2. 现观相应
2. Abhisamayasaṃyuttaṃ
1. 指端经注释
1. Nakhasikhāsuttavaṇṇanā
74「微细」指幼细、微小,因其体量犹如发梢。如同头发在任何时候长度都大约两指,这并非因为剪断才如此;同样,指甲尖端也如发梢般细微,并非由于剪掉而不生长。他处有说「此一千、此百千」。「已现观」即已通达,因此「现观者」即已通达真理者。前一句虽也可依苦蕴已过去的情形而说,但为显示它是依据更早所说的情况而说,才提到「前苦蕴」等。这里说的「前」,是相对于「后」而言。因为所谓前与后,本就是依不同情况而说,所以这里为了引出所指的那个「前」,才问「哪个是前?」等。为了阐明「即使过去也已经尽」中所指的已尽状态究竟为何,才问「什么是已尽的?」等。这里指出须陀洹的苦已尽。为开显此义,先说「因为第一道未修习,所以可能还会生起」,现在为了显示它自身的具体样貌,再次问道「什么?」等。在七个有身当中,凡可能生于恶趣的——以第八个结生为起点,在任何恶趣中可能生起的苦——这一切皆应视为已经尽灭。Assā指这位须陀洹,意即:他有那样的限量,并且在此限量之上,还可……
74.Sukhumāti taruṇā parittā kesaggamattabhāvato. Yathā kesā dīghaso dvaṅgulamattāya sabbasmiṃ kāle etappamāṇāva, na tacchindanaṃ, evaṃ nakhaggāpi kesaggamattāva, na tesaṃ chindanaṃ avaḍḍhanato. Paratoti ‘‘sahassimaṃ satasahassima’’nti vuttaṭṭhāne. Abhisametvāti paṭivijjhitvā, tasmā abhisametāvino paṭividdhasaccassāti attho. Kāmaṃ purimapadaṃ dukkhakkhandhassa atītabhāvaṃ upādāyapi vattuṃ yuttaṃ. Puretaraṃyeva pana vuttabhāvaṃ upādāya vuttanti dassetuṃ ‘‘purimaṃ dukkhakkhandha’’ntiādi vuttaṃ. Purimaṃ nāma pacchimaṃ apekkhitvā. Purimapacchimatā hi taṃ taṃ upādāya vuccatīti idhādhippetaṃ purimaṃ nīharitvā dassetuṃ ‘‘katamaṃ panā’’tiādi vuttaṃ. ‘‘Atītampi parikkhīṇa’’nti idhādhippetaṃ parikkhīṇameva vibhāvetuṃ ‘‘katamaṃ pana parikkhīṇa’’ntiādi vuttaṃ. Sotāpannassa dukkhakkhayo idha coditoti taṃ dassetuṃ ‘‘paṭhamamaggassa abhāvitattā uppajjeyyā’’ti vatvā idāni taṃ sarūpato dassetuṃ puna ‘‘katama’’ntiādi vuttaṃ. Sattasu attabhāvesu yaṃ apāye uppajjeyya aṭṭhamaṃ paṭisandhiṃ ādiṃ katvā yattha katthaci apāyesu cāti yaṃ dukkhaṃ uppajjeyya, taṃ sabbaṃ parikkhīṇanti daṭṭhabbaṃ. Assāti sotāpannassa, yaṃ parimāṇaṃ, tato uddhañca upapātaṃ atthīti adhippāyo. Mahā attho guṇo mahattho, so etassa atthīti mahatthiyo ka-kārassa ya-kāraṃ katvā. Tenāha ‘‘mahato atthassa nipphādako’’ti.
2. 莲池经注释
2. Pokkharaṇīsuttavaṇṇanā
75「以高度」是指向下量取的深度,所以说「因为甚深性的缘故」。
75.Ubbedhenāti avavedhena adhodisatāya. Tenāha ‘‘gambhīratāyā’’ti.
3. 合流之水经等注释
3. Saṃbhejjaudakasuttādivaṇṇanā
76-77Sambhijjaṭṭhāne(于合流处):即那些汇合、聚集之处。「Samenti」意为和合为一,故说「他们齐聚」。为说明巴利经文省略了格位词尾之意,故说「三或」。「Sambhijjati」(合流)是指在此处混为一体,故称「sambhejja」——混合之处。此处之水即是合流之水,所以说「在混合之处的水」。
76-77.Sambhijjaṭṭhāneti sambhijjasamodhānagataṭṭhāne. Samenti sametā honti. Tenāha ‘‘samāgacchantī’’ti. Pāḷiyaṃ vibhattilopena niddesoti tamatthaṃ dassento ‘‘tīṇi vā’’ti āha. Sambhijjati missībhāvaṃ gacchati etthāti sambhejjaṃ, missitaṭṭhānaṃ. Tattha udakaṃ sambhejjaudakaṃ. Tenāha ‘‘sambhinnaṭṭhāne udaka’’nti.
4. 大地经等的注释
4. Pathavīsuttādivaṇṇanā
78-8478-84.「Cakkavāḷabbhantarāyā」:指包含在轮围山范围之内的。
78-84.Cakkavāḷabbhantarāyāti cakkavāḷapabbatassa antogadhāya.
「Chaṭṭhādīsu vuttanayenevāti」:由于没有差别,应当理解为此处即如第六经等——也就是第一经等——之中已说的方法。
Chaṭṭhādīsu vuttanayenevāti idha chaṭṭhasuttādīsu paṭhamasuttādīsu vuttanayenevāti attho veditabbo visesābhāvato.
「Pariyosāne」:指此现观相应品的结尾部分。「Aññatitthiyasamaṇabrāhmaṇaparibbājakānaṃ」:指外道中的沙门、婆罗门、游方者。「Guṇādhigamo」(功德的证得):指伴随着禅那与神通的功德证得。这些功德,比起谛的现证,连百分之一……都还比不上,这是因为谛的现证具有大威力的缘故。因此,亲证一切法的世尊才这样说:「比丘们,具足见的补特伽罗,就有这样伟大的证得,就有这样伟大的神通。」
Pariyosāneti imassa abhisamayasaṃyuttassa osānaṭṭhāne. Aññatitthiyasamaṇabrāhmaṇaparibbājakānanti aññatitthiyānaṃ. Guṇādhigamoti jhānābhiññāsahito guṇādhigamo. Satabhāgampi…pe… na upagacchati saccapaṭivedhassa mahānubhāvattā. Tenāha bhagavā paccakkhasabbadhammo ‘‘evaṃ mahādhigamo, bhikkhave, diṭṭhisampanno puggalo evaṃ mahābhiñño’’ti.
《现观相应》的注释——阐明隐晦义理的部分,至此完成。
Abhisamayasaṃyuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā.