第三 界相应显示巴利原文
3. Dhātusaṃyuttaṃ
第一 种种品显示巴利原文
1. Nānattavaggo
1. 界种种经注释显示巴利原文
1. Dhātunānattasuttavaṇṇanā
85 85.「第一」:因为在此因缘品中,它是相应诸经中最初结集的。所说「无众生义、空性义」:由于仅仅是法,故称“无众生性”;由于常、乐、我皆空无之义,故称“空性”。「自性义」:即如实自性之义。以此自性而有“持”的含义,因此得到“界”的名称。「界种种」:各自的体性互不相同,即名“界种种”。名为“眼”的净色,就是眼净色。此净色以能见的作用而称为“眼”,以无众生、空性的含义而称为“界”,故称「眼界」。「以眼净色为依处」:即以眼净色为依止而生起。其余诸句,义亦同此。两种领受意界与一种唯作意界,此三都是意界,因为它们唯以“思量”为作用,故称「意界」。从受等开始……乃至涅槃,皆属法界,因其舍弃各自的差别想,而以共通之想而被了知。因此,这些法在有关“处”的教示中,即被称为「法处」——因为它们不像色处等,有能被其他识所缘取的样貌。「一切」:指六类七十二种意识。「属于欲界的」:因其摄于欲界之中。「最后二者」:即法界与意识界。显示巴利原文
85.Paṭhamanti imasmiṃ nidānavagge saṃyuttānaṃ paṭhamaṃ saṃgītattā. Nissattaṭṭhasuññataṭṭhasaṅkhātenāti dhammamattatāya nissattatāsaṅkhātena niccasubhasukhaattasuññatatthasaṅkhātena. Sabhāvaṭṭhenāti yathābhūtasabhāvaṭṭhena. Tato eva sabhāvassa dhāraṇaṭṭhena dhātūti laddhanāmānaṃ. Nānāsabhāvo aññamaññavisadisatā dhātunānattaṃ. Cakkhusaṅkhāto pasādo cakkhupasādo. So eva cakkhanaṭṭhena cakkhu, nissattasuññataṭṭhena dhātu cāti cakkhudhātu. Cakkhupasādavatthuṃ adhiṭṭhānaṃ katvā pavattaṃ cakkhupasādavatthukaṃ. Sesapadesupi eseva nayo. Dve sampaṭicchanamanodhātuyo, ekā kiriyā manodhātūti tisso manodhātuyo manodhātu ‘‘mananamattā dhātū’’ti katvā. Vedanādayo…pe… nibbānañca dhammadhātu visesasaññāparihārena sāmaññasaññāya pavattanato. Tathā hete dhammā āyatanadesanāya ‘‘dhammāyatana’’nteva desitā. Na hi nesaṃ rūpāyatanādīnaṃ viya viññāṇehi aññaviññāṇena gahetabbatākāro atthi. Sabbampīti chasattatividhaṃ manoviññāṇaṃ. Kāmāvacarā kāmadhātupariyāpannattā. Avasāne dveti dhammadhātumanoviññāṇadhātuyo. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana visuddhimagge taṃsaṃvaṇṇanāsu daṭṭhabbo.
2. 触种种经注释显示巴利原文
2. Phassanānattasuttavaṇṇanā
86 86.「触的种种性」:依生类、后续、所缘等方面的差别而有种种。因为生起因缘的差别,所生起的触自然就有差别。在以法归类而说界的教法中,三种仅仅以“思量”为作用的界,就是「意界」。而在另一种说界的教法中,则是依据唯作心的生起而分类,从所生起的角度进行说明。由于这些心皆以“思量”的意义而成为“界”,所以通常将意门转向称为「意界」。因此说“意触是意门中与第一速行相应的”等。之所以这样说,是因为:从领受意界之后无间生起的、与推度识界相应的触,虽然也称为意触,但它力量微弱,且并非在一切生存状态中都能生起,所以此处所说的意触并未将它完全包含。这里主要指的是意门中的速行触。这就是此处符合原意的解释。显示巴利原文
86. Jātipasutiārammaṇādibhedena nānābhāvo phasso. Jātipaccayabhedena hi paccayuppannassa bhedo hotiyeva. Dhammaparicchedavasena dhātudesanāyaṃ tisso mananamattā dhātuyova manodhātuyo. Kiriyāmayassa cittuppattivibhāgena paccayuppannassa vasena dhātudesanāyaṃ mananaṭṭhena dhātutāya sāmaññato manodvārāvajjanaṃ ‘‘manodhātū’’ti adhippetanti vuttaṃ ‘‘manosamphasso manodvāre paṭhamajavanasampayutto’’tiādi. Tasmāti yasmā kāmaṃ sampaṭicchanamanodhātuanantaraṃ uppajjamāno santīraṇaviññāṇadhātuyā sampayutto phassopi manosamphasso eva nāma, dubbalattā pana so sabbabhavesu asambhavato ca gahito anavasesato gahaṇaṃ na hotīti manodvāre javanasamphasso hoti, tasmā. Ayamettha atthoti ayaṃ idha adhippāyānugato attho.
3. 《非触种种经》的注释显示巴利原文
3. Nophassanānattasuttavaṇṇanā
87 「依意触」:意门中与第一速行相应的触,名为「意触」;依此意触而缘。「意界」:指能转向的唯作意界。至于「意识界」与「意界」的说法,是随顺所化众生的意乐而说。因此说:“于意门中……应如此理解其义”。正如随后将要说到的:“所有这一切……”等等。显示巴利原文
87.Manosamphassaṃ paṭiccāti manodvāre paṭhamajavanasampayutto phasso manosamphasso, taṃ manosamphassaṃ paṭicca. Manodhātūti āvajjanakiriyamanodhātu. Manoviññāṇadhātu manodhātūti veneyyajjhāsayavasena vuttaṃ. Tenāha ‘‘manodvāre…pe… evamattho daṭṭhabbo’’ti. Tathā hi vakkhati ‘‘sabbāni cetānī’’tiādi.
第四 《受种种经》注疏显示巴利原文
4. Vedanānānattasuttavaṇṇanā
88 在那一门中,一切受都会生起,眼触所生的受是依亲依止缘而存在的。‘为生起安乐义’:即依亲依止的方式转起,为了令其生起,而见到乐的意义。只把握‘领受受’即可,因为当这一受被把握时,其余诸受的把握自然合乎道理。古注中曾这样说。‘转向触’即是转向的意触。缘于那个作为无间亲依止的触,由第一速行心的力量而生起受,这就是此处的连结。此义得以成立,是因为其核心在于亲依止。显示巴利原文
88.Sabbāpi tasmiṃ dvāre vedanā vatteyyuṃ cakkhusamphassavedanā upanissayapaccayabhāvitā. Nibbattiphāsukatthanti nibbattiyā upanissayabhāvena pavattiyā dassanasukhatthaṃ. Sampaṭicchanavedanameva gahetuṃ vaṭṭati, tāya gahitāya itarāsaṃ gahaṇaṃ ñāyāgatamevāti. Vuttaṃ porāṇaṭṭhakathāyaṃ. Āvajjanasamphassanti āvajjanamanosamphassaṃ. Anantarūpanissayabhūtaṃ paṭicca paṭhamajavanavasena uppajjatīti yojanā. Ayamadhippāyo upanissayassa adhippetattā.
第五 《第二受种种经》注疏显示巴利原文
5. Dutiyavedanānānattasuttavaṇṇanā
89 「第三与第四经中所说的方法」,即第三经中‘不依眼触而生起眼界’的说法,以及第四经中‘诸比丘,依眼界而生起眼触’等说法所阐明的方法。‘合在一起’:将它们归并到一处而开示。然而,为何在那些经中要如此开示呢?于是他说:‘所有这一切……’等等。之所以作这种否定,是因为‘受的种种’等是‘触的种种’等的缘,它们不可能以相反的方式生起。在此之后的经文,即指‘不依寻求的种种而生起热恼的种种’等段落。显示巴利原文
89.Tatiyacatutthesuvuttanayāvāti ‘‘no cakkhusamphassaṃ paṭicca uppajjati cakkhudhātū’’ti evaṃ vuttanayo, catutthe ‘‘cakkhudhātuṃ, bhikkhave, paṭicca uppajjati cakkhusamphasso’’tiādinā vuttanayo ca. Ekato katvāti ekajjhaṃ katvā desitā. Kasmā pana tesu suttesu evaṃ desanā pavattāti āha ‘‘sabbāni cetānī’’tiādi. Paṭisedho pana tesaṃ vedanānānattādīnaṃ phassanānattādikassa paccayabhāvato tathāuppattiyā asambhavato. Ito paresūti ‘‘no pariyesanānānattaṃ paṭicca uppajjati pariḷāhanānatta’’ntiādīsu.
第六 《外界种种经》注疏显示巴利原文
6. Bāhiradhātunānattasuttavaṇṇanā
90 五界属于欲界,因为它们具有色的本质。显示巴利原文
90.Pañca dhātuyo kāmāvacarā rūpasabhāvattā.
