一法品第三品的注释
16. Ekadhammapāḷi
15. 一法部义注 · 26 段
一法品第三品的注释
(16) 3. Ekadhammapāḷi-tatiyavaggavaṇṇanā
308308. 第三品第一经中,“邪见者”,就是持有不真实见解的人。“颠倒见者”,就是由于那邪见而颠倒看事情的人。“令他出离正法”,就是令他出离十善业道法。“令他安住于非正法中”,就是令他安住于被称为十不善业道的非正法中。这里说的“一个补特伽罗”,应当知道是指与六师外道一起的提婆达多,以及其他像他那样的人。
308. Tatiyassa paṭhame micchādiṭṭhikoti ayāthāvadiṭṭhiko. Viparītadassanoti tāyeva micchādiṭṭhiyā viparītadassano. Saddhammā vuṭṭhāpetvāti dasakusalakammapathadhammato vuṭṭhāpetvā. Asaddhammepatiṭṭhāpetīti dasaakusalakammapathasaṅkhāte asaddhamme patiṭṭhāpeti. Ekapuggaloti cettha chahi satthārehi saddhiṃ devadatto ca aññe ca evarūpā veditabbā.
309309. 在第二则中,“有正见的人”就是指持有如实见解的人。“见解不颠倒的人”就是指凭借那同一个正见而具有不颠倒见解的人。“从非正法”就是指从十不善业道。“于正法”就是指被称为十善业道的正法。而这里说的“一个补特伽罗”,在佛陀还没有出现于世间的时候,可以指转轮王、一切知菩萨等;在佛陀已经出现于世间的时候,则是指佛陀以及佛陀的声闻弟子。
309. Dutiye sammādiṭṭhikoti yāthāvadiṭṭhiko. Aviparītadassanoti tāyeva sammādiṭṭhiyā aviparītadassano. Asaddhammāti dasaakusalakammapathato. Saddhammeti dasakusalakammapathasaṅkhāte saddhamme. Ekapuggaloti cettha anuppanne buddhe cakkavattī rājā sabbaññubodhisattoti evamādayo labbhanti, uppanne buddhe buddho ceva buddhasāvakā ca.
310第三经中说的“以邪见为最上”,意思是这些人把邪见当作最上。也就是说,五种无间业被称为极重罪,但比起这些来,邪见才是更加极重的重罪。为什么呢?因为那些业是有界限的。据说四种无间业会让人投生到地狱。破僧的业也只是让人住在地狱里一劫。所以这些业是有界限的,能看得到尽头。可是决定性的邪见却没有界限。因为邪见是轮回的根本,具有邪见的人无法从轮回中超脱出来。那些认为他的话值得听的人,也会被他带偏。具有这种邪见的人,既没有升天的可能,也没有证悟的道路。在世界毁灭、大多数人投生到梵天界的时候,持决定性邪见的人不会投生到那里,而是投生到轮围山的背面。那轮围山的背面难道不会被劫火焚烧吗?会被焚烧。据说即使那里正在被焚烧,这个人也会在虚空中的某个地方独自承受焚烧之苦。
310. Tatiye micchādiṭṭhiparamānīti micchādiṭṭhi paramā etesanti micchādiṭṭhiparamāni. Pañca hi ānantariyakammāni mahāsāvajjāni nāma, tehipi micchādiṭṭhiyeva mahāsāvajjatarāti adhippāyo. Kasmā? Tesañhi paricchedo atthi. Cattāri hi ānantariyakammāni niraye nibbattāpentīti vuttāni . Saṅghabhedakammampi niraye kappaṭṭhitikameva hoti. Evametesaṃ paricchedo atthi, koṭi paññāyati. Niyatamicchādiṭṭhiyā pana paricchedo natthi. Sā hi vaṭṭassa mūlaṃ, tāya samannāgatassa bhavato vuṭṭhānaṃ natthi. Ye tassa sotabbaṃ maññanti, tepi vippaṭipādeti. Tāya ca samannāgatassa neva saggo atthi na maggo. Kappavināse mahājane brahmaloke nibbattepi niyatamicchādiṭṭhiko tattha anibbattitvā piṭṭhicakkavāḷe nibbattati. Kiṃ pana piṭṭhicakkavāḷaṃ na jhāyatīti? Jhāyati, tasmiṃ jhāyamānepi esa ākāse ekasmiṃ okāse paccatiyevāti vadanti.
