《四界经》注释
1. Catudhātusuttavaṇṇanā
114住持界:就是作为俱生诸法之依托的界。结缚界:就像水对澡豆粉那样,是使俱生诸法互相粘合的界。成熟界:就像太阳对果实等那样,是使俱生诸法成熟的界。扩展界:就像第二个那样,是使俱生诸法得以扩展的界。头发等二十种部分,加上由“等”字所包括的胆等、遍烧等、上行风等,这些就是界。
114.Patiṭṭhādhātūti sahajātānaṃ dhammānaṃ patiṭṭhābhūtā dhātu. Ābandhanadhātūti nahāniyacuṇṇassa udakaṃ viya sahajātadhammānaṃ ābandhanabhūtā dhātu. Paripācanadhātūti sūriyo phalādīnaṃ viya sahajātadhammānaṃ paripācanabhūtā dhātu. Vitthambhanadhātūti dutiyo viya sahajātadhammānaṃ vitthambhanabhūtā dhātu. Kesādayo vīsati koṭṭhāsā. Ādi-saddena pittādayo santappanādayo uddhaṅgamā vātādayo gahitā. Etāti dhātuyo.
2. 正觉前经的注释
2. Pubbesambodhasuttavaṇṇanā
115115. 这个味,是依止地界、以地界为所缘而生起的。所谓“如此生起”,是指这些在身体中纯粹以感受的方式如此生起。“以有已还无的方式”:先前并不存在,凭借因缘条件和合而生起,之后又趋向坏灭,所以以消失无有的方式(而说)。“不是恒常的”,就是无常,因为不能持久;持久才是恒常。“以逼迫的方式”:指不断以生灭逼迫的方式,这就是苦的意义。“以自性离去的方式”:就是以自身自性消失的方式。因为自性法只存在极短的刹那便灭去。因此它们以“老与死”两种方式变易。所以他说“变易法”。“或诸过患”:生起故为过患,即极端的贫乏。“被调伏”:即被止息。“以彻底舍断的方式由此出离”,故为出离。
115. Ayaṃ pathavīdhātuṃ nissāya taṃ ārabbha pavatto assādo. Evaṃ pavattānanti evaṃ kāye pabhāvassa pavedanavaseneva pavattānaṃ. Hutvā abhāvākārenāti pubbe avijjamānā paccayasāmaggiyā hutvā uppajjitvā puna bhaṅgupagamanato uddhaṃ abhāvākārena. Na niccāti aniccā addhuvattā, dhuvaṃ niccaṃ. Paṭipīḷanākārenāti udayabbayavasena abhiṇhaṃ pīḷanākārena dukkhaṭṭhena. Sabhāvavigamākārenāti attano sabhāvassa vigacchanākārena. Sabhāvadhammā hi appamattaṃ khaṇaṃ patvā nirujjhanti. Tasmā te ‘‘jarāya maraṇena cā’’ti dvedhā vipariṇamanti. Tenāha ‘‘vipariṇāmadhammā’’ti. Ādīnaṃ vāti pavattetīti ādīnavo, paramakāpaññatā. Vinīyatīti vūpasamīyati. Accantappahānavasena nissarati etenāti nissaraṇaṃ.
我们傍晚躺下,睡过一整夜,清早起来时,身体就像一只装满豆子的瓮,因为没有任何渗漏流失。
Sāyaṃ nipannā sabbarattiṃ khepetvā pāto uṭṭhahāma, māsapuṇṇaghaṭo viya no sarīraṃ nissandābhāvato.
即使只是刚碰到一点水。
Phusitamattesupīti udakassa phusitamattesupi.
他们就这样把时间消磨过去。按照上面所说的方式生活的人,对这些地界等加以尝味,叫做“尝到滋味”,因为他们以喜爱之心对那里生起了欲求。
Atināmenti kālaṃ. Evaṃ vuttanayena pavattā puggalā etā pathavīdhātuādayo assādenti nāma abhirativasena tattha ākaṅkhuppādanato.
以最殊胜的智,也就是无上道智。树叫菩提,是因为“在这里觉悟”。道叫菩提,是因为“靠这个觉悟”。一切知智叫菩提,是因为它正确地、亲自地觉悟一切法。涅槃叫菩提,是因为它是应当被觉悟的。这里的“他们”是表示区分关系的属格。声闻巴拉密智,是如实见的依据。
Abhivisiṭṭhena ñāṇenāti aggamaggañāṇena. Rukkho bodhi ‘‘bujjhati etthā’’ti katvā. Maggo bodhi ‘‘bujjhati etenā’’ti katvā. Sabbaññutaññāṇaṃ bodhi sammā sāmañca sabbadhammānaṃ bujjhanato. Nibbānaṃ bodhi bujjhitabbato. Tesanti niddhāraṇe sāmivacanaṃ. Sāvakapāramīñāṇanti sāvakapāramīñāṇaṃ yāthāvato dassanavatthu.
不动:不会被任何对立的状态动摇。从原因来说,是因为圣道。正因为圣道,它才不动摇。所以经文说“它确实……”等等。从所缘来说,是因为以涅槃为所缘,因为不存在以涅槃为所缘的世间禅定。
Akuppāti paṭipakkhehi akopetabbo. Kāraṇatoti ariyamaggato. Tato hissa akuppatā. Tenāha ‘‘sā hī’’tiādī. Ārammaṇatoti nibbānārammaṇato nibbānārammaṇānaṃ lokiyasamāpattīnaṃ abhāvato.