7. 《种种想经》的注释显示巴利原文
7. Saññānānattasuttavaṇṇanā
91 「落入范围」:指正确地依止于落入眼门范围的、称为衣、布等的事物之真实积聚。在眼门中,与领受等相应的想,是以思为趣向的;或者,因为由把握与眼识相应的想即可把握它,因此「色想」即是在眼识相应中所得的想本身,故说「色想即与眼识相应之想」。由此,与此相应的思也应理解为已得注释。因此他说:「想、思、欲,在单一的速行心刹那中和在不同的速行心刹那中都可以得到。」因为与速行相应的寻是以欲为趣向的,所以说「思与三心相应」。「以已欲作之义」:即“以作欲之义”,是所欲求的意思。「以燃烧之义」:即“遍烧之义”,因为贪火等是依止于燃料的。而「于色」一词,是显示其(渴爱的)所缘。「恼热」:是以恼热为首而说的观察。所以他说:“在恼热生起时”等等。被称为「恼热」的,是指已到达强力状态的坚固执著。所以他说:「然而,恼热与遍求只在不同的速行心刹那中得到。」这是在显示它们获得所缘依止的状态。「以此方式」:即应当用“种种想生起”那里所讲述的方式来理解这个意思。也就是说,应当显示巴利原文
91.Āpāthe patitanti cakkhussa āpāthagataṃ sāṭakaveṭhanādisaññitaṃ bhūtasaṅghātaṃ sammā nissitaṃ. Cakkhudvāre sampaṭicchanādisampayuttasaññānaṃ saṅkappagatikattā, cakkhuviññāṇasampayuttasaññāgahaṇeneva vā gahetabbato ‘‘rūpasaññāti cakkhuviññāṇasampayuttā saññā’’ti vuttaṃ tattha saññāya eva labbhanato. Eteneva hi taṃsampayutto saṅkappoti idampi saṃvaṇṇitanti daṭṭhabbaṃ. Tenāha ‘‘saññāsaṅkappachandā ekajavanavārepi nānājavanavārepi labbhantī’’ti. Javanasampayuttassa vitakkassa chandagatikattā vuttaṃ ‘‘tīhi cittehi sampayutto saṅkappo’’ti. Chandikataṭṭhenāti chandakaraṇaṭṭhena, icchitaṭṭhenāti attho. Anuḍahanaṭṭhenāti pariḍahanaṭṭhena. Sannissayaḍāharasā hi rāgaggiādayo ‘‘rūpe’’ti pana tassa ārammaṇadassanametaṃ. Pariḷāhoti pariḷāhasīsena apekkhaṃ vadati. Tenāha ‘‘pariḷāhe uppanne’’tiādi. ‘‘Pariḷāho’’ti daḷhajjhosānā balavākārappattā vuttāti āha ‘‘pariḷāhapariyesanā pana nānājavanavāreyeva labbhantī’’ti. Tāsaṃ laddhūpanissayabhāvatoti dasseti. Iminā nayenāti ‘‘uppajjati saññānānatta’’nti ettha vuttanayena attho veditabbo. ‘‘Rūpasaññādinānāsabhāvaṃ saññaṃ paṭicca kāmasaṅkappādinānāsabhāvo saṅkappo uppajjatī’’tiādinā nayena veditabbo.
8. 《无更上遍求差别经》的注释显示巴利原文
8. Nopariyesanānānattasuttavaṇṇanā
92 92. 所谓“差别”,仅指遮止上的差别;其余内容皆按前述方式理解,这是论主的用意所在。显示巴利原文
92.Paṭisedhamattameva nānaṃ, sesaṃ heṭṭhā vuttanayamevāti adhippāyo.
9. 《外部触差别》等经的注释显示巴利原文
9. Bāhiraphassanānattasuttādivaṇṇanā
93 「于所述种类之所缘」:这是指如同“落入范围”等下文所述的那种色所缘。「想」:即色想。它虽是无色法,但当它在某个所缘上生起时,就好像触到那个所缘一般,因此说“正在触及其所缘”。因为得到了作为渴爱所依的色所缘,故(论主)以“色之获得”来表达此意;于是他说:“色之获得,即与渴爱相连的所缘。”“一切摄括之理趣”:是指在同一个所缘上,一切想等诸法都会生起,以此显示统摄一切的方式。因此他说:“就在同一个(所缘)上……”等等。或者,另一种“一切摄括之理趣”:指不区分依坚固受用而成的常续所缘与访客所缘,而将一切总摄起来的理趣。这是另一种理趣。“杂合”:指在访客所缘与常续所缘上,所缘的境界与常续所缘相混合。对于常续所缘,众生的烦恼较为微弱。正因如此,这里只列出了想、思、触和受。“如同任何什么”:意思是如同任何彼此相关的事物。“扰动之后”:指因生起好奇而扰动内心之后。显示巴利原文
93.Vuttappakāreārammaṇeti ‘‘āpāthe patita’’ntiādinā heṭṭhā vuttappakāre rūpārammaṇe. Saññāti rūpasaññāva. Arūpadhammopi samāno yasmiṃ ārammaṇe pavattati, taṃ phusanto viya hotīti vuttaṃ ‘‘ārammaṇaṃ phusamāno’’ti. Taṇhāya vatthubhūtaṃyeva rūpārammaṇaṃ labbhatīti katvā ‘‘rūpalābho’’ti adhippetanti āha ‘‘saha taṇhāya ārammaṇaṃ rūpalābho’’ti. Sabbasaṅgāhikanayoti ekasmiṃyeva ārammaṇe sabbesaṃ saññādīnaṃ dhammānaṃ uppattiyā sabbasaṅgaṇhanavasena dassitanayo. Tenāha ‘‘ekasmiṃyevā’’tiādi. Sabbasaṅgāhikanayoti vā dhuvaparibhogavasena nibaddhārammaṇanti vā āgantukārammaṇanti vā vibhāgaṃ akatvā sabbasaṅgāhikanayo. Aparo nayo. Missakoti āgantukārammaṇe nibaddhārammaṇe ca visayato nibaddhārammaṇena missako. Nibaddhārammaṇe sattānaṃ kileso mando hoti. Tathā hi saññāsaṅkappaphassavedanāva dassitā. Yaṃ kiñci viyāti yaṃ kiñci aññamaññaṃ viya. Khobhetvāti kutūhaluppādanavasena cittaṃ khobhetvā.
「近事女」:是指那位大臣之子的妻子。「于彼」:是指在访客所缘上。称为“获得”,是因为“得到了”的意思。显示巴利原文
Upāsikāti tassa amaccaputtassa bhariyaṃ sandhāyāha. Tasminti āgantukārammaṇe. Lābho nāma ‘‘labbhatī’’ti katvā.
「住优楼频螺者」:指住在优楼频螺洞窟的人,也有人说是指住在优楼频螺精舍的人。「依经文」:指“比丘们,依界差别而生起……”等所展开的这部经的经文。「回转之后」:即把原本放在中间执取的触和受,移置经文末尾,以这种方式“回转”经文之后。「于所述种类」等,是显示应当如何回转的方式。其中,「于所述种类」:指在落入范围的那种色所缘上。「未清晰节」:指未清晰所缘的那一节。或者,这便是原典的读法。「把握」:他们认为这是“把握”的含义,也可以解释为“讲述”。「于单一速行心刹那中」:即使在单一的速行心刹那中也能获得,因为那时缺少相对持续的确立。「唯有于不同速行心刹那中」:只有在不同的速行心刹那中才能获得,因为那时有较稳固的确立。显示巴利原文
Uruvalliyavāsīti uruvalliyaleṇavāsī, uruvalliyavihāravāsīti vadanti. Pāḷiyāti ‘‘dhātunānattaṃ, bhikkhave, paṭicca uppajjatī’’tiādinayapavattāya imissā suttapāḷiyā. Parivaṭṭetvāti majjhe gahitaphassavedanāpariyosāne ṭhapanavasena pāḷiṃ parivaṭṭetvā. Vuttappakāretiādi parivattetabbākāradassanaṃ. Tattha vuttappakāreti āpāthagatarūpārammaṇe. Avibhūtavāranti avibhūtārammaṇavāraṃ. Ayameva vā pāṭho. Gaṇhanti kathenti. Ekajavanavārepi labbhanti cirataranivesābhāvā. Nānājavanavāreyeva daḷhataranivesatāya.
94 第十段文义浅显,因其解释方式已于第九段中阐明。此处所谓“差别”,仅是遮止上的不同而已。显示巴利原文
94.Dasamaṃ uttānameva navame vuttanayattā. Paṭisedhamattameva hettha nānattanti.
七界经注释。显示巴利原文
1. Sattadhātusuttavaṇṇanā
95 “照耀”故为“光”,由光明之性生起,或作“显现”义。此光以无命之义而称为界,故名“光界”。“光的”即指光遍。“充分、美妙地照耀”故为“净”;因与遍相应而生,禅那亦称为“净”。其余义理如前所述。极清净色之遍。有说空无边等亦以净为所缘。“开示终了”:即开示唯以揭示要点而确立。于圣典中,“缘于黑暗而显现”,此处亦仅取其缘;同样,“此界缘于不净而显现”也是如此。如是,金色遍称为清净,丑色则称为不净。显示巴利原文
95. Ābhātīti ābhā, ālokabhāvena nipphajjati, upaṭṭhātīti vā attho. So eva nijjīvaṭṭhena dhātūti ābhādhātu. Ālokassāti ālokakasiṇassa. Suṭṭhu, sobhanaṃ vā bhātīti subhaṃ. Kasiṇasahacaraṇato jhānaṃ subhaṃ. Sesaṃ vuttanayameva. Suparisuddhavaṇṇaṃ kasiṇaṃ. Ākāsānañcādayopi subhārammaṇaṃ evāti keci. Desanaṃ niṭṭhāpesīti desanaṃ uddesamatte eva ṭhapesi. Pāḷiyaṃ ‘‘andhakāraṃ paṭicca paññāyatī’’ti etthāpi ārammaṇameva gahitaṃ, tathā ‘‘ayaṃ dhātu asubhaṃ paṭicca paññāyatī’’ti etthāpi. Yathā hi idha suvaṇṇaṃ kasiṇaṃ subhanti adhippetaṃ, evaṃ dubbaṇṇaṃ asubhanti.
「缘于黑暗」:即是把黑暗作为遮蔽之缘而缘取。「显现」:指变得明显。因此他说:「因为黑暗嘛」等。光明也被黑暗所限定——这是其中的关联。黑暗固然被光明所限定——「没有光明的地方,就是黑暗」;但光明又如何被黑暗所限定呢?他说:「正因为有黑暗,它(光明)才得以显现。」就如划定了界限一般,心与心所因黑暗的完全限定而得以显现,如同阴影中的烈日。同样地,不净与净也是相互限定的。对此略作说明之后,为了揭示这里的本意,他说:「当有不净时,净才显现。」他这样说明:「缘于不净,净便显现。」正如在「有色者见色」等表述中,省略了后面的词来加以解说,因此他说:「缘于色」是指缘于色界等至。因为当色界禅那存在时,这些等至便已被证得。「或者由于超越色」的意思是:由于超越了以自性为所缘的色界禅那,空无边处等至便生起。以此类推,他也用「由于超越空无边处,识无边处等至才生起」等说法,指示了这两种方式。「以简择」:指以简择智。「不转起」:指在限定的时间内不转起。以此方式否定了刹那灭等主张。显示巴利原文
Andhakāraṃ paṭiccāti andhakāraṃ paṭicchādakapaccayaṃ paṭicca. Paññāyatīti pākaṭo hoti. Tenāha ‘‘andhakāro hī’’tiādi. Ālokopi, andhakārena paricchinno hotīti yojanā. Andhakāro tāva ālokena paricchinno hotu ‘‘yattha āloko natthi, tattha andhakāro’’ti āloko kathaṃ andhakārena paricchinno hotīti āha ‘‘andhakārena hi so pākaṭo hotī’’ti. Paricchedalekhāya viya cittarūpaṃ andhakārena hi parito paricchinno hutvā paññāyati, yathā taṃ chāyāya ātapo. Eseva nayoti asubhasubhānaṃ aññamaññaparicchinnataṃ atidisitvā tattha adhippetameva dassento ‘‘asubhe sati subhaṃ paññāyatī’’ti āha. Evamāhāti ‘‘asubhaṃ paṭicca subhaṃ paññāyatī’’ti avoca. ‘‘Rūpī rūpāni passatī’’tiādīsu viya uttarapadalopenāyaṃ niddesoti āha ‘‘rūpaṃ paṭiccāti rūpāvacarasamāpattiṃ paṭiccā’’ti. Tāya hi sati adhigatāya. Rūpasamatikkamā vā hotīti sabhāvārammaṇānaṃ rūpajjhānānaṃ samatikkamā ākāsānañcāyatanasamāpatti nāma hotīti attho. Eseva nayoti iminā ‘‘ākāsānañcāyatanasamatikkamā viññāṇañcāyatanasamāpatti nāma hotī’’tiādinā dvepi pakāre atidisati. Paṭisaṅkhāti paṭisaṅkhāñāṇena. Appavattinti yathāparicchinnakālaṃ appavattanaṃ. Etena khaṇanirodhādiṃ paṭikkhipati.
