(16)4. 一法篇第四品注释
16. Ekadhammapāḷi
15. 一法部义注 · 23 段
(16)4. 一法篇第四品注释
(16) 4. Ekadhammapāḷi-catutthavaggavaṇṇanā
322322. 第四品第一经里说的“赡部洲”,意思是因阎浮树而闻名、广为人知的洲,所以叫赡部洲。据说,在这个洲上,有一棵名叫大阎浮的树,长在雪山,高一百由旬,枝条伸展五十由旬,树干周长十五由旬,是能住世一整劫的树,人们把它当作这个洲的标志。因为这个缘故,这个洲就叫赡部洲。就像这个洲有能住一整劫的阎浮树一样,西牛货洲有迦昙波树,北俱卢洲有劫树,东胜身洲有舍利沙树,阿修罗有波咤厘树,金翅鸟有木棉树,天众有昼度树——这些树也都是能住世一整劫的。
322. Catutthavaggassa paṭhame jambudīpeti jambuyā paññāto pākaṭo dīpoti jambudīpo. Imassa kira dīpassa saññāṇabhūtā yojanasatubbedhā paṇṇāsayojanasākhā pañcadasayojanāvaṭṭakkhandhā himavantapabbate jātā kappaṭṭhāyinī mahājambū nāma atthi, tāya ayaṃ dīpo jambudīpoti vuccati. Yathā ca imasmiṃ dīpe jamburukkho kappaṭṭhāyī, tathā aparagoyāne kadambarukkho, uttarakurūsu kapparukkho, pubbavidehe sirīsarukkho, asurānaṃ cittapāṭalirukkho, supaṇṇānaṃ simbalirukkho , devānaṃ pāricchattakoti imepi kappaṭṭhāyinova.
“喇叭花树、绢丝棉树、阎浮树,还有诸天神的昼度树;
迦昙波树和如意树,舍利沙树是第七种。”
‘‘Pāṭalī simbalī jambū, devānaṃ pāricchattako; Kadambo kapparukkho ca, sirīso bhavati sattamo’’ti.
园林悦意处,是指花圃、果园那样悦意可爱的地方,如同竹林、吉瓦咖芒果园、祇园、东园一样。意思是,在这整个赡部洲中,这样的地方只是少许、微少,并不很多。其余几句也是同样的道理。这里,林野悦意处,是指像象林、婆罗林、瞻波林等那样,位于宛伽山、雪山等处的山林,应当这样理解。土地悦意处,是指像祇园精舍、摩揭陀田地那样平坦的地面。池塘悦意处,是指像祇园池塘、伽伽拉池塘那样,具有圆形、方形、长形、曲形等形状的池塘。高岸与低岸,是指高岸和低岸,高岸是隆起之处,低岸是低洼之处。河流险处,是指河流的断裂处,因难以通行而称为河流险处。树桩荆棘处,是指在那里自然生长或被搬移来的树桩、荆棘等所在之处。山峦险阻处,是指山地的崎岖不平。水生者,是指那些在水中生长的,它们数量极多。据说从这里到金地有七百由旬,船借一风而行,七日七夜可达。有一次,这样行驶的船七日之间竟到了欢喜漩涡鱼背之处。应当如此了知水生众生众多。
Ārāmarāmaṇeyyakanti pupphārāmaphalārāmānaṃ rāmaṇeyyakaṃ veḷuvana-jīvakambavana-jetavanapubbārāmasadisaṃ. Taṃ imasmiṃ jambudīpe appamattakaṃ parittakaṃ, na bahukanti attho. Sesapadesupi eseva nayo. Ettha vanarāmaṇeyyakanti nāgavanasālavanacampakavanādisadisaṃ vaṅkapabbatahimavantapabbatapadesādīsu araññavanaṃ veditabbaṃ. Bhūmirāmaṇeyyakanti jetavanavihāramagadhakkhettādisadisaṃ samaṃ bhūmiṭṭhānaṃ. Pokkharaṇirāmaṇeyyakanti jetavanapokkharaṇigaggarāpokkharaṇisadisānaṃ vaṭṭacaturassadīghavaṅkādisaṇṭhānānaṃ pokkharaṇīnaṃ sannivesanaṭṭhānaṃ. Ukkūlavikūlanti ukkūlañca vikūlañca. Tattha ukkūlaṃ unnataṭṭhānaṃ, vikūlaṃ ninnaṭṭhānaṃ. Nadīvidugganti nadīnaṃ bhinnaṭṭhānaṃ taṃ duggamattā nadīvidugganti vuccati. Khāṇukaṇṭakaṭṭhānanti tatthajātakānañceva āhariyamānānañca khāṇukaṇṭakādīnaṃ patiṭṭhānaṭṭhānaṃ. Pabbatavisamanti girivisamaṃ. Ye odakāti ye ca udake jāyanti, teyeva bahutarā. Ito kira suvaṇṇabhūmi sattamattāni yojanasatāni hoti, ekena vātena gacchantī nāvā sattahi ahorattehi gacchati. Athekasmiṃ samaye evaṃ gacchantī nāvā sattāhampi nandiyāvaṭṭamacchapiṭṭheneva gatā. Evaṃ odakānaṃ sattānaṃ bahubhāvo veditabbo.
另外,由于陆地部分很小、水域却很大,这个道理也应该这样理解。就像一个大湖里只有一丛莲花,它有四片叶子,中间有一朵莲花苞。同样,四片叶子好比四大洲,中间的莲花苞好比须弥山,剩下的水好比被水环绕的地方。它有多大,只有有神通的人才能清楚知道。因为他们飞在空中时,四大洲看起来就像四片叶子,须弥山就像中间的莲花苞,其余地方就像被水环绕的区域。正因为生在这样广大的水里,所以应当知道水生众生要多得多。
Apica thalaṭṭhānassa parittabhāvena udakassa ca bahubhāvenāpi ayamattho veditabbo. Yathā hi mahātaḷāke ekova uppalagaccho assa, tassa cattāri ca paṇṇāni, majjhe ca ekaṃ uppalamakulaṃ assa. Evamevaṃ cattāri paṇṇāni viya cattāro dīpā, majjhe uppalamakulaṃ viya sinerupabbato, sesaṃ udakaṃ viya udakaparikkhitto okāso. Tassa mahantabhāvo iddhimantānaṃ pākaṭo hoti. Tesañhi ākāsena gacchantānaṃ cattāro mahādīpā cattāri paṇṇāni viya upaṭṭhahanti, sinerupabbato majjhe uppalamakulaṃ viya, sesaṃ udakaṃ viya udakaparikkhitto okāso. Evaṃ mahante udake jātattā odakāva bahutarā veditabbā.
