《七界经》的注释巴利
1. Sattadhātusuttavaṇṇanā
95 95. 第二品的第一经。“光界”,就是光明界。这也是以光明遍作准备修行之后生起的禅那——连同它的所缘一起——的名称。“净界”,是依净遍生起的禅那而说,也就是带有该所缘的禅那本身。“空无边处界”,就是空无边处。“想受灭界”,就是想受灭。世尊就这样给予那位善于把握前后关联、已在那里坐下、想提问的比丘提问的机会,以此结束了这段教导。巴利
95. Dutiyavaggassa paṭhame ābhādhātūti ālokadhātu. Ālokassapi ālokakasiṇe parikammaṃ katvā uppannajjhānassāpīti sahārammaṇassa jhānassa etaṃ nāmaṃ. Subhadhātūti subhakasiṇe uppannajjhānavasena sahārammaṇajjhānameva . Ākāsānañcāyatanameva ākāsānañcāyatanadhātu. Saññāvedayitanirodhova saññāvedayitanirodhadhātu. Iti bhagavā anusandhikusalassa bhikkhuno tattha nisīditvā pañhaṃ pucchitukāmassa okāsaṃ dento desanaṃ niṭṭhāpesi.
“缘于黑暗”这句话,是因为黑暗被光明限定,光明也被黑暗限定。正是因为有黑暗,光明才显现出来。所以说“缘于黑暗而显现”。“缘于不净”这里也是同样的道理。不净被净限定,净也被不净限定;有不净时,净才显现,所以这样说。“缘于色”,是指缘于色界等至。因为有色界等至,才叫空无边处等至,或者说才有对色的超越,所以这样说。识无边处界等也是如此。“缘于灭”,是指缘于四蕴经过简择后不再生起。正是因为缘于诸蕴的灭,才叫灭等至并显现出来,而不是缘于诸蕴的生起,所以这样说。这里应当知道:四蕴的灭就是灭等至。巴利
Andhakāraṃpaṭiccāti andhakāro hi ālokena paricchinno, ālokopi andhakārena. Andhakārena hi so pākaṭo hoti. Tasmā ‘‘andhakāraṃ paṭicca paññāyatī’’ti āha. Asubhaṃ paṭiccāti etthāpi eseva nayo. Asubhañhi subhena, subhañca asubhena paricchinnaṃ, asubhe sati subhaṃ paññāyati, tasmā evamāha. Rūpaṃ paṭiccāti rūpāvacarasamāpattiṃ paṭicca. Rūpāvacarasamāpattiyā hi sati ākāsānañcāyatanasamāpatti nāma hoti rūpasamatikkamo vā, tasmā evamāha. Viññāṇañcāyatanadhātuādīsupi eseva nayo. Nirodhaṃ paṭiccāti catunnaṃ khandhānaṃ paṭisaṅkhāappavattiṃ paṭicca. Khandhanirodhañhi paṭicca nirodhasamāpatti nāma paññāyati, na khandhapavattiṃ, tasmā evamāha. Ettha ca catunnaṃ khandhānaṃ nirodhova nirodhasamāpattīti veditabbo.
怎样证得等至?这里问的是:等至要以什么样的等至名义才能被证得?应当以“有想等至”的名义证得——因为想还存在,所以称为有想等至,这样来证得。应当以“行余等至”的名义证得——因为微细的行还有剩余,所以称为行余等至,这样来证得。应当以“灭等至”的名义证得——灭本身就是灭等至,称为灭等至,这样来证得。第一。巴利
Kathaṃ samāpatti pattabbāti kathaṃ samāpattiyo kīdisā samāpattiyo nāma hutvā pattabbāti? Saññāsamāpatti pattabbāti saññāya atthibhāvena saññāsamāpattiyo saññāsamāpattiyo nāma hutvā pattabbā. Saṅkhārāvasesasamāpatti pattabbāti sukhumasaṅkhārānaṃ avasiṭṭhatāya saṅkhārāvasesasamāpatti nāma hutvā pattabbā. Nirodhasamāpatti pattabbāti nirodhova nirodhasamāpatti nirodhasamāpatti nāma hutvā pattabbāti attho. Paṭhamaṃ.