「如何证得等至」:在这七界之中,想等至是以何种方式变得多样,而后才应被证入的呢?因此他说:「什么样的等至?」等等。「由于有想」:指由于有粗显作用的想存在。因为在该等至中,微细的诸行仍然残留。「或者灭」:即是诸行的灭。显示巴利原文
Kathaṃ samāpatti pattabbāti imāsu sattasu dhātūsu kā pakārā saññāsamāpatti nānā hutvā samāpajjitabbā. Tenāha ‘‘kīdisā samāpattiyo’’tiādi. Saññāya atthibhāvenāti paṭukiccāya saññāya atthibhāvena. Sukhumasaṅkhārānaṃ tattha samāpattiyaṃ avasissatāya. Nirodhovāti saṅkhārānaṃ nirodho eva.
2. 有因经注释显示巴利原文
2. Sanidānasuttavaṇṇanā
96 这是一个阳性的「修习」类词,如同在「日月不平等运行」等语句中那样(《增支部》4.70)。「有因」:因为它能安立自己的果报,所以称为「因」,也就是「原因」,因此说「有因有缘」。「与欲相应」:指与那称为欲贪的欲相应,或者与欲相关联。「Takketīti takko」(思量即是寻):即进行思量。「Abhūtakāraṃ samāropetvā kappetīti saṅkappo」(执取非真实的形相而加以构想,即是思):即执取不真实的形相,然后进行构思,因此是思。「Ārammaṇe cittaṃ appetīti appanā」(心投向所缘,即是安止)。「Visesena appetīti byappanā」(以特别的方式投向,即是遍安止)。「Ārammaṇe cittaṃ abhiniropentaṃ viya pavattatīti cetaso abhiniropanā」(心仿佛将所缘树立起来一般地运作,即是心的竖立)。「Micchā viparīto pāpako」(邪、颠倒、恶的):即形成邪恶不善的寻与思。显示巴利原文
96.Bhāvanapuṃsakametaṃ ‘‘visamaṃ candimasūriyā parivattantī’’tiādīsu (a. ni. 4.70) viya. Sanidānanti attano phalaṃ nidadātīti nidānaṃ, kāraṇanti āha ‘‘sanidānosappaccayo’’ti. Kāmapaṭisaṃyuttoti kāmarāgasaṅkhātena kāmena paṭisaṃyutto vā kāmapaṭibaddho vā. Takketīti takko. Abhūtakāraṃ samāropetvā kappetīti saṅkappo. Ārammaṇe cittaṃ appetīti appanā. Visesena appetīti byappanā. Ārammaṇe cittaṃ abhiniropentaṃ viya pavattatīti cetaso abhiniropanā. Micchā viparīto pāpako saṅkappoti micchāsaṅkappo. Aññesu ca kāmapaṭisaṃyuttesu vijjamānesu vitakko eva kāmadhātusaddena niruḷho daṭṭhabbo vitakkassa kāmapasaṅgappattisātisayattā. Esa nayo byāpādadhātuādīsupi. Sabbepi akusalā dhammā kāmadhātu hīnajjhāsayehi kāmetabbadhātubhāvato.
由于烦恼欲作为所缘,欲界总摄一切不善法,因而将其他二界一并含摄而说,这便是“总摄说”。三界之间互不混杂,故为“不混杂说”。对于这个既被称为欲界、又被称为欲寻的欲界。“缘”:即获得作为其缘的事物。“以三种原因”:指以三种实质性的原因。显示巴利原文
Kilesakāmassa ārammaṇabhāvattā sabbākusalasaṃgāhikāya kāmadhātuyā itarā dve saṅgahetvā kathanaṃ sabbasaṅgāhikā. Tissannaṃ dhātūnaṃ aññamaññaṃ asaṅkarato kathā asambhinnā. Imaṃ kāmāvacarasaññitaṃ kāmavitakkasaññitañca kāmadhātuṃ. Paṭiccāti paccayabhūtaṃ labhitvā. Tīhi kāraṇehīti tīhi sārabhūtehi kāraṇehi.
“嗔寻”即嗔,这是省略了后词而得的;嗔本身以无生命义和持守自性义而称为界,故为“嗔界”。“心因此被伤害,即为嗔,即瞋。”“嗔亦为界”,如此结合。以俱生缘等的方式:便是依俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘、有缘、不离缘之力。特别是,令他人与自身受苦,即是害,它即是界;从意义上说,即恼害、损害他人,或是如此生起的与嗔相应的心。显示巴利原文
Byāpādavitakko byāpādo uttarapadalopena, so eva nijjīvaṭṭhena sabhāvadhāraṇaṭṭhena dhātūti byāpādadhātu. Byāpajjati cittaṃ etenāti byāpādo, doso. Byāpādopi dhātūti yojanā. Sahajātapaccayādivasenāti sahajātaaññamaññanissayasampayuttaatthiavigatapaccayavasena. Visesena hi parassa attano ca dukkhāpanaṃ vihiṃsā, sā eva dhātu, atthato rosanā parūpaghāto, tathā pavatto vā dosasahagatacittuppādo.
“在杂草丛生的阿兰若中”:指被草丛密蔽的森林。“非福与灾祸”:指堕入恶趣的灾祸,或指缺乏救护手段的祸患。“无增长与消亡”:他们说即是全无增长,或全无增长与消亡。所缘犹如干草等,因其能增长烦恼之火;不善想犹如草炬,因其能持续燃烧。……众生陷于非福与灾祸中:此指那些不如理作意的众生。因此说“犹如干草等”。显示巴利原文
Tiṇagahane araññeti tiṇehi gahanabhūte araññe. Anayabyasananti apāyabyasanaṃ, pariharaṇūpāyarahitaṃ vipattinti vā attho. Avaḍḍhiṃ vināsanti avaḍḍhiñceva vināsañcāti vadanti sabbaso vaḍḍhirahitaṃ. Sukkhatiṇadāyo viya ārammaṇaṃ kilesaggisaṃvaddhanaṭṭhena. Tiṇukkā viyaakusalasaññā anudahanaṭṭhena. Tiṇakaṭṭha…pe… sattā anayabyasanāpattito. ‘‘Ime sattā’’ti hi ayoniso paṭipajjamānā adhippetā. Tenāha ‘‘yathā sukkhatiṇadāye’’tiādi.
由于它是不平等的本质、与平等相违,且为不平等之因,故而贪等是不平等的,因此(论中)说“随顺贪不平等……等”。“Icchitabbā avassaṃbhāvinibhāvena”:意为它是应当期望的,因为它毕竟不会成就。显示巴利原文
Samatābhāvato samatāvirodhato visamatāhetuto ca visamā rāgādayoti āha ‘‘rāgavisamādīni anugata’’nti. Icchitabbā avassaṃbhāvinibhāvena.
从杂染出离,故为出离;就无生命的意义而言,它即是界,故为“出离界”。而这“出离”一词在出家等以及与善寻相关的语境中已成惯用,因此说“出离寻也是出离界”。其余二界,是指无嗔界与无害界。由于它们以自性相出现,故应分别说明。所谓“寻等”,即出离思惟、出离欲、出离热恼、出离遍求。各随其缘而相应。然而,为何在此善法中提及热恼呢?这是就行(造作)的热恼而说,如同在十六行相中说苦谛具有炽热之义;热恼的止息,即被称为阿拉汉所达到的清凉状态。显示巴利原文
Saṃkilesato nikkhamanaṭṭhena nekkhammo, so eva nijjīvaṭṭhena dhātūti nekkhammadhātu. Svāyaṃ nekkhammasaddo pabbajjādīsu kusalavitakke ca niruḷhoti āha ‘‘nekkhammavitakkopi nekkhammadhātū’’ti. Itarāpi dve dhātuyoti abyāpādaavihiṃsādhātuyo vadati. Visuṃ dīpetabbā sarūpena āgatattā. Vitakkādayoti nekkhammasaṅkappacchandapariḷāhapariyesanā. Yathānurūpaṃ attano attano paccayānurūpaṃ. Kathaṃ panettha kusaladhammesu pariḷāho vuttoti? Saṅkhārapariḷāhamattaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ, soḷasasu ākāresu dukkhasacce santāpaṭṭho viya vutto, yassa vigamena arahato sītibhāvappatti vuccati.
自己不嗔怒,或具足此者不会令任何事物生起嗔怒,故为无嗔;应从与害相反的角度来理解它。因利益众生而柔软、亲切,故为朋友;朋友之性即是慈爱,也就是无嗔。“慈的实行”:指慈的行为,或慈的运作、延续。“已慈化的状态”:即已行慈者的状态。“慈心解脱”:是以慈的运行为基础而生起的心定。其余如前所说之理。显示巴利原文
Sayaṃ na byāpajjati, tena vā taṃsamaṅgīpuggalo na kiñci byāpādetīti abyāpādo, vihiṃsāya vuttavipariyāyehi sā veditabbā. Hitesibhāvena mijjati siniyhatīti mitto, mittassa esāti metti, abyāpādo. Mettāyanāti mettākāraṇaṃ, mettāya vā ayanā pavattanā. Mettāyitattanti mettāyitassa mettāya pavattassa bhāvo. Mettācetovimuttīti mettāyanavasena pavatto cittasamādhi. Sesaṃ vuttanayameva.
