3. 界相应复注
3. Dhātusaṃyuttaṃ
全篇 135 段
《界种种经》的注释
1. Dhātunānattasuttavaṇṇanā
85第一经:因为在这一因缘品里,它是相应诸经中最早结集的。所谓“无众生义、空性义”,是指由于只是法,所以叫无众生性;由于常、净、乐、我皆空,所以叫空性义。所谓“自性义”,就是如实自性的意思。正因为如此,以自性有执持之义,所以得到“界”这个名称。各种自性彼此不同、互不一样,就是界的差别。被称为眼的净色,就是眼净色。这净色以能看之义叫眼,以无众生、空性之义叫界,所以叫眼界。以眼净色为依处而生起,就是以眼净色为所依。其余几句也是同样的道理。两种领受的意界,加上一种唯作的意界,这三种就是意界,因为它们是按“只是思量”而称为界的。受等……乃至涅槃,则是法界,因为它们舍弃了各自的差别想,而以共通之想来认知。因此,这些法在讲“处”的教说中,就被说成“法处”。因为它们不像色处等那样,有可被其他识所取的样貌。所谓“一切”,是指七十六种意识。属于欲界的,是因为它们摄在欲界之中。最后两种,就是法界和意识界。这里只是简略说明,详细解释应当看《清净道论》及其注释。
85.Paṭhamanti imasmiṃ nidānavagge saṃyuttānaṃ paṭhamaṃ saṃgītattā. Nissattaṭṭhasuññataṭṭhasaṅkhātenāti dhammamattatāya nissattatāsaṅkhātena niccasubhasukhaattasuññatatthasaṅkhātena. Sabhāvaṭṭhenāti yathābhūtasabhāvaṭṭhena. Tato eva sabhāvassa dhāraṇaṭṭhena dhātūti laddhanāmānaṃ. Nānāsabhāvo aññamaññavisadisatā dhātunānattaṃ. Cakkhusaṅkhāto pasādo cakkhupasādo. So eva cakkhanaṭṭhena cakkhu, nissattasuññataṭṭhena dhātu cāti cakkhudhātu. Cakkhupasādavatthuṃ adhiṭṭhānaṃ katvā pavattaṃ cakkhupasādavatthukaṃ. Sesapadesupi eseva nayo. Dve sampaṭicchanamanodhātuyo, ekā kiriyā manodhātūti tisso manodhātuyo manodhātu ‘‘mananamattā dhātū’’ti katvā. Vedanādayo…pe… nibbānañca dhammadhātu visesasaññāparihārena sāmaññasaññāya pavattanato. Tathā hete dhammā āyatanadesanāya ‘‘dhammāyatana’’nteva desitā. Na hi nesaṃ rūpāyatanādīnaṃ viya viññāṇehi aññaviññāṇena gahetabbatākāro atthi. Sabbampīti chasattatividhaṃ manoviññāṇaṃ. Kāmāvacarā kāmadhātupariyāpannattā. Avasāne dveti dhammadhātumanoviññāṇadhātuyo. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana visuddhimagge taṃsaṃvaṇṇanāsu daṭṭhabbo.
2. 触种种经的注释
2. Phassanānattasuttavaṇṇanā
86触的种种差别,是依生、产生、所缘等类别的不同而有的。因为生起的因缘有差别,所生起的法就必然有差别。在以法分类而说界的教法中,三种仅仅以思量为作用的界,就是意界。在依唯作心的生起分类而说界的教法中,则是从所生起的角度来说明。由于以思量的意义而成为界的共通性,通常把意门转向称为意界。因此说“意触是意门中与第一速行相应的”等等。之所以这样说,是因为:从领受意界之后无间生起的、与推度识界相应的触,虽然也叫意触,但它力量微弱,而且并非在一切生存状态中都能生起,所以即使取之也并非无余完全之取。这里指的是意门中的速行触。这就是此处符合原意的解释。
86. Jātipasutiārammaṇādibhedena nānābhāvo phasso. Jātipaccayabhedena hi paccayuppannassa bhedo hotiyeva. Dhammaparicchedavasena dhātudesanāyaṃ tisso mananamattā dhātuyova manodhātuyo. Kiriyāmayassa cittuppattivibhāgena paccayuppannassa vasena dhātudesanāyaṃ mananaṭṭhena dhātutāya sāmaññato manodvārāvajjanaṃ ‘‘manodhātū’’ti adhippetanti vuttaṃ ‘‘manosamphasso manodvāre paṭhamajavanasampayutto’’tiādi. Tasmāti yasmā kāmaṃ sampaṭicchanamanodhātuanantaraṃ uppajjamāno santīraṇaviññāṇadhātuyā sampayutto phassopi manosamphasso eva nāma, dubbalattā pana so sabbabhavesu asambhavato ca gahito anavasesato gahaṇaṃ na hotīti manodvāre javanasamphasso hoti, tasmā. Ayamettha atthoti ayaṃ idha adhippāyānugato attho.