2. 有因经的注释巴利
2. Sanidānasuttavaṇṇanā
96 96. 在第二经中,“有因”这个词是中性抽象名词,意思是:以有因、有缘的方式生起。诸比丘,缘于欲界——在这里,欲寻就是欲界,欲界所摄的诸法也是欲界,尤其一切不善法也都是欲界。正如所说的:巴利
96. Dutiye sanidānanti bhāvanapuṃsakametaṃ, sanidāno sapaccayo hutvā uppajjatīti attho. Kāmadhātuṃ, bhikkhave, paṭiccāti ettha kāmavitakkopi kāmadhātu kāmāvacaradhammāpi, visesato sabbākusalampi. Yathāha –
在这里,什么是欲界?与欲相应的思惟、寻、伺、安止、遍满、心的投向、邪思惟——这称为欲界。向下以无间地狱为边界,向上把他化自在天包含在内,在这中间范围内,存在于此处、属于此处的蕴、界、处——色、受、想、行、识,这称为欲界。所有不善法也都是欲界。巴利
‘‘Tattha katamā kāmadhātu? Kāmapaṭisaṃyutto takko vitakko saṅkappo appanā byappanā cetaso abhiniropanā micchāsaṅkappo, ayaṃ vuccati kāmadhātu. Heṭṭhato avīcinirayaṃ pariyantaṃ karitvā uparito paranimmitavasavattī deve antokaritvā yaṃ etasmiṃ antare etthāvacarā ettha pariyāpannā khandhadhātuāyatanā rūpā vedanā saññā saṅkhārā viññāṇaṃ, ayaṃ vuccati kāmadhātu. Sabbepi akusalā dhammā kāmadhātū’’ti (vibha. 182).
在这里,有“总摄说”和“不杂说”两种说法。怎么讲呢?因为用“欲界”这个词,就已经把瞋界和害界都包含进来了,这就是总摄说。但另外,由于那两种界被单独提出来,剩下的诸法才叫欲界,这就是不杂说。这里应当采用后一种:以这个欲界为所缘,或者与它相应,于是生起欲想。以欲想为缘——或者以相应缘,或者以亲依止缘——于是生起欲思惟。按照这个方法,其余每一句的意思也应当这样理解。“以三处”,就是三种原因。“行邪道”,就是走上不真实的、不能导向解脱的道路。巴利
Ettha sabbasaṅgāhikā asambhinnāti dve kathā honti. Kathaṃ? Kāmadhātuggahaṇena hi byāpādadhātuvihiṃsādhātuyo gahitā hontīti ayaṃ sabbasaṅgāhikā. Tāsaṃ pana dvinnaṃ dhātūnaṃ visuṃ āgatattā sesadhammā kāmadhātūti ayaṃ asambhinnakathā. Ayamidha gahetabbā imaṃ kāmadhātuṃ ārammaṇavasena vā sampayogavasena vā paṭicca kāmasaññā nāma uppajjati. Kāmasaññaṃpaṭiccāti kāmasaññaṃ pana sampayogavasena vā upanissayavasena vā paṭicca kāmasaṅkappo nāma uppajjati. Iminā nayena sabbapadesu attho veditabbo. Tīhi ṭhānehīti tīhi kāraṇehi. Micchā paṭipajjatīti ayāthāvapaṭipadaṃ aniyyānikapaṭipadaṃ paṭipajjati.
比丘们,关于“瞋界”这一说法:在这里,瞋恨的寻思也属于瞋界,瞋恨本身也是瞋界。正如经中所说——巴利
Byāpādadhātuṃ, bhikkhaveti ettha byāpādavitakkopi byāpādadhātu byāpādopi. Yathāha –
在这里,什么是瞋界?与瞋恨相连的思惟、寻……(中略)……这称为瞋界。在十种愤恨事中,心的愤恨、违逆、忿怒、盛怒……(中略)……心的不悦,这称为瞋界。巴利
‘‘Tattha katamā byāpādadhātu? Byāpādapaṭisaṃyutto takko vitakko…pe… ayaṃ vuccati byāpādadhātu. Dasasu āghātavatthūsu cittassa āghāto paṭivirodho kopo pakopo…pe… anattamanatā cittassa, ayaṃ vuccati byāpādadhātū’’ti (vibha. 182).
以这个嗔界为缘,也就是以俱生缘等方式为缘,就生起所谓的“嗔想”。其余内容应当依照前面的方式来了知。巴利
Imaṃ byāpādadhātuṃ sahajātapaccayādivasena paṭicca byāpādasaññā nāma uppajjati. Sesaṃ purimanayeneva veditabbaṃ.
害界,比丘们,这句话里,害的寻思也是害界,害本身也是害界。就像所说的:巴利
Vihiṃsādhātuṃ, bhikkhaveti ettha vihiṃsāvitakkopi vihiṃsādhātu vihiṃsāpi. Yathāha –
在这里,什么是害界?与害相应的思惟、寻……中略……这称为害界。在这个世间,有人用手、土块、棍棒、刀、绳索,或者用其他各种方式伤害众生。凡是这类恼害、侵害、伤害、损害、激怒、破坏他人的行为,就称为害界。巴利
‘‘Tattha katamā vihiṃsādhātu? Vihiṃsāpaṭisaṃyutto takko vitakko…pe… ayaṃ vuccati vihiṃsādhātu. Idhekacco pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā rajjuyā vā aññataraññatarena vā satte viheṭheti. Yā evarūpā heṭhanā viheṭhanā hiṃsanā vihiṃsanā rosanā parūpaghāto, ayaṃ vuccati vihiṃsādhātū’’ti (vibha. 182).