3. 《炼瓦堂经》的注释显示巴利原文
3. Giñjakāvasathasuttavaṇṇanā
97 「从此开始」:即从「诸比丘,界……」这第三部经开始,直至业品为止。「意乐」:引导、亲近而安住于此,故名意乐(āsaya);以低劣等状态而依附的意乐,即深密意乐(ajjhāsaya),意为已倾向。关于「想生起」等:依低劣等类的深密意乐,生起低劣等类的想、依止于彼见的分别与寻;它们以俱生边际和亲依止边际的方式生起。关于「于诸师」:因其自称是师而说,并非因具备师的特相。关于「于非正自觉者」:此处将处格与境格合为一处而说。先指出「我们是正自觉者」等,再指出其他,即「他们之中,这些是正自觉者」等。他们所生起的「我们是正自觉者」之见,在此作为根本被问及,其他则被连带问及,故以疑惑语气说「也问吗?」。显示巴利原文
97.Ito paṭṭhāyāti ‘‘dhātuṃ, bhikkhave’’ti imasmā tatiyasuttato paṭṭhāya. Yāva kammavaggo, tāva netvā upagantvā seti etthāti āsayo, hīnādibhāvena adhīno āsayo ajjhāsayo, taṃ ajjhāsayaṃ, adhimuttanti attho. Saññā uppajjatītiādīsu hīnādibhedaṃ ajjhāsayaṃ paṭicca hīnādibhedā saññā, tannissayadiṭṭhivikappanā, vitakko ca uppajjati sahajātakoṭiyā upanissayakoṭiyā ca. Satthāresūti tesaṃ satthupaṭiññatāya vuttaṃ, na satthulakkhaṇasabbhāvato. Asammāsambuddhesūti ādhāre visaye ca bhummaṃ ekato katvā vuttanti paṭhamaṃ tāva dassento ‘‘mayaṃ sammāsambuddhā’’tiādiṃ vatvā itaraṃ dassento ‘‘tesu sammāsambuddhā ete’’tiādimāha. Tesaṃ ‘‘mayaṃ sammāsambuddhā’’ti uppannadiṭṭhi idha mūlabhāvena pucchitā, itarā anusaṅkitāti pucchatiyevāti sāsaṅkaṃ vadati.
「大」:此处「大」字当视为表众多之义,如「大众」等。无明亦有多类,如较劣、更劣、最劣等。「其」:指彼见。问:为何在此剔除「无明界」而说「缘劣界」,却指示意乐界呢?不应如此看待,以为剔除一个而指示另一个,因为以无明为首,实即取意乐界。被无明所取之人,其见与意乐依低劣等类别的无明界,而后构想出想、见等。「誓愿」即希求、渴望;而此希求因心如此安住而有,故说「心的安立」。因此说「而这又……」等。「这些」:即依低劣缘而生起的想、见、寻、思、希求及称为誓愿的这些低劣法。所谓低劣者,因与低劣法结合故。一切词句:如「施设」等词,应与「低劣」一词连接,因无中间或最上之转起。生起即「再生」,故说「两种再生:获得与出生」。其中,「劣家等」之「等」字,包含低劣的容貌、财富、随众等。「依下劣论的方式」:意即依下劣论中所说的论句方式。「心生起刹那」:此依属于下劣论的心生起,于各处所得而说。在五种低贱家族中:即旃陀罗族、猎人族、尼沙陀族、车匠族、弗居娑族。任何十二不善心生起的获得,皆为低劣,应如此连接。其余两种显示巴利原文
‘‘Mahatī’’ti ettha mahāsaddo ‘‘mahājano’’tiādīsu viya bahuatthavācakoti daṭṭhabbo. Avijjāpi hīnahīnatarahīnatamādibhedena bahupakārā. Tassāti diṭṭhiyā. Kasmā panettha ‘‘yadidaṃ avijjā dhātū’’ti avijjaṃ uddharitvā ‘‘hīnaṃ dhātuṃ paṭiccā’’ti ajjhāsayadhātu niddiṭṭhāti? Na kho panetaṃ evaṃ daṭṭhabbaṃ, ‘‘aññaṃ uddharitvā aññaṃ niddiṭṭhā’’ti, yato avijjāsīsena ajjhāsayadhātu eva gahitā. Avijjāgahito hi purisapuggalo diṭṭhajjhāsayo hīnādibhedaṃ avijjādhātuṃ nissāya tato saññādiṭṭhiādike saṅkappeti. Paṇidhi patthanā, sā pana tathā tathā cittassa ṭhapanavasena hotīti āha ‘‘cittaṭṭhapana’’nti. Tenāha ‘‘sā panesā’’tiādi. Eteti hīnapaccayā saññādiṭṭhivitakkacetanā patthanā paṇidhisaṅkhātā hīnā dhammā. Hīno nāma hīnadhammasamāyogato. Sabbapadānīti ‘‘paññapetī’’tiādīni padāni yojetabbāni hīnasaddena majjhimuttamaṭṭhānantarassa asambhavato. Upapajjanaṃ ‘‘upapattī’’ti āha ‘‘dve upapattiyo paṭilābho ca nibbatti cā’’ti. Tattha hīnakulādīti ādi-saddena hīnarūpabhogaparisādīnaṃ saṅgaho. Hīnattikavasenāti hīnattike vuttattikapadavasenāti adhippāyo. Cittuppādakkhaṇeti idaṃ hīnattikapariyāpannānaṃ cittuppādānaṃ vasena tattha tattha laddhattā vuttaṃ. Pañcasu nīcakulesūti caṇḍālavenanesādarathakārapukkusakulesu. Dvādasaakusalacittuppādānaṃ pana yo koci paṭilābho hīnoti yojanā. Sesadvayepi eseva nayo. Imasmiṃ ṭhāneti ‘‘yāyaṃ, bhante, diṭṭhī’’tiādinā āgate imasmiṃ ṭhāne. ‘‘Dhātuṃ, bhikkhave, paṭicca uppajjatī’’tiādinā āgatattā nibbattiyeva adhippetā, na paṭilābho.
4. 《低劣已倾向者经》的注释显示巴利原文
4. Hīnādhimuttikasuttavaṇṇanā
98 「成为同一」:因意乐相同,故在意乐上成为同一。「成为无间隔」:即因彼相同意乐,心无差别。此处「胜解」即是意乐界,故说「低劣胜解者」即「低劣意乐者」。显示巴利原文
98.Ekatohontīti samānacchandatāya ajjhāsayato ekato honti. Nirantarā hontīti tāya eva samānacchandatāya cittena nibbisesā honti. Idha adhimutti nāma ajjhāsayadhātūti āha ‘‘hīnādhimuttikāti hīnajjhāsayā’’ti.
5. 《经行经》的注释显示巴利原文
5. Caṅkamasuttavaṇṇanā
99 「于大智慧者中」:即于广大智慧者中。「那」:指舍利弗长老。「蕴差别」:即蕴的分别,或因蕴而有差别、有其特殊,故说为蕴差别。其余诸句亦同此理。「遍作」:为证得神变通而作的前行遍作与后续遍作。「功德」:即神变通的功德及利益。「决意与变化」:决意的方法与变化的方法。「如前所说之理」:即「犹如伸展大地……」等所说的道理。显示巴利原文
99.Mahāpaññesūti vipulapaññesu. Nanti sāriputtattheraṃ. Khandhantaranti khandhavibhāgaṃ, khandhānaṃ vā antaraṃ viseso atthīti khandhantaro. Esa nayo sesesupi. Parikammanti iddhividhādhigamassa pubbabhāgaparikammañceva uttaraparikammañca. Ānisaṃsanti iddhānisaṃsañceva ānisaṃsañca. Adhiṭṭhānaṃ vikubbananti adhiṭṭhānavidhānañceva vikubbanavidhānañca. Vuttanayenevāti ‘‘pathaviṃ pattharanto viyā’’tiādinā.
「头陀支的护持」:即护持头陀支的方法。因「护持」一词本身即成就「受持」之义,故不再别立「受持」。「功德」:即于护持各各头陀支时,所应见的利益。「合聚」:指「这些头陀支与团食相应,那些与坐卧具相应」,从所依资具的角度,彼此相摄互含。「决意」:决意的方法。「分类」:即上等等类别,以及毁坏、违犯的样貌。显示巴利原文
Dhutaṅgaparihāranti dhutaṅgānaṃ pariharaṇavidhiṃ. Pariharaṇaggahaṇeneva samādānaṃ siddhaṃ hotīti taṃ na gahitaṃ. Ānisaṃsanti taṃtaṃdhutaṅgapariharaṇe daṭṭhabbaṃ ānisaṃsameva. Samodhānanti ‘‘ettakā piṇḍapātapaṭisaṃyuttā, ettakā senāsanapaṭisaṃyuttā’’ti paccayavasena aññamaññañca antogadhattā. Adhiṭṭhānanti adhiṭṭhānavidhiṃ. Bhedanti ukkaṭṭhādibhedañceva bhinnākārañca.
「遍作」:即「天眼应如此修习生起,应如此净化」等,属于遍作的方法。「功德」:指能随顺他人意乐、趣向相应处所等,这些功德的差别分类。「随烦恼」:指共的与不共的两种随烦恼。应知,修观时所起的随烦恼,即是天眼通的随烦恼。显示巴利原文
Parikammanti ‘‘dibbacakkhu evaṃ uppādetabbaṃ, evaṃ visodhetabba’’ntiādinā parikammavidhānaṃ. Ānisaṃsanti paresaṃ ajjhāsayānurūpāyatanādiānisaṃsapabhedaṃ. Upakkilesanti sādhāraṇaṃ asādhāraṇaṃ duvidhaṃ upakkilesaṃ. Vipassanābhāvanupakkilesā hi dibbacakkhussa upakkilesāti veditabbā.
于略说、广说、甚深、显了、种种说等之中:即略说、广说、甚深性、显了性、种种性、义需引显、义已显了等,凡是法所应宣说的种种方式,于其中一一对应,便是应加阐明的行相。显示巴利原文
Saṅkhepavitthāragambhīruttānavicitrakathādīsūti saṅkhepo vitthāro gambhīratā uttānatā vicitrabhāvo neyyatthatā nītatthatāti evamādīsu dhammassa kathetabbappakāresu taṃ taṃ kathetabbākāraṃ.
iti(如此)一词,有“起始”之义,或作“行相”之义。以此——显示巴利原文
Iti-saddo ādiattho, pakārattho vā. Tena –
“最初即应宣说戒”,
中段则应阐明心;
末段应解说慧,
这便是说法的方式。”
显示巴利原文 ‘‘Ādimhi sīlaṃ deseyya, (dī. ni. aṭṭha. 1.190; ma. ni. aṭṭha. 1.291) Majjhe cittaṃ viniddise; Ante paññā kathetabbā, Eso dhammakathāvidho’’ti. –
如此,他涵盖了应当那样讲说的方式。显示巴利原文
Evaṃ kathetabbākāraṃ saṅgaṇhāti.