311第四句里说的“玛卡离”,是这位外道导师因为“别懈怠”这句话而得名的。“河口”是指两条河汇合的地方。这里只是举一个例子而已,两道山谷汇合处、两股水流汇合处、大海与盐湖汇合处、大海与河流汇合处,以及任何诸如此类的汇合处,或者其他类似的水域,也都包括在内。“他们抛下”是指抛下鱼笼。所谓“他可能罩住”,就是说他可能罩住。人们用芦苇、甘蔗、竹子,或者用树叶和芥菜梗做的签条,编成能装下一罐、两罐或三罐鱼的鱼笼,在笼口系上绳子,带到河口,在两边打下木桩,用绳子把鱼笼绑在那里。这段话就是针对这种情况说的。因为一旦进了那里面,哪怕是很小的鱼也逃不掉。“为了不利”是指为了不增长。“为了衰灭”是指为了毁灭。“玛卡离这个愚人”,是说这个玛卡离·果萨拉是个空虚无用的人。“我想,他就像捕人的鱼笼一样出现在世间”,意思是:他出现在世间,就像捕人的鱼笼一样,为了堵住众生通往天界和解脱的道路。
311. Catutthe makkhalīti ‘‘mā khalī’’ti vacanaṃ upādāya evaṃladdhanāmo titthakaro. Nadīmukheti dvinnaṃ nadīnaṃ samāgataṭṭhāne. Desanāmattamevetaṃ, dvinnaṃ kandarānaṃ, dvinnaṃ udakānaṃ, samuddassa ca, loṇiyā ca, samuddassa ca nadiyā cāti etesampi yassa kassaci samāgataṭṭhānaṃ, aññampi tathārūpaṃ udakaṃ. Khipanti kuminaṃ. Uḍḍeyyāti oḍḍeyya. Manussā hi naḷehi vā ucchūhi vā veḷūhi vā palāsantisalākāya vā ekaṃ dve tayo vā kumbhe gaṇhanappamāṇakuminaṃ katvā mukhavaṭṭiyā yottena bandhitvā nadīmukhaṃ netvā dvīsu passesu khāṇuke koṭṭetvā yottehi tattha bandhanti, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Tasmiñhi paviṭṭhassa khuddakassa macchassāpi mokkho natthi. Anayāyāti avaḍḍhiyā. Byāsanāyāti vināsāya. Makkhali moghapurisoti ayaṃ makkhali gosālo tucchapuriso. Manussakhippaṃ maññe loke uppannoti mahājanassa saggamokkhagamanamagge tattha gamananivāraṇatthaṃ manussakuminaṃ viya loke uppanno.
312312. 在第五组经文等当中,“比丘们,在教导不正的法与律中”——所谓“教导不正的法与律”,指的就是外道的教法。因为在那个教法里,导师也不是全知者,法也被错误宣说,僧团也行持邪道。“那引导者”,是指那位作为老师的人去引导。“他所引导的”,是指他所引导的那个弟子。“被引导后如此而行”,是指那个弟子被老师引导后,听从老师的话,照着那样去做。“他们全都生起大量非福德”,是说:引导者劝人杀生等,即使他劝了上百人,他自己也和所有被劝的人一样,以同样的不善方式获得那份不善。因此说:“他们全都生起大量非福德。”
312. Pañcamādīsu durakkhāte, bhikkhave, dhammavinayeti durakkhātadhammavinayo nāma bāhirakasāsanaṃ. Tattha hi satthāpi asabbaññū hoti, dhammopi durakkhāto, gaṇopi duppaṭipanno. Yo ca samādapetīti yo ācariyapuggalo samādapeti. Yañca samādapetīti yaṃ antevāsikaṃ samādapeti. Yo ca samādapito tathattāya paṭipajjatīti yo antevāsiko ācariyena samādapito tassa vacanaṃ karonto tathābhāvāya paṭipajjati. Bahuṃ apuññaṃ pasavantīti samādapako hi pāṇātipātādīsu jaṅghasataṃ samādapento tesaṃ sabbesampi akusalena samakameva akusalaṃ pāpuṇāti. Tenāha – ‘‘sabbe te bahuṃ apuññaṃ pasavantī’’ti.