以这个害界为缘,通过俱生缘等方式,就会生起所谓的“害想”。这里剩下的内容,也应该按照前面同样的方法来理解。巴利
Imaṃ vihiṃsādhātuṃ sahajātapaccayādivasena paṭicca vihiṃsāsaññā nāma uppajjati. Sesamidhāpi purimanayeneva veditabbaṃ.
“草丛处”就是杂草丛生的荒野。“灾患与消亡”就是衰败和毁灭。这里应当这样理解:所缘要看作干草堆,不善想要看作火把,这些众生要看作依附草木而活的小生命。就像有人把火把丢在干草堆里,如果不赶紧努力把它熄灭,那些小生命就会遭遇灾患与消亡。同样,有些沙门或婆罗门,对已经生起的不善想,不通过镇伏断、彼分断、正断这三种方式来断除,他们就会活在苦中。巴利
Tiṇadāyeti tiṇagahane araññe. Anayabyasananti avuḍḍhiṃ vināsaṃ. Evameva khoti ettha sukkhatiṇadāyo viya ārammaṇaṃ daṭṭhabbaṃ, tiṇukkā viya akusalasaññā, tiṇakaṭṭhanissitā pāṇā viya ime sattā. Yathā sukkhatiṇadāye ṭhapitaṃ tiṇukkaṃ khippaṃ vāyamitvā anibbāpentassa te pāṇā anayabyasanaṃ pāpuṇanti. Evameva ye samaṇā vā brāhmaṇā vā uppannaṃ akusalasaññaṃ vikkhambhanatadaṅgasamucchedappahānehi nappajahanti, te dukkhaṃ viharanti.
追随不平而行,指的是跟着贪等不平状态走的不善想。不迅速断除,就是以镇伏等方式不快速断除。不驱除,就是不去掉它。不令灭尽,就是连一点点破坏残余也不留下,不使它彻底消失。不令至无有,就是不使它进入无有的状态。在这些词句里,都要带上这个“不”字来理解。所应期望的,就是所应期待、所应希求的。巴利
Visamagatanti rāgavisamādīni anugataṃ akusalasaññaṃ. Na khippameva pajahatīti vikkhambhanādivasena sīghaṃ nappajahati. Na vinodetīti na nīharati. Na byantīkarotīti bhaṅgamattampi anavasesento na vigatantaṃ karoti. Na anabhāvaṃ gametīti na anuabhāvaṃ gameti. Evaṃ sabbapadesu na – kāro āharitabbo. Pāṭikaṅkhāti pāṭikaṅkhitabbā icchitabbā.
比丘们,在此,出离的寻也是出离界,一切善法也都是出离界。正如经中所说:巴利
Nekkhammadhātuṃ, bhikkhaveti ettha nekkhammavitakkopi nekkhammadhātu sabbepi kusalā dhammā. Yathāha –
在这里,什么是出离界?与出离相关联的思惟、寻……乃至正思惟,这就称为出离界。巴利
‘‘Tattha katamā nekkhammadhātu? Nekkhammapaṭisaṃyutto takko vitakko…pe… sammāsaṅkappo, ayaṃ vuccati nekkhammadhātū’’ti (vibha. 182).
这里同样有两种说法。因为把出离界纳入之后,其余两界也由于属于善法而被纳入,这是总摄一切的说法。但那些界也应该分别说明,所以把它们排除在外,其余一切善法都属于出离界,这是不混杂的说法。依这个出离界,以俱生等缘为条件,就生起称为出离想的心念。以想等为条件,寻等也随相应情况而生起。巴利
Idhāpi duvidhā kathā. Nekkhammadhātuggahaṇena hi itarāpi dve dhātuyo gahaṇaṃ gacchanti kusaladhammapariyāpannattā, ayaṃ sabbasaṅgāhikā. Tā pana dhātuyo visuṃ dīpetabbāti tā ṭhapetvā sesā sabbakusalā nekkhammadhātūti ayaṃ asambhinnā. Imaṃ nekkhammadhātuṃ sahajātādipaccayavasena paṭicca nekkhammasaññā nāma uppajjati. Saññādīni paṭicca vitakkādayo yathānurūpaṃ.
“无嗔界,比丘们”这里,无嗔寻也是无嗔界,无嗔本身也是无嗔界。正如经文所说——巴利
Abyāpādadhātuṃ, bhikkhaveti ettha abyāpādavitakkopi abyāpādadhātu abyāpādopi. Yathāha –
在这里,什么是无嗔界?与无嗔相应的思惟……这称为无嗔界。对众生怀有的慈爱、慈爱的行相、慈爱的状态、慈心解脱,这称为无嗔界。巴利
‘‘Tattha katamā abyāpādadhātu ? Abyāpādapaṭisaṃyutto takko…pe… ayaṃ vuccati abyāpādadhātu. Yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti, ayaṃ vuccati abyāpādadhātū’’ti (vibha. 182).