松音、紧音、长音、短音、重音、轻音及鼻化音;
关联、确定、解脱,依音节智而有十种区分。
显示巴利原文 ‘‘Sithilaṃ dhanitañca dīgharassaṃ, garukaṃ lahukañca niggahītaṃ; Sambandhaṃ vavatthitaṃ vimuttaṃ, dasadhā byañjanabuddhiyā pabhedo’’ti. (dī. ni. 1.190; ma. ni. aṭṭha. 1.291; pari. 485) –
以上所说为十种“文句智”。所谓“事由”,即各个经与各个本生的缘起。“连结”,即后连结等连结。“前后”,即前后关联。此句应当如此说明,此中的前后关联则应如此领会。显示巴利原文
Evaṃ vuttaṃ dasavidhaṃ byañjanabuddhiṃ. Aṭṭhuppattinti tassa tassa suttassa jātakassa ca aṭṭhuppattiṃ. Anusandhinti pacchānusandhiādianusandhiṃ. Pubbāparanti sambandhaṃ. Idaṃ padaṃ evaṃ vattabbaṃ, idaṃ pubbāparaṃ evaṃ gahetabbanti.
“家族摄护的远离”:为了获取利养而远离摄护家族的方式,也就是那种被限定、专一的摄护家族方式的远离。显示巴利原文
Kulasaṅgaṇhanaparihāranti lābhuppādanatthaṃ kulānaṃ saṅgaṇhanavidhino pariharaṇaṃ tanniyamitaṃ ekantikaṃ kulasaṅgahaṇavidhiṃ.
第六,《有偈经》的注释显示巴利原文
6. Sagāthāsuttavaṇṇanā
100 “以界相合”:这是指心意上的相似性,并非指身体上的混杂,所以说“在大海中间”等。“无间隔”指无有差别。“交往”是指五种交往的原因。在此,由于取着了“交往”一词,也就取着了以交往为所依的渴爱。因此他说:“见……乃至……以爱染”。显示巴利原文
100. ‘‘Dhātuso saṃsandantī’’ti idaṃ ajjhāsayato sarikkhatādassanaṃ, na kāyena missībhāvadassananti āha ‘‘samuddantare’’tiādi. Nirantaroti nibbiseso. Saṃsaggāti pañcavidhasaṃsaggahetu. Saṃsaggagahaṇena cettha saṃsaggavatthukā taṇhā gahitā. Tenāha ‘‘dassana…pe… snehenā’’ti.
Vanati(亲近、执著):因为能亲近、依附、黏着,所以称为vana(林);而vanatho即指烦恼,故说“vanatho jāto”意为“生起烦恼林”。其他论师以交往为根源,为遮此义,他说“不以见”。Sādhujīvī(善活者):“善”即善好,“活”即活命,指以如此方式活命为习性。因此他说“过着清净命的生活”。显示巴利原文
Vanati bhajati sajjati tenāti vanaṃ, vanathoti ca kileso vuccatīti āha ‘‘vanatho jātoti kilesavanaṃ jāta’’nti. Itare saṃsaggamūlakāti tameva paṭikkhipanto āha ‘‘adassanenā’’ti. Sādhujīvīti sādhu suṭṭhu jīvī, taṃjīvanasīlo. Tenāha ‘‘parisuddhajīvitaṃ jīvamāno’’ti.
第七 《无信合和经》注释显示巴利原文
7. Assaddhasaṃsandanasuttavaṇṇanā
101 Nirojā(无润泽):因缺少信的润泽,故称无润泽;正因如此,由于无味而成为无味。“相同”:即相等、一样、毫无差别。因此说“无间隔”。由于无惭,界限便相同,也就是破坏了界限。Saddhā(有信者):他们有信,因此称为“有信者”。“守护教说者”:即守护正法传承的人。“守护族姓者”:即守护圣族姓的人。“已激发精进者”:即已策励精进的人。对于这样的人,因为事业已得成就,精进可称为圆满,所以又说为“圆满精勤”。“摄持一切事”:是以那种精进,能摄持四念处的修习事业。显示巴利原文
101.Nirojāti saddhāsnehābhāvena nisnehā. Tato eva arasabhāvena nirasā. Ekasadisāti samasamā nibbisesā. Tenāha ‘‘nirantarā’’ti. Alajjitāya ekasīmakatā bhinnamariyādā. Saddhā tesaṃ atthīti saddhā. Tantipālakāti saddhammatantiyā pālakā. Vaṃsānurakkhakāti ariyavaṃsassa anurakkhakā. Āraddhavīriyāti paggahitavīriyā. Yasmā tādisānaṃ vīriyaṃ paripuṇṇaṃ nāma hoti kiccasiddhiyā, tasmā vuttaṃ ‘‘paripuṇṇaparakkamā’’ti. Sabbakiccapariggāhikāyāti catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanākiccapariggāhikāya.
第八至十二 《无信根经等》注释显示巴利原文
8-12. Assaddhamūlakasuttādivaṇṇanā
102-106 “第八等”:指第八、第九、第十、第十一、第十二,这五部经,这是一类论师的说法。另有论师则主张为九部经。此含义在注疏中已有说明,并且在某些圣典抄本中也有记载。显示巴利原文
102-106.Aṭṭhamādīnīti aṭṭhamaṃ navamaṃ dasamaṃ ekādasamaṃ dvādasamanti imāni pañca suttānīti eke. Apare pana nava suttānīti icchanti. Svāyamattho aṭṭhakathāyaṃ vuttoyeva. Pāḷiyañca kesuci potthakesu likhīyati.
3. 业道品显示巴利原文
3. Kammapathavaggo
1-2.《未定经》等的注释显示巴利原文
1-2. Asamāhitasuttādivaṇṇanā
107-108 “从此之后”(ito paresu)是指从这第二品往后的那些经。“第一”(paṭhama)是指在第一品中的最初那部经。为什么在这里会这样开示呢?所以他说:“当这样说时”……等等。显示巴利原文
107-108.Ito paresūti ito dutiyavaggato paresu suttesu. Paṭhamanti paṭhamavagge paṭhamaṃ. Kasmā panettha evaṃ desanā pavattāti āha ‘‘evaṃ vuccamāne’’tiādi.
3-5.《五学处经》等的注释显示巴利原文
3-5. Pañcasikkhāpadasuttādivaṇṇanā
109-111 “名为谷酒与果酒”(surāmerayasaṅkhāta),是指称为面酒等类的谷酒,以及称为花酒等类的果酒。由于能令人沉醉,故称为“酒”(majja)。而“谷酒、果酒、酒类放逸处”(surāmerayamajjappamāda)之所以被这样称说,是基于“以此而沉醉”的缘故。“住于彼”(tasmiṃ tiṭṭhantī)是指以放纵的方式沉溺于那种放逸之中的意思。其余的部分在第三和第四经中很容易了知。显示巴利原文
109-111.Surāmerayasaṅkhātanti piṭṭhasurādisurāsaṅkhātaṃ pupphāsavādimerayasaṅkhātañca. Majjanaṭṭhena majjaṃ. Surāmerayamajjappamādoti vuccati ‘‘majjati tenā’’ti katvā. Tasmiṃ tiṭṭhantīti tasmiṃ pamāde pamajjanavasena tiṭṭhantīti attho. Sesaṃ tatiyacatutthesu suviññeyyamevāti.
第五(经)中,为解释那些词句,而开示“第五”等语。其中,所谓“生命”,从世俗言说上是指有情,从究竟意义上则指命根。夺去其生命者,即于其间夺去,或超越之后,以刀杖等制服而令其倒下,非令其缓慢倒下,而是令其迅速倒下,此即杀害。“不与取”者,或以身行、或以言语,取去他人所有之物。“取”即执取。“邪”即不正确,是应受呵责的。“妄语”指不实之事。“语”指为欺骗而说。“离间语”:因令其失去所爱、变得空虚而为离间;或分裂、伤害其他有情,故为离间语。“刺心语”:以此显示,纯粹粗暴之思,以刺伤他心要害的方式而出,即是粗恶语。“贪欲”一词于习性贪染之上已成惯用语,故说“即对他人物品有贪染习性的意思”。“嗔恚”指因嗔恨而败坏。“邪见”:因舍弃本性而腐坏,成为应受善士呵责之状态。如“无布施”等所起之无有见、无因见、无作用见,称为属业道之邪见。凡具邪性、与出世间道相对、一切颠倒之见,皆为邪见。显示巴利原文
Pañcame tāni padāni saṃvaṇṇetuṃ ‘‘pañcame’’tiādi āraddhaṃ. Tattha pāṇo nāma vohārato satto, paramatthato jīvitindriyaṃ, taṃ pāṇaṃ atipātenti aticca antareyeva, atikkamma vā satthādīhi abhibhavitvā pātenti saṇikaṃ patituṃ adatvā sīghaṃ pātentīti attho. Kāyena vācāya vā adinnaṃ parasantakaṃ. Ādiyantīti gaṇhanti. Micchāti na sammā, gārayhavasena. Musāti atathaṃ vatthu. Vadantīti visaṃvādanavasena vadanti. Piyasuññakaraṇato pisuṇā, pisati vā pare satte, hiṃsatīti attho. Mammacchedikāti etena parassa mammacchedavasena ekantapharusasañcetanā pharusavācā nāmāti dasseti. Abhijjhāsaddo lubbhane niruḷhoti āha ‘‘parabhaṇḍe lubbhanasīlāti attho’’ti. Byāpannanti dosavasena vipannaṃ. Pakativijahanena pūtibhūtaṃ. Sādhūhi garahitabbataṃ pattā ‘‘natthi dinna’’ntiādinayappavattā natthikāhetukaakiriyadiṭṭhi kammapathapariyāpannā nāma. Micchattapariyāpannā sabbāpi lokuttaramaggapaṭipakkhā viparītadiṭṭhi.
