tapassinoti yojetabbaṃ. Bhāvitattāti catusaccakammaṭṭhānabhāvanāya bhāvitacittā.
国王听嘎咤智者这样讲说法义之后，消除了忧伤之箭，内心生起净信，称赞嘎咤智者说：
Evaṃ ghaṭapaṇḍitena dhamme kathite taṃ sutvā rājā apagatasokasallo pasannamānaso ghaṭapaṇḍitaṃ pasaṃsanto –
我实被烧，如酥油浇灌之火；
如以水洒，令一切热恼息灭。
‘‘Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghaṭasittaṃva pāvakaṃ; Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.
他确已拔去我心头的刺，那深植心底的忧悲；
又为被忧苦缠身的我，驱散了丧子之痛。
‘‘Abbahī vata me sallaṃ, sokaṃ hadayanissitaṃ; Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi.
我已拔除了刺，已成为清凉，已寂灭。
听你说了之后，兄弟，我不再忧愁，也不再哭泣。
‘‘Svāhaṃ abbūḷhasallosmi, sītibhūtosmi nibbuto; Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna bhātika.
有智慧的人就是这样做的，他们心怀怜悯。
他们从忧愁中转离，就像伽吒对待他的兄长一样。
‘‘Evaṃ karonti sappaññā, ye honti anukampakā; Nivattayanti sokamhā, ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātaraṃ.
对某人有这样的大臣和侍从，
他们用善巧的说法让人回心转意，就像伽吒对待兄长那样。——接着诵出了剩余的偈颂。
‘‘Yassa etādisā honti, amaccā paricārakā; Subhāsitena anventi, ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātara’’nti. – sesagāthā abhāsi;
225这里，“犹如嘎答对待长兄那样”的意思是：就像嘎答智者凭自己的善巧方便和说法，把被丧子之痛压垮的亲兄长从丧子之痛中拉回来一样，凡是像这样有智慧又有悲心的人，都会去利益自己的亲属。这就是这段话的含义。
225. Tattha ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātaranti yathā ghaṭapaṇḍito attano jeṭṭhabhātaraṃ mataputtasokābhibhūtaṃ attano upāyakosallena ceva dhammakathāya ca tato puttasokato vinivattayi, evaṃ aññepi sappaññā ye honti anukampakā, te ñātīnaṃ upakāraṃ karontīti attho.
226若有如此之……这首偈颂是正自觉者所说。它的意思是：就像迦答智者为了消除忧伤，用善巧的话语去探问那位被丧子之痛所笼罩的瓦苏德瓦国王；同样，任何人如果得到了这样有智慧的大臣，他怎么还会有忧伤呢！其余偈颂的含义和下面所说的一样。
226.Yassa etādisā hontīti ayaṃ abhisambuddhagāthā. Tassattho – yathā yena kāraṇena puttasokaparetaṃ rājānaṃ vāsudevaṃ ghaṭapaṇḍito sokaharaṇatthāya subhāsitena anvesi anuesi, yassa aññassāpi etādisā paṇḍitā amaccā paṭiladdhā assu, tassa kuto sokoti! Sesagāthā heṭṭhā vuttatthā evāti.
导师讲完这段法义后，说道：“近事男，正是这样，古代的智者们听了智者的话，就除去了因儿子而生的忧愁。”然后开示四圣谛，并把本生故事归结起来。圣谛开示结束时，那位近事男就证入了入流果。
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘evaṃ, upāsaka, porāṇakapaṇḍitā paṇḍitānaṃ kathaṃ sutvā puttasokaṃ hariṃsū’’ti vatvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi. Saccapariyosāne upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahīti.
