第3品 譬喻品·《大象迹喻经》的注释
3. 譬喻品义注 · 60 段
《大象迹喻经》的注释巴利
8. Mahāhatthipadopamasuttavaṇṇanā
300 “如是我闻”这句,说的是《大象迹喻经》。其中,“陆行”指在地上行走的众生;“生物”指有脚的众生;“足迹类”指各种足迹;“纳入”就是归入、包含进去。“被称为最上”就是被称为第一。“即此”是说,因为体量巨大才被称为最上,不是从功德角度说的,这是它的意思。“任何善法”指任何世间或出世间的善法。“归摄”在这里有四种摄:同生摄、同处摄、作用摄、计数摄。其中,像“所有刹帝利都来,所有婆罗门都来”这样,按同一种姓来摄,叫同生摄。像“所有憍萨罗人都来,所有摩揭陀人都来”这样,按同一出生地来摄,叫同处摄。像“所有车兵都来,所有弓箭手都来”这样,按所做的事来摄,叫作用摄。像“眼界入哪一蕴的计数?眼界入色蕴的计数。如果眼界入色蕴的计数,那么据此就该说,眼界被色蕴所摄。”这样的摄,叫计数摄。在这里,所指的正是这一种。巴利
300.Evaṃme sutanti mahāhatthipadopamasuttaṃ. Tattha jaṅgalānanti pathavītalacārīnaṃ. Pāṇānanti sapādakapāṇānaṃ. Padajātānīti padāni. Samodhānaṃ gacchantīti odhānaṃ pakkhepaṃ gacchanti. Aggamakkhāyatīti seṭṭhaṃ akkhāyati. Yadidaṃ mahantattenāti mahantabhāvena aggaṃ akkhāyati, na guṇavasenāti attho. Ye keci kusalā dhammāti ye keci lokiyā vā lokuttarā vā kusalā dhammā. Saṅgahaṃ gacchantīti ettha catubbidho saṅgaho – sajātisaṅgaho, sañjātisaṅgaho, kiriyasaṅgaho, gaṇanasaṅgahoti. Tattha ‘‘sabbe khattiyā āgacchantu sabbe brāhmaṇā’’ti evaṃ samānajātivasena saṅgaho sajātisaṅgaho nāma. ‘‘Sabbe kosalakā sabbe māgadhakā’’ti evaṃ sañjātidesavasena saṅgaho sañjātisaṅgaho nāma. ‘‘Sabbe rathikā sabbe dhanuggahā’’ti evaṃ kiriyavasena saṅgaho kiriyasaṅgaho nāma. ‘‘Cakkhāyatanaṃ katamakkhandhagaṇanaṃ gacchatīti? Cakkhāyatanaṃ rūpakkhandhagaṇanaṃ gacchati. Hañci cakkhāyatanaṃ rūpakkhandhagaṇanaṃ gacchati, tena vata re vattabbe cakkhāyatanaṃ rūpakkhandhena saṅgahita’’nti (kathā. 471), ayaṃ gaṇanasaṅgaho nāma. Imasmimpi ṭhāne ayameva adhippeto.
有人会问:在回答“四圣谛中哪些是善、哪些是不善、哪些是无记”这个问题时,经典里确实说过:“集谛是不善,道谛是善,灭谛是无记,苦谛则可能是善、可能是不善、可能是无记。”既然这样,那么属于四地范围的善法,岂不是只和一个半的谛有关系吗?那为什么大长老还说善法要计入四圣谛之中呢?回答说:因为善法都含摄在谛里面。就像经里说的:“诸比丘,这一百五十多条学处,每半月诵一次,想要解脱的善男子们就在其中修学。诸比丘,有三种学:增上戒学、增上心学、增上慧学。”在这里,一百五十多条学处整体上属于增上戒学这一项,但正在学这些学处的人,也被说成是在学全部三种学,因为三种学都含摄在学处之中。又像大象的足迹分成四个部分,狐狸、狼、兔、鹿等小兽的脚印,不论落在大象足迹的一个部分、两个部分、三个部分还是四个部分,都已经归入大象的足迹之中,因为它们始终没有脱离大象足迹的范围,本来就含摄在其中。同样地,不论归入一个谛、两个谛、三个谛还是四个谛的法,都已经算是进入四圣谛的计数之中,因为都含摄在谛里面。所以,即使善法只归入一个半谛的计数,仍然说“这一切都归摄于四圣谛之中”。至于在“苦圣谛”等纲目条目中,以及在“生是苦”等解释条目中应当说明的内容,在《清净道论》里已经讲过了。这里只需要了解教说的次第而已。巴利
Nanu ca ‘‘catunnaṃ ariyasaccānaṃ kati kusalā kati akusalā kati abyākatāti pañhassa vissajjane samudayasaccaṃ akusalaṃ, maggasaccaṃ kusalaṃ, nirodhasaccaṃ abyākataṃ, dukkhasaccaṃ siyā kusalaṃ, siyā akusalaṃ, siyā abyākata’’nti (vibha. 216-217) āgatattā catubhūmakampi kusalaṃ diyaḍḍhameva saccaṃ bhajati. Atha kasmā mahāthero catūsu ariyasaccesu gaṇanaṃ gacchatīti āhāti? Saccānaṃ antogadhattā. Yathā hi ‘‘sādhikamidaṃ, bhikkhave, diyaḍḍhasikkhāpadasataṃ anvaddhamāsaṃ uddesaṃ āgacchati, yattha attakāmā kulaputtā sikkhanti. Tisso imā, bhikkhave, sikkhā adhisīlasikkhā adhicittasikkhā adhipaññāsikkhā’’ti (a. ni. 3.88) ettha sādhikamidaṃ diyaḍḍhasikkhāpadasataṃ ekā adhisīlasikkhāva hoti, taṃ sikkhantopi tisso sikkhā sikkhatīti dassito, sikkhānaṃ antogadhattā. Yathā ca ekassa hatthipadassa catūsu koṭṭhāsesu ekasmiṃ koṭṭhāse otiṇṇānipi dvīsu tīsu catūsu koṭṭhāsesu otiṇṇānipi siṅgālasasamigādīnaṃ pādāni hatthipade samodhānaṃ gatāneva honti. Hatthipadato amuccitvā tasseva antogadhattā. Evameva ekasmimpi dvīsupi tīsupi catūsupi saccesu gaṇanaṃ gatā dhammā catūsu saccesu gaṇanaṃ gatāva honti; saccānaṃ antogadhattāti diyaḍḍhasaccagaṇanaṃ gatepi kusaladhamme ‘‘sabbe te catūsu ariyasaccesu saṅgahaṃ gacchantī’’ti āha. ‘‘Dukkhe ariyasacce’’tiādīsu uddesapadesu ceva jātipi dukkhātiādīsu niddesapadesu ca yaṃ vattabbaṃ, taṃ visuddhimagge vuttameva. Kevalaṃ panettha desanānukkamova veditabbo.
301 301. 就像一位手艺熟练的竹编工匠,得到一根上好的竹子,先把它截成四段,然后留下三段,取一段再破成五条;从那五条里又留下四条,取一条剖开,做成五片薄竹片;接着又留下四片薄竹片,取一片,从腹面和背面剖成两半,然后把背面那半放下,拿腹面那半,用它做出小箱、簸箕、扇子、棕榈扇等各种竹编器物。这时不能说,那背面半片、其余四片薄竹片、其余四段、其余三段,工匠都没有用到。只是没法一次全部用上,他会按顺序逐步用。同样,这位大长老也像那位竹编工匠。他得到这部大经,就像得到一根上好的竹子,先依四圣谛立起总纲,好比工匠把竹子截成四段。工匠留下三段、取一段再分成五条,就好比长老把其余三圣谛放在一边,单取苦谛来剖析,从五蕴的角度分成五类。然后,就像那位工匠留下四段、取一段破成五片,长老也把四种无色蕴放在一边,专门分析色蕴时,分成四大种以及四大种所造色,共五类。接着,就像那位工匠留下四片薄竹片、取一片,从腹面和背面剖成两半,长老也把所造色和其余三界放在一边,专门分析地界时,从内、外两方面分成两类来显示。又像那位工匠放下背面那半,拿腹面那半,做出种种竹编器物,长老也把外地界放在一边,为了把内地界从二十种角度分析显示出来,而说出“友啊,什么是内地界”等话。巴利
301. Yathā hi cheko vilīvakāro sujātaṃ veḷuṃ labhitvā catudhā chetvā tato tayo koṭṭhāse ṭhapetvā ekaṃ gaṇhitvā pañcadhā bhindeyya, tatopi cattāro ṭhapetvā ekaṃ gaṇhitvā phālento pañca pesiyo kareyya, tato catasso ṭhapetvā ekaṃ gaṇhitvā kucchibhāgaṃ piṭṭhibhāganti dvidhā phāletvā piṭṭhibhāgaṃ ṭhapetvā kucchibhāgaṃ ādāya tato samuggabījanitālavaṇṭādinānappakāraṃ veḷuvikatiṃ kareyya, so piṭṭhibhāgañca itarā ca catasso pesiyo itare ca cattāro koṭṭhāse itare ca tayo koṭṭhāse kammāya na upanessatīti na vattabbo. Ekappahārena pana upanetuṃ na sakkā, anupubbena upanessati. Evameva ayaṃ mahātheropi vilīvakāro sujātaṃ veḷuṃ labhitvā cattāro koṭṭhāse viya, imaṃ mahantaṃ suttantaṃ ārabhitvā catuariyasaccavasena mātikaṃ ṭhapesi. Vilīvakārassa tayo koṭṭhāse ṭhapetvā ekaṃ gahetvā tassa pañcadhā karaṇaṃ viya therassa tīṇi ariyasaccāni ṭhapetvā ekaṃ dukkhasaccaṃ gahetvā bhājentassa khandhavasena pañcadhā karaṇaṃ. Tato yathā so vilīvakāro cattāro koṭṭhāse ṭhapetvā ekaṃ bhāgaṃ gahetvā pañcadhā phālesi, evaṃ thero cattāro arūpakkhandhe ṭhapetvā rūpakkhandhaṃ vibhajanto cattāri ca mahābhūtāni catunnañca mahābhūtānaṃ upādāya rūpanti pañcadhā akāsi. Tato yathā so vilīvakāro catasso pesiyo ṭhapetvā ekaṃ gahetvā kucchibhāgaṃ piṭṭhibhāganti dvidhā phālesi, evaṃ thero upādāya rūpañca tisso ca dhātuyo ṭhapetvā ekaṃ pathavīdhātuṃ vibhajanto ajjhattikabāhiravasena dvidhā dassesi. Yathā so vilīvakāro piṭṭhibhāgaṃ ṭhapetvā kucchibhāgaṃ ādāya nānappakāraṃ vilīvavikatiṃ akāsi, evaṃ thero bāhiraṃ pathavīdhātuṃ ṭhapetvā ajjhattikaṃ pathavīdhātuṃ vīsatiyā ākārehi vibhajitvā dassetuṃ katamā cāvuso, ajjhattikā pathavīdhātūtiādimāha.
