第一次大结集之说的注释(续3)
戒蕴品新复注 · 100 段
“乐触”是指这些是乐之触。已经允许的敷具、覆具等这类东西,因为它们的触有共同性,所以说为乐触,或者说它们的触是乐的;而这些人已被允许有那样的触,所以叫“已允许的乐触”,也就是敷具、覆具等这类东西,因为它们的触是相同的。执取触就是女人触,也就是淫欲法。这是名叫阿利吒、前世曾做驯鹰人的比丘说的。他多闻、善于说法,但在业障、烦恼障、异熟障、诽谤障、违教障这五种障碍中,不了知违教障,只知道其余四种障碍。所以他独自静处时这样想:“这些在家者享用五种欲乐功德,也能成为入流者、一来者、不来者;比丘们也能看见可爱的、眼所识的色……触触所识的触,享用柔软的敷具、覆具,这一切都可以。为什么唯独女人的色、声、香、味、触不可以?这些也应该可以。”他把无罪资具的受用味和有罪欲乐的受用味混在一起,把有贪欲的受用和无贪欲的受用当成一回事,就像用粗线穿极细的针,又像拿芥子去和须弥山相比。他生起邪恶的见解,说:“世尊为什么要费那么大力气制定第一条波罗夷?这就像要把大海捆起来一样。这里面没有过失。”他与一切知智相违,排斥无畏智,把荆棘投进圣道,说“淫欲法中没有过失”,打击了胜者的法轮。因此说“如他所说”等等。
Sukho samphasso etesanti sukhasamphassāni, anuññātāniyeva tādisāni attharaṇapāvuraṇādīni, tesaṃ phassasāmaññato sukho vā samphasso tathā, anuññāto so yesanti anuññātasukhasamphassāni, tādisāni attharaṇapāvuraṇādīni tesaṃ phassena samānatāya. Upādinnakaphasso itthiphasso, methunadhammoyeva. Vuttaṃ ariṭṭhena nāma gaddhabādhipubbena bhikkhunā (ma. ni. 234; pāci. 417). So hi bahussuto dhammakathiko kammakilesavipākaupavādaāṇāvītikkamavasena pañcavidhesu antarāyikesu āṇāvītikkamantarāyikaṃ na jānāti, sesantarāyikeyeva jānāti, tasmā so rahogato evaṃ cintesi ‘‘ime agārikā pañca kāmaguṇe paribhuñjantā sotāpannāpi sakadāgāminopi anāgāminopi honti, bhikkhūpi manāpikāni cakkhuviññeyyāni rūpāni passanti …pe… kāyaviññeyye phoṭṭhabbe phusanti, mudukāni attharaṇapāvuraṇāni paribhuñjanti, etaṃ sabbampi vaṭṭati, kasmā itthīnaṃyeva rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbā na vaṭṭanti, etepi vaṭṭantiyevā’’ti anavajjena paccayaparibhogarasena sāvajjaṃ kāmaguṇaparibhogarasaṃ saṃsanditvā sachandarāgaparibhogañca nicchandarāgaparibhogañca ekaṃ katvā thullavākehi saddhiṃ atisukhumasuttaṃ ghaṭento viya, sāsapena saddhiṃ sineruno sadisataṃ upasaṃharanto viya ca pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppādetvā ‘‘kiṃ bhagavatā mahāsamuddaṃ bandhantena viya mahatā ussāhena paṭhamapārājikaṃ paññattaṃ, natthi ettha doso’’ti sabbaññutaññāṇena saddhiṃ paṭivirujjhanto vesārajjañāṇaṃ paṭibāhanto ariyamagge khāṇukaṇṭakādīni pakkhipanto ‘‘methunadhamme doso natthī’’ti jinacakke pahāramadāsi, tenāha ‘‘tathāha’’ntiādi.
以“不能逾越”的含义而系属于障碍,或者以障碍为果报,或者有造作障碍的习性,所以叫“障碍法”;也就是说,这些法能给生天和解脱带来障碍。这些障碍法按业、烦恼、异熟、诽谤、违教来分,有五种。详细解释应当从《阿利吒学处注释》等书中获取。这里句义之间的关系是这样的:对于世尊所说、所开示、所制立的“这些法是障碍法”,如果有人在实际修持这些法时,认为这些法并不能像它们本应的那样成为生天和解脱的障碍,那么他就是以这种方式了知世尊所说的法。由此,他就落入了恶戒。也就是说,因为把有罪的事当成无罪的,所以违犯之后,他就落入了恶戒。
Anatikkamanatthena antarāye niyuttā, antarāyaṃ vā phalaṃ arahanti, antarāyassa vā karaṇasīlāti antarāyikā, saggamokkhānaṃ antarāyakarāti vuttaṃ hoti. Te ca kammakilesavipākaupavādaāṇāvītikkamavasena pañcavidhā. Vitthāro ariṭṭhasikkhāpadavaṇṇanādīsu (pāci. aṭṭha. 417) gahetabbo. Ayaṃ panettha padatthasambandho – ye ime dhammā antarāyikā iti bhagavatā vuttā desitā ceva paññattā ca, te dhamme paṭisevato paṭisevantassa yathā yena pakārena te dhammā antarāyāya saggamokkhānaṃ antarāyakaraṇatthaṃ nālaṃ samatthā na honti, tathā tena pakārena ahaṃ bhagavatā desitaṃ dhammaṃ ājānāmīti. Tato dussīlabhāvaṃ pāpuṇātīti tato anavajjasaññibhāvahetuto vītikkamitvā dussīlabhāvaṃ pāpuṇāti.