以这个无嗔界为缘,按照前面所说的方式,名为无嗔想的心念就生起了。巴利
Imaṃ abyāpādadhātuṃ paṭicca vuttanayeneva abyāpādasaññā nāma uppajjati.
“无害界,比丘们”这里,“无害界”既指无害的寻,也指悲。正如经文所说——巴利
Avihiṃsādhātuṃ, bhikkhaveti etthāpi avihiṃsāvitakkopi avihiṃsādhātu karuṇāpi. Yathāha –
在这里,什么是无害界?与无害相应的寻……这称为无害界。对众生的悲、悲悯、悲悯的状态、悲心解脱,这称为无害界。巴利
‘‘Tattha katamā avihiṃsādhātu? Avihiṃsāpaṭisaṃyutto takko…pe… ayaṃ vuccati avihiṃsādhātu. Yā sattesu karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti, ayaṃ vuccati avihiṃsādhātū’’ti (vibha. 182).
依止这无害界,就按前面所说的方式,生起了所谓的无害想。其余部分,在一切处都应依照已说的方式来了知。第二。巴利
Imaṃ avihiṃsādhātuṃ paṭicca vuttanayeneva avihiṃsāsaññā nāma uppajjati. Sesaṃ sabbattha vuttānusāreneva veditabbaṃ. Dutiyaṃ.
3. 砖屋经的注释巴利
3. Giñjakāvasathasuttavaṇṇanā
97 在第三经的注释中,从“诸比丘,界”这一句开始,是在说明“界”就是意乐。“想生起”:是依着意乐,想才生起,见才生起,寻才生起。在这里,世尊心想“迦旃延将会提问”,为了给他发问的机会,就只讲到这里便结束了开示。“于非正自觉者”:指六位外道导师。“正自觉者”:是指他们自认为“我们才是正自觉者”。“依何而显现?”意思是:依靠什么存在,它才出现?这是在追问那些外道导师所生起的见。对于非正自觉者,像“他们是正自觉者”这样生起的见,以及外道弟子们所持的见,他也一并追问。巴利
97. Tatiye dhātuṃ, bhikkhaveti ito paṭṭhāya ajjhāsayaṃ dhātūti dīpeti. Uppajjati saññāti ajjhāsayaṃ paṭicca saññā uppajjati, diṭṭhi uppajjati, vitakko uppajjatīti. Idhāpi ‘‘kaccāno pañhaṃ pucchissatī’’ti tassa okāsadānatthaṃ ettāvatāva desanaṃ niṭṭhāpesi. Asammāsambuddhesūti chasu satthāresu. Sammāsambuddhāti mayamasma sammāsambuddhāti. Kiṃ paṭicca paññāyatīti kismiṃ sati hotīti? Satthārānaṃ uppannaṃ diṭṭhiṃ pucchati. Asammāsambuddhesu tesu sammāsambuddhā eteti evaṃ uppannaṃ titthiyasāvakānampi diṭṭhiṃ pucchatiyeva.
现在,因为他们的那种见是依于无明界而生起的,而无明界又叫作大界,所以为了说明它依于大界而生起,便说了“这确实是大界啊”等话。“依于劣界,迦旃延”:是依于低劣的意乐。“意愿”:指心的安立。这种意愿,是在一个人希求成为女人,或希求成为猴子等畜生时生起的。“劣人”:凡是这些低劣法在他身上生起的人,他整个人就称为劣人。“劣语”:凡是他所说的话,那也是低劣的。“他说劣法”:他无论是讲解还是开示,所说的都只是低劣的东西——一切相关的词句都应这样来理解。“再生”:有两种再生,即获得与出生。出生可从出身于低劣家族等方面来理解;获得则是在心生起的那一刹那,按劣、中、殊胜三类来判定。具体是怎样的呢?他出生在五种卑贱家庭,就是劣等的出生;出生在吠舍与首陀罗家庭,就是中等的出生;出生在刹帝利与婆罗门家庭,就是殊胜的出生。至于获得:获得十二种不善心时,是劣等的获得;获得三界诸法时,是中等的获得;获得九种出世间法时,是殊胜的获得。不过在这个地方,所取的只是“出生”的意思。第三。巴利
Idāni yasmā tesaṃ avijjādhātuṃ paṭicca sā diṭṭhi hoti, avijjādhātu ca nāma mahatī dhātu, tasmā mahatiṃ dhātuṃ paṭicca tassā uppattiṃ dīpento mahatī kho esātiādimāha. Hīnaṃ, kaccāna, dhātuṃ paṭiccāti hīnaṃ ajjhāsayaṃ paṭicca. Paṇidhīti cittaṭṭhapanaṃ. Sā panesā itthibhāvaṃ vā makkaṭāditiracchānabhāvaṃ vā patthentassa uppajjati. Hīnopuggaloti yassete hīnā dhammā uppajjanti, sabbo so puggalopi hīno nāma. Hīnā vācāti yā tassa vācā, sāpi hīnā. Hīnaṃ ācikkhatīti so ācikkhantopi hīnameva ācikkhati, desentopi hīnameva desetīti sabbapadāni yojetabbāni. Upapattīti dve upapattiyo paṭilābho ca nibbatti ca. Nibbatti hīnakulādivasena veditabbā, paṭilābho cittuppādakkhaṇe hīnattikavasena. Kathaṃ? Tassa hi pañcasu nīcakulesu uppajjanato hīnā nibbatti, vessasuddakulesu uppajjanato majjhimā, khattiyabrāhmaṇakulesu uppajjanato paṇītā. Dvādasākusalacittuppādānaṃ pana paṭilābhato hīno paṭilābho, tebhūmakadhammānaṃ paṭilābhato majjhimo, navalokuttaradhammānaṃ paṭilābhato paṇīto. Imasmiṃ pana ṭhāne nibbattiyeva adhippetāti. Tatiyaṃ.