“他们”指彼诸业道。“从世俗言说”指仅依于被根所系缚的假名施设。“于畜生道等”中,“等”字包含饿鬼。由于加行与事重大等因,罪过重大,此乃由他们缘所生之思力量强盛故。若与前述诸缘相反,亦当知依各自之缘,由思之强弱而罪过有轻重之别。“神力所成”指由业报神通所成,如同以牙啄击等事。显示巴利原文
Tesanti kammapathānaṃ. Vohāratoti indriyabaddhaṃ upādāya paññattimattato. Tiracchānagatādīsūti ādi-saddena petānaṃ saṅgaho. Payogavatthumahantatādīhi mahāsāvajjatā tehi paccayehi uppajjamānāya cetanāya balavabhāvato. Yathāvuttapaccayavipariyāyepi taṃtaṃpaccayehi cetanāya balavabhāvavasena appasāvajjamahāsāvajjatā vā veditabbā. Iddhimayoti kammavipākiddhimayo dāṭhākoṭanādīnaṃ viya.
“于淫欲行为中”指两种淫欲行为:与己妻行淫及与他人妻行淫。即使这些,由于是志趣低劣者所为,故亦名为“欲”。“邪行”即应受呵责的行为。其所以应受呵责,乃因绝对卑劣,故说“绝对受谴责、低劣的行为”,此指非法,即从事非法之意图。“由同族守护”指由同血亲之族人守护。“由法守护”指由共同持法者守护。“有主”即是有守护者。若与某女性交合即受处罚,彼女即为“有罚妇”。为娶为妻而以财买得者,称“财买妇”。因爱欲而共住者,称“爱欲共住妇”。为财富而共住者,称“财富共住妇”。为布匹而共住者,称“布匹共住妇”。触摸水钵后而娶者,称“水钵执取妇”。除去头垫后而娶者,称“除垫执取妇”。抢掠而来者,称“旗掠妇”。临时被捉来者,称“片刻妇”。若以制服对方而行淫,则此邪行有重罪;若双方意愿同等,则不成为重罪。纵使有制服对方而行淫之情形,若被制服一方接受行淫方式,而于先前生起之淫欲意念中,并未主动策励行淫,则被制服者不构成邪行,此为他们之说。当有淫欲之心时,若未起策励之努力……显示巴利原文
Methunasamācāresūti sadāraparadāragamanavasena duvidhesu methunasamācāresu. Tepi hīnādhimuttikehi kattabbato kāmā nāma. Micchācāroti gārayhācāro. Gārayhatā cassa ekantanihīnatāyāti āha ‘‘ekantanindito lāmakācāro’’ti asaddhammādhippāyenāti asaddhammasevanādhippāyena. Gottarakkhitāti sagottehi rakkhitā. Dhammarakkhitāti sahadhammehi rakkhitā. Sassāmikā nāma sārakkhā. Yassā gamane daṇḍo ṭhapito, sā saparidaṇḍā. Bhariyabhāvāya dhanena kītā dhanakkītā. Chandena vasatīti chandavāsinī. Bhogatthaṃ vasatīti bhogavāsinī. Paṭatthaṃ vasatīti paṭavāsinī. Udakapattaṃ āmasitvā gahitā odapattakinī. Cumbaṭaṃ apanetvā gahitā obhaṭacumbaṭā. Karamarānītā dhajāhaṭā. Taṅkhaṇikaṃ gahitā muhuttikā. Abhibhavitvā vītikkamo micchācāro mahāsāvajjo, na tathā dvinnaṃ samānacchandatāya. Abhibhavitvā vītikkamane satipi maggenamaggapaṭipattiadhivāsane purimuppannasevanābhisandhipayogābhāvato micchācāro na hoti abhibhuyyamānassāti vadanti. Sevanācitte sati payogābhāvo appamāṇaṃ yebhuyyena itthiyā sevanāpayogassa abhāvato. Tathā sati puretaraṃ sevanācittassa upaṭṭhānepi tassā micchācāro na siyā, tathā purisassapi sevanāpayogābhāve. Tasmā attano ruciyā pavattitassa vasena tayo, balakkārena pavattitassa vasena tayoti sabbepi aggahitaggahaṇena ‘‘cattāro sambhārā’’ti vuttaṃ.
“因为习行微弱”:意思是,用于说绮语的那个不善思,因其生起的时间短暂,且不会反复习行,故而变得十分薄弱。显示巴利原文
Āsevanamandatāyāti yāya akusalacetanāya samphaṃ palapati, tassā ittarakālatāya pavattiyā anāsevanāti paridubbalā hoti cetanā.
“由前缀而表殊胜义的动词词根”:此处解释“贪求”一词,含有“对他人财物起捉取心”等义。“朝向此”是指由于贪染而朝向那件他人的财物。应知前缀abhi与词根jhe在贪染义上已成固定用法。对何人之物生起贪求,若对象功德小,则罪过小;若功德大,则罪过大。依此可类推知罪过轻重,故说“如同不与取”等。应知仅于心中,已将他人之物转为己有。显示巴利原文
Upasaggavasena atthavisesavācino dhātusaddāti abhijjhāyatīti padassa parabhaṇḍābhimukhītiādiattho vutto. Tanninnatāyāti tasmiṃ parabhaṇḍe lubbhanavasena ninnatāya. Abhipubbo jhe-saddo lubbhane niruḷhoti daṭṭhabbo. Yassa bhaṇḍaṃ abhijjhāyati, tassa appaguṇatāya appasāvajjā, mahāguṇatāya mahāsāvajjātiādinā nayena tattha appasāvajjamahāsāvajjavibhāgo veditabbo. Tenāha ‘‘adinnādānaṃ viyā’’tiādi. Attano pariṇāmanaṃ cittenevāti daṭṭhabbaṃ.
“破坏利益与安乐”:当人生起嗔恨时,对于所嗔恨的对象,一旦因缘具足,便会破坏其利益与安乐。“但愿(他如此)”——如同在贪欲中显示对象完全转为己有,此处用“但愿”显示对他人的毁灭之想是彻底决然的。正是由于嗔恨这种残酷的显现,才成立了业道。显示巴利原文
Hitasukhaṃ byāpādayatīti yo naṃ uppādeti, yassa uppādeti, tassa sati samavāye hitasukhaṃ vināseti. Aho vatāti iminā yathā abhijjhāne vatthuno ekantato attano pariṇāmanaṃ dassitaṃ , evamidhāpi vatthuno ‘‘aho vatā’’ti iminā parassa vināsacintāya ekantato niyamitabhāvaṃ dasseti. Evañhi nesaṃ dāruṇappavattiyā kammapathappavatti.
“由于不如实执取”:指未能如实把握,将无常等自性执取为常等。“邪见”即颠倒而见。如同“绮语”那样,这显示了由于习行不广大,邪见也有小罪与大罪的差别。“于事”指对所执取的事物。“对所执取相状的颠倒”指邪见颠倒了所执取的相状。“以如是性”则指依据自己所执取的相状,便认定“就是这样,不是别的样子”。显示巴利原文
Yathābhuccagahaṇābhāvenāti yathātacchagahaṇassa abhāvena aniccādisabhāvassa niccādito gahaṇena. Micchā passatīti vitathaṃ passati. Samphappalāpo viyāti iminā āsevanassa appamahantatāhi micchādiṭṭhiyā appasāvajjamahāsāvajjatā. Vatthunoti gahitavatthuno. Gahitākāraviparītatāti micchādiṭṭhiyā gahitākārassa viparītatā. Tathābhāvenāti attano gahitākāreneva tassā diṭṭhiyā, gahitassa vā vatthuno upaṭṭhānaṃ ‘‘evametaṃ, na ito aññathā’’ti.
“法性”即自性。“分类”即从心所的分类,意思是:凡是属于该分类的,即以此义。“唯是思法”即唯是思的自性。关于“按顺序七者”,这里难道不是:思在阿毗达摩的业道中未被宣说,因此按顺序七种业道之理不成立吗?不,并非不成立,因为它未被宣说另有原因。并非因为思不是业道而不在业道集中宣说,而是因为思有时是业道,并非总是业道,由于其业道性不确定所以未宣说。然而,当思具有业道性时,将其含摄于业道集中并未被遮止。对此有人反驳:如果因为思并非一切时都有业道性,其业道性不确定,所以在业道集中不宣说;那么贪欲等也有未达到业道性的时候,其业道性也不确定,它们岂不是也不应被宣说于业道集中?这不会有问题,因为贪欲等是以其业道性以及与业道同类的性质而被宣说于彼处的。若如此,思也应当在那里被宣说吗?确实应当。但由于思作为杀生等业道,其业道性是明显的,所以(在阿毗达摩中)便不算作宣说其业道性了。因为对于思,经中有说:“诸比丘,我说思即是业”,又说:“诸比丘,三种身思是不善身业”等,由这些言说,思的业性是明显的。而且,显示巴利原文
Dhammatoti sabhāvato. Koṭṭhāsatoti cittaṅgakoṭṭhāsato, yaṃkoṭṭhāsā honti, tatoti attho. Cetanādhammāvāti cetanāsabhāvā eva. Paṭipāṭiyā sattāti ettha nanu cetanā abhidhamme kammapathesu na vuttāti paṭipāṭiyā sattannaṃ kammapathabhāvo na yuttoti? Na, avacanassa aññahetukattā. Na hi tattha cetanāya akammapathattā kammapatharāsimhi avacanaṃ, kadāci pana kammapatho hoti, na sabbadāti kammapathabhāvassa aniyatattā avacanaṃ. Yadā, panassa kammapathabhāvo hoti, tadā kammapatharāsisaṅgaho na nivārito. Etthāha – yadi cetanāya sabbadā kammapathabhāvābhāvato aniyato kammapathabhāvoti kammapatharāsimhi avacanaṃ, nanu abhijjhādīnampi kammapathabhāvaṃ appattānaṃ atthitāya aniyato kammapathabhāvoti tesampi kammapatharāsimhi avacanaṃ āpajjatīti? Nāpajjati, kammapathatātaṃsabhāgatāhi tesaṃ tattha vuttattā. Yadi evaṃ cetanāpi tattha vattabbā siyā? Saccametaṃ. Sā pana pāṇātipātādikāti pākaṭo tassā kammapathabhāvoti na vuttā siyā. Cetanāya hi ‘‘cetanāhaṃ, bhikkhave, kammaṃ vadāmi (a. ni. 6.63; kathā. 539) tividhā, bhikkhave, kāyasañcetanā akusalaṃ kāyakamma’’ntiādivacanato (kathā. 539) kammabhāvo pākaṭo. Kammaṃyeva ca sugatiduggatīnaṃ tatthuppajjanakasukhadukkhānañca pathabhāvena pavattaṃ kammapathoti vuccatīti pākaṭo, tassā kammapathabhāvo. Abhijjhādīnaṃ pana cetanāsamīhanabhāvena sucaritaduccaritabhāvo, cetanājanitapiṭṭhivaṭṭakabhāvena sugatiduggatitaduppajjanakasukhadukkhānaṃ pathabhāvo cāti, na tathā pākaṭo kammapathabhāvoti, te eva tena sabhāvena dassetuṃ abhidhamme kammapatharāsibhāvena vuttā. Atathājātiyakattā vā cetanā tehi saddhiṃ na vuttāti daṭṭhabbaṃ. Mūlaṃ patvāti mūladesanaṃ patvā, mūlasabhāvesu dhammesu desiyamānesūti attho.
说“不与取”以有情为所缘,这与“五学处唯以有情为小所缘”这句经文相矛盾。因为杀生等恶戒以什么为所缘,与之相应的离戒也就以什么为所缘,毕竟远离正是依所应违犯的对象而成立的。或者,所谓“以有情为所缘”,其实是依于被称为“有情”的诸行所缘而说的,所以没有任何矛盾。正如《消除痴暗》中所说:“这里那些被称为‘以有情为所缘’的学处,是因为它们把被概念化为‘有情’的诸行本身当作所缘。”此后的各处也适用这个道理。另有一派认为,由于将不同类的事物执取为“女人、男人”,所以是以有情为所缘。像“一种所见,两种所闻”等绮语中,是以见、闻、觉、知为缘的。同样,在“贪欲”这里,“同样”一词也衔接了“以见、闻、觉、知为缘”这一点,这并不是仅从以有情诸行为所缘的角度来说的,因为也可以依据见闻等而生起贪求。至于宣说“没有化生有情”的邪见,其意图也是说明它唯以三界法为所缘,所以才说它以诸行为所缘。那么,邪见怎么以广大法为所缘呢?是从共通性来说的。因为当宣说“作善作恶的诸业没有异熟果报”时,实质上连色界与无色界的法也被一并执取了。显示巴利原文
Adinnādānaṃ sattārammaṇanti idaṃ ‘‘pañca sikkhāpadā parittārammaṇā evā’’ti imāya pāḷiyā virujjhati. Yañhi pāṇātipātādidussīlyassa ārammaṇaṃ, tadeva taṃ veramaṇiyā ārammaṇaṃ. Vītikkamitabbavatthuto eva hi viratīti. ‘‘Sattārammaṇa’’nti vā sattasaṅkhātaṃ saṅkhārārammaṇameva upādāya vuttattā na koci virodho. Tathā hi vuttaṃ sammohavinodaniyaṃ (vibha. aṭṭha. 714) ‘‘yāni sikkhāpadāni ettha ‘sattārammaṇānī’ti vuttāni, tāni yasmā ‘sattoti’ti saṅkhaṃ gate saṅkhāreyeva ārammaṇaṃ karontī’’ti. Ito paresupi eseva nayo. Visabhāgavatthuno ‘‘itthipurisā’’ti gahetabbato sattārammaṇotipi eke. ‘‘Eko diṭṭho, dve sutā’’tiādinā samphappalapane diṭṭhasutamutaviññātavasena. Tathā abhijjhāti ettha tathā-saddo ‘‘diṭṭhasutamutaviññātavasenā’’ti idampi upasaṃharati, na sattasaṅkhārārammaṇataṃ eva dassanādivasena abhijjhāyanato. ‘‘Natthi sattā opapātikā’’ti pavattamānāpi micchādiṭṭhi tebhūmakadhammārammaṇā evāti adhippāyena tassā saṅkhārārammaṇatā vuttā. Kathaṃ pana micchādiṭṭhiyā mahaggatappattā dhammā ārammaṇaṃ hontīti? Sādhāraṇato. Natthi sukaṭadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipākoti hi pavattamānāya atthato rūpārūpāvacaradhammāpi gahitāva hontīti.
因为国王们大多时候很快乐,所以他们即便笑着说“把贼杀了”,那笑也是针对其他对象的。因此论中说:“然而他们作决定的思,是唯独与苦受相应的。”那笑本身并非中舍受,而是乐受。在这里,应当依据“诸欲的集起”等教导来理解受的差别。由贪生起的妄语,可以是乐受或中舍受;由嗔生起的妄语,则是苦受。因此,妄语可以是三种受。依此理则,对于其余的不善业,也应当适当地了解受的差别。显示巴利原文
Sukhabahulatāya rājāno hasamānāpi ‘‘coraṃ ghātethā’’ti vadanti, hāso pana tesaṃ aññavisayoti āha ‘‘sanniṭṭhāpakacetanā pana nesaṃ dukkhasampayuttāva hotī’’ti. Majjhattavedano na hoti, sukhavedanova. Tattha ‘‘kāmānaṃ samudayā’’tiādinā vedanābhedo veditabbo. Lobhasamuṭṭhāno musāvādo sukhavedano vā siyā majjhattavedano vā, dosasamuṭṭhāno dukkhavedano vāti musāvādo tivedano siyā. Iminā nayena sesesupi yathārahaṃ vedanānaṃ ‘‘lobho nidānaṃ kammānaṃ samudayāyā’’tiādinā bhedo veditabbo.
“杀生”以嗔与痴为二根,这是针对与它相应俱生的根而说的。因为从根的意义上起到助益作用的,是特定的嗔;但如果从因缘根的角度来把握,杀生也可以通于以贪与痴为根。因为一个愚痴的人,甚至可能为了贪图一小块肉等利益而杀害有情。正因如此,才说“贪是诸业集起的因”等。对于其余的恶行,此理也同样适用。显示巴利原文
Pāṇātipāto dosamohavasena dvimūlakoti sampayuttamūlameva sandhāya vuttaṃ. Tassa hi mūlaṭṭhena upakārabhāvo dosaviseso, nidānamūle pana gayhamāne lobhamohavasenapi vaṭṭati. Sammūḷho āmisakiñjakkhakāmopi hi pāṇaṃ hanati. Tenevāha ‘‘lobho nidānaṃ kammānaṃ samudayāyā’’tiādi (a. ni. 3.34). Sesesupi eseva nayo.
对于未受戒者,当条件具足、面对现前应违犯的对象时,所生起的远离,称为“自然远离”。通过受戒而生起的远离,称为“受持远离”。为彻底斩断烦恼而与道相应的远离,称为“断除远离”。虽然在此处的经文中只提到了远离,但在《学处分别》中也引述了“思”并加以阐明,因此论师兼取这两者,说:“思也算在内,远离也算在内。”显示巴利原文
Asamādinnasīlassa sampattato yathāupaṭṭhitavītikkamitabbavatthuto virati sampattavirati. Samādānena uppannā virati samādānavirati. Kilesānaṃ samucchindanavasena pavattā maggasampayuttā virati samucchedavirati. Kāmañcettha pāḷiyaṃ viratiyova āgatā, sikkhāpadavibhaṅge pana cetanāpi āharitvā dassitāti tadubhayampi gaṇhanto ‘‘cetanāpi vaṭṭanti viratiyopī’’ti āha.
为说明以无恶戒为所缘、以命根等为所缘的善心如何断除恶戒,故说“然而”等语。这些善心依远离杀生等而转起,故即以他们恶行为所缘而将其断除。实则,不能对同一事物依彼本身而断除之,因未从中出离故。显示巴利原文
Adussīlyārammaṇā jīvitindriyādiārammaṇā kathaṃ dussīlyāni pajahantīti dassetuṃ ‘‘yathā panā’’tiādi vuttaṃ. Pāṇātipātādīhi viramaṇavasena pavattanato tadārammaṇabhāveneva tāni pajahanti. Na hi tadeva ārabbha taṃ pajahituṃ sakkā tato anissaṭabhāvato.
“无贪欲……而远离者”,义为正在断除贪欲者。因并无一个别别远离意恶行的心所存在,唯由无贪欲等善心本身,即成就他们之断除。显示巴利原文
Anabhijjhā…pe… viramantassāti abhijjhaṃ pajahantassāti attho. Na hi manoduccaritato virati atthi anabhijjhādīheva tappahānasiddhito.
7. 十支经注释显示巴利原文
7. Dasaṅgasuttavaṇṇanā
113 关于“依邪性与正性故”:这里的“邪性”指邪的状态,“正性”指正的状态。以种种方式生起的不善蕴,就是“邪念”;同样,“邪智”也应当这样来理解。因为智本身并不存在所谓的邪的状态。因此,“邪智者”的意思就是“邪智”,是指不如理生起的心念。“以邪省察故”是指对邪见等作邪的、不如理的省察。所谓“善解脱”,原本是指普通男子及内行人的认知;但那些邪解脱者却把“脱离功德的我在自我之中确立”之类的不善状态,误以为是“善解脱”并执着安住。“正省察”是指对禅那、解脱等法,以正确、不颠倒的方式进行的省察。显示巴利原文
113.Micchattasammattavasenāti ettha micchābhāvo micchattaṃ, tathā sammābhāvo sammattaṃ. Tathā tathā pavattā akusalakkhandhāva micchāsati, evaṃ micchāñāṇampi daṭṭhabbaṃ. Na hi ñāṇassa micchābhāvo nāma atthi. Tasmā micchāñāṇinoti micchāsaññāṇāti attho, ayoniso pavattacittuppādāti adhippāyo. Micchāpaccavekkhaṇenāti micchādiṭṭhiādīnaṃ micchā ayoniso paccavekkhaṇena. Kusalavimuttīti pakatipurisasantarajānanaṃ, guṇaviyuttassa attano sakattani avaṭṭhānanti evamādiṃ akusalapavattiṃ ‘‘kusalavimuttī’’ti gahetvā ṭhitā micchāvimuttikā. Sammāpaccavekkhaṇāti jhānavimokkhādīsu sammā aviparītaṃ pavattā paccavekkhaṇā.