“四种……等等”这里,“等”这个字——
Cattāro…pe…ādīsūti ettha ādi-saddena –
比丘们,世间确实存在这四种人。哪四种?一种人修行是为了自己的利益,不是为了别人的利益;一种人修行是为了别人的利益,不是为了自己的利益;一种人修行既不是为了自己的利益,也不是为了别人的利益;一种人修行既是为了自己的利益,也是为了别人的利益……比丘们,这就是……世间存在的四种人。
‘‘Cattārome bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Attahitāya paṭipanno no parahitāya, parahitāya paṭipanno no attahitāya, nevattahitāya paṭipanno no parahitāya, attahitāya ceva paṭipanno parahitāya ca…pe… ime kho bhikkhave…pe… lokasmi’’nti (a. ni. 4.96) –
以如是等开头的说法,是在指出与补特伽罗教说相应的经典原文。所谓意趣,就是世尊的意趣:“这是依补特伽罗教说的惯用说法,而不是从胜义的角度来说的。”因为确实这样说过:
Evamādinā puggaladesanāpaṭisaññuttasuttantapāḷiṃ nidasseti. Adhippāyanti ‘‘ayaṃ puggaladesanāvohāravasena, na paramatthato’’ti evaṃ bhagavato adhippāyaṃ. Vuttañhi –
“正自觉者、说法者中最胜的人,宣说了两种谛。
世俗谛和究竟谛之外,找不到第三个谛。
世俗言说为真,以世间共许故;
胜义言说为真,以诸法真实故。
所以,对于那位善用世俗言说方式的世间怙主、导师,
对于使用世俗共许说法的人,妄语不会生起。”
‘‘Duve saccāni akkhāsi, sambuddho vadataṃ varo; Sammutiṃ paramatthañca, tatiyaṃ nūpalabbhati. Saṅketavacanaṃ saccaṃ, lokasammutikāraṇā; Paramatthavacanaṃ saccaṃ, dhammānaṃ bhūtakāraṇā. Tasmā vohārakusalassa, lokanāthassa satthuno; Sammutiṃ voharantassa, musāvādo na jāyatī’’ti. (ma. ni. aṭṭha. 1.57; a. ni. aṭṭha. 1.1.170; itivu. aṭṭha. 24);
佛陀们、世尊们并不会舍弃世间的共许说法。他们正是立足于世间的称呼、世间的语言、世间的表达方式来说法。而且,世尊也是依据“为了显示惭与愧,为了显示业属于自己”等八种原因(《中部注》1.57;《增支部注》1.1.202;《如是语注》24;《论事复注》1)来说“人施设论”的——不了解这个意图的人。这个道理后面会显现出来。
“错误地把握”,就是指像“我这样理解世尊所说的法:这个识流转、轮回,而不是别的”(《中部》1.144)这样,作了错误地把握,也就是颠倒地把握,说的就是这个意思。所谓“错误地把握”,因为它是行为抽象中性名词的用法,要以中性单数来表示。这种行为抽象中性名词的常规就是:以中性来表示,属于行为抽象状态,含有及物与不及物动词的随转,是一种自身宾格的表达。所以说“作了错误地把握”。“yaṃ”就是指错误的执取。
在《中部·根本五十篇·大爱尽经》中,世尊是针对一位名叫沙地的渔夫之子比丘,他持有这样的主张,而作了开示。“以自己错误把握的法”是剩余部分的读法,意思是:以邪妄的体性。或者说,“错误把握”就是“被错误把握的”,而“以自己”是在属格意义下的工具格,或者是具有格尾形式的不变词,因此意思是“以自己的错误把握、颠倒执取”。“诽谤”,就是进行诽谤。挖掘自己的善根,就是挖自己。所谓“由此”,就是由错误把握的缘故。
Na hi lokasammutiṃ buddhā bhagavanto vijahanti, lokasamaññāya lokaniruttiyā lokābhilāpe ṭhitāyeva dhammaṃ desenti. Apica ‘‘hirottappadīpanatthaṃ, kammassakatādīpanattha’’nti (ma. ni. aṭṭha. 1.57; a. ni. aṭṭha. 1.1.202; itivu. aṭṭha. 24; kathā. anuṭī. 1) evamādīhipi aṭṭhahi kāraṇehi bhagavā puggalakathaṃ kathetī’’ti evaṃ adhippāyamajānanto. Ayamattho upari āvi bhavissati. Duggahitaṃ gaṇhātīti ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi, yathā tadevidaṃ viññāṇaṃ sandhāvati saṃsarati anañña’’ntiādinā (ma. ni. 1.144) duggahitaṃ katvā gaṇhāti, viparītaṃ gaṇhātīti vuttaṃ hoti. Duggahitanti hi bhāvanapuṃsakaniddeso kiriyāyavisesanabhāvena napuṃsakaliṅgena niddisitabbattā. Ayañhi bhāvanapuṃsakapadassa pakati, yadidaṃ napuṃsakaliṅgena niddisitabbattā, bhāvappaṭṭhānatā, sakammākammakiriyānuyogaṃ paccattopayogavacanatā ca. Tena vuttaṃ ‘‘duggahitaṃ katvā’’ti. Yanti duggahitagāhaṃ. Majjhimanikāye mūlapaṇṇāsake mahātaṇhāsaṅkhayasutte (ma. ni. 1.144) tathāvādīnaṃ sādhināmakaṃ kevaṭṭaputtaṃ bhikkhuṃ ārabbha bhagavatā vuttaṃ. Attanā duggahitena dhammenāti pāṭhaseso, micchāsabhāvenāti attho. Atha vā duggahaṇaṃ duggahitaṃ, attanāti ca sāmiatthe karaṇavacanaṃ, vibhattiyantapatirūpakaṃ vā abyayapadaṃ, tasmā attano duggahaṇena viparītagāhenāti attho. Abbhācikkhatīti abbhakkhānaṃ karoti. Attano kusalamūlāni khananto attānaṃ khanati nāma. Tatoti duggahitabhāvahetuto.