4. 《劣意乐经》注释巴利
4. Hīnādhimuttikasuttavaṇṇanā
98 98. 在第四经中,“相应”是指它们成为一体。“相合”是指彼此聚集到一起,紧密无间地存在。“劣意乐者”是指意乐低劣的人。“善意乐者”是指意乐良善的人。第四。巴利
98. Catutthe saṃsandantīti ekato honti. Samentīti samāgacchanti, nirantarā honti. Hīnādhimuttikāti hīnajjhāsayā. Kalyāṇādhimuttikāti kalyāṇajjhāsayā. Catutthaṃ.
5. 《经行经》的注释巴利
5. Caṅkamasuttavaṇṇanā
99 99. 第五经中,“你们看哪”的意思是“你们看见了吗?”关于“所有这些”这一句:舍利弗长老已被世尊列为大智慧弟子中的第一人:“比丘们,在我的比丘弟子中,大智慧者,就是舍利弗。”(《增支部》1.189)因此,那些大智慧的比丘们围绕着他,心想:“我们要问他关于蕴的差别、界的差别、处的差别、念处和菩提分法的差别,以及贯穿三相的深奥问题。”而舍利弗长老回答每一个问题时,就像铺开大地,像从须弥山脚取沙,像击碎轮围山,像举起须弥山,像扩展虚空,像让日月升起一样。因此说:“比丘们,所有这些比丘都是大智慧者。”巴利
99. Pañcame passatha noti passatha nu. Sabbe kho eteti sāriputtatthero bhagavatā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ mahāpaññānaṃ yadidaṃ sāriputto’’ti (a. ni. 1.189) mahāpaññesu etadagge ṭhapito. Iti naṃ ‘‘khandhantaraṃ dhātvantaraṃ āyatanantaraṃ satipaṭṭhānabodhipakkhiyadhammantaraṃ tilakkhaṇāhataṃ gambhīraṃ pañhaṃ pucchissāmā’’ti mahāpaññāva parivārenti. Sopi tesaṃ pathaviṃ pattharento viya sinerupādato vālikaṃ uddharanto viya cakkavāḷapabbataṃ bhindanto viya sineruṃ ukkhipanto viya ākāsaṃ vitthārento viya candimasūriye uṭṭhāpento viya ca pucchitapucchitaṃ katheti. Tena vuttaṃ ‘‘sabbe kho ete, bhikkhave, bhikkhū mahāpaññā’’ti.
大目犍连也被世尊列为神通弟子中的第一,世尊说:“比丘们,在我的比丘弟子中,具足神通的第一人,就是这位大目犍连。”于是那些具神通的比丘们心想“我们要向他请教神通的基础修习、功德利益、决意和变化”,便围绕在他身边。大目犍连也按照前面所说的方式,对每一个提问都一一作答。因此经中说:“比丘们,所有这些比丘都是大神力者。”巴利
Mahāmoggallānopi bhagavatā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ iddhimantānaṃ yadidaṃ mahāmoggallāno’’ti iddhimantesu etadagge ṭhapito. Iti naṃ ‘‘parikammaṃ ānisaṃsaṃ adhiṭṭhānaṃ vikubbanaṃ pucchissāmā’’ti iddhimantova parivārenti. Sopi tesaṃ vuttanayeneva pucchitapucchitaṃ katheti. Tena vuttaṃ ‘‘sabbe kho ete, bhikkhave, bhikkhū mahiddhikā’’ti.