313“善说”是指说得正确、开示得好。因为在这样的法和律当中,导师确实是全知者,法是善说的,僧众是善行的。他们全都生起很多福德——这是说:引导者看到比丘们进村乞食,就劝人布施粥、饭等,这样一来,他和所有施主一样,都同样得到那份善业。因此说:“他们生起很多福德。”
313.Svākkhāteti suṭṭhu akkhāte sudesite. Evarūpe hi dhammavinaye satthā ca sabbaññū hoti, dhammo ca svākkhāto, gaṇo ca suppaṭipanno. Sabbe te bahuṃ puññaṃ pasavantīti samādapako hi bhikkhū piṇḍāya paviṭṭhe disvā yāgubhattādīni samādapento sabbesampi dāyakānaṃ kusalena samakaṃ kusalaṃ pāpuṇāti. Tena vuttaṃ – ‘‘bahuṃ puññaṃ pasavantī’’ti.
314施主应当知道分量,意思是:布施的人应当知道适当的量,按适当的量来布施,满足了对方所需之后就不应再多给。这里并不是说“不应布施”,而是说应当按分量少少地布施。为什么?因为即使在满足所需之后再多给,也不会因此额外得到人间的福报、天界的福报或涅槃的福报。至于“而非受者”,是说对接受供养的人来说,并不存在先了解分量再接受这件事。为什么?因为对受者而言,并没有一种以“了解分量、按量接受”为基础的少欲修行。他得到多少,就取用多少。因为如果过量取用,就会成为他养育妻儿眷属的根源。
314.Dāyakena mattā jānitabbāti dāyakapuggalena pamāṇaṃ jānitabbaṃ, pamāṇena dātabbaṃ, pūretvā atirekaṃ na dātabbaṃ. Na dātabbanti hi avatvā pamāṇavasena thokaṃ dātabbanti vuttaṃ. Kasmā? Pūretvā atireke dinnepi hi atirekā manussasampatti vā dibbasampatti vā nibbānasampatti vā natthi. No paṭiggāhakenāti paṭiggāhakassa pana mattaṃ jānitvā paṭiggahaṇakiccaṃ nāma natthi. Kasmā? Tassa hi mattaṃ ñatvā pūretabbā mattapaṭiggahaṇamūlikā appicchapaṭipadā nāma natthi. Yattakaṃ pana labhati, tattakaṃ gahetabbaṃ. Atirekaggahaṇamūlaṃ hissa puttadārabharaṇaṃ bhavissati.