3. 《非触种种经》的注释
3. Nophassanānattasuttavaṇṇanā
87“依意触而缘”:在意门中,与第一个速行心相应的触,就是意触;依这个意触而缘。 “意界”:指转向的唯作意界。 说“意识界”就是“意界”,这是根据所化众生的意乐来说的。 因此说:“在意门中……应当这样理解其义。” 因为接下来将会说:“所有这一切……”等等。
87.Manosamphassaṃ paṭiccāti manodvāre paṭhamajavanasampayutto phasso manosamphasso, taṃ manosamphassaṃ paṭicca. Manodhātūti āvajjanakiriyamanodhātu. Manoviññāṇadhātu manodhātūti veneyyajjhāsayavasena vuttaṃ. Tenāha ‘‘manodvāre…pe… evamattho daṭṭhabbo’’ti. Tathā hi vakkhati ‘‘sabbāni cetānī’’tiādi.
4. 受种种经的注释
4. Vedanānānattasuttavaṇṇanā
88在那一门中,一切受都可以生起,眼触所生的受是由亲依止缘所培育的。所谓“为生起的安乐之义”,是指以亲依止的方式而转起,为了在生起时见到安乐之义。只应取领受的受,因为一旦取了它,其余诸受的取用自然就合乎道理了。古注中是这样说的。“转向触”就是转向的意触。缘于那作为无间亲依止的触,以第一速行心的方式生起,这就是句子的连接。这个意思能够成立,是因为其核心所指的就是亲依止。
88.Sabbāpi tasmiṃ dvāre vedanā vatteyyuṃ cakkhusamphassavedanā upanissayapaccayabhāvitā. Nibbattiphāsukatthanti nibbattiyā upanissayabhāvena pavattiyā dassanasukhatthaṃ. Sampaṭicchanavedanameva gahetuṃ vaṭṭati, tāya gahitāya itarāsaṃ gahaṇaṃ ñāyāgatamevāti. Vuttaṃ porāṇaṭṭhakathāyaṃ. Āvajjanasamphassanti āvajjanamanosamphassaṃ. Anantarūpanissayabhūtaṃ paṭicca paṭhamajavanavasena uppajjatīti yojanā. Ayamadhippāyo upanissayassa adhippetattā.
5. 第二受种种经的注释
5. Dutiyavedanānānattasuttavaṇṇanā
89在第三经和第四经里,说的方式是这样的:第三经说“不依眼触而生起眼界”,第四经说“诸比丘,依眼界而生起眼触”等等,把这些说法合在一起,就是归拢到一处来开示。那为什么在这些经里要这样开示呢?所以他说“所有这一切……”等等。之所以要否定它们,是因为“触的种种”等是“受的种种”等的缘,不可能以那样的方式生起。从这里往后的经文,就是“不依寻求的种种而生起热恼的种种”等段落。
89.Tatiyacatutthesuvuttanayāvāti ‘‘no cakkhusamphassaṃ paṭicca uppajjati cakkhudhātū’’ti evaṃ vuttanayo, catutthe ‘‘cakkhudhātuṃ, bhikkhave, paṭicca uppajjati cakkhusamphasso’’tiādinā vuttanayo ca. Ekato katvāti ekajjhaṃ katvā desitā. Kasmā pana tesu suttesu evaṃ desanā pavattāti āha ‘‘sabbāni cetānī’’tiādi. Paṭisedho pana tesaṃ vedanānānattādīnaṃ phassanānattādikassa paccayabhāvato tathāuppattiyā asambhavato. Ito paresūti ‘‘no pariyesanānānattaṃ paṭicca uppajjati pariḷāhanānatta’’ntiādīsu.