“思惟法”是指对诸法自性的考察。“过度奔越”是指:不安住在应当遵守的界限上,而是越过界限,生起这样的想法:“仅仅凭心生起就有布施,心本身就是自己的所缘,一切心都只以自性法为所缘”等等。那些无法思惟的、或者说不相应、无意义的事物,就叫作“不应思惟”。为了说明这些,所以说“故说”等语。其中,“不应思惟”是显示它们的自性;“不应思惟它”是显示对此不应有所作为;“哪些”等语是显示其原因。思惟哪些事物会招致疯狂、心智错乱、苦恼、伤害,这四种就是不应思惟的;或者说,这四种被称为不应思惟,不应去思惟;又或者说,思惟哪些事物会招致这些后果,因此不应思惟,这四种就被称为不应思惟——应当这样连接理解。而“此”字则——
Dhammacintanti dhammasabhāvavicāraṃ. Atidhāvantoti ṭhātabbamariyādāyaṃ aṭṭhatvā ‘‘cittuppādamattenapi dānaṃ hoti, sayameva cittaṃ attano ārammaṇaṃ hoti, sabbampi cittaṃ sabhāvadhammārammaṇameva hotī’’ti ca evamādinā atikkamitvā pavattayamāno. Cintetumasakkuṇeyyāni , anaraharūpāni vā acinteyyāni nāma, tāni dassento ‘‘vuttañheta’’ntiādimāha. Tattha acinteyyānīti tesaṃ sabhāvadassanaṃ. Nacintetabbānīti tattha kattabbakiccadassanaṃ. ‘‘Yānī’’tiādi tassa hetudassanaṃ. Yāni cintento ummādassa cittakkhepassa, vighātassa vihesassa ca bhāgī assa, acinteyyāni imāni cattāri na cintetabbāni, imāni vā cattāri acinteyyāni nāma na cintetabbāni, yāni vā…pe… assa, tasmā na cintetabbāni acintetabbabhūtāni imāni cattāri acinteyyāni nāmāti yojanā. Iti-saddena pana –
是哪四种呢?比丘们,诸佛的境界是不可揣度的,不应该去思惟,谁去思惟它,就会陷入疯狂和苦恼。比丘们,禅修者的境界是不可揣度的……比丘们,业的果报是不可揣度的……比丘们,对世间的思惟是不可揣度的……这四种……会招致疯狂和苦恼。
‘‘Katamāni cattāri? Buddhānaṃ bhikkhave buddhavisayo acinteyyo na cintetabbo, yaṃ cintento ummādassa vighātassa bhāgī assa. Jhāyissa bhikkhave jhānavisayo acinteyyo…pe… kammavipāko bhikkhave acinteyyo…pe… lokacintā bhikkhave acinteyyā…pe… imāni…pe… assā’’ti (a. ni. 4.77) –
从《增支部》里所说的《不可思议经》开始,它收进了所有说明“不可思议”这一状态的巴利经典。六种不可思议——比如不共智等——确实可以说是不可思议的,但对随念它们的人来说,因为它们能成为善法生起的原因,所以还是可以思惟的;而这里说的这些情况却不是这样,因为它们没有结果,所以不应思惟。通过“破戒……差别”这些话,直接依其本身显示了退失;通过“如何?依藏”等语句的衔接,显示了前后文的关联,因此说“如此以种种方式”等。因为缺少前后关联的话是混乱的,不能让听众领会其中的含义,只有通晓前后文的人,经过这样审察的话,才是他的范围。正如所说:
Caturaṅguttare vuttaṃ acinteyyasuttaṃ ādiṃ katvā sabbaṃ acinteyyabhāvadīpakaṃ pāḷiṃ saṅgaṇhāti. Kāmaṃ acinteyyāni cha asādhāraṇañāṇādīni, tāni pana anussarantassa kusaluppattihetubhāvato cintetabbāni, imāni pana evaṃ na honti aphalabhāvato, tasmā na cintetabbāni. ‘‘Dussīlya…pe… pabheda’’nti iminā vipattiṃ sarūpato dasseti. ‘‘Kathaṃ? Piṭakavasenā’’tiādivacanasambajjhanena pubbāparasambandhaṃ dassento ‘‘evaṃ nānappakārato’’tiādimāha. Pubbāparasambandhavirahitañhi vacanaṃ byākulaṃ. Sotūnañca atthaviññāpakaṃ na hoti, pubbāparaññūnameva ca tathāvicāritavacanaṃ visayo. Yathāha –
“通晓过去与未来,了知义理,精通词源、音节及语音分析。
他牢牢掌握所学的文句,并且反复审查其中的含义。”
‘‘Pubbāparaññū atthaññū, niruttipadakovido; Suggahītañca gaṇhāti, atthañco’ paparikkhatī’’ti. (theragā. 1031);
“它们”指的是三藏,“此”指的是佛语。
Tesanti piṭakānaṃ. Etanti buddhavacanaṃ.
由被称为《戒蕴品》《大品》《波提迦品》这三品所摄,所以叫“三品所摄”。不过按偈颂来数,这部类正好有三十四部经。按品的收录方式来说,这个结集有三品,所以是“三品摄”。这第一个部类就是《长部》,它的名字是随顺义理而非与之相违的,或者因为随顺义理而叫“随顺义理之名”,也就是“随义之名”的意思。在这里,“三品摄”这个说法,即使中间隔着“其”字,也只是复合词而非句子,应当像《波逸提》368中“比丘以得新衣”里的“以得新衣”一词那样来看待。注释书师们正是这样解释的:“‘不得’就是得,得就是得。不得什么?衣。什么样的?新的。所以本应说‘以得新衣’时,没有做鼻音省略而说成‘以得新衣’,意思是‘以所得到的新衣’。中间的‘然’是不变词,‘比丘’是所得者的例示。”在这里,无论从音声还是从意义来看,句子都不成立,只有复合词才说得通。因为“三品”一词如果在“摄”中作工具格,那就只能是工具格词;如果这两个词是同格关系,那就应该像“三界”这类词一样是中性。同样,“三品”一词如果没有“摄”字,就无法与其他词构成复合关系,而在那里用那样的句子来连接也不合适,所以即使中间隔着别的词,只要音声和意义不冲突,就是复合词的构成方式,因此只有复合词才合理。“三品为这个结集所有”,即“三品摄”,是把a换成o,或者加上o,就像“七日后般涅槃”“离去不久”“出生一月”这类说法一样;而“这个结集的”意思就是“这个被收录的部类的”。另一些人则说:“把‘三品为谁所有’这样理解,‘摄’这个词就能同格成立,而‘摄’就是计数。注释师们则显示‘三品为这个结集所有’这两个词就是同格关系。”这种说法并不正确,因为数与所数混在一起,而且不明显。
Sīlakkhandhavaggamahāvaggapāthikavaggasaṅkhātehi tīhi vaggehi saṅgaho etesanti tivaggasaṅgahāni. Gāthāya pana yassa nikāyassa suttagaṇanato catuttiṃseva suttantā. Vaggasaṅgahavasena tayo vaggā assa saṅgahassāti tivaggo saṅgaho. Paṭhamo esa nikāyo dīghanikāyoti anulomiko apaccanīko, atthānulomanato atthānulomanāmiko vā, anvatthanāmoti attho. Tattha ‘‘tivaggo saṅgaho’’ti etaṃ ‘‘yassā’’ti antarikepi samāsoyeva hoti, na vākyanti daṭṭhabbaṃ ‘‘navaṃ pana bhikkhunā cīvaralābhenā’’ti (pāci. 368) ettha ‘‘navaṃcīvaralābhenā’’ti padaṃ viya. Tathā hi aṭṭhakathācariyā vaṇṇayanti ‘‘alabbhīti labho, labho eva lābho. Kiṃ alabbhi? Cīvaraṃ. Kīdisaṃ? Navaṃ, iti ‘navacīvaralābhenā’ti vattabbe anunāsikalopaṃ akatvā ‘navaṃcīvaralābhenā’ti vuttaṃ, paṭiladdhanavacīvarenāti attho. Majjhe ṭhitapadadvaye panāti nipāto. Bhikkhunāti yena laddhaṃ, tassa nidassana’’nti (pāci. aṭṭha. 368). Idhāpi saddato, atthato ca vākye yuttiyāabhāvato samāsoyeva sambhavati. ‘‘Tivaggo’’ti padañhi ‘‘saṅgaho’’ti ettha yadi karaṇaṃ, evaṃ sati karaṇavacanantameva siyā. Yadi ca padadvayametaṃ tulyādhikaraṇaṃ, tathā ca sati napuṃsakaliṅgameva siyā ‘‘tiloka’’ntiādipadaṃ viya. Tathā ‘‘tivaggo’’ti etassa ‘‘saṅgaho’’ti padamantarena aññatthāsambandho na sambhavati, tattha ca tādisena vākyena sambajjhanaṃ na yuttaṃ, tasmā samānepi padantarantarike saddatthāvirodhabhāvoyeva samāsatākāraṇanti samāso eva yutto. Tayo vaggā assa saṅgahassāti hi tivaggosaṅgaho akārassa okārādesaṃ, okārāgamaṃ vā katvā yathā ‘‘sattāhaparinibbuto, acirapakkanto, māsajāto’’tiādi, assa saṅgahassāti ca saṅgahitassa assa nikāyassāti attho. Apare pana ‘‘tayo vaggā yassāti katvā ‘saṅgaho’ti padena tulyādhikaraṇameva sambhavati, saṅgahoti ca gaṇanā. Ṭīkācariyehi (sārattha. ṭī. 1.paṭhamamahāsaṅgītikathāvaṇṇanā) pana ‘tayo vaggā assa saṅgahassā’ti padadvayassa tulyādhikaraṇatāyeva dassitā’’ti vadanti, tadayuttameva saṅkhyāsaṅkhyeyyānaṃ missakattā, apākaṭattā ca.