315接受供养的人应当知道分寸。什么叫知道分寸呢?就是接受供养的人要清楚衡量的标准。怎么衡量呢?他应当了解施主的意愿,了解供养物的多少,还要了解自己的能力。如果供养物很多,但施主只想给一点点,那就随施主的意愿,只拿一点点。如果供养物很少,但施主想多给,那就根据供养物的实际情况,只拿一点点。如果供养物很多,施主也想多给,那就衡量自己的能力,按适当的量来接受。能这样知道分寸而接受的人,就是在实践少欲的行持。这样,还没生起的利养会生起,已经生起的利养会保持稳固。没有信心的人会生起信心,已经有信心的人信心会更加增长,他会成为大众的眼目,也能让教法长久住世。
315.Paṭiggāhakena mattā jānitabbāti paṭiggāhakapuggalena pamāṇaṃ jānitabbaṃ. Kathaṃ? Tena hi dāyakassa vaso veditabbo, deyyadhammassa vaso veditabbo, attano thāmo veditabbo. Yadi hi deyyadhammo bahu hoti, dāyako appaṃ dātukāmo, dāyakassa vasena appaṃ gaṇhitabbaṃ. Deyyadhammo appo, dāyako bahuṃ dātukāmo, deyyadhammassa vasena appaṃ gaṇhitabbaṃ. Deyyadhammopi bahu, dāyakopi bahuṃ dātukāmo, attano thāmaṃ ñatvā pamāṇeneva gaṇhitabbaṃ. Evaṃ mattaṃ ñatvā paṭiggaṇhanto hi appicchapaṭipadaṃ pūreti. Anuppannassa lābho uppajjati, uppanno lābho thāvarova hoti. Appasannā pasīdanti, pasannāpi bhiyyo pasādamāpajjanti, mahājanassa cakkhubhūto hoti, sāsanaṃ ciraṭṭhitikaṃ karoti.
这里有几个事例。据说在罗诃那国,俱丁毗耶寺里有一位年轻比丘,在闹饥荒的时候,他到那个村子里的一户劳工家去,为了吃饭拿了一勺饭,为了上路也只得到一勺饭。有一天,他在那户人家里看见一位外来比丘,就只拿了一勺饭。有人问他“为什么这样”,他就说明了原因。那位良家子听了之后生起净信,说:“我们家所依止的尊者,竟然是这样的人啊!”于是到王宫门口,把这事讲给朋友和同僚们听。他们所有人也都对这位比丘少欲的品德生起净信,在一天之内就为他设立了六十份常供饭食。就是这样,少欲的人能让还没生起的利养生起。
Tatrimāni vatthūni – rohaṇajanapade kira kuṭimbiyavihāre eko daharo dubbhikkhasamaye tasmiṃ gāme ekassa kammakārassa gehe bhuñjanatthāya kaṭacchubhattaṃ gahetvā gamanatthāya ca kaṭacchubhattameva labhati. So ekadivasaṃ tasmiṃ gehe ekaṃ āgantukaṃ disvā ekameva kaṭacchubhattaṃ gaṇhi. Athassa ‘‘kena kāraṇenā’’ti vutte tamatthaṃ vatvā so kulaputto pasīditvā ‘‘amhākaṃ kulūpakabhadanto evarūpo nāmā’’ti rājadvāre mittāmaccānaṃ kathesi. Te sabbepi tassa appicchaguṇe pasannā ekadivaseneva saṭṭhi dhurabhattāni ṭhapesuṃ. Evaṃ appiccho anuppannalābhaṃ uppādeti.
净信大王也考验了身边的侍者帝萨大臣,让他烤了一只鹧鸪送来。到了要吃的时候,国王心想:“我先供养出去,然后再吃。”于是他来到八辩精舍大长老处的持物沙弥面前,把鹧鸪肉布施给他。那位沙弥只接受了很少一点,国王对他的少欲之德生起了净信,说道:“孩子,我生起净信了,我给你八份常供食。”沙弥说:“大王,我转供给我的亲教师。”国王说:“我再加八份。”沙弥说:“那些转供给我的老师。”国王说:“我再加八份。”沙弥说:“那些转供给我的同门师兄弟。”国王说:“我再加八份。”沙弥说:“那些转供比丘僧团。”国王说:“我再加八份。”沙弥这才默然接受了。就这样,他所得的利养变得稳固。
Saddhātissamahārājāpi cūḷupaṭṭhākaṃ tissāmaccaṃ vīmaṃsitvā tena ekaṃ tittiraṃ pacāpetvā āharāpesi. Atha paribhogasamaye ‘‘aggaṃ datvā paribhuñjissāmī’’ti aṭṭhakasālapariveṇe mahātherassa bhaṇḍaggāhasāmaṇerassa tittiramaṃsaṃ dento tasmiṃ thokaṃyeva paṭiggaṇhante tassa appicchaguṇe pasīditvā ‘‘pasannosmi, tāta, aṭṭha te dhurabhattāni demī’’ti āha. Mahārāja, upajjhāyassa demīti. Aparānipi aṭṭha demīti. Tāni amhākaṃ ācariyassa demīti. Aparānipi aṭṭha dammīti. Tāni samānupajjhāyānaṃ dammīti. Aparānipi aṭṭha dammīti. Tāni bhikkhusaṅghassa dammīti. Aparānipi aṭṭha dammīti. Sāmaṇero adhivāsesi. Evamassa uppanno lābho thāvaro hoti.
“未净信者生起净信”这句话,也有一个例子:据说有一位长婆罗门,在宴请婆罗门时,即使给每人五钵食物,也没能让他们满足。后来有一天,他听到“那些沙门据说真是少欲”的说法,就想试探一下。于是他让人带上食物,在比丘僧团用斋的时候前往精舍,看到大约三十位比丘在斋堂里吃饭,就拿了一钵食物,走到僧团长老面前。长老动了动手指,只接受了很少一点。就按这个方式,一钵食物依次分给了所有比丘。于是那位婆罗门想:“这些沙门的德行确实是真的。”他对比丘们的少欲生起了净信,便拿出千金,就在那座精舍里建了一座塔庙。就是这样,未净信者生起净信。
Appasannā pasīdantīti etthapi – dīghabrāhmaṇo kira brāhmaṇe bhojento pañca pañca bhattasarakāni datvā santappetuṃ nāsakkhi. Athekadivasaṃ ‘‘samaṇā kira nāma appicchā’’ti kathaṃ sutvā vīmaṃsanatthāya bhattaṃ gāhāpetvā bhikkhusaṅghassa bhattakiccakaraṇavelāya vihāraṃ gantvā tiṃsamatte bhikkhū bhojanasālāyaṃ bhuñjante disvā ekaṃ bhattasarakaṃ gahetvā saṅghattherassa santikaṃ agamāsi. Thero aṅguliṃ cāletvā thokameva aggahesi. Eteneva niyāmena ekaṃ bhattasarakaṃ sabbesaṃ sampāpuṇi. Tato brāhmaṇo ‘‘saccoyeva etesaṃ samaṇānaṃ guṇo’’ti appicchatāya pasanno sahassaṃ vissajjetvā tasmiṃyeva vihāre cetiyaṃ kāresi. Evaṃ appasannā pasīdanti.
对于“已生净信的人更加净信”这句话,不需要再举什么例子来说明。因为已经生起净信的人,一旦看到少欲的人,他的净信就会更加增长。
Pasannābhiyyo pasīdantīti ettha vatthunā kiccaṃ natthi. Pasannānañhi appicchaṃ disvā pasādo bhiyyo vaḍḍhatiyeva.
不过,大众一看到像摩诃阐提迦帝须长老那样少欲的人,就会觉得自己也应该成为少欲的人,所以这样的少欲者就被称为大众的眼目。
Majjhantikatissattherasadise pana appicche disvā mahājano appiccho bhavituṃ maññatīti appiccho mahājanassa cakkhubhūto nāma hoti.
比丘们,少欲能带来正法的住持、不遗失、不消失。根据这段经文,少欲的人就可以说是让教法长久住世的人。
‘‘Appicchatā, bhikkhave, saddhammassa ṭhitiyā asammosāya anantaradhānāya saṃvattatī’’ti (a. ni. 1.116-129) vacanato pana appiccho sāsanaṃ ciraṭṭhitikaṃ karoti nāma.