大迦叶也被世尊列为头陀行者中的第一,世尊说:“比丘们,在我的比丘弟子中,宣说头陀行的第一人,就是这位大迦叶。”于是那些宣说头陀行的比丘们心想“我们要向他请教头陀支的实践、功德利益、和合、决意与区分”,便围绕在他身边。大迦叶也同样对他们所问的问题一一作答。因此经中说:“比丘们,所有这些比丘都是宣说头陀行者。”巴利
Mahākassapopi bhagavatā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ dhutavādānaṃ yadidaṃ mahākassapo’’ti dhutavādesu etadagge ṭhapito. Iti naṃ ‘‘dhutaṅgaparihāraṃ ānisaṃsaṃ samodhānaṃ adhiṭṭhānaṃ bhedaṃ pucchissāmā’’ti dhutavādāva parivārenti. Sopi tesaṃ tatheva pucchitapucchitaṃ byākaroti. Tena vuttaṃ ‘‘sabbe kho ete, bhikkhave, bhikkhū dhutavādā’’ti.
阿那律长老也被世尊列为天眼第一,世尊说:“比丘们,在我的比丘声闻弟子中,具足天眼者当中第一的,就是阿那律。”(《增支部》1.192)于是,那些具足天眼的比丘们心想“我们要向他请教天眼的基础修习、殊胜利益和过患”,便围聚到他身边。阿那律也同样对他们所问的问题一一作答。因此经中说:“比丘们,所有这些比丘都是具足天眼者。”巴利
Anuruddhattheropi bhagavatā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ dibbacakkhukānaṃ yadidaṃ anuruddho’’ti (a. ni. 1.192) dibbacakkhukesu etadagge ṭhapito. Iti naṃ ‘‘dibbacakkhussa parikammaṃ ānisaṃsaṃ upakkilesaṃ pucchissāmā’’ti dibbacakkhukāva parivārenti. Sopi tesaṃ tatheva pucchitapucchitaṃ katheti. Tena vuttaṃ ‘‘sabbe kho ete, bhikkhave, bhikkhū dibbacakkhukā’’ti.
富楼那长老也被世尊列为说法第一。世尊说:“比丘们,在我的声闻比丘弟子中,说法第一的,就是这位满檀尼子富楼那。”(《增支部》1.196)于是,那些擅长说法的比丘心想“我们要向他请教关于说法时略说、广说、深义、浅释、种种善巧演说的各种方式”,便以说法者的身份围绕在他身边。富楼那也对他们开示各种说法的方式:“贤友们,说法的人应当一开始先赞叹在场的大众,中间阐明空性,最后以四圣谛来总结收摄。”因此,经中说:“比丘们,所有这些比丘都是说法者。”巴利
Puṇṇattheropi bhagavatā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ dhammakathikānaṃ yadidaṃ puṇṇo mantāṇiputto’’ti (a. ni. 1.196) dhammakathikesu etadagge ṭhapito. Iti naṃ ‘‘dhammakathāya saṅkhepavitthāragambhīruttānavicitrakathādīsu taṃ taṃ ākāraṃ pucchissāmā’’ti dhammakathikāva parivārenti. Sopi tesaṃ ‘‘āvuso, dhammakathikena nāma ādito parisaṃ vaṇṇetuṃ vaṭṭati, majjhe suññataṃ pakāsetuṃ, ante catusaccavasena kūṭaṃ gaṇhitu’’nti evaṃ taṃ taṃ dhammakathānayaṃ ācikkhati. Tena vuttaṃ ‘‘sabbe kho ete, bhikkhave, bhikkhū dhammakathikā’’ti.
优波离长老也被世尊列为持律第一。世尊说:“比丘们,在我的声闻比丘弟子中,持律第一的就是优波离。”(《增支部》1.228)于是,那些比丘心想“我们要向他请教重罪与轻罪、可忏悔与不可忏悔、犯戒与不犯戒的问题”,就以持律者的身份围绕在他身边。优波离也对他们所问的每一个问题,都如实作答。因此经中说:“比丘们,所有这些比丘都是持律者。”巴利
Upālittheropi bhagavatā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ vinayadharānaṃ yadidaṃ upālī’’ti (a. ni. 1.228) vinayadharesu etadagge ṭhapito. Iti naṃ ‘‘garukalahukaṃ satekicchaatekicchaṃ āpattānāpattiṃ pucchissāmā’’ti vinayadharāva parivārenti. Sopi tesaṃ pucchitapucchitaṃ tatheva katheti. Tena vuttaṃ ‘‘sabbe kho ete, bhikkhave, bhikkhū vinayadharā’’ti.
