《四界经》的注释
1. Catudhātusuttavaṇṇanā
114114. 第四品第一项中,“地界”就是支撑的界。“水界”就是粘结的界。“火界”就是成熟的界。“风界”就是支持的界。这里是简略说明,如果要详细说明,就应该按二十部分等方式来讲。第一。
114. Catutthavaggassa paṭhame pathavīdhātūti patiṭṭhādhātu. Āpodhātūti ābandhanadhātu. Tejodhātūti paripācanadhātu. Vāyodhātūti vitthambhanadhātu. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato pana vīsatikoṭṭhāsādivasena etā kathetabbā. Paṭhamaṃ.
2. 《正觉前经》的注释
2. Pubbesambodhasuttavaṇṇanā
115在第二经中,“这是地界的味”,意思是依靠地界而产生的味。这种味应当这样理解:有人挺直身体、鼓出肚子,说“来,试着把手指伸进我这里”;或者伸出手,说“来,试着把这个弯下去”。就是依照这类心态的生起来理解。在“无常”等词中,以“有之后又不存在”的方式说是无常,以“被逼迫压迫”的方式说是苦,以“自性坏灭”的方式说是变易法。“这是地界的过患”:地界以这种方式成为无常、苦、变易法,这种方式就是地界的过患。关于“欲贪的调伏、欲贪的舍断”:依靠涅槃,对地界的欲贪被调伏、被舍断,因此涅槃是它的出离。
115. Dutiye ayaṃ pathavīdhātuyā assādoti ayaṃ pathavīdhātunissayo assādo. Svāyaṃ kāyaṃ abbhunnāmetvā udaraṃ pasāretvā, ‘‘idha me aṅgulaṃ pavesituṃ vāyamathā’’ti vā hatthaṃ pasāretvā, ‘‘imaṃ nāmetuṃ vāyamathā’’ti vā vadati, evaṃ pavattānaṃ vasena veditabbo. Aniccātiādīsu hutvā abhāvākārena aniccā, paṭipīḷanākārena dukkhā, sabhāvavigamākārena vipariṇāmadhammā. Ayaṃ pathavīdhātuyā ādīnavoti yena ākārena sā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā, ayamākāro pathavīdhātuyā ādīnavoti attho. Chandarāgavinayo chandarāgappahānanti nibbānaṃ āgamma pathavīdhātuyā chandarāgo vinīyati ceva pahīyati ca, tasmā nibbānamassā nissaraṇaṃ.
这是水界的味,指的是依靠水界而产生的味。这个味应当这样来理解:有人看见别人被水界所逼迫,心里就想:这个人从躺下之时起,就一会儿往厕所跑、一会儿又回来,稍微干点活就汗流浃背,衣服湿得能拧出水来,就算只是随喜说几句话,也得拿起扇子来扇。而我们呢,晚上躺下,早上才起来,身体就像装满豆子的陶罐一样,干重活时连一点汗都不出,说法时身上也丝毫没有发热的迹象,如同雷声响起时一样。应当通过这样生起的心态来了知。
Ayaṃ āpodhātuyā assādoti ayaṃ āpodhātunissayo assādo. Svāyaṃ aññaṃ āpodhātuyā upaddutaṃ disvā, ‘‘kiṃ ayaṃ nipannakālato paṭṭhāya passāvaṭṭhānābhimukho nikkhamati ceva pavisati ca, appamattakampissa kammaṃ karontassa sedatintaṃ vatthaṃ pīḷetabbatākāraṃ pāpuṇāti, anumodanamattampi kathentassa tālavaṇṭaṃ gaṇhitabbaṃ hoti, mayaṃ pana sāyaṃ nipannā pātova uṭṭhahāma, māsapuṇṇaghaṭo viya no sarīraṃ, mahākammaṃ karontānaṃ sedamattampi no na uppajjati, asanisaddena viya dhammaṃ kathentānaṃ sarīre usumākāramattampi no natthī’’ti evaṃ pavattānaṃ vasena veditabbo.