“不是由施主(决定)”的意思是:在善说的法与律中,根本不存在先衡量施主的分量再决定该不该布施这回事。有多少可供布施的东西,就应当毫无保留地全部布施出去。正因为毫无保留地布施,这个人就能获得人间的福报、天界的福报和涅槃的福报,而且一层比一层殊胜,所得到的只会越来越殊胜。
No dāyakenāti svākkhāte dhammavinaye pana dāyakassa pamāṇaṃ ñatvā dātabbakiccaṃ nāma natthi. Yattako deyyadhammo atthi, tattakaṃ avattharitvā dātuṃ vaṭṭati. Avattharitvā dinnakāraṇā hi esa manussasampattiṃ, dibbasampattiṃ, nibbānasampattiñca avattharitvā uttaruttari paṇītapaṇītameva labhati.
316有人说“已发起精进的人,他住在苦中”,意思是:那些修习五火炙身、跳崖、跟着太阳转、蹲踞苦行等种种苦行的人,在今生就住在苦中;而由于他们在外道时期所领受的这种苦行的果报,死后会投生到地狱,在来世也住在苦中。
316.Yo āraddhavīriyo, so dukkhaṃ viharatīti pañcātapatappanamaruppapātapatanādiccānuparivattana-ukkuṭikappadhānādīni anuyuñjanto diṭṭhe ceva dhamme dukkhaṃ viharati , tasseva bāhirasamaye samādinnassa tapacaraṇassa vipākena niraye uppajjitvā samparāyepi dukkhaṃ viharati.
317懈怠的人,就活在苦里——这句话的意思是:他在这一世和来世都活在苦当中。怎么说呢?因为这样的人从出家那天起,就没有如理作意,不学习佛陀的教法,不履行对戒师和亲教师的义务,也不做打扫塔院和菩提树院的作务。对于信众布施的东西,他不加省察就享用,整天沉溺于躺卧的快乐和身体触受的快乐,醒来的时候又沉溺在三种不善的念头里。这样没几天,他就退失了比丘的身份。这就是他在这一世活在苦里。而出家之后,由于没有正确地修习沙门法——
317.Yo kusīto, so dukkhaṃ viharatīti ayampi diṭṭhe dhamme ceva samparāye ca dukkhaṃ viharati. Kathaṃ? Yassa hi pabbajitakālato paṭṭhāya yoniso manasikāro natthi, buddhavacanaṃ na uggaṇhāti, ācariyupajjhāyavattaṃ na karoti, cetiyaṅgaṇabodhiyaṅgaṇavattaṃ na karoti. Janassa pana saddhādeyyaṃ apaccavekkhitaparibhogena paribhuñjitvā divasaṃ seyyasukhaṃ passasukhaṃ anuyuñjitvā pabuddhakāle tayo vitakke vitakketi. So katipāheneva bhikkhubhāvā cavati? Evaṃ diṭṭhadhamme ca dukkhaṃ viharati. Pabbajitvā pana samaṇadhammassa sammā akatattā ca –
“就像茅草没抓稳,只会割伤自己的手;
不善修持的沙门,会把自己拖进地狱。”
‘‘Kuso yathā duggahito, hatthamevānukantati; Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ, nirayāyupakaḍḍhatī’’ti. (dha. pa. 311) –
他就在恶趣中结生。这样一来,来世也还是住在苦里。
Apāyasmiṃyeva paṭisandhiṃ gaṇhati. Evaṃ samparāyepi dukkhaṃ viharati.
318有人只是偶尔修一点前面说的那种苦行,有时又穿白衣、戴花环、涂香,吃好吃的,睡柔软的床铺。这样一来,他在今生就过得安乐,来世也过得安乐。因为他没有紧紧抓住那种苦行不放,所以不会在地狱里受极重的苦。因此就说他来世也过得安乐。
318.Yokusīto, so sukhaṃ viharatīti kālena kālaṃ vuttappakāre tapacaraṇe kiñci kiñci tapacaraṇaṃ katvā kālena kālaṃ odātavatthavasano mālāgandhavilepanadharo madhurabhojanaṃ bhuñjanto mudukāsu seyyāsu sayanto diṭṭhe dhamme ceva sukhaṃ viharati samparāye ca. So hi tassa tapacaraṇassa gāḷhaṃ aggahitattā nātibahuṃ niraye dukkhaṃ anubhavati. Tasmā samparāye sukhaṃ viharati nāma.