阿难长老也被世尊列为多闻第一。世尊说:“比丘们,在我的声闻比丘弟子中,多闻第一的就是阿难。”(《增支部》1.223)所以,那些多闻的比丘心想“我们要向他请教十种言辞智慧、事由、连结、前后关联”,就围绕在他身边。阿难也对他们把一切都说清楚:“这个应该这样说,这个应该这样理解。”因此经中说:“比丘们,所有这些比丘都是多闻者。”巴利
Ānandattheropi bhagavatā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ bahussutānaṃ yadidaṃ ānando’’ti (a. ni. 1.223) bahussutesu etadagge ṭhapito. Iti naṃ ‘‘dasavidhaṃ byañjanabuddhiṃ aṭṭhuppattiṃ anusandhiṃ pubbāparaṃ pucchissāmā’’ti bahussutāva parivārenti. Sopi tesaṃ ‘‘idaṃ evaṃ vattabbaṃ, idaṃ evaṃ gahetabba’’nti sabbaṃ katheti. Tena vuttaṃ ‘‘sabbe kho ete, bhikkhave, bhikkhū bahussutā’’ti.
提婆达多则是个恶欲者,被恶欲所支配。于是那些比丘心想“我们要向他请教拉拢在家众、维持利养的种种伪诈手段”,便以同样怀有恶欲的心围绕着他。提婆达多也一一告诉他们种种邪曲的准则。因此经中说:“比丘们,所有这些比丘都是恶欲者。”巴利
Devadatto pana pāpiccho icchāpakato, tena naṃ ‘‘kulasaṅgaṇhanaparihāraṃ nānappakārakaṃ kohaññataṃ pucchissāmā’’ti pāpicchāva parivārenti. Sopi tesaṃ taṃ taṃ niyāmaṃ ācikkhati. Tena vuttaṃ ‘‘sabbe kho ete, bhikkhave, bhikkhū pāpicchā’’ti.
为什么这些比丘在不远处经行呢?是为了保护导师,他们想:“提婆达多对导师怀着恶意,甚至可能动手加害。”那么提婆达多又为什么经行呢?是为了掩饰自己的过错,他想:“这事不是我干的,如果是我干的,我就不会来这里了。”可是,提婆达多真的有能力伤害世尊吗?世尊真的需要人保护吗?并不需要。所以经中说:“阿难,如来因他人加害而般涅槃,这是没有道理的,是不可能的。”(《小品》341)那些比丘是出于对导师的恭敬才来的。正因为这样,世尊说完这番话后,就说:“阿难,让比丘僧团散去吧。”于是让他们离去了。第五。巴利
Kasmā panete avidūre caṅkamiṃsūti. ‘‘Devadatto satthari paduṭṭhacitto anatthampi kātuṃ upakkameyyā’’ti ārakkhaggahaṇatthaṃ. Atha devadatto kasmā caṅkamīti? ‘‘Akārako ayaṃ, yadi kārako bhaveyya, na idha āgaccheyyā’’ti attano katadosapaṭicchādanatthaṃ. Kiṃ pana devadatto bhagavato anatthaṃ kātuṃ samattho, bhagavato vā ārakkhakiccaṃ atthīti? Natthi. Tena vuttaṃ ‘‘aṭṭhānametaṃ, ānanda, anavakāso, yaṃ tathāgato parūpakkamena parinibbāyeyyā’’ti (cūḷava. 341). Bhikkhū pana satthari gāravena āgatā. Teneva bhagavā evaṃ vatvā ‘‘vissajjehi, ānanda, bhikkhusaṅgha’’nti vissajjāpesi. Pañcamaṃ.
6. 《有偈经》的注释巴利
6. Sagāthāsuttavaṇṇanā
100 第六经中,“粪与粪相合、相会”的意思是:即使处在不同的大海之间、不同的地方之间、不同的轮围山之间,在颜色、气味、味道上也不会产生差异,仍然相合、相会,完全一模一样,毫无间隔。其余的譬喻也应这样理解。而这个不可意的譬喻,是为了说明下劣意趣者与下劣意趣者彼此相似;乳等殊胜的譬喻,则是为了说明良善意趣者与良善意趣者彼此相似。巴利
100. Chaṭṭhe gūtho gūthena saṃsandati sametīti samuddantare janapadantare cakkavāḷantare ṭhitopi vaṇṇenapi gandhenapi rasenapi nānattaṃ anupagacchanto saṃsandati sameti, ekasadisova hoti nirantaro. Sesesupi eseva nayo. Ayaṃ pana aniṭṭhaupamā hīnajjhāsayānaṃ hīnaajjhāsayassa sarikkhabhāvadassanatthaṃ āhaṭā, khīrādivisiṭṭhopamā kalyāṇajjhāsayānaṃ ajjhāsayassa sarikkhabhāvadassanatthaṃ.