就像竹篾工匠会把背面的那半片、其余四片薄竹片、其余四段、其余三段,按顺序一步步用到活儿上——因为不可能一次性全用上——同样,这位长老也会把外地界以及其余三界、所造色以及其余四种无色蕴、其余三圣谛,按顺序逐一分析展示出来,因为不可能一次性全部展示完。另外,通过王子的譬喻,也应该说明这个次第——巴利
Yathā pana vilīvakāro piṭṭhibhāgañca itarā ca cattasso pesiyo itare ca cattāro koṭṭhāse itare ca tayo koṭṭhāse anupubbena kammāya upanessati, na hi sakkā ekappahārena upanetuṃ, evaṃ theropi bāhirañca pathavīdhātuṃ itarā ca tisso dhātuyo upādārūpañca itare ca cattāro arūpino khandhe itarāni ca tīṇi ariyasaccāni anupubbena vibhajitvā dassessati, na hi sakkā ekappahārena dassetuṃ. Apica rājaputtūpamāyapi ayaṃ kamo vibhāvetabbo –
据说,有一位大王,他有一千多个儿子。他把儿子们的装饰用品放进四个箱子里,交给长子,吩咐说:“孩子,这是你兄弟们的装饰品。到了该打扮的节日,他们来求你说‘请给我们装饰品’时,你就给他们。”长子回答:“好的,父王。”便把箱子收存在宝库里。到了该打扮的节日,王子们来到国王面前说:“父王,请给我们装饰品吧,我们要庆祝星宿节。”国王说:“孩子们,我已经把装饰品交给你们的长兄了,你们去让他拿来,然后戴上吧。”他们答应着“好”,就来到长兄那里,说:“听说我们的装饰品在你手上,请给我们吧。”长兄说:“好,我来办。”他打开宝库,取出四个箱子,把三个放在一边,打开其中一个,从里面取出五个匣子,把四个放在一边,打开其中一个,从里面取出五个小盒,把四个放在一边,打开其中一个,把盖子放在旁边,从里面取出手饰、脚饰等各种各样的装饰品,分给他们。他虽然还没有把剩下的四个小盒、四个匣子、三个箱子一次全部分给他们,但会一批一批地给——因为不可能一次全部给完。巴利
Eko kira mahārājā, tassa parosahassaṃ puttā. So tesaṃ piḷandhanaparikkhāraṃ catūsu peḷāsu ṭhapetvā jeṭṭhaputtassa appesi – ‘‘idaṃ te, tāta, bhātikānaṃ piḷandhanabhaṇḍaṃ tathārūpe chaṇe sampatte piḷandhanaṃ no dehīti yācantānaṃ dadeyyāsī’’ti. So ‘‘sādhu devā’’ti sāragabbhe paṭisāmesi, tathārūpe chaṇadivase rājaputtā rañño santikaṃ gantvā ‘‘piḷandhanaṃ no, tāta, detha, nakkhattaṃ kīḷissāmā’’ti āhaṃsu. Tātā, jeṭṭhabhātikassa vo hatthe mayā piḷandhanaṃ ṭhapitaṃ, taṃ āharāpetvā piḷandhathāti. Te sādhūti paṭissuṇitvā tassa santikaṃ gantvā, ‘‘tumhākaṃ kira no hatthe piḷandhanabhaṇḍaṃ, taṃ dethā’’ti āhaṃsu. So evaṃ karissāmīti gabbhaṃ vivaritvā, catasso peḷāyo nīharitvā tisso ṭhapetvā ekaṃ vivaritvā, tato pañca samugge nīharitvā cattāro ṭhapetvā ekaṃ vivaritvā, tato pañcasu karaṇḍesu nīharitesu cattāro ṭhapetvā ekaṃ vivaritvā pidhānaṃ passe ṭhapetvā tato hatthūpagapādūpagādīni nānappakārāni piḷandhanāni nīharitvā adāsi. So kiñcāpi itarehi catūhi karaṇḍehi itarehi catūhi samuggehi itarāhi tīhi peḷāhi na tāva bhājetvā deti, anupubbena pana dassati, na hi sakkā ekappahārena dātuṃ.
在这里,应当把世尊看作那位大王。经中也这样说:“世尊说:‘塞拉,我是王,是无上的法王。’”应当把舍利弗长老看作长子。经中也这样说:“比丘们,如果有人要正确地说,就该说:‘他是世尊的亲生子,从口而生,从法而生,由法所成,是法的继承者,不是财物的继承者。’那他说的正是舍利弗。……”应当把比丘僧团看作那一千多个王子。经中也这样说——巴利
Tattha mahārājā viya bhagavā daṭṭhabbo. Vuttampi cetaṃ – ‘‘rājāhamasmi selāti bhagavā, dhammarājā anuttaro’’ti (su. ni. 559). Jeṭṭhaputto viya sāriputtatthero, vuttampi cetaṃ – ‘‘yaṃ kho taṃ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya, ‘bhagavato putto oraso mukhato jāto dhammajo dhammanimmito dhammadāyādo, no āmisadāyādo’ti sāriputtameva taṃ sammā vadamāno vadeyya, bhagavato putto…pe… no āmisadāyādo’’ti (ma. ni. 3.97). Parosahassarājaputtā viya bhikkhusaṅgho daṭṭhabbo. Vuttampi cetaṃ –
“ 逾千比丘众,恭敬亲近善逝;
彼宣说离尘之法,涅槃无所怖畏。”巴利
‘‘Parosahassaṃ bhikkhūnaṃ, sugataṃ payirupāsati; Desentaṃ virajaṃ dhammaṃ, nibbānaṃ akutobhaya’’nti. (saṃ. ni. 1.216);
国王把那些王子的饰物装进四个箱子,交到长子手里的时候,就像世尊把阐明四圣谛的任务交到法将舍利弗手里的时候一样。所以世尊才说:诸比丘,舍利弗能够详细地解说、开示、阐明、建立、揭示、分析、显明四圣谛。在那样的时候,那些王子去国王那里请求饰物,就像比丘僧团在临近雨安居时前来请求说法一样。据说这部经就是在临近雨安居时宣说的。国王说:孩子们,我已经把饰物交在你们长兄的手里了,你们让他拿出来戴上吧。同样,正自觉者也说:诸比丘,你们应当亲近舍利弗和目犍连,诸比丘,你们应当依止舍利弗和目犍连。他们是智者,是同梵行者的扶助者。就这样把比丘们派到法将身边。巴利
Rañño tesaṃ puttānaṃ piḷandhanaṃ catūsu peḷāsu pakkhipitvā jeṭṭhaputtassa hatthe ṭhapitakālo viya bhagavato dhammasenāpatissa hatthe catusaccappakāsanāya ṭhapitakālo, tenevāha – ‘‘sāriputto, bhikkhave, pahoti cattāri ariyasaccāni vitthārena ācikkhituṃ desetuṃ paññāpetuṃ paṭṭhapetuṃ vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātu’’nti (ma. ni. 3.371). Tathārūpe khaṇe tesaṃ rājaputtānaṃ taṃ rājānaṃ upasaṅkamitvā piḷandhanaṃ yācanakālo viya bhikkhusaṅghassa vassūpanāyikasamaye āgantvā dhammadesanāya yācitakālo. Upakaṭṭhāya kira vassūpanāyikāya idaṃ suttaṃ desitaṃ. Rañño, ‘‘tātā, jeṭṭhabhātikassa vo hatthe mayā piḷandhanaṃ ṭhapitaṃ taṃ āharāpetvā piḷandhathā’’ti vuttakālo viya sambuddhenāpi, ‘‘sevetha, bhikkhave, sāriputtamoggallāne, bhajatha, bhikkhave, sāriputtamoggallāne. Paṇḍitā bhikkhū anuggāhakā sabrahmacārīna’’nti evaṃ dhammasenāpatino santike bhikkhūnaṃ pesitakālo.