6. 外界种种经的注释
6. Bāhiradhātunānattasuttavaṇṇanā
90五种界属于欲界,因为它们的自性是色法。
90.Pañca dhātuyo kāmāvacarā rūpasabhāvattā.
《种种想经》的注释
7. Saññānānattasuttavaṇṇanā
9191.“落入视野”是指正确地落在眼门视野范围内、被称为衣布缠绕物等的真实聚合体。在眼门中,与领受等相应的想,因为是以思为去向的;或者,因为只要把握与眼识相应的想就能把握它,所以说“色想即与眼识相应的想”,这是就在那里所得的想本身而说的。应当由此理解:与那相应的思也已得到注释。因此他说:“想、思、欲,在单一速行心刹那中以及在不同速行心刹那中都能得到。”因为与速行相应的寻是以欲为去向的,所以说“思与三心相应”。以作欲之义,即作欲求之义,是所欲求的意思。以遍烧之义,即遍炙之义。因为贪火等是以依止为食的,而“于色”则是显示它的所缘。以灼热之义,是以灼热为首而说期待。因此他说“灼热生起时”等。所谓“灼热”,是说以坚固执著而达到强力的状态,因此他说“灼热遍求则只在不同速行心刹那中可得”。显示它们已获得近依之性。以这种方法,对于“想之差别生起”此处所说的方法,应当以“依于色想等种种自性的想,思之种种自性的欲思等生起”等方法来理解。
91.Āpāthe patitanti cakkhussa āpāthagataṃ sāṭakaveṭhanādisaññitaṃ bhūtasaṅghātaṃ sammā nissitaṃ. Cakkhudvāre sampaṭicchanādisampayuttasaññānaṃ saṅkappagatikattā, cakkhuviññāṇasampayuttasaññāgahaṇeneva vā gahetabbato ‘‘rūpasaññāti cakkhuviññāṇasampayuttā saññā’’ti vuttaṃ tattha saññāya eva labbhanato. Eteneva hi taṃsampayutto saṅkappoti idampi saṃvaṇṇitanti daṭṭhabbaṃ. Tenāha ‘‘saññāsaṅkappachandā ekajavanavārepi nānājavanavārepi labbhantī’’ti. Javanasampayuttassa vitakkassa chandagatikattā vuttaṃ ‘‘tīhi cittehi sampayutto saṅkappo’’ti. Chandikataṭṭhenāti chandakaraṇaṭṭhena, icchitaṭṭhenāti attho. Anuḍahanaṭṭhenāti pariḍahanaṭṭhena. Sannissayaḍāharasā hi rāgaggiādayo ‘‘rūpe’’ti pana tassa ārammaṇadassanametaṃ. Pariḷāhoti pariḷāhasīsena apekkhaṃ vadati. Tenāha ‘‘pariḷāhe uppanne’’tiādi. ‘‘Pariḷāho’’ti daḷhajjhosānā balavākārappattā vuttāti āha ‘‘pariḷāhapariyesanā pana nānājavanavāreyeva labbhantī’’ti. Tāsaṃ laddhūpanissayabhāvatoti dasseti. Iminā nayenāti ‘‘uppajjati saññānānatta’’nti ettha vuttanayena attho veditabbo. ‘‘Rūpasaññādinānāsabhāvaṃ saññaṃ paṭicca kāmasaṅkappādinānāsabhāvo saṅkappo uppajjatī’’tiādinā nayena veditabbo.
第8篇《非寻求种种经》的注释
8. Nopariyesanānānattasuttavaṇṇanā
92这里的“差别”仅仅是指遮止本身,其余部分就按前面所说的方式理解,这就是论主的意图。
92.Paṭisedhamattameva nānaṃ, sesaṃ heṭṭhā vuttanayamevāti adhippāyo.