为了说明“随顺义理”这一点,所以说了“为什么”等话。由于功德上的借代用法,或者由于派生词缀的关系,用“长”这个词就只取了篇幅长的经;而“部类”这个词则是依照惯用法,用在集合和住处等意义上,这一点通过“篇幅长的”等话显示出来。由于能说和所说的约定已经成立,通过实际使用,让人知道它在那层意义上约定已经成立,所以说了“不说”等话。“一部类”就是一个集合。“如此种种”就是如此种种差别。“如”就是像这些畜生道的众生。“波尼迦”和“奇迦利迦”是刹帝利,他们的住处就称为“波尼迦部类”“奇迦利迦部类”。在这里,“部类”这个词是集合和住处的能说者。“能证者”是因为能证成所意指的意义,所以把例子称为能证者。“已集合”是剩余部分的读法,与此相关,或者按照所说的方式能证成。凡是能简择并证成所意指意义的东西,就称为“证者”。正如《满足希求》中所说:“而《五师本生》应当引为证者来说”,这是从教说之用来说,或者是在教说中;从世间之用来说,或者是在世间中。然而这在三藏中并不存在,所以这样说。在这里,第一个例子应当看作从教说而来的能证之语,第二个则从世间而来。
Atthānulomikattaṃ vibhāvetumāha ‘‘kasmā’’tiādi. Guṇopacārena, taddhitavasena vā dīgha-saddena dīghappamāṇāni suttāniyeva gahitāni , nikāyasaddo ca ruḷhivasena samūhanivāsatthesu vattatīti dasseti ‘‘dīghappamāṇāna’’ntiādinā. Saṅketasiddhattā vacanīyavācakānaṃ payogato tadatthesu tassa saṅketasiddhataṃ ñāpento ‘‘nāha’’ntiādimāha. Ekanikāyampīti ekasamūhampi. Evaṃ cittanti evaṃ vicittaṃ. Yathayidanti yathā ime tiracchānagatā pāṇā. Poṇikā, cikkhallikā ca khattiyā, tesaṃ nivāso ‘‘poṇikanikāyo cikkhallikanikāyo’’ti vuccati. Etthāti nikāyasaddassa samūhanivāsānaṃ vācakabhāve. Sādhakānīti adhippetassatthassa sādhanato udāharaṇāni vuccanti. ‘‘Samānītānī’’ti pāṭhasesena cetassa sambandho, sakkhīni vā yathāvuttanayena sādhakāni. Yañhi niddhāretvā adhippetatthaṃ sādhenti , taṃ ‘‘sakkhī’’ti vadanti. Tathā hi manorathapūraṇiyaṃ vuttaṃ ‘‘pañcagarujātakaṃ (jā. 1.1.132) pana sakkhibhāvatthāya āharitvā kathetabba’’nti (a. ni. aṭṭha. 1.1.5) sāsanatoti sāsanapayogato, sāsane vā. Lokatoti lokiyapayogato, loke vā. Idaṃ pana piṭakattaye na vijjati, tasmā evaṃ vuttanti vadanti. Ettha ca paṭhamamudāharaṇaṃ sāsanato sādhakavacanaṃ, dutiyaṃ lokatoti daṭṭhabbaṃ.
以《根本法门》等品来算,总共归入十五品。所谓“一半的第二即一又二分之一”,此一又二分之一即为百,也就是一百五十部经。“于彼处”,就是在那个部类里。“十五品所摄”,就是由十五品所统摄、所包含。
Mūlapariyāya vaggādivasena pañcadasavaggasaṅgahāni. Aḍḍhena dutiyaṃ diyaḍḍhaṃ, tadeva sataṃ, ekasataṃ, paññāsa ca suttānīti vuttaṃ hoti. Yatthāti yasmiṃ nikāye. Pañcadasavaggapariggahoti pañcadasahi vaggehi pariggahito saṅgahito.
“相应”的意思是“在这里连接在一起”。那么,是什么和什么连接在一起呢?是各种经和品。就像字母聚在一起叫“词”,词聚在一起叫“句”,句聚在一起叫“经”,经聚在一起叫“品”,同样,品聚在一起就叫“相应”。由于天神所问而说出的经、品等是相互连接的,所以有《天相应》等名称,因此说“依《天相应》等”。在“经有七千七百”这个读法中,应该理解为“经有七千,又有七百经”。也有“七千经,又有七百经”这样的读法。“相应摄”就是《相应部》的汇集、计数。
Saṃyujjanti etthāti saṃyuttaṃ, kesaṃ saṃyuttaṃ? Suttavaggānaṃ. Yathā hi byañjanasamudāye padaṃ, padasamudāye ca vākyaṃ, vākyasamudāye suttaṃ, suttasamudāye vaggoti samaññā, evaṃ vaggasamudāye saṃyuttasamaññā. Devatāya pucchitena kathitasuttavaggādīnaṃ saṃyuttattā devatāsaṃyuttādibhāvo (saṃ. ni. 1.1), tenāha ‘‘devatāsaṃyuttādivasenā’’tiādi. ‘‘Suttantānaṃ sahassāni satta suttasatāni cā’’ti pāṭhe suttantānaṃ satta sahassāni, satta suttasatāni cāti yojetabbaṃ. ‘‘Satta suttasahassāni, satta suttasatāni cā’’tipi pāṭho. Saṃyuttasaṅgahoti saṃyuttanikāyassa saṅgaho gaṇanā.