第四品显示巴利原文
4. Catutthavaggo
四界经注释显示巴利原文
1. Catudhātusuttavaṇṇanā
114 “住持界”:指作为俱生诸法之支撑的界。“结缚界”:指如同水对于澡豆粉那样,令俱生诸法相互粘结的界。“成熟界”:指如同太阳对于果实等那样,令俱生诸法成熟的界。“扩展界”:指如同第二者那样,令俱生诸法得以扩展的界。头发等二十种部分,以及以“等”字所含的胆等、遍烧等、上行风等,这些即是界。显示巴利原文
114.Patiṭṭhādhātūti sahajātānaṃ dhammānaṃ patiṭṭhābhūtā dhātu. Ābandhanadhātūti nahāniyacuṇṇassa udakaṃ viya sahajātadhammānaṃ ābandhanabhūtā dhātu. Paripācanadhātūti sūriyo phalādīnaṃ viya sahajātadhammānaṃ paripācanabhūtā dhātu. Vitthambhanadhātūti dutiyo viya sahajātadhammānaṃ vitthambhanabhūtā dhātu. Kesādayo vīsati koṭṭhāsā. Ādi-saddena pittādayo santappanādayo uddhaṅgamā vātādayo gahitā. Etāti dhātuyo.
二、正觉前经注释显示巴利原文
2. Pubbesambodhasuttavaṇṇanā
115 “味”:这是依止地界、以地界为所缘而生起的乐味。“如此转起者”:即这些由身上产生的感受而如此转起。“以有已还无之相”:先前没有,藉由因缘和合而生起,随后归于坏灭,呈现消失无有之相。“非恒常”即无常,因其不坚固;坚固方为恒常。“以逼迫之相”:指不断受生灭逼迫之相,此即苦义。“以自性坏灭之相”:即自身自性归于坏灭之相。自性法仅住于极其微细的刹那后便灭去,因此它们通过“老”与“死”两种方式而变异,故说为“变易法”。“过患”:逼迫即过患,意为最极下劣。“出离”:即出离。“导向出离”:即导向出离,其义为无取著的灭尽。显示巴利原文
115. Ayaṃ pathavīdhātuṃ nissāya taṃ ārabbha pavatto assādo. Evaṃ pavattānanti evaṃ kāye pabhāvassa pavedanavaseneva pavattānaṃ. Hutvā abhāvākārenāti pubbe avijjamānā paccayasāmaggiyā hutvā uppajjitvā puna bhaṅgupagamanato uddhaṃ abhāvākārena. Na niccāti aniccā addhuvattā, dhuvaṃ niccaṃ. Paṭipīḷanākārenāti udayabbayavasena abhiṇhaṃ pīḷanākārena dukkhaṭṭhena. Sabhāvavigamākārenāti attano sabhāvassa vigacchanākārena. Sabhāvadhammā hi appamattaṃ khaṇaṃ patvā nirujjhanti. Tasmā te ‘‘jarāya maraṇena cā’’ti dvedhā vipariṇamanti. Tenāha ‘‘vipariṇāmadhammā’’ti. Ādīnaṃ vāti pavattetīti ādīnavo, paramakāpaññatā. Vinīyatīti vūpasamīyati. Accantappahānavasena nissarati etenāti nissaraṇaṃ.
我们傍晚躺下,度过整夜,清晨起身,身体犹如盛满水的瓮,因为没有丝毫漏失。显示巴利原文
Sāyaṃ nipannā sabbarattiṃ khepetvā pāto uṭṭhahāma, māsapuṇṇaghaṭo viya no sarīraṃ nissandābhāvato.
“仅触及水滴”:即使仅仅沾到极少量的水。显示巴利原文
Phusitamattesupīti udakassa phusitamattesupi.
“度过”:指消磨时间。依前文所说方式而转起的人,对这些地界等,称为“味著”,因为他们出于喜爱而于彼处生起希求。显示巴利原文
Atināmenti kālaṃ. Evaṃ vuttanayena pavattā puggalā etā pathavīdhātuādayo assādenti nāma abhirativasena tattha ākaṅkhuppādanato.
“以最胜智”:此即无上道智。菩提(觉)可指树,谓“于此处觉悟”故;指道,谓“依此而觉悟”故;指一切知智,因自己正确地觉悟一切法故;指涅槃,因是所应觉悟故。此处的“他们”是表示简别格的属格。声闻波罗蜜智是如实见的依处。显示巴利原文
Abhivisiṭṭhena ñāṇenāti aggamaggañāṇena. Rukkho bodhi ‘‘bujjhati etthā’’ti katvā. Maggo bodhi ‘‘bujjhati etenā’’ti katvā. Sabbaññutaññāṇaṃ bodhi sammā sāmañca sabbadhammānaṃ bujjhanato. Nibbānaṃ bodhi bujjhitabbato. Tesanti niddhāraṇe sāmivacanaṃ. Sāvakapāramīñāṇanti sāvakapāramīñāṇaṃ yāthāvato dassanavatthu.
“不动”:即不被对立之法所动摇。从因而言,因圣道故,它无有动摇,故说“它是不动的”等。从所缘而言,因以涅槃为所缘,无有以涅槃为所缘的世间等至。显示巴利原文
Akuppāti paṭipakkhehi akopetabbo. Kāraṇatoti ariyamaggato. Tato hissa akuppatā. Tenāha ‘‘sā hī’’tiādī. Ārammaṇatoti nibbānārammaṇato nibbānārammaṇānaṃ lokiyasamāpattīnaṃ abhāvato.
“依广说”:指依一一界而说,为显示一一界的相状差别。“yaṃ”是表示原因的虚词,意为“以此为相”。“味”:依彼而享受故为味,即渴爱。“此是地界之味”中的“此”字,亦当移至“此是断证”而关联:“此是断证,以应证义即集谛”。其余圣谛亦然。“yā”:即于前述味、过患、出离三处所转之见……乃至定,此即修道谛,应如是由上法了知。显示巴利原文
Vitthāravasenāti ekekadhātuvasenāti vadanti, ekekissā pana dhātuyā lakkhaṇavibhattidassanavasena. Yanti hetuatthe nipāto, yaṃ nimittanti attho. Assādeti etenāti assādo, taṇhā. Ayaṃ pathavīdhātuyā assādoti ettha ayaṃ-saddo ‘‘pahānapaṭivedho’’ti etthāpi ānetvā sambandhitabbo ‘‘ayaṃ pahānapaṭivedho paṭivijjhitabbaṭṭhena samudayasacca’’nti. Esa nayo sesasaccesupi. Yāti yathāvuttesu assādo ādīnavo nissaraṇanti imesu tīsu ṭhānesu pavattā yā diṭṭhi…pe… yo samādhi, ayaṃ bhāvanāpaṭivedho maggasaccanti vuttanayeneva yojetabbaṃ.
《我行经》的注释显示巴利原文
3. Acariṃsuttavaṇṇanā
116 正如在寻求出离的阶段中会寻求过患,在寻求过患的阶段中也会寻求乐味,这是就正修行者而言。因此,“acarinti”意为以智慧行走的方式而行,也指以受用行走的方式而行。显示巴利原文
116. Yathā yāvatā nissaraṇapariyesanaṭṭhāne ādīnavapariyesanā, evaṃ yāvatā ādīnavapariyesanaṭṭhāne assādapariyesanā sammāpaṭipannassāti vuttaṃ ‘‘acarinti ñāṇacārena acariṃ, anubhavanacārenā’’ti.
第四《若非此经》的注释显示巴利原文
4. Nocedaṃsuttavaṇṇanā
117 “已出离”(nissaṭā)等词,由于开头所说的否定——即“nevā”一词中的“不”(na)字——故说“非已出离”(na nissaṭā)等。而“以无界限的”(vimariyādikatena)等词,在此处是表“安住与观察”义的工具格。第二种方式,是指“然而,比丘们,自从……”(yato ca kho, bhikkhave...)等所阐述的方式。由于烦恼轮转的一切界限已完全不存在,心便成为无界限的,故说“在那里”(tattha)等。“于三种中”(tīsu),是指在第二等的三种情况中。显示巴利原文
117.Nissaṭātiādīni padāni, ādito vuttapaṭisedhenāti ‘‘nevā’’ti ettha vuttena nakārena. Tenāha ‘‘na nissaṭā’’tiādi. Vimariyādikatenātiādi ca ettha viharaṇapekkhaṇe karaṇavacanaṃ. Dutiyanayeti ‘‘yato ca kho, bhikkhave’’tiādinā vuttanaye. Kilesavaṭṭamariyādāya sabbaso abhāvato nimmariyādikatena cittena. Tenāha ‘‘tatthā’’tiādi. Tīsūti dutiyādīsu tīsu.
第五《一向苦经》的注释显示巴利原文
5. Ekantadukkhasuttavaṇṇanā
118 “一向是苦的”(ekanteneva dukkhāti):意思是犹如无间大地狱一般,纯然是一向的苦,完全没有快乐掺杂其中。“被苦所跟随”(dukkhena anupatitāti):是指完全被苦所遍及。“以苦进入”(dukkhena okkantāti):如同外部一样,内部也被苦完全侵入、渗透。正如这些界因乐受为缘而有乐性,由苦受为缘而有的苦性也应被了知;然而,行苦的特性则在一切情况下都存在。“于一切处”(sabbatthāti):是指在一切界中,或在一切处所中。即使先开示了乐,随后又讲述了苦,以此缘故,说“讲述了苦相”。显示巴利原文
118.Ekanteneva dukkhāti avīcimahānirayo viya ekantato dukkhā eva sukhena avomissā. Dukkhena anupatitāti dukkheneva sabbaso upagatā. Dukkhena okkantāti bahiddhā viya antopi dukkhena avakkantā anupaviṭṭhā. Sukhavedanāpaccayatāya imāsaṃ dhātūnaṃ sukhatā viya dukkhavedanāpaccayatāpi veditabbā, saṅkhāradukkhatā pana sabbattha caritā eva . Sabbatthāti sabbāsu dhātūsu, sabbaṭṭhānesu vā. Paṭhamaṃ sukhaṃ dassetvāpi pacchā dukkhassa kathitattā ‘‘dukkhalakkhaṇaṃ kathita’’nti vuttaṃ.
第六至第十经:《喜乐经》等注释显示巴利原文
6-10. Abhinandasuttādivaṇṇanā
119-123 第119-123经。在第六和第七经中,讲说了轮转与还灭。而注释书对此三经,则说为“还灭已说”。“即是四谛”的意思是:将四圣谛集合而总称为四谛,即将其统摄为一;之所以如此确定,是因为除四谛外,别无其余究竟义。显示巴利原文
119-123. Chaṭṭhasattamesu vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘vivaṭṭaṃ kathita’’nti vuttaṃ . Tīsu suttesu. Catusaccamevāti cattāri saccāni samāhaṭāni catusaccanti tesaṃ ekajjhaṃ gahaṇaṃ, niyamo pana tabbinimuttassa paramatthassa abhāvato.