《外触种种经》等经的注释
9. Bāhiraphassanānattasuttādivaṇṇanā
93对于“所述种类之所缘”这句话:是指像“落入视野范围”等前面说过的那些色所缘。“想”:就是色想。它虽然是无色法,但当它在某个所缘上生起时,就好像正在触碰那个所缘一样,所以说“正在触碰所缘”。因为能得到的只是作为渴爱基础的色所缘,所以用“色的获得”来表达这个意思,于是说“色的获得,就是与渴爱一起的所缘”。“一切统摄的方式”:是指在同一个所缘上,所有想等诸法都生起,因此以统摄一切的方式来显示。这里说“同一个”等。“一切统摄的方式”:或者是不区分依坚固受用而成的常续所缘与访客所缘,而将一切总摄起来的理趣。另一种理趣。“杂合”:是指在访客所缘与常续所缘上,从境界方面与常续所缘相混合。在常续所缘上,众生的烦恼是微弱的。因此,这里只显示了想、思、触、受。所谓“任何”,是指任何彼此之间。“扰动之后”:是指因生起好奇而扰动内心之后。
93.Vuttappakāreārammaṇeti ‘‘āpāthe patita’’ntiādinā heṭṭhā vuttappakāre rūpārammaṇe. Saññāti rūpasaññāva. Arūpadhammopi samāno yasmiṃ ārammaṇe pavattati, taṃ phusanto viya hotīti vuttaṃ ‘‘ārammaṇaṃ phusamāno’’ti. Taṇhāya vatthubhūtaṃyeva rūpārammaṇaṃ labbhatīti katvā ‘‘rūpalābho’’ti adhippetanti āha ‘‘saha taṇhāya ārammaṇaṃ rūpalābho’’ti. Sabbasaṅgāhikanayoti ekasmiṃyeva ārammaṇe sabbesaṃ saññādīnaṃ dhammānaṃ uppattiyā sabbasaṅgaṇhanavasena dassitanayo. Tenāha ‘‘ekasmiṃyevā’’tiādi. Sabbasaṅgāhikanayoti vā dhuvaparibhogavasena nibaddhārammaṇanti vā āgantukārammaṇanti vā vibhāgaṃ akatvā sabbasaṅgāhikanayo. Aparo nayo. Missakoti āgantukārammaṇe nibaddhārammaṇe ca visayato nibaddhārammaṇena missako. Nibaddhārammaṇe sattānaṃ kileso mando hoti. Tathā hi saññāsaṅkappaphassavedanāva dassitā. Yaṃ kiñci viyāti yaṃ kiñci aññamaññaṃ viya. Khobhetvāti kutūhaluppādanavasena cittaṃ khobhetvā.
近事女是指那位大臣之子的妻子。于彼是指在访客所缘上。利得这个说法,是依被得到而说的。
Upāsikāti tassa amaccaputtassa bhariyaṃ sandhāyāha. Tasminti āgantukārammaṇe. Lābho nāma ‘‘labbhatī’’ti katvā.
住在优楼频螺的人,就是住在优楼频螺洞窟的人,也有人说是住在优楼频螺精舍的人。经文是,指“比丘们,依界差别而生起”等展开的这部经的经文。回转之后,就是把中间取到的触和受,以放置到末尾的方式把经文回转之后。于所述种类等,是显示应当如何回转的方式。其中,于所述种类,是指在落入范围的色所缘上。未清晰节,是指所缘不清晰的那一节。或者,这正是原文的读法。把握,他们理解为把握,也说成讲述。在单一速行心刹那中,即使只有一个速行心刹那也能得到,因为那时没有较持久的安住。唯有在不同速行心刹那中,只有在不同的速行心刹那中才能得到,因为那时有更稳固的安住。
Uruvalliyavāsīti uruvalliyaleṇavāsī, uruvalliyavihāravāsīti vadanti. Pāḷiyāti ‘‘dhātunānattaṃ, bhikkhave, paṭicca uppajjatī’’tiādinayapavattāya imissā suttapāḷiyā. Parivaṭṭetvāti majjhe gahitaphassavedanāpariyosāne ṭhapanavasena pāḷiṃ parivaṭṭetvā. Vuttappakāretiādi parivattetabbākāradassanaṃ. Tattha vuttappakāreti āpāthagatarūpārammaṇe. Avibhūtavāranti avibhūtārammaṇavāraṃ. Ayameva vā pāṭho. Gaṇhanti kathenti. Ekajavanavārepi labbhanti cirataranivesābhāvā. Nānājavanavāreyeva daḷhataranivesatāya.
94第十,因为方式已经按第九段所说的那样,所以只是浅显易懂。这里所谓的差别,只是遮止而已。
94.Dasamaṃ uttānameva navame vuttanayattā. Paṭisedhamattameva hettha nānattanti.