此处以每一支层层递进而更为增上、殊胜,所以叫“增支”,因此说“以每一支递增的方式”等等。这里确实是从一支开始,一直到十一支都有说明。而“支”就是法的组成部分。
Ekekehi aṅgehi uparūpari uttaro adhiko etthāti aṅguttaroti āha ‘‘ekekaaṅgātirekavasenā’’tiādi. Tattha hi ekekato paṭṭhāya yāva ekādasa aṅgāni kathitāni. Aṅganti ca dhammakoṭṭhāso.
在《经藏》的解说中,“先前”是指:为了用另一种方式把已经说过的内容归纳起来、不加区分地展示出来,才说了“除去”等话。因为“整个律藏”等所说的内容,正是通过这种方式被归纳展示出来的。此外,还可以这样理解:为了以“无余摄尽”的方式表明——除了上面所说的之外,凡是世尊依据所立之教理所开示的,以及世尊所随喜的《导论》《藏释》等一切,全都包含在这里面。因为即使道理已经成立,再着手加以论述,要么是为了说明另外的含义,要么是为了加以限定。还有,这里就像说了“长量的”等等,却没有说“小量的”等等,而只直接讲其本身——应当知道,这是因为律、阿毗达摩等“长量”的内容也含摄在其中;由此也可以看出:“并非在所有情况下,属于小部的东西都名副其实地被称为‘小’,而只是因为它们与长部等的自性相反这一共同点,才在某些地方有这种称呼。”“除彼之外”就是除那四部之外的其余部分。
Pubbeti suttantapiṭakaniddese. Vuttameva pakārantarena saṅkhipitvā avisesetvā dassetuṃ ‘‘ṭhapetvā’’tiādi vuttaṃ. ‘‘Sakalaṃ vinayapiṭaka’’ntiādinā vuttameva hi iminā pakārantarena saṅkhipitvā dasseti. Apica yathāvuttato avasiṭṭhaṃ yaṃ kiñci bhagavatā dinnanaye ṭhatvā desitaṃ, bhagavatā ca anumoditaṃ nettipeṭakopadesādikaṃ, taṃ sabbampi ettheva pariyāpannanti anavasesapariyādānavasena dassetuṃ evaṃ vuttantipi daṭṭhabbaṃ. Siddhepi hi sati ārambho atthantaraviññāpanāya vā hoti, niyamāya vāti. Ettha ca yathā ‘‘dīghappamāṇāna’’ntiādi vuttaṃ, evaṃ ‘‘khuddakappamāṇāna’’ntiādimavatvā sarūpasseva kathanaṃ vinayābhidhammādīnaṃ dīghappamāṇānampi tadantogadhatāyāti daṭṭhabbaṃ, tena ca viññāyati ‘‘na sabbattha khuddakapariyāpannesu tassa anvatthasamaññatā, dīghanikāyādisabhāvaviparītabhāvasāmaññena pana katthaci tabbohāratā’’ti. Tadaññanti tehi catūhi nikāyehi aññaṃ, avasesanti attho.
关于“九种分类”,这里怎么算是九种分类呢?因为应当由九支来界定,而且彼此不能混杂。如果是那样,祇夜等支就应当具有非契经的性质;或者契经的性质就是祇夜等支。这样一来,“契经”就不会单独作为契经支存在了;如此一来,教法就成了八支。另外,注释书里说:“有偈颂的经是祇夜,无偈颂的经是记说。”而所谓契经,可以是有偈颂的,也可以是无偈颂的。所以,仅仅这两支就已经把这两种都包含进去了。因此,并不存在一种既不属于有偈颂、也不属于无偈颂,又不名为优陀那等特殊名称的契经,可以作为契经支。就算勉强有单独的契经支,像《吉祥经》等,因为无偈颂,就不会被归入契经支,就像《法句》等一样。或者,因为有偈颂,就会被归入祇夜支,就像《有偈品》一样。同样,在《两分别》等之中,那些有偈颂的部分又该怎么归类呢?回答说:
Navappabhedanti ettha kathaṃ panetaṃ navappabhedaṃ hoti. Tathā hi navahi aṅgehi vavatthitehi aññamaññasaṅkararahitehi bhavitabbaṃ, tathā ca sati asuttasabhāvāneva geyyaṅgādīni siyuṃ, atha suttasabhāvāneva geyyaṅgādīni, evaṃ sati suttanti visuṃ suttaṅgameva na siyā, evaṃ sante aṭṭhaṅgaṃ sāsananti āpajjati. Apica ‘‘sagāthakaṃ suttaṃ geyyaṃ, niggāthakaṃ suttaṃ veyyākaraṇa’’nti (dī. ni. aṭṭha., pārā. aṭṭha. paṭhamamahāsaṅgītikathā) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Suttañca nāma sagāthakaṃ vā siyā, niggāthakaṃ vā, tasmā aṅgadvayeneva tadubhayaṃ saṅgahitanti tadubhayavinimuttaṃ suttaṃ udānādivisesasaññārahitaṃ natthi, yaṃ suttaṅgaṃ siyā, athāpi kathañci visuṃ suttaṅgaṃ siyā, maṅgalasuttādīnaṃ (khu. pā. 1; su. ni. 261) suttaṅgasaṅgaho na siyā gāthābhāvato dhammapadādīnaṃ viya. Geyyaṅgasaṅgaho vā siyā sagāthakattā sagāthāvaggassa viya. Tathā ubhatovibhaṅgādīsu sagāthakappadesānanti? Vuccate –
所谓“经”,是通称;其余的是各别的称呼。
具有相状、已确立,与他者共存,而非从他者而来。
如前所说之过失,于此并无涉入;
是故大师之九支教法,本自无杂。
Suttanti sāmaññavidhi, visesavidhayo pare; Sanimittā niruḷhattā, sahatāññena nāññato. (dī. ni. ṭī. 1.paṭhamamahāsaṅgītikathā); Yathāvuttassa dosassa, natthi etthāvagāhaṇaṃ; Tasmā asaṅkaraṃyeva, navaṅgaṃ satthusāsanaṃ. (sārattha. ṭī. 1.paṭhamamahāsaṅgītikathā);