王子们听了国王的话,就去到长兄那里请求饰物;同样,比丘们听了大师的话之后,就来到法将身边请求说法。长兄打开内室,取出四个箱子放好;同样,法将开始讲这部经,以四圣谛建立纲目。放好三个箱子,打开其中一个,从中取出五个匣子;同样,先把其他三圣谛放在一边,解析苦圣谛时,显示五蕴。放好四个匣子,打开其中一个,从中取出五个小箧;同样,先把四个无色蕴放在一边,解析色蕴时,依四大种及所造色显示五个部分。巴利
Rājaputtehi rañño kathaṃ sutvā jeṭṭhabhātikassa santikaṃ gantvā piḷandhanaṃ yācitakālo viya bhikkhūhi satthukathaṃ sutvā dhammasenāpatiṃ upasaṅkamma dhammadesanaṃ āyācitakālo. Jeṭṭhabhātikassa gabbhaṃ vivaritvā catasso peḷāyo nīharitvā ṭhapanaṃ viya dhammasenāpatissa imaṃ suttantaṃ ārabhitvā catunnaṃ ariyasaccānaṃ vasena mātikāya ṭhapanaṃ. Tisso peḷāyo ṭhapetvā ekaṃ vivaritvā tato pañcasamugganīharaṇaṃ viya tīṇi ariyasaccāni ṭhapetvā dukkhaṃ ariyasaccaṃ vibhajantassa pañcakkhandhadassanaṃ. Cattāro samugge ṭhapetvā ekaṃ vivaritvā tato pañcakaraṇḍanīharaṇaṃ viya cattāro arūpakkhandhe ṭhapetvā ekaṃ rūpakkhandhaṃ vibhajantassa catumahābhūtaupādārūpavasena pañcakoṭṭhāsadassanaṃ.
302 就像把四个小盒放在一边,打开其中一个,把盖子搁在旁边,然后把手饰、脚饰等饰物送给人一样;同样,先把三大种和所造色放在一边,在分析地界时,先把外地界像盖子一样搁在一边,为了从种种自性方面以二十种方式显示内地界,而说出“贤友,什么是内地界”等话。巴利
302. Cattāro karaṇḍe ṭhapetvā ekaṃ vivaritvā pidhānaṃ passe ṭhapetvā hatthūpagapādūpagādipiḷandhanadānaṃ viya tīṇi mahābhūtāni upādārūpañca ṭhapetvā ekaṃ pathavīdhātuṃ vibhajantassa bāhiraṃ tāva pidhānaṃ viya ṭhapetvā ajjhattikāya pathavīdhātuyā nānāsabhāvato vīsatiyā ākārehi dassanatthaṃ ‘‘katamā cāvuso ajjhattikā pathavīdhātū’’tiādivacanaṃ.
那位王子后来从四个小箧、四个匣子、三个箱子里依次取出饰物分给他们;同样应当知道,长老也是后来依次分别展示其余三大种、所造色、四无色蕴和三圣谛。所说的“贤友,什么是内地界”等等,其中“内的”和“自身的”都是指自己所有的同义词。“硬”就是坚硬;“粗糙”就是粗涩。“所执取”并不只是指业所生的,而是泛指存在于身体中的一切。因为身体中的一切,不论是被执取的还是未执取的,就其为执取、抓取、执著的对象而言,全都称为“所执取”。也就是:头发、体毛……乃至胃中物、粪便。这就是为修习界业处的善男子,依内地界所分别说明的业处。在这里,想要从作意开始,增长观慧而证得阿拉汉果的人,他所应当做的一切,在《清净道论》中已经详细说明了。至于“脑”,在这里的经文中并没有收录。也应当把它取来,依照《清净道论》所说的方法,从颜色、形状等方面确定之后,作意:“这也是无心的、无记的、空的、坚硬的地界。”又说“或者其他任何”,这是为了把存在于其余三部分中的地界也一并含摄而说的。那么,所谓“以及这内地界”,就是指上面所说的这种内地界。所谓“以及外地界”,就是指在《分别论》中依照“铁、铜、锡、铅”等方式所说的外地界。巴利
Tassa pana rājaputtassa tehi catūhi karaṇḍehi catūhi samuggehi tīhi ca peḷāhi pacchā anupubbena nīharitvā piḷandhanadānaṃ viya therassāpi itaresañca tiṇṇaṃ mahābhūtānaṃ upādārūpānañca catunnaṃ arūpakkhandhānañca tiṇṇaṃ ariyasaccānañca pacchā anupubbena bhājetvā dassanaṃ veditabbaṃ. Yaṃ panetaṃ ‘‘katamā cāvuso, ajjhattikā pathavīdhātū’’tiādi vuttaṃ. Tattha ajjhattaṃ paccattanti ubhayampetaṃ niyakādhivacanameva. Kakkhaḷanti thaddhaṃ. Kharigatanti pharusaṃ. Upādinnanti na kammasamuṭṭhānameva, avisesena pana sarīraṭṭhakassetaṃ gahaṇaṃ. Sarīraṭṭhakañhi upādinnaṃ vā hotu, anupādinnaṃ vā, ādinnagahitaparāmaṭṭhavasena sabbaṃ upādinnameva nāma. Seyyathidaṃ – kesā lomā…pe… udariyaṃ karīsanti idaṃ dhātukammaṭṭhānikassa kulaputtassa ajjhattikapathavīdhātuvasena tāva kammaṭṭhānaṃ vibhattaṃ. Ettha pana manasikāraṃ ārabhitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ gahetukāmena yaṃ kātabbaṃ, taṃ sabbaṃ visuddhimagge vitthāritameva. Matthaluṅgaṃ pana na idha pāḷiāruḷhaṃ. Tampi āharitvā, visuddhimagge vuttanayeneva vaṇṇasaṇṭhānādivasena vavatthapetvā, ‘‘ayampi acetanā abyākatā suññā thaddhā pathavīdhātu evā’’ti manasi kātabbaṃ. Yaṃ vā panaññampīti idaṃ itaresu tīsu koṭṭhāsesu anugatāya pathavīdhātuyā gahaṇatthaṃ vuttaṃ. Yā ceva kho pana ajjhattikā pathavīdhātūti yā ca ayaṃ vuttappakārā ajjhattikā pathavīdhātu. Yā ca bāhirāti yā ca vibhaṅge, ‘‘ayo lohaṃ tipu sīsa’’ntiādinā (vibha. 173) nayena āgatā bāhirā pathavīdhātu.
到这里,长老已经按不同自性,用二十种行相详细说明了内地界,而对外地界只是简略说明。为什么呢?因为在众生对某处的爱着、喜好、希求、缠缚、执取、执著很强时,佛陀或佛弟子为了拔除他们对这些爱着等的执取,就会详细解说;而在这些不强的地方,因为没有要做的事,就只简略说明。就像农夫耕田时,在草根、树根牢固、犁头被卡住的地方,他会停下牛,拨开泥土,把根一根根切断拔除,费很大力气;在没有这些根的地方,他就用力赶牛,鞭打牛背,直接耕过去。应当知道这里的道理也是这样。巴利
Ettāvatā therena ajjhattikā pathavīdhātu nānāsabhāvato vīsatiyā ākārehi vitthārena dassitā, bāhirā saṅkhepena. Kasmā? Yasmiñhi ṭhāne sattānaṃ ālayo nikanti patthanā pariyuṭṭhānaṃ gahaṇaṃ parāmāso balavā hoti, tattha tesaṃ ālayādīnaṃ uddharaṇatthaṃ buddhā vā buddhasāvakā vā vitthārakathaṃ kathenti. Yattha pana na balavā, tattha kattabbakiccābhāvato saṅkhepena kathenti. Yathā hi kassako khettaṃ kasamāno yattha mūlasantānakānaṃ balavatāya naṅgalaṃ laggati, tattha goṇe ṭhapetvā paṃsuṃ viyūhitvā mūlasantānakāni chetvā chetvā uddharanto bahuṃ vāyāmaṃ karoti. Yattha tāni natthi, tattha balavaṃ payogaṃ katvā goṇe piṭṭhiyaṃ paharamāno kasatiyeva, evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ.
这“就是地界”说的是:这两种地界,从坚硬、粗涩、粗硬的角度看,都是同一个特征,所以都只是地界。说“贤友”,是把内地界和外地界放在一起对照来说明。因为外地界没有心识这一点很明显,内地界却不明显,所以当人把内地界看成和外地界完全一样、同样没有心识时,就容易把握了。就像什么呢?就像把一头还没调伏的牛和一头已经调伏的牛拴在一起,那头没调伏的牛头几天还会挣扎乱动,但过不了多久就被调伏了。同样,如果把内地界也看成和外地界一样,那么“没有心识”这一点头几天可能还显现不出来,但不用多久,它没有心识的事实就会变得很清楚。对于这两者,都应当以正慧如实观察:“这不是我的,这不是我,这不是我的自我。”所谓“如实”,就是按照它本来的样子;因为它具有无常等性质,所以应当这样观察:是无常、是苦、是无我。巴利
Pathavīdhāturevesāti duvidhāpesā thaddhaṭṭhena kakkhaḷaṭṭhena pharusaṭṭhena ekalakkhaṇā pathavīdhātuyeva , āvusoti ajjhattikaṃ bāhirāya saddhiṃ yojetvā dasseti. Yasmā bāhirāya pathavīdhātuyā acetanābhāvo pākaṭo, na ajjhattikāya, tasmā sā bāhirāya saddhiṃ ekasadisā acetanāyevāti gaṇhantassa sukhapariggaho hoti. Yathā kiṃ? Yathā dantena goṇena saddhiṃ yojito adanto katipāhameva visūkāyati vipphandati, atha na cirasseva damathaṃ upeti. Evaṃ ajjhattikāpi bāhirāya saddhiṃ ekasadisāti gaṇhantassa katipāhameva acetanābhāvo na upaṭṭhāti, atha na cirenevassā acetanābhāvo pākaṭo hoti. Taṃ netaṃ mamāti taṃ ubhayampi na etaṃ mama, na esohamasmi, na eso me attāti evaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Yathābhūtanti yathāsabhāvaṃ, tañhi aniccādisabhāvaṃ, tasmā aniccaṃ dukkhamanattāti evaṃ daṭṭhabbanti attho.