这是火界的滋味,也就是依靠火界而产生的滋味。这种滋味,可以通过见到那些怕冷的人之后生起这样的想法来体会:这些人只吃一点点粥、饭或点心,就肚子发硬地坐着,整夜到处找火盆;只要雨滴稍微落到身上,就盖上火盆、裹着东西躺下。而我们呢,就算吃很硬的肉或者糕饼,吃满满一肚子饭,当下全都像泡沫一样消融了;就算连着下七天大雨,身上也一点都感觉不到冷。
Ayaṃtejodhātuyā assādoti ayaṃ tejodhātunissayo assādo. Svāyaṃ sītagahaṇike disvā, ‘‘kiṃ ime kiñcideva yāgubhattakhajjamattaṃ ajjhoharitvā thaddhakucchino nisīditvā sabbarattiṃ aṅgārakaṭāhaṃ pariyesanti, phusitamattesupi sarīre patitesu aṅgārakaṭāhaṃ ottharitvā pārupitvāva nipajjanti? Mayaṃ pana atithaddhampi maṃsaṃ vā pūvaṃ vā khādāma, kucchipūraṃ bhattaṃ bhuñjāma, tāvadeva no sabbaṃ pheṇapiṇḍo viya vilīyati, sattāhavaddalikāya vattamānāya sarīre sītānudahanamattampi no natthī’’ti evaṃ pavattānaṃ vasena veditabbo.
这就是风界的滋味:也就是依靠风界而产生的滋味。这种滋味,可以从这样一些人的身上看出来——他们见到别人怕风的样子,心里就这样想:“这些人稍微做点事,或者只是说几句随喜的话,身体就被风刺痛;走了大约一俱卢舍的路,手脚就发软,背也痛;又总是被腹风、头风、耳风等种种风病折磨,只能靠油脂、糖蜜这些治风的药来打发日子。可我们即使干重活,即使整夜三时说法,即使一天走十由旬,手脚也不会发软,背也不会痛。”也就是依据他们这种心态来了知。像这样,这些界才叫作有滋味。
Ayaṃvāyodhātuyā assādoti ayaṃ vāyodhātunissayo assādo. Svāyaṃ aññe vātabhīruke disvā, ‘‘imesaṃ appamattakampi kammaṃ karontānaṃ anumodanamattampi kathentānaṃ sarīraṃ vāto vijjhati, gāvutamattampi addhānaṃ gatānaṃ hatthapādā sīdanti, piṭṭhi rujjati, kucchivātasīsavātakaṇṇavātādīhi niccupaddutā telaphāṇitādīni vātabhesajjāneva karontā atināmenti, amhākaṃ pana mahākammaṃ karontānampi tiyāmarattiṃ dhammaṃ kathentānampi ekadivaseneva dasa yojanāni gacchantānampi hatthapādasaṃsīdanamattaṃ vā piṭṭhirujjanamattaṃ vā na hotī’’ti, evaṃ pavattānaṃ vasena veditabbo. Evaṃ pavattā hi etā dhātuyo assādenti nāma.
我以殊胜的智慧了知。无上正等正觉:就是没有更高的、最上的、正确而且自己证得的菩提;或者说,是值得称赞的、美好的菩提。菩提这个词,可以指树,也可以指道,也可以指一切知智,也可以指涅槃。比如在“在菩提树下最初正觉”这样的文句里,树就叫作菩提;在“在菩提和伽耶之间”这样的文句里,树就叫作菩提;在“菩提是指四道中的智”这样的文句里,道就叫作菩提;在“证得殊胜广大智慧的菩提”这样的文句里,一切知智就叫作菩提;在“证得不死无为的菩提”这样的文句里,涅槃就叫作菩提。但在这里,指的是世尊的阿拉汉道。
Abbhaññāsinti abhivisiṭṭhena ñāṇena aññāsiṃ. Anuttaraṃ sammāsambodhinti uttaravirahitaṃ sabbaseṭṭhaṃ sammā sāmañca bodhiṃ, atha vā pasatthaṃ sundarañca bodhiṃ. Bodhīti rukkhopi maggopi sabbaññutaññāṇampi nibbānampi. ‘‘Bodhirukkhamūle paṭhamābhisambuddho’’ti (mahāva. 1; udā. 1) ca ‘‘antarā ca bodhiṃ antarā ca gaya’’nti (mahāva. 11; ma.ni. 1.285) ca āgataṭṭhānesu hi rukkho bodhīti vuccati. ‘‘Bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇa’’nti (cūḷani. khaggavisāṇasuttaniddesa 121) āgataṭṭhāne maggo. ‘‘Pappoti bodhiṃ varabhūrimedhaso’’ti (dī. ni. 3.217) āgataṭṭhāne sabbaññutaññāṇaṃ. ‘‘Patvāna bodhiṃ amataṃ asaṅkhata’’nti āgataṭṭhāne nibbānaṃ. Idha pana bhagavato arahattamaggo adhippeto.