对一切佛语来说,“契经”是一个通称。比如有这样的话:“这么多是那位世尊的契经所摄、属于契经的”,“在舍卫城的经分别中”,“在自说中有五百经”等等。从这些说法可以看出,即使在律藏、阿毗达摩藏这些各自不同的教法里,也能见到“经”这个称呼。正因为如此,具寿大迦旃延在《指导论》中说“九种契经的寻求”。在那里,以经等九分教为对象去寻求、探寻、审察其义,就被称为“九种契经的寻求”。不过,在其中的某些部分,祇夜等其他分类因为各有自己的特征,就依据各自的特征而安立为不同的名称。比如,祇夜的特征是有偈颂。即使在世间,人们也把有偈颂、有诗律的著作叫作“祇夜”。而在没有偈颂的情况下,以提问和回答的方式展开,就是记说的特征。因为问答被称为“记说”,记说就是“记别”。既然如此,那些有偈颂等的经文,如果以问答方式展开,是不是也该变成记说呢?不会。因为祇夜等名称已经没有安立的余地了。没有安立余地的规则,比有安立余地的规则更强。而且,这里特别说明了“在没有偈颂的情况下”。因为简别是为了把不想要的意思从想要的意思中排除掉。比如在《法句》等纯粹以偈颂结集的经文中,虽然也是有偈颂的,却安立了“偈颂”这个名称;在与喜悦、智慧所成的偈颂相关的经文中,在“世尊如此说”等语句相连的经文中,在与稀有法相关的各类经文中,依次安立了偈颂、优陀那、如是说、稀有法的名称。在这里,虽然也有其他名称的特征,但因为无安立余地的名称更强,所以偈颂等名称还是安立了。同样,虽然是以偈颂结集,但在显示世尊过去生中修行事迹的经文中,安立了本生的名称;虽然是以问答方式展开,也有偈颂,但在某些经中因为能令人获得吠陀,所以安立了吠陀罗的名称。这样,就以有偈颂等各自的特征,在各种不同的经文中安立了祇夜等名称。所以,从经分之后,祇夜等就是各别的分类。而在这里,凡是不具有祇夜等分类特征的,就只是经分,因为它是抛开各别名称、以通称而成立的。那么,既然如此,有偈颂的经就是祇夜,没有偈颂的经就是记说,这样一来,离开了这两者的经就不存在了,所以经分不就应该单独成立了吗?这个责难是没有根据的。为什么没有根据呢?因为前面已经澄清过了。前面已经澄清:在没有偈颂的情况下,以问答方式展开,才是记说的特征。
Sabbassāpi hi buddhavacanassa suttanti ayaṃ sāmaññavidhi. Tathā hi ‘‘ettakaṃ tassa bhagavato suttāgataṃ suttapariyāpannaṃ, (pāci. aṭṭha. 655, 1242) sāvatthiyā suttavibhaṅge, (cūḷava. 456) sakavāde pañca suttasatānī’’tiādi (dha. sa. aṭṭha. nidānakathā) vacanato vinayābhidhammapariyatti visesesupi suttavohāro dissati. Teneva ca āyasmā mahākaccāyano nettiyaṃ āha ‘‘navavidhasuttantapariyeṭṭhī’’ti (netti. saṅgahavāravaṇṇanā) tattha hi suttādivasena navaṅgassa sāsanassa pariyeṭṭhi pariyesanā atthavicāraṇā ‘‘navavidha suttantapariyeṭṭhī’’ti vuttā. Tadekadesesu pana pare geyyādayo sanimittā visesavidhayo tena tena nimittena patiṭṭhitā. Tathā hi geyyassa sagāthakattaṃ tabbhāvanimittaṃ. Lokepi hi sasilokaṃ sagāthakaṃ cuṇṇiyaganthaṃ ‘‘geyya’’nti vadanti, gāthāvirahe pana sati pucchaṃ katvā vissajjanabhāvo veyyākaraṇassa tabbhāvanimittaṃ. Pucchāvissajjanañhi ‘‘byākaraṇa’’nti vuccati, byākaraṇameva veyyākaraṇaṃ. Evaṃ sante sagāthakādīnampi pucchaṃ katvā vissajjanavasena pavattānaṃ veyyākaraṇabhāvo āpajjatīti? Nāpajjati geyyādisaññānaṃ anokāsabhāvato. Saokāsavidhito hi anokāsavidhi balavā. Apica ‘‘gāthāvirahe satī’’ti visesitattā. Yathādhippetassa hi atthassa anadhippetato byavacchedakaṃ visesanaṃ. Tathā hi dhammapadādīsu kevalagāthābandhesu, sagāthakattepi somanassañāṇamayikagāthāpaṭisaññuttesu, ‘‘vuttaṃ heta’’ntiādivacana sambandhesu, abbhutadhammapaṭisaṃyuttesu ca suttavisesesu yathākkamaṃ gāthāudānaitivuttaka abbhutadhammasaññā patiṭṭhitā. Ettha hi satipi saññāntaranimittayoge anokāsasaññānaṃ balavabhāveneva gāthādisaññā patiṭṭhitā, tathā satipi gāthābandhabhāve bhagavato atītāsu jātīsu cariyānubhāvappakāsakesu jātakasaññā patiṭṭhitā, satipi pañhāvissajjanabhāve , sagāthakatte ca kesuci suttantesu vedassa labhāpanato vedallasaññā patiṭṭhitā, evaṃ tena tena sagāthakattādinā nimittena tesu tesu suttavisesesu geyyādisaññā patiṭṭhitāti visesavidhayo suttaṅgato pare geyyādayo, yaṃ panettha geyyaṅgādinimittarahitaṃ, taṃ suttaṅgameva visesasaññāparihārena sāmaññasaññāya pavattanato. Nanu ca evaṃ santepi sagāthakaṃ suttaṃ geyyaṃ, niggāthakaṃ suttaṃ veyyākaraṇanti tadubhayavinimuttassa suttassa abhāvato visuṃ suttaṅgameva na siyāti codanā tadavatthā evāti? Na tadavatthā sodhitattā. Sodhitañhi pubbe gāthāvirahe sati pucchāvissajjanabhāvo veyyākaraṇassa tabbhāvanimittanti.