为什么接着又说“贤友,确实有这回事”呢?是为了先通过外水界来显示外地界的坏灭,然后再进一步以更明显的方式,显示所执受的、存在于身体中的地界的坏灭。所谓“增盛扰动”,是指在水劫的力量下不断增长而扰动。所谓“那时外地界隐没”,是指在那个时候,百千俱胝轮围世界当中,一切以山等形态存在的地界,都被碱水溶解,随水而去,彻底隐没不见。溶解之后,就只剩下水。所谓“如是广大”,就是指它如此巨大。巴利
Hoti kho so, āvusoti kasmā ārabhi? Bāhiraāpodhātuvasena bāhirāya pathavīdhātuyā vināsaṃ dassetvā tato visesatarena upādinnāya sarīraṭṭhakapathavīdhātuyā vināsadassanatthaṃ. Pakuppatīti āposaṃvaṭṭavasena vaḍḍhamānā kuppati. Antarahitā tasmiṃ samaye bāhirā pathavīdhātu hotīti tasmiṃ samaye koṭisatasahassacakkavāḷe khārodakena vilīyamānā udakānugatā hutvā sabbā pabbatādivasena saṇṭhitā pathavīdhātu antarahitā hoti. Vilīyitvā udakameva hoti. Tāva mahallikāyāti tāva mahantāya.
二十万又四那由他。
大地就是按这样的厚度来计算的。巴利
Duve satasahassāni, cattāri nahutāni ca; Ettakaṃ bahalattena, saṅkhātāyaṃ vasundharāti. –
就这样,仅凭它的厚度就已经这么庞大,而从广度来说,更有百千俱胝轮围世界那么大。“无常性”,就是曾经存在而后不复存在。“尽法”,就是其本性趋向消亡。“坏法”,就是其本性趋向毁坏。“变易法”,就是其本性会舍弃原来的状态。所以,用这所有的词,说的都只是无常这一个特征。而凡是无常的,就是苦;凡是苦的,就是无我。这样一来,无常、苦、无我这三个特征也就都包含在内了。“少住立”,就是住立的时间很短。应当知道,这个身体的短暂住立有两种方式:一是住立时间的短暂,二是自身本质的短暂。因为,这个身体在过去的心识刹那曾活着,现在不活着,未来也不会活着;在未来的心识刹那将会活着,现在不活着,过去也不曾活着;在现在的心识刹那正活着,过去不曾活着,未来也不会活着。巴利
Evaṃ bahalatteneva mahantāya, vitthārato pana koṭisatasahassacakkavāḷappamāṇāya. Aniccatāti hutvā abhāvatā. Khayadhammatāti khayaṃ gamanasabhāvatā . Vayadhammatāti vayaṃ gamanasabhāvatā. Vipariṇāmadhammatāti pakativijahanasabhāvatā, iti sabbehipi imehi padehi aniccalakkhaṇameva vuttaṃ. Yaṃ pana aniccaṃ, taṃ dukkhaṃ. Yaṃ dukkhaṃ, taṃ anattāti tīṇipi lakkhaṇāni āgatāneva honti. Mattaṭṭhakassāti parittaṭṭhitikassa, tattha dvīhākārehi imassa kāyassa parittaṭṭhititā veditabbā ṭhitiparittatāya ca sarasaparittatāya ca. Ayañhi atīte cittakkhaṇe jīvittha, na jīvati, na jīvissati. Anāgate cittakkhaṇe jīvissati, na jīvati, na jīvittha. Paccuppanne cittakkhaṇe jīvati , na jīvittha, na jīvissatīti vuccati.
“ 生命、自体与一切苦乐,
皆与单一心识相应;彼一刹那,倏忽即逝。”巴利
‘‘Jīvitaṃ attabhāvo ca, sukhadukkhā ca kevalā; Ekacittasamāyuttā, lahu so vattate khaṇo’’ti. –
这句话正是为了说明它自身的短暂住立而说的。应当这样理解:因为住立极其短暂,所以叫短暂住立。巴利
Idaṃ etasseva parittaṭṭhitidassanatthaṃ vuttaṃ. Evaṃ ṭhitiparittatāya parittaṭṭhititā veditabbā.
不过,应当知道,由于它和入息、出息等紧密相连,所以它的自性是短暂的。因为众生的生命,有的依靠入息而存续,有的依靠出息而存续,有的依靠入息和出息而存续,有的依靠四大种而存续,有的依靠段食而存续,有的依靠识而存续。这在《清净道论》中已经详细说明了。巴利
Assāsapassāsūpanibaddhādibhāvena panassa sarasaparittatā veditabbā. Sattānañhi assāsūpanibaddhaṃ jīvitaṃ, passāsūpanibaddhaṃ jīvitaṃ, assāsapassāsūpanibaddhaṃ jīvitaṃ, mahābhūtūpanibaddhaṃ jīvitaṃ, kabaḷīkārāhārūpanibaddhaṃ jīvitaṃ, viññāṇūpanibaddhaṃ jīvitanti visuddhimagge vitthāritaṃ.
“贪爱所执”是指被贪爱抓取、执持、紧紧握住的“我是”“我的”或“我存在”。而“此时,对于他,这些在这里不存在”:此时,那位比丘这样把三种相(无常、苦、无我)加在上面观察时,对于内在的地界等,“我是”等三种由贪爱、慢、见而来的执取,在这里就不存在了,也就是彻底没有。就像依水界那样,依火界、风界也是如此,外在的地界也会消失。不过这里只提到了一种,其余的也应从义理上理解。巴利
Taṇhupādinnassāti taṇhāya ādinnagahitaparāmaṭṭhassa ahanti vā mamanti vā asmīti vā. Atha khvāssa notevettha hotīti atha kho assa bhikkhuno evaṃ tīṇi lakkhaṇāni āropetvā passantassa ettha ajjhattikāya pathavīdhātuyā ahanti vātiādi tividho taṇhāmānadiṭṭhiggāho noteva hoti, na hotiyevāti attho. Yathā ca āpodhātuvasena, evaṃ tejodhātuvāyodhātuvasenapi bāhirāya pathavīdhātuyā antaradhānaṃ hoti. Idha pana ekaṃyeva āgataṃ. Itarānipi atthato veditabbāni.
“贤友,如果”这句话,是在这里显示那位修界业处的比丘在耳门建立把握所缘时的力量。“骂詈”:用十种骂詈的事来骂。“毁呰”:用言语说“你做了这样那样的事,我们也要对你这样那样”来毁呰。“触恼”:激怒。“使之苦恼”:令痛苦,这一切都是以言语来恼害。“他如是”:那位修界业处的比丘这样清楚地了知。“我的受已生起”:以当下正在生起的状态,以及以现前生起的状态,说为已生起。“耳触所生”:依耳触为缘,从耳触所生的、在耳门速行的感受。“触是无常”:耳触存在后以坏灭之义为无常,他这样观见。受等也应知为与耳触相应。“唯以界为所缘”:就是以界为名的所缘。“趣入”:进入。“信受”:于彼所缘信受,或者说这只是依处格的说法。依连声之故说“唯以界为所缘”,这里的意思是“唯以界为所缘”。“胜解”:以界之力如此获得胜解,不贪染,不瞋害。因为这位在耳门所缘现前时,以根本遍知、客随、暂时之力作把握,其广说在念处经的念与正知品中已说。然而那里是以眼门说的,这里应以耳门来了知。巴利
Tañce, āvusoti idha tassa dhātukammaṭṭhānikassa bhikkhuno sotadvāre pariggahaṃ paṭṭhapento balaṃ dasseti. Akkosantīti dasahi akkosavatthūhi akkosanti. Paribhāsantīti tayā idañcidañca kataṃ, evañca evañca taṃ karissāmāti vācāya paribhāsanti. Rosentīti ghaṭṭenti. Vihesentīti dukkhāpenti, sabbaṃ vācāya ghaṭṭanameva vuttaṃ. So evanti so dhātukammaṭṭhāniko evaṃ sampajānāti. Uppannā kho me ayanti sampativattamānuppannabhāvena ca samudācāruppannabhāvena ca uppannā. Sotasamphassajāti upanissayavasena sotasamphassato jātā sotadvārajavanavedanā, phasso aniccoti sotasamphasso hutvā abhāvaṭṭhena aniccoti passati. Vedanādayopi sotasamphassasampayuttāva veditabbā. Dhātārammaṇamevāti dhātusaṅkhātameva ārammaṇaṃ. Pakkhandatīti otarati. Pasīdatīti tasmiṃ ārammaṇe pasīdati, bhummavacanameva vā etaṃ. Byañjanasandhivasena ‘‘dhātārammaṇamevā’’ti vuttaṃ, dhātārammaṇeyevāti ayamettha attho. Adhimuccatīti dhātuvasena evanti adhimokkhaṃ labhati, na rajjati, na dussati. Ayañhi sotadvāramhi ārammaṇe āpāthagate mūlapariññāāgantukatāvakālikavasena pariggahaṃ karoti, tassa vitthārakathā satipaṭṭhāne satisampajaññapabbe vuttā. Sā pana tattha cakkhudvāravasena vuttā, idha sotadvāravasena veditabbā.
对于已经这样把握了界业处的强力观行者来说,即使所缘出现在眼门等处时,如果生起了不如理的作意,那么它到了确定阶段,经过一两次的反复熏习,心就沉入有分,不会以贪等的方式生起,这就是达到顶点的锐利观行者。另一种人,会以贪等方式进行一次速行,但在速行结束时,他这样作意“我以贪等方式速行了”,这时所缘就被把握住了,第二次就不会再那样速行。还有另一种人,第一次这样作意之后,第二次仍然以贪等方式速行,但在第二次结束时,他这样作意“我以贪等方式速行了”,这时所缘就被把握住了,第三次就不会再生起。在这里,第一种人过于锐利,第三种人过于迟钝,应当依据第二种人来理解这部经、《鹌鹑譬喻经》和《根修习经》中的含义。巴利
Evaṃ katapariggahassa hi dhātukammaṭṭhānikassa balavavipassakassa sacepi cakkhudvārādīsu ārammaṇe āpāthagate ayoniso āvajjanaṃ uppajjati, voṭṭhabbanaṃ patvā ekaṃ dve vāre āsevanaṃ labhitvā cittaṃ bhavaṅgameva otarati, na rāgādivasena uppajjati, ayaṃ koṭippatto tikkhavipassako. Aparassa rāgādivasena ekaṃ vāraṃ javanaṃ javati, javanapariyosāne pana rāgādivasena evaṃ me javanaṃ javitanti āvajjato ārammaṇaṃ pariggahitameva hoti, puna vāraṃ tathā na javati. Aparassa ekavāraṃ evaṃ āvajjato puna dutiyavāraṃ rāgādivasena javanaṃ javatiyeva, dutiyavārāvasāne pana evaṃ me javanaṃ javitanti āvajjato ārammaṇaṃ pariggahitameva hoti, tatiyavāre tathā na uppajjati. Ettha pana paṭhamo atitikkho, tatiyo atimando, dutiyassa pana vasena imasmiṃ sutte, laṭukikopame, indriyabhāvane ca ayamattho veditabbo.
像这样,通过耳门来把握所缘,从而显示界业处修行者的力量之后,现在要说明身门,于是说出“贤友,如果……”等话。因为遇到不可意的所缘时,在两门会疲惫,也就是在耳门和身门。因此,就像一位田主拿着锄头巡视田地,并非到处放置土块,而只在薄弱的地方用锄头破土,放上一块带草的土块;同样,大长老为了让未来那些想要修学、精进用功的善男子,在这两门建立防护,使他们能迅速终结生老死,所以针对这两门,以坚固地防护来展开这段教导。巴利
Evaṃ sotadvāre pariggahitavasena dhātukammaṭṭhānikassa balaṃ dassetvā idāni kāyadvāre dīpento tañce, āvusotiādimāha. Aniṭṭhārammaṇañhi patvā dvīsu vāresu kilamati sotadvāre ca kāyadvāre ca. Tasmā yathā nāma khettassāmī puriso kudālaṃ gahetvā khettaṃ anusañcaranto yattha vā tattha vā mattikapiṇḍaṃ adatvā dubbalaṭṭhānesuyeva kudālena bhūmiṃ bhinditvā satiṇamattikapiṇḍaṃ deti. Evameva mahāthero anāgate sikkhākāmā padhānakammikā kulaputtā imesu dvāresu saṃvaraṃ paṭṭhapetvā khippameva jātijarāmaraṇassa antaṃ karissantīti imesuyeva dvīsu dvāresu gāḷhaṃ katvā saṃvaraṃ desento imaṃ desanaṃ ārabhi.
在这里,“现行”是指主动上前攻击。“以手触”是指用手掌打,其他情况也按这个方式理解。“如是已成为”是指具有那样的状态。“于如实”是指在如实的状态中。“步向”是指运作、进行。在“如是随念佛陀”等说法中,以“彼世尊是……”这样的方式随念,就是随念佛陀;即使是以“这确是世尊所说的”这样的方式随念,也仍然是随念佛陀。以“法由世尊善说……”这样的方式随念,就是随念法;即使随念《锯喻经》的教诫,也仍然是随念法。以“善行道……”这样的方式随念,就是随念僧;即使忆念那位忍受锯割的比丘的功德,也仍然是随念僧。巴利
Tattha samudācarantīti upakkamanti. Pāṇisamphassenāti pāṇippahārena, itaresupi eseva nayo. Tathābhūtoti tathāsabhāvo. Yathābhūtasminti yathāsabhāve. Kamantīti pavattanti. Evaṃ buddhaṃ anussaratotiādīsu itipi so bhagavātiādinā nayena anussarantopi buddhaṃ anussarati, vuttaṃ kho panetaṃ bhagavatāti anussarantopi anussaratiyeva. Svākkhāto bhagavatā dhammotiādinā nayena anussarantopi dhammaṃ anussarati, kakacūpamovādaṃ anussarantopi anussaratiyeva. Suppaṭipannotiādinā nayena anussarantopi saṅghaṃ anussarati, kakacokantanaṃ adhivāsayamānassa bhikkhuno guṇaṃ anussaramānopi anussaratiyeva.
“依于善的舍不持续”,这里指的是观舍。“依于善的舍持续”,这里指的是六支舍。虽然这六支舍在漏尽者面对可爱与不可爱的所缘时,是以不贪等方式生起的,但这位比丘凭借精进力,通过修行成就,把自己的观安置在漏尽者六支舍的位置上,所以这个观本身就成了六支舍。巴利
Upekkhā kusalanissitā na saṇṭhātīti idha vipassanupekkhā adhippetā. Upekkhā kusalanissitā saṇṭhātīti idha chaḷaṅgupekkhā, sā panesā kiñcāpi khīṇāsavassa iṭṭhāniṭṭhesu ārammaṇesu arajjanādivasena pavattati, ayaṃ pana bhikkhu vīriyabalena bhāvanāsiddhiyā attano vipassanaṃ khīṇāsavassa chaḷaṅgupekkhāṭhāne ṭhapetīti vipassanāva chaḷaṅgupekkhā nāma jātā.
303 在水界的解说中,“水性的”:指存在于一切水中的湿润与流动的特相。至于胆汁、痰等方面的内容,连同修习的方法,都已经在《清净道论》里讲过了。“激增”:指像洪水一样增长,或者海水从海中涌出;这是它通常的激增状况。但在水灭劫的时候,百千俱胝轮围世界全都被水充满。“下沉”:指向下沉没,就像放在灶上的水一样,逐渐耗竭、消失。其余部分,都应依照前面所说的方式来了知。巴利
303. Āpodhātuniddese āpogatanti sabbaāpesu gataṃ allayūsabhāvalakkhaṇaṃ. Pittaṃ semhantiādīsu pana yaṃ vattabbaṃ, taṃ sabbaṃ saddhiṃ bhāvanānayena visuddhimagge vuttaṃ. Pakuppatīti oghavasena vaḍḍhati, samuddato vā udakaṃ uttarati, ayamassa pākatiko pakopo, āposaṃvaṭṭakāle pana koṭisatasahassacakkavāḷaṃ udakapūrameva hoti. Ogacchantīti heṭṭhā gacchanti, uddhane āropitaudakaṃ viya khayaṃ vināsaṃ pāpuṇanti. Sesaṃ purimanayeneva veditabbaṃ.
304 在火界的解说中,“火性”指存在于一切火中的暖热特相;或者火本身达到火的状态,所以叫“火性”。前面讲“水性”、后面讲“风性”时,也应同样理解。“由此”就是由这种火性。当它被扰动时,这个身体就会发热,出现一日热病等状况,体内生起热气。“由此衰老”就是由这种火界,这个身体才衰老,诸根残缺、体力耗尽,出现皱纹、白发等。“由此燃烧”就是当它被扰动时,这个身体像被烧着一样,那人哭喊着“我燃烧了!我燃烧了!”还盼着涂抹百次淘洗之酥与清凉白栴檀等膏,以及棕榈叶扇之风。“由此所食、所饮、所嚼、所尝得以正消化”就是由这火界,令所吃的饭等、所饮的饮料等、所嚼的面食等、所尝的芒果、蜂蜜、糖浆等,得以很好地熟化,也就是以转变成味等方式而分离,达成消化。以上是此处简说。若依详说,应当说的所有内容,都已连同修习方法在《清净道论》中讲述。巴利
304. Tejodhātuniddese tejogatanti sabbatejesu gataṃ uṇhattalakkhaṇaṃ. Tejo eva vā tejobhāvaṃ gatanti tejogataṃ. Purime āpogatepi pacchime vāyogatepi eseva nayo. Yena cāti yena tejogatena. Tasmiṃ kuppite ayaṃ kāyo santappati, ekāhikajarādibhāvena usumajāto hoti. Yena ca jīrīyatīti yena ayaṃ kāyo jīrati, indriyavekallattaṃ balaparikkhayaṃ valipalitādibhāvañca pāpuṇāti. Yena ca pariḍayhatīti yena kuppitena ayaṃ kāyo dayhati, so ca puggalo dayhāmi dayhāmīti kandanto satadhotasappigosītacandanādilepañca tālavaṇṭavātañca paccāsīsati. Yena ca asitapītakhāyitasāyitaṃ sammā pariṇāmaṃ gacchatīti yena taṃ asitaṃ vā odanādi, pītaṃ vā pānakādi, khāyitaṃ vā piṭṭhakhajjakādi, sāyitaṃ vā ambapakkamadhuphāṇitādi sammā paripākaṃ gacchati, rasādibhāvena vivekaṃ gacchatīti attho. Ayamettha saṅkhepo. Vitthārato pana yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ saddhiṃ bhāvanānayena visuddhimagge vuttaṃ.
“青草”就是青草。意思是:依靠青草等物,火就熄灭了。“路中”就是大路。“岩山”就是山。“水中”就是水。“或可爱之地”是指没有草丛灌木等、空旷远离的露天地面。“无食”就是没有燃料、没有可执取的东西;这也是就火通常的熄灭方式而说的。但在火灭劫的时候,火焚烧百千俱胝轮围世界,连一点灰烬都不剩下。“以筋片”就是用皮片刮擦。“求火”:人们拿着这样细微的燃料去寻找火,只要得到一点点热气,就会燃烧起来。其余部分,在这里也应按照前面所说的方式理解。巴利
Haritantanti haritameva. Allatiṇādiṃ āgamma nibbāyatīti attho. Panthantanti mahāmaggameva. Selantanti pabbataṃ. Udakantanti udakaṃ. Ramaṇīyaṃ vā bhūmibhāganti tiṇagumbādirahitaṃ, vivittaṃ abbhokāsaṃ bhūmibhāgaṃ. Anāhārāti nirāhārā nirupādānā, ayampi pakatiyāva tejovikāro vutto, tejosaṃvaṭṭakāle pana koṭisatasahassacakkavāḷaṃ jhāpetvā chārikāmattampi na tiṭṭhati. Nhārudaddulenāti cammanillekhanena. Aggiṃ gavesantīti evarūpaṃ sukhumaṃ upādānaṃ gahetvā aggiṃ pariyesanti, yaṃ appamattakampi usumaṃ labhitvā pajjalati, sesamidhāpi purimanayeneva veditabbaṃ.