弟子们的阿拉汉道是无上菩提吗?不是。为什么?因为它不能带来一切功德。他们的阿拉汉道,对有的人只给阿拉汉果,对有的人给三明,对有的人给六神通,对有的人给四无碍解,对有的人给声闻巴拉密智。独觉佛的菩提也只给独觉菩提智。而诸佛的菩提则能带来一切功德的圆满,就像灌顶礼能让国王获得对整个世间的自在一样。所以,其他任何人的菩提都不是无上菩提。
Sāvakānaṃ arahattamaggo anuttarā bodhi hoti, na hotīti? Na hoti. Kasmā? Asabbaguṇadāyakattā. Tesañhi kassaci arahattamaggo arahattaphalameva deti, kassaci tisso vijjā, kassaci cha abhiññā, kassaci catasso paṭisambhidā, kassaci sāvakapāramīñāṇaṃ. Paccekabuddhānampi paccekabodhiñāṇameva deti. Buddhānaṃ pana sabbaguṇasampattiṃ deti abhiseko viya rañño sabbalokissariyabhāvaṃ. Tasmā aññassa kassacipi anuttarā bodhi na hoti.
我承认:“我已彻底觉悟——已经达到,已经通达,并安住其中。”我就是这样承认的。“而我的智与见生起”,是说能够观见我所得功德的省察智在我心中生起。“我的解脱不动摇”,是说“我这阿拉汉果的解脱是不动摇的”,这样的智生起。在这里,应当从两方面理解“不动摇”:从原因上和从所缘上。这解脱因为通过四种道彻底断除了烦恼,再也不会退转,所以从原因上不动摇;又因为以不动摇的涅槃为所缘而生起,所以从所缘上也不动摇。“最后”就是最终。“现在不再有后有”,意思是如今不会再有任何其他的生存状态了。
Abhisambuddhoti paccaññāsinti ‘‘abhisambuddho ahaṃ patto paṭivijjhitvā ṭhito’’ti evaṃ paṭijāniṃ. Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādīti adhigataguṇadassanasamatthaṃ paccavekkhaṇañāṇañca me udapādi. Akuppā me vimuttīti ‘‘ayaṃ mayhaṃ arahattaphalavimutti akuppā’’ti evaṃ ñāṇaṃ udapādi. Tattha dvīhākārehi akuppatā veditabbā kāraṇato ca ārammaṇato ca. Sā hi catūhi maggehi samucchinnakilesānaṃ puna anivattanatāya kāraṇatopi akuppā, akuppadhammaṃ nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavattatāya ārammaṇatopi akuppā. Antimāti pacchimā. Natthi dāni punabbhavoti idāni puna añño bhavo nāma natthīti.
在这部经里,讲了四圣谛。怎么讲的呢?就四界来说:四界的滋味,是集谛;四界的过患,是苦谛;从四界出离,是灭谛;能了知灭的道,是道谛。也可以按详细展开的方式来讲。这里,依靠地界而生起的快乐和喜悦,就是地界的滋味,这是应断的证悟——集谛。地界是无常、苦、会变坏的,这就是地界的过患,这是应遍知的证悟——苦谛。对地界欲贪的调伏、欲贪的断除,这就是地界的出离,这是应作证的证悟——灭谛。在这三处上的见、思惟、语、业、命、精进、念、定,这就是应修习的证悟——道谛。第二。
Imasmiṃ sutte cattāri saccāni kathitāni. Kathaṃ? Catūsu hi dhātūsu assādo samudayasaccaṃ, ādīnavo dukkhasaccaṃ, nissaraṇaṃ nirodhasaccaṃ, nirodhappajānano maggo maggasaccaṃ. Vitthāravasenapi kathetuṃ vaṭṭatiyeva. Ettha hi yaṃ pathavīdhātuṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ pathavīdhātuyā assādoti pahānapaṭivedho samudayasaccaṃ. Yā pathavīdhātu aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā, ayaṃ pathavīdhātuyā, ādīnavoti pariññāpaṭivedho dukkhasaccaṃ. Yo pathavīdhātuyā chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ, idaṃ pathavīdhātuyā nissaraṇanti sacchikiriyāpaṭivedho nirodhasaccaṃ. Yā imesu tīsu ṭhānesu diṭṭhi saṅkappo vācā kammanto ājīvo vāyāmo sati samādhi, ayaṃ bhāvanāpaṭivedho maggasaccanti. Dutiyaṃ.