323在第二部等经中,“除了人之外”在这里指的是四苦界,也就是“除了人之外”的意思。
323. Dutiyādīsu aññatra manussehīti idha cattāro apāyā aññatra manussehīti adhippetā.
所谓“中部地方”,是这样界定的:东方有个叫伽姜伽罗的镇子,过了这个镇子就是大娑罗树林,树林再往外就是边地,树林以内属于中部。东南方有条叫萨罗瓦提的河,河再往外是边地,河以内属于中部。南方有个叫白耳的小镇,镇再往外是边地,镇以内属于中部。西方有个叫柱的婆罗门村,村再往外是边地,村以内属于中部。北方有座叫乌西喇幢的山,山再往外是边地,山以内属于中部。(《大品》259)意思就是:这样划定范围的地方,就叫中部地方。这片地方形状像腰鼓,有些地方直着量有八十由旬宽,有些地方一百由旬,有些地方两百由旬,中间部分则有三百由旬,四周边界加起来大约九百由旬。在这么大的范围里,会出现佛陀、独觉佛、大弟子、佛陀的侍者、佛陀的弟子、佛陀的母亲、佛陀的父亲以及转轮王这些人。另外,随着所指范围的不同,也可以说中部地方有不同的范围。整个赡部洲都可以叫中部地方,其余各洲就是边地。在铜掌岛上,阿努拉德普勒叫中部地方,其余地方就是边地。应当这样类推理解。
Majjhimesu janapadesūti ‘‘puratthimāya disāya gajaṅgalaṃ nāma nigamo, tassa parena mahāsālā, tato parā paccantimā janapadā, orato majjhe. Puratthimadakkhiṇāya disāya sallavatī nāma nadī, tato parā paccantimā janapadā, orato majjhe. Dakkhiṇāya disāya setakaṇṇikaṃ nāma nigamo, tato parā paccantimā janapadā, orato majjhe. Pacchimāya disāya thūṇaṃ nāma brāhmaṇagāmo, tato parā paccantimā janapadā, orato majjhe. Uttarāya disāya usīraddhajo nāma pabbato, tato parā paccantimā janapadā, orato majjhe’’ti (mahāva. 259) evaṃ paricchinne janapadeti attho. Ayañhi janapado mudiṅgasaṇṭhāno ujukena katthaci asītiyojano hoti, katthaci yojanasatiko, katthaci dviyojanasatiko, majjhena pana tiyojanasatiko, pariyantaparikkhepena navamattayojanasatiko hoti. Ettake ṭhāne buddhapaccekabuddhā mahāsāvakā buddhupaṭṭhākā buddhasāvakā buddhamātā buddhapitā cakkavattī rājāti ime sattā nibbattanti. Apica upādāyupādāyāpi majjhimapadeso labbhati. Sakalopi hi jambudīpo majjhimapadeso nāma, sesadīpā paccantimā janapadā. Tambapaṇṇidīpe anurādhapuraṃ majjhimapadeso nāma, seso paccantoti evaṃ nayo veditabbo.
324有智慧的人、不呆滞的人、不口流涎水的人:在这里,“有智慧的人”是指具备业自属智、禅那智、观智、道智、果智的人。“不迷乱的人”就是“不呆滞的人”。那些口水不会从嘴里流出来的人,就叫“不口流涎水的人”,意思是口不流涎、口无过失。“有能力”是指有本事,具备身力和智力。“了知义”是指能了知义与非义、因与非因。“劣慧”是指智慧少、没有智慧。“呆滞”是指迟钝、昏昧。
324.Paññavantoajaḷā aneḷamūgāti ettha kammassakatapaññā, jhānapaññā vipassanāpaññā, maggapaññā, phalapaññāti etāhi samannāgatā paññavanto nāma, amūḷhā ajaḷā nāma. Yesaṃ eḷā mukhato na galati, te aneḷamūgā nāma, aneḷamukhā niddosamukhāti attho. Paṭibalāti samatthā, kāyabalena ceva ñāṇabalena ca samannāgatā. Atthamaññātunti atthānatthaṃ kāraṇākāraṇaṃ jānituṃ. Duppaññāti appaññā nippaññā. Jaḷāti mandā momūhā.
325以圣者的慧眼:指与观智相应的道。陷于无明:指被无明的黑暗所笼罩。
325.Ariyena paññācakkhunāti sahavipassanena maggena. Avijjāgatāti avijjandhakārena samannāgatā.
326凡是能见到如来的人:就是指那些了解如来的功德之后,能够用眼识看见如来的人。
326.Ye labhanti tathāgataṃ dassanāyāti ye tathāgatassa guṇe jānitvā tathāgataṃ cakkhuviññāṇena passituṃ labhanti.
327327. “如来所宣说”:就是如来宣示、讲说的。“为了听闻”:就是用耳识去听。
327.Tathāgatappaveditanti tathāgatena paveditaṃ pakāsetvā kathitaṃ. Savanāyāti sotaviññāṇena sotuṃ.
328受持,即不忘失。
328.Dhārentīti na pammussanti.
329他们审察所熟记的诸法的含义,意思是:以已熟练的巴利圣典,审察其义理与非义理。
329.Dhātānaṃ dhammānaṃ atthaṃ upaparikkhantīti paguṇāya pāḷiyā atthānatthaṃ upaparikkhanti.
330了知义、了知法:就是明白了注疏和圣典。法随法行:就是圆满修习随顺之道。
330.Atthamaññāya dhammamaññāyāti aṭṭhakathañca pāḷiñca jānitvā. Dhammānudhammaṃ paṭipajjantīti anulomapaṭipadaṃ pūrenti.
331在能让人生起悚惧的地方:指那些能引发悚惧的因缘。生起悚惧:指内心产生了悚惧。
331.Saṃvejanīyesu ṭhānesūti saṃvegajanakesu kāraṇesu. Saṃvijjantīti saṃvegaṃ āpajjanti.
332他们以正确的方法付出精进之力。
332.Yoniso padahantīti upāyena padhānavīriyaṃ karonti.
333“以舍遣为所缘”:舍遣称为涅槃,意思是以涅槃作为所缘。他们获得定:也就是证得道定和果定。
333.Vavassaggārammaṇanti vavassaggo vuccati nibbānaṃ, taṃ ārammaṇaṃ karitvāti attho. Labhanti samādhinti maggasamādhiñca phalasamādhiñca pāpuṇanti.
334“最胜食、最胜味”是指最上等的食物和最上等的味道。“靠捡拾和钵食维持生活”是指靠拾穗过活,或者靠森林里的根、果、叶,或者靠钵里得来的食物维持生活。在这里,如果有人心里生起想吃某种嚼食或啖食的念头,但当下得不到它,这个人就不算是最胜食、最胜味的获得者。即使当下得到了,但当他看着它时,颜色、气味、味道让他不满意,这个人也不算是最胜食、最胜味的获得者。反过来,如果有人得到之后,颜色、气味、味道都让他满意,这个人就是最胜食、最胜味的获得者。这种人,最高一等的代表是转轮王,最低一等的代表是法阿育王,应当这样理解。简单来说,如果一钵饭食价值十万,这就叫最胜食、最胜味。那么,当人们看到比丘僧团在乞食行走,就布施最上等、最精美的饭食,这又叫什么呢?这是相对于靠捡拾和钵食维持生活的人来说,才称作最胜食、最胜味。
334.Annaggarasaggānanti uttamannānañca uttamarasānañca. Uñchena kapālābhatena yāpentīti uñchācārena vanamūlaphalāphalena vā kapālena ābhatabhattena vā yāpenti. Ettha ca yo kassacideva khādanīyassa bhojanīyassa atthāya citte uppanne taṃkhaṇaṃyeva na taṃ labhati, ayaṃ annaggarasaggānaṃ na lābhī nāma. Yassapi taṃkhaṇaṃyeva labhitvā olokentassa vaṇṇagandharasā amanāpā honti, ayampi annaggarasaggānaṃ na lābhī nāma. Yassa pana vaṇṇagandharasā paṭilabhanti, manāpā honti, ayaṃ annaggarasaggānaṃ lābhī nāma. So uttamakoṭiyā cakkavattī rājā, heṭṭhimakoṭiyā dhammāsoko veditabbo. Saṅkhepato hi yassa bhattassa ekapāti satasahassaṃ agghati, idaṃ annaggarasaggaṃ nāma. Yaṃ pana bhikkhusaṅghaṃ piṇḍāya carantaṃ disvā manussā uttamapaṇītaṃ bhattaṃ denti, idaṃ kiṃ nāmāti? Idaṃ uñchena kapālābhatena yāpente upādāya annaggarasaggaṃ nāma vuccatīti.
335在“义味”等说法中:所谓义味,指的是四种沙门果;所谓法味,指的是四种道;所谓解脱味,指的是不死的涅槃。其余各处,意思都很浅显明白。
335.Attharasassātiādīsu attharaso nāma cattāri sāmaññaphalāni, dhammaraso nāma cattāro maggā, vimuttiraso nāma amatanibbānaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.