305 在风界的解说中,上行风是指引起打嗝、咳嗽等向上活动的风。下行风是指推动大便、小便等向下排出的风。腹内风是指肠外的风。肠内风是指肠内的风。随行于肢节、小肢节是指沿着血管网络遍布全身,随行于各个大小肢节,引发弯曲、伸展等动作的风。入息是指进入鼻腔的气息。出息是指从鼻腔呼出的气息。以上是这里的简要说明。至于详细阐述的内容以及修习方法,在《清净道论》中已经全部说明了。巴利
305. Vāyodhātuniddese uddhaṅgamā vātāti uggārahikkārādipavattakā uddhaṃ ārohanavātā. Adhogamā vātāti uccārapassāvādinīharaṇakā adho orohanavātā. Kucchisayā vātāti antānaṃ bahivātā. Koṭṭhāsayā vātāti antānaṃ antovātā. Aṅgamaṅgānusārinoti dhamanījālānusārena sakalasarīre aṅgamaṅgāni anusaṭā samiñjanapasāraṇādinibbattakavātā. Assāsoti antopavisananāsikavāto . Passāsoti bahinikkhamananāsikavāto. Ayamettha saṅkhepo. Vitthārato pana yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ saddhiṃ bhāvanānayena visuddhimagge vuttaṃ.
“能吹走村庄”是指把整个村庄碾成粉末,然后带着走。对城镇等地方也是这样理解。这里说的是,在风劫发生时,以摧毁百千俱胝轮围世界的方式,显示风界的变异。“以扇子”是指用来扇火的东西。“于檐槽”是指屋顶的檐槽,因为水从那里流下来,所以它被称为“檐槽”。剩下的内容,在这里也应该按照前面的方式配合解释。巴利
Gāmampi vahatīti sakalagāmampi cuṇṇavicuṇṇaṃ kurumānā ādāya gacchati, nigamādīsupi eseva nayo. Idha vāyosaṃvaṭṭakāle koṭisatasahassacakkavāḷaviddhaṃsanavasena vāyodhātuvikāro dassito. Vidhūpanenāti aggibījanakena. Ossavaneti chadanagge, tena hi udakaṃ savati, tasmā taṃ ‘‘ossavana’’nti vuccati. Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ.
306 “贤友,正如……”这里是要说明什么呢?是要说明前面所说诸大种是没有众生的。“木”指木材之类的材料。“蔓”指用来捆绑的藤蔓。“草”指用来盖屋顶的草。“泥”指用来涂抹的泥。“虚空被围绕”意思是:这些木等材料从内外围绕之后,虚空就安立在那里。“就称为屋”:这只是施设名为“屋”而已。可是当木等各自分开堆成一堆一堆时,就只叫木堆、藤蔓堆等。同样地,骨等从内外围绕之后,虚空安立在那里,依靠这些骨等,就只称为“色”,世俗上称为“身体”。就像依靠木等材料而称为屋的房屋,可以叫刹帝利宅、婆罗门宅;同样地,这个身体也叫刹帝利身、婆罗门身。然而在这里,并没有任何众生或命者存在。巴利
306.Seyyathāpi, āvusoti idha kiṃ dasseti? Heṭṭhā kathitānaṃ mahābhūtānaṃ nissattabhāvaṃ. Kaṭṭhanti dabbasambhāraṃ. Vallinti ābandhanavalliṃ. Tiṇanti chadanatiṇaṃ. Mattikanti anulepamattikaṃ. Ākāso parivāritoti etāni kaṭṭhādīni anto ca bahi ca parivāretvā ākāso ṭhitoti attho. Agāraṃtveva saṅkhaṃ gacchatīti agāranti paṇṇattimattaṃ hoti. Kaṭṭhādīsu pana visuṃ visuṃ rāsikatesu kaṭṭharāsivallirāsītveva vuccati. Evameva khoti evameva aṭṭhiādīni anto ca bahi ca parivāretvā ṭhito ākāso, tāneva aṭṭhiādīni paṭicca rūpaṃtveva saṅkhaṃ gacchati, sarīranti vohāraṃ gacchati. Yathā kaṭṭhādīni paṭicca gehanti saṅkhaṃ gataṃ agāraṃ khattiyagehaṃ brāhmaṇagehanti vuccati, evamidampi khattiyasarīraṃ brāhmaṇasarīranti vuccati, na hettha koci satto vā jīvo vā vijjati.
贤友,为什么这里开始说“内眼”呢?因为前面没有讲到所造色、四种无色蕴和三圣谛,现在为了讲这些,才开始了这段开示。其中,“眼不坏”是指:当眼净色已经灭去、已经损坏,或者被胆、痰、血等阻碍时,眼就不能成为眼识生起的缘,这就叫“坏”;而能够成为眼识生起的缘的,就叫“不坏”。“外色”是指外在的、由四种来源所生的色。“与此相应的作意”是指依靠那眼和那些色,让有分心转向之后生起的作意;具体说,就是在眼门中能使有分心转向的唯作意界心。如果那些色不在感知范围内,或者那人没有留意,这种作意就不会生起。“与此相应的”是指与它相适合的。“识的部分”是指识的那一部分。巴利
Ajjhattikañceva, āvuso, cakkhūti idaṃ kasmā āraddhaṃ? Heṭṭhā upādārūpaṃ cattāro ca arūpino khandhā tīṇi ca ariyasaccāni na kathitāni, idāni tāni kathetuṃ ayaṃ desanā āraddhāti. Tattha cakkhuṃ aparibhinnanti cakkhupasāde niruddhepi upahatepi pittasemhalohitehi palibuddhepi cakkhu cakkhuviññāṇassa paccayo bhavituṃ na sakkoti, paribhinnameva hoti, cakkhuviññāṇassa pana paccayo bhavituṃ samatthaṃ aparibhinnaṃ nāma. Bāhirā ca rūpāti bāhirā catusamuṭṭhānikarūpā. Tajjo samannāhāroti taṃ cakkhuñca rūpe ca paṭicca bhavaṅgaṃ āvaṭṭetvā uppajjanamanasikāro, bhavaṅgāvaṭṭanasamatthaṃ cakkhudvāre kiriyamanodhātucittanti attho. Taṃ rūpānaṃ anāpāthagatattāpi aññāvihitassapi na hoti, tajjassāti tadanurūpassa. Viññāṇabhāgassāti viññāṇakoṭṭhāsassa.
在“彼如实者”等语句中,是依门来显示四圣谛。其中,“如实者”指与眼识俱存者,也就是具有眼识的人。“色”:因为眼识不是色的生起之因,在眼识的刹那,只有三种来源所生的色,而在紧接着的心识刹那,也可得到四种来源所生的色。“入摄”就是被计入。“受”等是与眼识相应而有的。“识”就是眼识本身。这里,“行”只指思心所。“摄”是合在一起的总摄。“合”是集合。“同聚”是积聚。“见缘起者”就是见到缘的人。“见法者”就是见到缘生之法的人。“欲”等词全都是渴爱的同义词。因为渴爱能起欲求的作用,所以称为“欲”;能起执著的作用,所以称为“执著”;能起随顺的作用,所以称为“随顺”;能沉入、吞没、执取,所以称为“联结”。欲贪的调伏、欲贪的舍断,就是涅槃的同义词。这样,经中已说到的三谛,还要引出道谛来把握:在这三处中的正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定,以及修习与通达,这就是道。“许多已作”:仅就这些来说,就已经对世尊的教法做了许多。在“贤友,内耳”等段落中,也应当依同样的方式理解。巴利
Yaṃ tathābhūtassātiādīsu dvāravasena cattāri saccāni dasseti. Tattha tathābhūtassāti cakkhuviññāṇena sahabhūtassa, cakkhuviññāṇasamaṅginoti attho. Rūpanti cakkhuviññāṇassa na rūpajanakattā cakkhuviññāṇakkhaṇe tisamuṭṭhānarūpaṃ, tadanantaracittakkhaṇe catusamuṭṭhānampi labbhati. Saṅgahaṃ gacchatīti gaṇanaṃ gacchati. Vedanādayo cakkhuviññāṇasampayuttāva. Viññāṇampi cakkhuviññāṇameva. Ettha ca saṅkhārāti cetanāva vuttā. Saṅgahoti ekato saṅgaho. Sannipātoti samāgamo. Samavāyoti rāsi. Yo paṭiccasamuppādaṃ passatīti yo paccaye passati. So dhammaṃ passatīti so paṭiccasamuppannadhamme passati, chandotiādi sabbaṃ taṇhāvevacanameva , taṇhā hi chandakaraṇavasena chando. Ālayakaraṇavasena ālayo. Anunayakaraṇavasena anunayo. Ajjhogāhitvā gilitvā gahanavasena ajjhosānanti vuccati. Chandarāgavinayo chandarāgappahānanti nibbānasseva vevacanaṃ, iti tīṇi saccāni pāḷiyaṃ āgatāneva maggasaccaṃ āharitvā gahetabbaṃ, yā imesu tīsu ṭhānesu diṭṭhi saṅkappo vācā kammanto ājīvo vāyāmo sati samādhi bhāvanāpaṭivedho, ayaṃ maggoti. Bahukataṃ hotīti ettāvatāpi bahuṃ bhagavato sāsanaṃ kataṃ hoti, ajjhattikañceva, āvuso, sotantiādivāresupi eseva nayo.