所谓“交往”,是指以见、闻、交往等事为根据的渴爱染着。“林泽已生”,是说烦恼的林泽已经生起。“以不交往而断”,是指对不与之同立、共坐等共处的人,通过不交往、不相见而断除。“善活命者”,是指过着清净生活的人。“当共住”,是指应当与之共同居住。第六。巴利
Saṃsaggāti dassanasavanasaṃsaggādivatthukena taṇhāsnehena. Vanatho jātoti kilesavanaṃ jātaṃ . Asaṃsaggena chijjatīti ekato ṭhānanisajjādīni akarontassa asaṃsaggena adassanena chijjati. Sādhujīvīti parisuddhajīvitaṃ jīvamāno. Sahāvaseti sahavāsaṃ vaseyya. Chaṭṭhaṃ.
7. 《无信不相应经》的注释巴利
7. Assaddhasaṃsandanasuttavaṇṇanā
101 在第七经中,关于“无信者与无信者”等说法:对佛、法、僧缺乏信心的人,没有兴趣,没有投入,即使他们站在大海的此岸,也和站在彼岸的无信者一样,因为那种无信的状态而完全相同,没有差别。同样,无惭的人——破坏界限、不知羞耻的人,和无惭的人在一起;无愧的人——对作恶不感到害怕的人,和无愧的人在一起;寡闻的人——远离多闻的人,和寡闻的人在一起;懈怠的人——懒惰的人,和懈怠的人在一起;失念的人——像放下饭团就飞走的乌鸦、放下肉块就离开的豺狼一样的人,和失念的人在一起;无慧的人——因为缺乏能分辨蕴等法义的智慧而没有智慧,和同样无慧的人在一起。而有信心的人——致力于礼敬佛塔等事务,和有信心的人在一起;有惭的人——有羞耻心的人,和有惭的人在一起;有愧的人——害怕作恶的人,和有愧的人在一起;多闻的人——持守所闻、掌握圣教、护持经文、守护传承的人,和多闻的人在一起;勤精进的人——具足圆满精进的人,和勤精进的人在一起;正念现前的人——具备能总摄一切事务的正念,和正念现前的人在一起;有智慧的人,和大智慧的人、具足金刚喻智的有智慧的人在一起——即使彼此距离遥远,也会因为那种智慧的成就而相合、相聚。第七。巴利
101. Sattame assaddhā assaddhehītiādīsu buddhe vā dhamme vā saṅghe vā saddhāvirahitā nirojā nirasā puggalā samuddassa orimatīre ṭhitā pārimatīrepi ṭhitehi assaddhehi saddhiṃ tāya assaddhatāya ekasadisā nirantarā honti. Tathā ahirikā bhinnamariyādā alajjipuggalā ahirikehi, anottappino pāpakiriyāya abhāyamānā anottappīhi, appassutā sutavirahitā appassutehi, kusītā ālasiyapuggalā kusītehi, muṭṭhassatino bhattanikkhittakākamaṃsanikkhittasiṅgālasadisā muṭṭhassatīhi, duppaññā khandhādiparicchedikāya paññāya abhāvena nippaññā tādiseheva duppaññehi, saddhāsampannā cetiyavandanādikiccapasutā saddhehi, hirimanā lajjipuggalā hirimanehi, ottappino pāpabhīrukā ottappīhi, bahussutā sutadharā āgamadharā tantipālakā vaṃsānurakkhakā bahussutehi, āraddhavīriyā paripuṇṇaparakkamā āraddhavīriyehi, upaṭṭhitassatī sabbakiccapariggāhikāya satiyā samannāgatā upaṭṭhitassatīhi, paññavanto mahāpaññehi vajirūpamañāṇehi paññavantehi saddhiṃ dūre ṭhitāpi tāya paññāsampattiyā saṃsandanti samenti. Sattamaṃ.
第8到第12经:以无信为根本的经典等的注释巴利
8-12. Assaddhamūlakasuttādivaṇṇanā
102-106 第八到第十二经,就是把那些无信等法按三法一组的方式作成而宣说的。其中,第八经以无信等为根本,按黑分和白分说了五组三法;第九经以无惭为根本,说了四组;第十经以无愧为根本,说了三组;第十一经以寡闻为根本,说了两组;第十二经以懈怠为根本,说了一组三法。这样,在这五部经里,一共就有十五组三法。也有人称这为十五部经。这就叫作“三法重复品”——即第八经等。巴利
102-106. Aṭṭhamādīni teyeva assaddhādidhamme tikavasena katvā desitāni. Tattha aṭṭhame assaddhādimūlakā kaṇhapakkhasukkapakkhavasena pañca tikā vuttā, navame ahirikamūlakā cattāro. Dasame anottappamūlakā tayo, ekādasame appassutamūlakā dve, dvādasame kusītamūlako eko tiko vuttoti sabbepi pañcasu suttantesu pannarasa tikā honti. Pannarasa cete suttantātipi vadanti. Ayaṃ tikapeyyālo nāma. Aṭṭhamādīni.
1 2 3 4