3. 《行经》的注释
3. Acariṃsuttavaṇṇanā
116在第三经的注释中,“acari”的意思是:以智之行而行,也就是以体验之行而经历,这就是它的含义。“yāvatā”就是“yattako”(多少)的意思。第三。
116. Tatiye acarinti ñāṇacārena acariṃ, anubhavanacārenāti attho. Yāvatāti yattako. Tatiyaṃ.
4. 《若无经》的注释
4. Nocedaṃsuttavaṇṇanā
117在第四经中,“出离”等词应当结合开头所说的否定来理解,即“未出离、未分离、未解脱、未以无界限的心而住”。在第二种解释方式中,“以无界限的”就是指没有界限的。其中,界限有两种:烦恼的界限和轮回的界限。如果一个人的烦恼断了一半、还有一半没断,或者轮回断了一半、还有一半没断,那么他的心相对于已断的烦恼或轮回来说,是无界限的;相对于未断的烦恼或轮回来说,就不是无界限的。但在这里,因为两者都已断尽,所以说“以无界限的心”,意思是不设界限而安住,以超越了界限的心。如此,在这三部经中都只讲了四圣谛。第四。
117. Catutthe nissaṭātiādīni ādito vuttapaṭisedhena yojetvā ‘‘na nissaṭā, na visaṃyuttā, na vippamuttā, na vimariyādikatena cetasā vihariṃsū’’ti evaṃ veditabbāni. Dutiyanaye vimariyādikatenāti nimmariyādikatena. Tattha duvidhā mariyādā kilesamariyādā vaṭṭamariyādāti. Tattha ca yassa upaḍḍhā kilesā pahīnā, upaḍḍhā appahīnā, vaṭṭaṃ vā pana upaḍḍhaṃ pahīnaṃ, upaḍḍhaṃ appahīnaṃ, tassa cittaṃ pahīnakilese vā vaṭṭaṃ vā sandhāya vimariyādikataṃ, appahīnakilese vā vaṭṭaṃ vā sandhāya na vimariyādikataṃ. Idha pana ubhayassāpi pahīnattā ‘‘vimariyādikatena cetasā’’ti vuttaṃ, mariyādaṃ akatvā ṭhitena atikkantamariyādena cetasāti attho. Iti tīsupi imesu suttesu catusaccameva kathitaṃ. Catutthaṃ.
5. 《一向苦经》的注释
5. Ekantadukkhasuttavaṇṇanā
118118. 在第五经中,“一向苦”:对于已经超越并安住的人来说,就像被那烈火炙烤一样,完全就是苦。“为苦所随”:被苦所跟随。“为苦所入”:被苦侵入、陷入。“乐”:是乐受的缘。如此,在一切处都应了知此义。在这部经中,讲说了苦的特征。第五。
118. Pañcame ekantadukkhāti atikkamitvā ṭhitassa tattakāro viya ekanteneva dukkhā. Dukkhānupatitāti dukkhena anupatitā. Dukkhāvakkantāti dukkhena okkantā otiṇṇā. Sukhāti sukhavedanāya paccayabhūtā. Evaṃ sabbattha attho veditabbo. Imasmiṃ sutte dukkhalakkhaṇaṃ kathitaṃ. Pañcamaṃ.
6-10. 《欢喜经》等经的注释
6-10. Abhinandasuttādivaṇṇanā
119-123在第六和第七部经里说的是出离,最后三部经里只说了四圣谛。以上就是第六部等经的说明。
119-123. Chaṭṭhasattamesu vivaṭṭaṃ, avasāne tīsu catusaccamevāti. Chaṭṭhādīni.