不过,在意门这里,所谓“内意”,指的就是有分心。它虽然灭去了,却没有能力成为转向心的缘;它只是以微弱的状态在运作,所以叫做“已坏”。而有能力成为转向心的缘的,则叫做“不坏”。“外法”就是指法所缘。“还没有与那相应的”这句话,是就有分心正在发生的那一刻说的。第二种转起方式,则是针对心偏离到别处的情况说的,比如熟练地观察禅那、熟练地作意业处、或者熟练地读诵佛语等。在这种转起方式里,“色”也可以指四种因所生的色法。因为意识能生起色法,受等心所与意识相应,这里的“识”就是意识本身。而这里的“行”,只取触和思这两个心所。其余部分应当按照前面所说的方式来理解。就这样,大长老先前只是简略地观照了一部分,来到这里之后,把前面还没有详细讲的内容,按照一一门类分别开示出来,顺着前后的脉络,把这部经讲完了。巴利
Manodvāre pana ajjhattiko mano nāma bhavaṅgacittaṃ. Taṃ niruddhampi āvajjanacittassa paccayo bhavituṃ asamatthaṃ mandathāmagatameva pavattamānampi paribhinnaṃ nāma hoti. Āvajjanassa pana paccayo bhavituṃ samatthaṃ aparibhinnaṃ nāma. Bāhirā ca dhammāti dhammārammaṇaṃ. Neva tāva tajjassāti idaṃ bhavaṅgasamayeneva kathitaṃ. Dutiyavāro paguṇajjhānapaccavekkhaṇena vā, paguṇakammaṭṭhānamanasikārena vā, paguṇabuddhavacanasajjhāyakaraṇādinā vā, aññavihitakaṃ sandhāya vutto. Imasmiṃ vāre rūpanti catusamuṭṭhānampi labbhati. Manoviññāṇañhi rūpaṃ samuṭṭhāpeti, vedanādayo manoviññāṇasampayuttā , viññāṇaṃ manoviññāṇameva. Saṅkhārā panettha phassacetanāvaseneva gahitā. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Iti mahāthero heṭṭhā ekadesameva sammasanto āgantvā imasmiṃ ṭhāne ṭhatvā heṭṭhā parihīnadesanaṃ sabbaṃ taṃtaṃdvāravasena bhājetvā dassento yathānusandhināva suttantaṃ niṭṭhapesīti.
第9篇 大心材喻经注释巴利
9. Mahāsāropamasuttavaṇṇanā
307 “如是我闻”这句,是《大心材喻经》的开头。其中“离去不久”,说的是提婆达多破坏僧团、造下出佛身血的恶业之后,没过多久就离开了,当时他还保持着比丘的外相,但已经成了别住者。巴利
307.Evaṃme sutanti mahāsāropamasuttaṃ. Tattha acirapakkanteti saṅghaṃ bhinditvā ruhiruppādakammaṃ katvā nacirapakkante saliṅgeneva pāṭiyekke jāte.
比丘们,这里说“某位善男子”,虽然并没有指定是哪一家的善男子,但应当知道,这话是特指提婆达多而说的。因为他出生在从未中断的大选王族传承、甘蔗王世系中,所以从出身来说,他是良家出身的善男子。“陷入”:如果一个人的出身已经深入到他内在,就说他“被出身所陷”。对老、病等也是这样理解。对利养、恭敬等来说,“利养”指四种资具;“恭敬”指对这些资具妥善侍奉的状态;“称誉”指赞美之词;“生起”就是产生。“不知名者”:在两人站立之处都不为人所知,连仅足糊口遮身的衣食都得不到。“少势”:随从者稀少,既无前行引导之人,也无后续随行之人。巴利
Idha, bhikkhave, ekacco kulaputtoti kiñcāpi asukakulaputtoti na niyāmito, devadattaṃyeva pana sandhāya idaṃ vuttanti veditabbaṃ. So hi asambhinnāya mahāsammatapaveṇiyā okkākavaṃse jātattā jātikulaputto. Otiṇṇoti yassa jāti anto anupaviṭṭhā, so jātiyā otiṇṇo nāma. Jarādīsupi eseva nayo. Lābhasakkārādīsupi lābhoti cattāro paccayā. Sakkāroti tesaṃyeva sukatabhāvo. Silokoti vaṇṇabhaṇanaṃ. Abhinibbattetīti uppādeti. Apaññātāti dvinnaṃ janānaṃ ṭhitaṭṭhāne na paññāyanti, ghāsacchādanamattampi na labhanti. Appesakkhāti appaparivārā, purato vā pacchato vā gacchantaṃ na labhanti.
用树心木来做该用树心木做的东西,比如车轴、车轮、轭、犁等随便什么。他抓取了梵行的枝叶:对于以道果为精髓的教法梵行来说,四种资具就叫作枝叶,而他恰恰抓取了这些。并且他就以此为止步:正因为如此,他想“对我来说,心材已经得到,到此就够了”,于是就停下来满足了。巴利
Sārena sārakaraṇīyanti rukkhasārena kattabbaṃ akkhacakkayuganaṅgalādikaṃ yaṃkiñci. Sākhāpalāsaṃ aggahesi brahmacariyassāti maggaphalasārassa sāsanabrahmacariyassa cattāro paccayā sākhāpalāsaṃ nāma, taṃ aggahesi. Tena ca vosānaṃ āpādīti teneva ca alamettāvatā sāro me pattoti vosānaṃ āpanno.
310 提婆达多具足五神通,而天眼通安立在五种神通的顶端,在这部经里,天眼通就被称为“如实知见”。所谓“住于不知不见”,是说他们对任何微细的色都无所知,甚至连一粒尘埃中的鬼都看不见,就这样安住。巴利
310.Ñāṇadassanaṃ ārādhetīti devadatto pañcābhiñño, dibbacakkhu ca pañcannaṃ abhiññānaṃ matthake ṭhitaṃ, taṃ imasmiṃ sutte ‘‘ñāṇadassana’’nti vuttaṃ . Ajānaṃ apassaṃ viharantīti kiñci sukhumaṃ rūpaṃ ajānantā antamaso paṃsupisācakampi apassantā viharanti.
311 成就非时解脱:就像《无碍解道》里说的:“什么是非时解脱?四种圣道、四种沙门果,以及涅槃,这就是非时解脱。”他就是这样成就、完成、获得这九种出世间法的。因为世间等至只在入定的那一刹那就从对立之法中解脱出来,所以被称为时解脱,也就是经里说的:“什么是时解脱?四种禅那和四种无色界等至,这就是时解脱。”但出世间法不一样,它们时时都能解脱,因为圣道和圣果一旦解脱,就永远解脱了;涅槃则是从一切烦恼中彻底解脱。所以这九种法就叫作非时解脱。巴利
311.Asamayavimokkhaṃ ārādhetīti, ‘‘katamo asamayavimokkho? Cattāro ca ariyamaggā cattāri ca sāmaññaphalāni, nibbānañca, ayaṃ asamayavimokkho’’ti (paṭi. ma. 1.213) evaṃ vutte navalokuttaradhamme ārādheti sampādeti paṭilabhati. Lokiyasamāpattiyo hi appitappitakkhaṇeyeva paccanīkadhammehi vimuccanti, tasmā, ‘‘katamo samayavimokkho? Cattāri ca jhānāni catasso ca arūpāvacarasamāpattiyo, ayaṃ samayavimokkho’’ti evaṃ samayavimokkhoti vuttā. Lokuttaradhammā pana kālena kālaṃ vimuccanti, sakiṃ vimuttāni hi maggaphalāni vimuttāneva honti. Nibbānaṃ sabbakilesehi accantaṃ vimuttamevāti ime nava dhammā asamayavimokkhoti vuttā.
不动的心解脱,就是阿拉汉果的解脱。这就是它的目标,所以叫此为目标,也就是说,梵行生活是为了阿拉汉果这个目标。这句话说的就是:这就是它的目标。这是核心,意思是阿拉汉果是梵行生活的核心。这是终点,意思是阿拉汉果是梵行生活的最终归宿,这就是尽头,再没有比这更高的需要证得了。世尊就这样顺着前后的脉络,把开示收尾了。巴利
Akuppā cetovimuttīti arahattaphalavimutti. Ayamattho etassāti etadatthaṃ, arahattaphalatthamidaṃ brahmacariyaṃ. Ayaṃ etassa atthoti vuttaṃ hoti. Etaṃ sāranti etaṃ arahattaphalaṃ brahmacariyassa sāraṃ. Etaṃ pariyosānanti etaṃ arahattaphalaṃ brahmacariyassa pariyosānaṃ, esā koṭi, na ito paraṃ pattabbaṃ atthīti yathānusandhināva desanaṃ niṭṭhapesīti.