还有人说:“因为《吉祥经》等不是偈颂体,所以不应归入契经分。”这种说法也不对,因为已经约定俗成了。《吉祥经》等确实已经约定俗成地被视为契经体。它们并不像《法句经》《佛种姓经》那样以偈颂体的形式而得名,而是以契经体的形式得名。正因如此,在没有争议的情况下,才用“名为经”来称呼它们。又有人说:“因为带有偈颂,或许应归入应颂分。”这也不对。为什么呢?因为所谓“共存”,是指与自身之外的另一个事物共同存在。“带有偈颂”就是指与偈颂共存,但在《吉祥经》等之中,并没有任何一段脱离偈颂的契经文句,可以被说成“与偈颂共存”。难道偈颂的集合体与作为其组成部分的那些偈颂不同,可以依这个集合体说“与偈颂共存”吗?并非如此。因为并不存在脱离组成部分的所谓集合体,能与那些部分共存。不过,在某些地方,比如“长部经标记”等说法中,把集合体与部分区分开来说,这只是随顺世俗言说的权宜说法;而这里是依究竟义来显示分类差别的论述。又有人说:“在《分别论》等之中,带有偈颂的段落应归入应颂分。”这也不对,因为归属不同。那些偈颂属于本生经等的范畴,是不同的。那些偈颂确实是按照相应情况在那里宣说的,因此,不因为那些偈颂就使《分别论》等具有应颂分的性质。这样,就应当了知契经等九分教之间互不混杂。
Yañca vuttaṃ ‘‘gāthābhāvato maṅgalasuttādīnaṃ (khu. pā. 1; su. ni. 261) suttaṅgasaṅgaho na siyā’’ti, tampi na, niruḷhattā. Niruḷho hi maṅgalasuttādīnaṃ suttabhāvo. Na hi tāni dhammapadabuddhavaṃsādayo viya gāthābhāvena saññitāni, atha kho suttabhāveneva. Teneva hi akathāyaṃ ‘‘suttanāmaka’’nti nāmaggahaṇaṃ kataṃ. Yañca pana vuttaṃ ‘‘sagāthakattā geyyaṅgasaṅgaho vā siyā’’ti, tampi natthi. Kasmāti ce? Yasmā sahatāññena, tasmā. Sahabhāvo hi nāma attato aññena hoti. Saha gāthāhīti ca sagāthakaṃ, na ca maṅgalasuttādīsu gāthāvinimutto koci suttapadeso atthi, yo ‘‘saha gāthāhī’’ti vucceyya, nanu ca gāthāsamudāyo tadekadesāhi gāthāhi añño hoti, yassa vasena ‘‘saha gāthāhī’’ti sakkā vattunti? Taṃ na. Na hi avayavavinimutto samudāyo nāma koci atthi, yo tadekadesehi saha bhaveyya. Katthaci pana ‘‘dīghasuttaṅkitassā’’tiādīsu samudāyekadesānaṃ vibhāgavacanaṃ vohāramattaṃ pati pariyāyavacanameva, ayañca nippariyāyena pabhedavibhāgadassanakathāti . Yampi vuttaṃ ‘‘ubhatovibhaṅgādīsu sagāthakappadesānaṃ geyyaṅgasaṅgaho siyā’’ti, tampi na, aññato. Aññāyeva hi tā gāthā jātakādipariyāpannattā. Tādisāyeva hi kāraṇānurūpena tattha desitā, ato na tāhi ubhatovibhaṅgādīnaṃ geyyaṅgabhāvoti. Evaṃ suttādinavaṅgānaṃ aññamaññasaṅkarābhāvo veditabboti.
现在,为了分别解说这九分教,说了“其中”等话。所谓“义释”,是在《经集》中——
Idāni etāni navaṅgāni vibhajitvā dassento ‘‘tatthā’’tiādimāha. Niddeso nāma suttanipāte –
如果一个人渴望欲乐,而他的愿望真的实现了,
确实,人一旦得到想要的东西,就会满心欢喜。
‘‘Kāmaṃ kāmayamānassa, tassa ce taṃ samijjhati; Addhā pītimano hoti, laddhā macco yadicchatī’’tiādinā. (su. ni. 772); –
已引的《八节品》;
Āgatassa aṭṭhakavaggassa;
世间因何而被遮蔽?(具寿阿逸多问)
因何而不明耀?
你说何为之染著?
彼之大怖畏又为何?
‘‘Kenassu nivuto loko, (iccāyasmā ajito); Kenassu na pakāsati; Kissābhilepanaṃ brūsi, Kiṃsu tassa mahabbhaya’’ntiādinā. (su. ni. 1038); –
关于所传的《彼岸道品》
Āgatassa pārāyanavaggassa;
对一切众生放下棍棒,
不伤害他们中的任何一个;
连儿子都不该贪求,更何况朋友?
就像犀牛角一样,独自而行。
‘‘Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ, Aviheṭhayaṃ aññatarampi tesaṃ; Na puttamiccheyya kuto sahāyaṃ, Eko care khaggavisāṇakappo’’tiādinā. (su. ni. 35); –
针对传来的《犀牛角经》,尊者法将舍利弗长老以类似导师的身份,依义分别作了一部义释,即人们所说的《大义释》和《小义释》。这样,在这里,尊者觉音论师已经指出义释归入契经分;同样,在其他地方,比如《律藏注释》等中也是如此,而尊者护法长老在《导论注释》里也这样指出。不过,另有一些人主张义释归入偈颂与记说这两分。因为这是优波西那长老在《义释注释》中说的:
Āgatassa khaggavisāṇasuttassa ca atthavibhāgavasena satthukappena āyasmatā dhammasenāpatisāriputtattherena kato niddeso, yo ‘‘mahāniddeso, cūḷaniddeso’’ti vuccati. Evamidha niddesassa suttaṅgasaṅgaho bhadantabuddhadhosācariyena dassito, tathā aññatthāpi vinayaṭṭhakathādīsu , ācariyadhammapālattherenāpi nettippakaraṇaṭṭhakathāyaṃ. Apare pana niddesassa gāthāveyyākaraṇaṅgesu dvīsu saṅgahaṃ vadanti. Vuttañhetaṃ niddesaṭṭhakathāyaṃ upasenattherena –
而这部《义释》,在经藏……论藏这三藏当中,属于经藏;在长部……小部这五部当中,属于篇幅浩大的小部;在经……方广这九分教当中,随其相应,归入偈颂与记说这两分。
‘‘So panesa vinayapiṭakaṃ…pe… abhidhammapiṭakanti tīsu piṭakesu suttantapiṭakapariyāpanno, dīghanikāyo…pe… khuddakanikāyoti pañcasu nikāyesu khuddakamahānikāyapariyāpanno, suttaṃ…pe… vedallanti navasu satthusāsanaṅgesu yathāsambhavaṃ gāthaṅgaveyyākaraṇaṅgadvayasaṅgahito’’ti (mahāni. aṭṭha. ganthārambhakathā).