“依广说”是指依每一个界来说,也就是以显示每一个界相状差别的方式。这里的“yaṃ”是表示原因的虚词,意思是“yaṃ nimittaṃ(作为因/相)”。“味”是因为依它而享受,所以叫味,也就是渴爱。“这是地界的味”这里的“此”字,也要移到“此是断证”那里连起来理解:“此是断证,以应当证悟的意义来说就是集谛。”其余几个圣谛也是这样。“yā”是指在前面所说的味、过患、出离这三处生起的见……乃至定,这就是修证,也就是道谛,应当按照上面所说的方式连接理解。
Vitthāravasenāti ekekadhātuvasenāti vadanti, ekekissā pana dhātuyā lakkhaṇavibhattidassanavasena. Yanti hetuatthe nipāto, yaṃ nimittanti attho. Assādeti etenāti assādo, taṇhā. Ayaṃ pathavīdhātuyā assādoti ettha ayaṃ-saddo ‘‘pahānapaṭivedho’’ti etthāpi ānetvā sambandhitabbo ‘‘ayaṃ pahānapaṭivedho paṭivijjhitabbaṭṭhena samudayasacca’’nti. Esa nayo sesasaccesupi. Yāti yathāvuttesu assādo ādīnavo nissaraṇanti imesu tīsu ṭhānesu pavattā yā diṭṭhi…pe… yo samādhi, ayaṃ bhāvanāpaṭivedho maggasaccanti vuttanayeneva yojetabbaṃ.
《行经》的注释
3. Acariṃsuttavaṇṇanā
116就像在寻求出离的阶段会寻求过患一样,在寻求过患的阶段也会寻求乐味,这是针对正确修行的人来说的。因此说“acariṃ”,意思是以智慧行持的方式而行,也是以体验的方式而行。
116. Yathā yāvatā nissaraṇapariyesanaṭṭhāne ādīnavapariyesanā, evaṃ yāvatā ādīnavapariyesanaṭṭhāne assādapariyesanā sammāpaṭipannassāti vuttaṃ ‘‘acarinti ñāṇacārena acariṃ, anubhavanacārenā’’ti.
4. 《若无经》的注释
4. Nocedaṃsuttavaṇṇanā
117“已出离”等词,是依开头所说的否定,即“nevā”一词中的“不”(na),才说“非已出离”等等。而“以无界限的”等语,在此是就安住与观察而言的工具格。第二种方式,即依“然而,比丘们,自从……”等所说的方式。由于烦恼轮转的界限完全不存在,所以心是无界限的。因此说“在那里”等等。“于三种中”,是指在第二等三种情况中。
117.Nissaṭātiādīni padāni, ādito vuttapaṭisedhenāti ‘‘nevā’’ti ettha vuttena nakārena. Tenāha ‘‘na nissaṭā’’tiādi. Vimariyādikatenātiādi ca ettha viharaṇapekkhaṇe karaṇavacanaṃ. Dutiyanayeti ‘‘yato ca kho, bhikkhave’’tiādinā vuttanaye. Kilesavaṭṭamariyādāya sabbaso abhāvato nimmariyādikatena cittena. Tenāha ‘‘tatthā’’tiādi. Tīsūti dutiyādīsu tīsu.
5. 《一向苦经》的注释
5. Ekantadukkhasuttavaṇṇanā
118“纯粹是苦”是说:就像无间大地狱那样,完全只有苦,丝毫没有快乐掺杂在里面。“被苦所跟随”是说:完全被苦所笼罩。“被苦侵入”是说:就像外面一样,里面也被苦侵入、渗透。正如这些界以乐受为缘而呈现出乐性,也应当知道以苦受为缘而呈现出苦性;不过,行苦则在一切处都存在。“在一切处”是说:在一切界中,或者在一切处所中。虽然先显示了乐,但后面又讲了苦,因此说“讲了苦的特征”。
118.Ekanteneva dukkhāti avīcimahānirayo viya ekantato dukkhā eva sukhena avomissā. Dukkhena anupatitāti dukkheneva sabbaso upagatā. Dukkhena okkantāti bahiddhā viya antopi dukkhena avakkantā anupaviṭṭhā. Sukhavedanāpaccayatāya imāsaṃ dhātūnaṃ sukhatā viya dukkhavedanāpaccayatāpi veditabbā, saṅkhāradukkhatā pana sabbattha caritā eva . Sabbatthāti sabbāsu dhātūsu, sabbaṭṭhānesu vā. Paṭhamaṃ sukhaṃ dassetvāpi pacchā dukkhassa kathitattā ‘‘dukkhalakkhaṇaṃ kathita’’nti vuttaṃ.
6-10. 《欢喜经》等注释
6-10. Abhinandasuttādivaṇṇanā
119-123第119至123经。在第六经和第七经里,讲的是轮回与还灭。不过注释书里说的是“还灭已经讲过了”。在三部经中。“就是四谛”的意思是:把四谛合起来统称为四谛,也就是把它们归到一起;之所以这样确定,是因为离开了四谛,就没有别的究竟义了。
119-123. Chaṭṭhasattamesu vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘vivaṭṭaṃ kathita’’nti vuttaṃ . Tīsu suttesu. Catusaccamevāti cattāri saccāni samāhaṭāni catusaccanti tesaṃ ekajjhaṃ gahaṇaṃ, niyamo pana tabbinimuttassa paramatthassa abhāvato.