第10篇 小心材喻经的注释巴利
10. Cūḷasāropamasuttavaṇṇanā
312 如是我闻这一句,说的是《小心材喻经》。其中,“黄铜色者”指那位婆罗门,他肤色金黄;“Koccha”是他的名字,所以称为“黄铜色者”。关于“有僧团的”等说法:他们拥有由出家众组成的僧团,所以叫“有僧团的”;同样,他们拥有群众,所以叫“有群众的”。“教团之师”指以教导行为和学处的方式成为那群人的老师。“知名的”指被知晓、出名。“拥有名声的”指他们以“这些少欲知足的人,因为少欲,连衣服都不穿……”这样的方式声名远播,所以拥有名声。“创立教派者”指建立见解宗派的人。“被公认为善士的”指他们被人们这样认可:“这些人是善良的、美好的、正直的人。”“对于广大群众的”指对于无闻、愚昧的凡夫而言。接着为了说明这些人,经文说“即如:富兰那”等。其中,“富兰那”是那位自称导师者的名字,“迦叶”是族姓。据说,他出生时,补足了某一户人家原有的九十九个奴隶而使之满一百,因此给他取名叫“富兰那”。又因为他是个吉祥的奴隶,所以没有人说“他做了坏事”,也没人说“他没做事”。他想:“我何必待在这里?”于是逃走了。随后盗贼抢走了他的衣服。他连用树叶或草遮身都不会,就光着身子走进一个村子。人们看见他,心想:“这位沙门是阿拉汉,少欲知足,没人能跟他相比。”于是拿着糕饼、饭食等前来亲近他。他想:“我因为没衣服穿,才得到了这些。”从那时起,即使得到衣服他也不穿,就把这当作出家。在他那里,另外还有五百人也出家了。针对这件事,经文说“富兰那·迦叶”。巴利
312.Evaṃme sutanti cūḷasāropamasuttaṃ. Tattha piṅgalakocchoti so brāhmaṇo piṅgaladhātuko. Kocchoti panassa nāmaṃ, tasmā ‘‘piṅgalakoccho’’ti vuccati. Saṅghinotiādīsu pabbajitasamūhasaṅkhāto saṅgho etesaṃ atthīti saṅghino. Sveva gaṇo etesaṃ atthīti gaṇino. Ācārasikkhāpanavasena tassa gaṇassa ācariyāti gaṇācariyā. Ñātāti paññātā pākaṭā. ‘‘Appicchā santuṭṭhā, appicchatāya vatthampi na nivāsentī’’tiādinā nayena samuggato yaso etesaṃ atthīti yasassino. Titthakarāti laddhikarā. Sādhusammatāti ime sādhu sundarā sappurisāti evaṃ sammatā. Bahujanassāti assutavato andhabālaputhujjanassa. Idāni te dassento seyyathidaṃ pūraṇotiādimāha. Tattha pūraṇoti tassa satthupaṭiññassa nāmaṃ. Kassapoti gottaṃ. So kira aññatarassa kulassa ekūnadāsasataṃ pūrayamāno jāto, tenassa ‘‘pūraṇo’’ti nāmaṃ akaṃsu. Maṅgaladāsattā cassa ‘‘dukkaṭa’’nti vattā natthi, akataṃ vā na katanti. ‘‘So kimahamettha vasāmī’’ti palāyi. Athassa corā vatthāni acchindiṃsu. So paṇṇena vā tiṇena vā paṭicchādetumpi ajānanto jātarūpeneva ekaṃ gāmaṃ pāvisi. Manussā taṃ disvā, ‘‘ayaṃ samaṇo arahā appiccho, natthi iminā sadiso’’ti pūvabhattādīni gahetvā upasaṅkamanti. So ‘‘mayhaṃ sāṭakaṃ anivatthabhāvena idaṃ uppanna’’nti tato paṭṭhāya sāṭakaṃ labhitvāpi na nivāsesi, tadeva pabbajjaṃ aggahesi. Tassa santike aññepi pañcasatā manussā pabbajiṃsu, taṃ sandhāyāha ‘‘pūraṇo kassapo’’ti.
末伽梨是他的名字。因为出生在牛栏,所以第二个名字叫牛栏生。据说,他拿着油瓶走在泥泞的地上,主人喊道:“孩子,别滑倒!”他一不小心滑倒摔了一跤,因为害怕主人就起身逃跑。主人追上去,抓住了他衣角。他干脆扔掉衣服逃走,成了裸形外道。其余的事迹和富兰那的故事一样。巴利
Makkhalīti tassa nāmaṃ. Gosālāya jātattā gosāloti dutiyaṃ nāmaṃ. Taṃ kira sakaddamāya bhūmiyā telaghaṭaṃ gahetvā gacchantaṃ, ‘‘tāta, mā khalī’’ti sāmiko āha. So pamādena khalitvā patitvā sāmikassa bhayena palāyituṃ āraddho. Sāmiko upadhāvitvā sāṭakakaṇṇe aggahesi. Sopi sāṭakaṃ chaḍḍetvā acelako hutvā palāyi, sesaṃ pūraṇasadisameva.
阿耆多是他的名字。他披着人发织成的毯子,所以叫“人发毯者”。把这两个名字合起来,就称作“阿耆多·人发毯者”。这里说的“人发毯”,就是用人的头发织成的毯子,再没有比这更下贱的衣服了。正如经中所说:“比丘们,就像各种线织的衣服当中,人发毯被说成是最下贱的;比丘们,人发毯冷的时候冰冷,热的时候灼热,颜色难看,气味难闻,触感粗糙。”巴利
Ajitoti tassa nāmaṃ. Kesakambalaṃ dhāretīti kesakambalo. Iti nāmadvayaṃ saṃsanditvā ‘‘ajito kesakambalo’’ti vuccati. Tattha kesakambalo nāma manussakesehi katakambalo, tato paṭikiṭṭhataraṃ vatthaṃ nāma natthi. Yathāha – ‘‘seyyathāpi, bhikkhave, yāni kānici tantāvutānaṃ vatthānaṃ, kesakambalo tesaṃ paṭikiṭṭho akkhāyati, kesakambalo, bhikkhave, sīte sīto uṇhe uṇho dubbaṇṇo duggandho dukkhasamphasso’’ti (a. ni. 3.138).
波拘陀是他的名字,迦旃延是他的族姓。把名字和族姓合在一起,就称为“波拘陀·迦旃延”。这个人拒绝用冷水,就算大便之后也不用冷水清洗,只有拿到温水或米汤时才清洗。每当他要过河或越过路上的积水,就会堆起一个沙堆,认为“我的戒破了”,然后重新决意持戒,才继续走。他就是这样一个没有福运、持邪见的人。巴利
Pakudhoti tassa nāmaṃ. Kaccāyanoti gottaṃ. Iti nāmagottaṃ saṃsanditvā, ‘‘pakudho kaccāyano’’ti vuccati. Sītudakapaṭikkhittako esa, vaccaṃ katvāpi udakakiccaṃ na karoti, uṇhodakaṃ vā kañjiyaṃ vā labhitvā karoti, nadiṃ vā maggodakaṃ vā atikkamma, ‘‘sīlaṃ me bhinna’’nti vālikathūpaṃ katvā sīlaṃ adhiṭṭhāya gacchati, evarūpo nissirikaladdhiko esa.
散若耶是他的名字。他是毗罗梨的儿子,所以叫毗罗梨子。他们宣称“我们没有结缚的烦恼,没有缠缚的烦恼,我们是远离烦恼结缚的人”,因为这样说,就得到了尼干陀这个名称。他是那塔的儿子,所以叫那塔子。“他们都证知了”的意思是:就像他们自己所承诺的那样,他们确实都证知了。这里说的是——如果他们的承诺能导向解脱,那他们就全都证知了;如果不能,他们就没有证知。因此,他们的承诺到底能不能导向解脱?这就是这个问题的含义。接着,世尊因为他们的承诺没有实质内容、不能导向解脱,就以“够了”否定它,转而用譬喻来说明义理,要开示法,说道:“婆罗门,我将为你开示法。”巴利
Sañjayoti tassa nāmaṃ. Belaṭṭhassa puttoti belaṭṭhaputto. Amhākaṃ gaṇṭhanakileso palibujjhanakileso natthi, kilesagaṇṭharahitā mayanti evaṃ vāditāya laddhanāmavasena nigaṇṭho. Nāṭassa puttoti nāṭaputto. Abbhaññaṃsūti yathā tesaṃ paṭiññā, tatheva jāniṃsu. Idaṃ vuttaṃ hoti – sace nesaṃ sā paṭiññā niyyānikā sabbe abbhaññaṃsu. No ce, na abbhaññaṃsu. Tasmā kiṃ tesaṃ paṭiññā niyyānikā na niyyānikāti, ayametassa pañhassa attho. Atha bhagavā nesaṃ aniyyānikabhāvakathanena atthābhāvato alanti paṭikkhipitvā upamāya atthaṃ pavedento dhammameva desetuṃ, dhammaṃ, te brāhmaṇa, desessāmīti āha.
320 在这其中,“为了作证”的意思是:为了亲自体证。“不产生欲”的意思是:不发起想要去做的欲求。“不精勤”的意思是:不付出努力,不奋力前进。“陷于消沉的状态”是指:内心退缩、意志低沉。“懈怠者”是指:松垮地执取教法的人,他把教法弄得松松垮垮地执取,不能坚固地执取。巴利
320. Tattha sacchikiriyāyāti sacchikaraṇatthaṃ. Na chandaṃ janetīti kattukamyatāchandaṃ na janayati. Na vāyamatīti vāyāmaṃ parakkamaṃ na karoti. Olīnavuttiko ca hotīti līnajjhāsayo hoti. Sāthalikoti sithilaggāhī, sāsanaṃ sithilaṃ katvā gaṇhāti, daḷhaṃ na gaṇhāti.
323 婆罗门,在这里,比丘远离感官欲乐……:为什么这些初禅等法,比智见更超胜?因为是以灭尽定为基础。要知道,下面的初禅等法是以观为基础,而这里的这些法是以灭尽定为基础,所以变得更超胜。世尊就这样顺着经文的脉络,把这部经讲完了。开示结束时,那位婆罗门安立在皈依中。巴利
323.Idha, brāhmaṇa bhikkhu, vivicceva kāmehīti kathaṃ ime paṭhamajjhānādidhammā ñāṇadassanena uttaritarā jātāti? Nirodhapādakattā. Heṭṭhā paṭhamajjhānādidhammā hi vipassanāpādakā , idha nirodhapādakā, tasmā uttaritarā jātāti veditabbā. Iti bhagavā idampi suttaṃ yathānusandhināva niṭṭhapesi. Desanāvasāne brāhmaṇo saraṇesu patiṭṭhitoti.
1 2 3 4 5 6