319精进者从出家那天起,就一直在圆满履行各种义务,学习佛陀的教法,在如理作意上用功。当他回想自己圆满履行的义务、学习过的佛陀教法以及沙门的修行时,心就变得清净,生起净信。这样,他就在今生当下安住在安乐中。如果在今生没能证得阿拉汉果,那么在他下一世投生时,也能很快获得神通智,这就叫作来世也安住在安乐中。
319.Yo āraddhavīriyo, so sukhaṃ viharatīti āraddhavīriyo hi pabbajitakālato paṭṭhāya vattesu paripūrakārī hoti, buddhavacanaṃ uggaṇhāti, yoniso manasikāre kammaṃ karoti. Athassa vattapūraṇañceva uggahitabuddhavacanañca samaṇadhammakiriyañca āvajjentassa cittaṃ pasīdati. Evaṃ diṭṭheva dhamme sukhaṃ viharati. Diṭṭhadhamme pana arahattaṃ pāpuṇituṃ asakkonto nibbattabhave khippābhiñño hotīti samparāyepi sukhaṃ viharati nāma.
320“比丘们,正如哪怕一点点粪便也是臭的”这部经,是依一个因缘而说的。是依什么因缘呢?是依《九集》(《增支部》9.12)《有众生经》的因缘。如来在开示那个义理时,说道:“有九种人,从地狱解脱,从畜生道解脱,从饿鬼界解脱。”那时他这样想:“如果我的弟子们听了这法教后,以为自己‘已灭尽地狱’‘已灭尽畜生道’‘已灭尽饿鬼界’‘已灭尽恶趣、恶道、堕落处’,因此就认为不必为上道果而努力精进,那我就要让他们生起悚惧心。”为了让他们生起悚惧心,他便以“比丘们,正如”这一句开始说这部经。这里,“一点点”是指极少量,分量极其微小,哪怕用草尖沾一点来闻,也绝对是臭的。“我不赞叹哪怕一点点的‘有’”,意思是:哪怕在“有”中结生极短的时间,我也不赞叹。现在为了显示这个譬喻,经文说“乃至弹指顷”。这是以最极微的限度来说的,也就是两指相弹那么一点时间,称为“一刹那”。其余各处,义理都很明了。
320.Seyyathāpi, bhikkhave, appamattakopi gūtho duggandho hotīti idaṃ suttaṃ aṭṭhuppattiyaṃ vuttaṃ. Kataraaṭṭhuppattiyanti? Navakanipāte (a. ni. 9.12) sattuppādasutta aṭṭhuppattiyaṃ. Tathāgato hi taṃ atthaṃ kathento – ‘‘nava puggalā nirayato muttā, tiracchānayonito muttā, pettivisayato muttā’’ti kathesi. Athassa etadahosi – ‘‘sace kho pana me puttā imaṃ dhammadesanaṃ sutvā khīṇanirayamhā khīṇatiracchānayonikā khīṇapettivisayā khīṇāpāyaduggativinipātāti maññamānā uparimaggaphalatthāya vāyamituṃ na maññeyyuṃ, tesaṃ saṃvegaṃ janessāmī’’ti saṃvegajananatthaṃ ‘‘seyyathāpi, bhikkhave’’ti imaṃ suttamārabhi. Tattha appamattakoti thokamattako parittappamāṇo, antamaso kusaggenapi gahetvā upasiṅghiyamāno duggandhova hoti. Appamattakampi bhavaṃ na vaṇṇemīti appamattakampi kālaṃ bhave paṭisandhiṃ na vaṇṇayāmi. Idānissa upamaṃ dassento āha – antamaso accharāsaṅghātamattampīti. Sabbantimena paricchedena dve aṅguliyo ekato katvā paharaṇamattampi kālanti vuttaṃ hoti. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.