在这里要先考察一下:在某些地方,因为具备问答的整体形式,把义释的一部分归入记说分,这还说得通;可是义释并不是偈颂体,那又怎么能归入偈颂分呢?这值得探究。因为像《法句》等那样,纯粹以偈颂结集的形式,才是偈颂分之所以成立的依据。在《法句》等纯粹以偈颂结集的作品中,确实安立了“偈颂”这个名称,但在义释里,却找不到任何纯粹以偈颂结集的部分。因为法将舍利弗只是对正自觉者所说的、收录在《八颂品》等当中的偈颂作了分别解释。那些为了辨明义理而引来的根本偈颂,虽然出自《八颂品》等,但因为属于《经集》,本身就是另一部经,所以不算在义释之内;就像《二部分别》等中出现的偈颂,虽然并未获得那种称法,却属于《本生》等一样。因此,这里应当另找理由,或者采用更合理的解释。
Ettha tāva katthaci pucchāvissajjanasabbhāvato niddesekadesassa veyyākaraṇaṅgasaṅgaho yujjatu, agāthābhāvato gāthaṅgasaṅgaho kathaṃ yujjeyyāti vīmaṃsitabbametaṃ. Dhammāpadādīnaṃ viya hi kevalaṃ gāthābandhabhāvo gāthaṅgassa tabbhāvanimittaṃ. Dhammapadādīsu hi kevalaṃ gāthābandhesu gāthāsamaññā patiṭṭhitā, niddese ca na koci kevalo gāthābandappadeso upalabbhati. Sammāsambuddhena bhāsitānaṃyeva hi aṭṭhakavaggādisaṅgahitānaṃ gāthānaṃ niddesamattaṃ dhammasenāpatinā kataṃ. Atthavibhajanatthaṃ ānītāpi hi tā aṭṭhakavaggādisaṅgahitā niddisitabbā mūlagāthāyo suttanipātapariyāpannattā aññāyevāti na niddesasaṅkhyaṃ gacchanti ubhatovibhaṅgādīsu āgatāpi taṃ vohāramalabhamānā jātakādipariyāpannā gāthāyo viya, tasmā kāraṇantaramettha gavesitabbaṃ, yuttataraṃ vā gahetabbaṃ.
这部名为《那罗迦经》的经,是世尊在转法轮日之后的第七天对那罗迦长老宣说的,以“我将为你开示牟尼之道……”(《经集》706偈)等语阐明牟尼的修行。这部名为《迅速经》的经,是世尊在大集会经的说法会上宣说的。当时聚集的诸天神中,有一些天众生起了“证得阿拉汉果的修行之道是什么?”的心念,世尊为了让它们明白这个道理,先让化佛向自己发问,然后以“戏论之根……”(《经集》922偈)等语说了这部经。如此,这里已经指出,《经集》中所收录的《吉祥经》等经归属于“经分”;接着也指出,在同一处收录的、不以“经”为名的纯偈颂,归属于“偈颂分”。既然如此,在《经集》注释的开头——
Nālakasuttaṃ nāma dhammacakkappavattita divasato sattame divase nālakattherassa ‘‘moneyyaṃ te upaññissa’’ntiādinā (su. ni. 706) bhagavatā bhāsitaṃ moneyya paṭipadāparidīpakaṃ suttaṃ. Tuvaṭṭakasuttaṃ nāma mahāsamayasuttantadesanāya sannipatitesu devesu ‘‘kā nu kho arahattappattiyā paṭipattī’’ti uppannacittānaṃ ekaccānaṃ devatānaṃ tamatthaṃ pakāsetuṃ nimmitabuddhena attānaṃ pucchāpetvā ‘‘mūlaṃ papañcasaṅkhāyā’’tiādinā (su. ni. 922) bhagavatā bhāsitaṃ suttaṃ. Evamidha suttanipāte āgatānaṃ maṅgalasuttādīnaṃ suttaṅgasaṅgaho dassito, tattheva āgatānaṃ asuttanāmikānaṃ suddhikagāthānaṃ gāthaṅgasaṅgahañca dassayissati, evaṃ sati suttanipātaṭṭhakathārambhe –
若问:既杂糅百首偈颂,复标以祇夜、记说,
何故此得名《经集》?
‘‘Gāthāsatasamākiṇṇo, geyyabyākaraṇaṅkito; Kasmā suttanipātoti, saṅkhamesa gatoti ce’’ti. (su. ni. aṭṭha. 1.ganthārambhakathā); –
有人问:为什么连整个《经集》的应颂分和记说分摄属都被责难呢?这并不矛盾。只不过那个责难的人在那里抓住“有偈颂”和“某些地方有问答”这两点,就提出了单纯的责难而已。不然的话,因为《经集》里根本找不到没有偈颂的经,那记说分摄属就不应被责难。所以,那个责难者的话在这里是不足为据的。而在其他地方,比如律藏注释等里面,已经按照前面说的方式,说明了这部经摄属于经分和偈颂分。“经”指的是长行文。“特别地”是指以积聚的状态而说的。“有偈品是应颂”——这是句子的连接关系。
Sakalassāpi suttanipātassa geyyaveyyākaraṇaṅgasaṅgaho kasmā coditoti? Nāyaṃ virodho. Kevalañhi tattha codakena sagāthakattaṃ, katthaci pucchāvissajjanattañca gahetvā codanāmattaṃ kataṃ, aññathā suttanipāte niggāthakassa suttasseva abhāvato veyyākaraṇaṅgasaṅgaho na codetabbo siyā, tasmā codakassa vacanametaṃ appamāṇanti idha, aññāsu ca vinayaṭṭhakathādīsu vuttanayeneva tassa suttaṅgagāthaṅgasaṅgaho dassitoti. Suttanti cuṇṇiyasuttaṃ. Visesenāti rāsibhāvena ṭhitaṃ sandhāyāha. Sagāthāvaggo geyyanti sambandho.
据说在三部《结集》注疏里都这样说:不被八支所摄的,就叫作“无碍解”等。不过另一些人主张,《无碍解道》摄属于应颂和记说这两分。因为它的注释里确实这样说:“在九分教法中,随其所应,摄属于应颂和记说这两分。”(《无碍解道》注释1,著作起始语)在这里,它摄属于应颂分的情形,也应该按照所说的道理来考察。“不名为经”的意思是在结集时没有被赋予“经”这个名称。据说在三部《结集》注疏里都这样说:“纯粹偈颂叫作事偈。”所谓“事偈”,指的是结集时具寿阿难长老在安立《彼岸道品》的序言时所说的五十六首偈颂,以及他在安立《那罗迦经》的序言时当时所说的二十来首偈颂。然而,《经集》注释里说:“世尊般涅槃后,具寿大迦叶进行结集时,向具寿阿难询问那位牟尼的修行之道,阿难为了清楚显示那罗迦长老是在何时、如何被劝导向世尊提问等一切经过,讲述了‘阿难生起……’等二十首事偈之后作了解答,这一切都称为‘那罗迦经’。”因此,由于《那罗迦经》的事偈已经随着《那罗迦经》的取摄而被取摄,所以在这里应当把《彼岸道品》的事偈视为纯粹偈颂。而且,就在那个《彼岸道品》里,阿耆多贤者等十六位婆罗门的问偈和世尊的答偈,在圣典中没有以经名出现,而是以“阿耆多贤者问、帝沙弥提耶贤者问”等方式(《经集》1038)传来;又因为在注疏之书中不相混杂,所以说它们是“非经名的纯粹偈颂”是妥当的。
‘‘Aṭṭhahi aṅgehi asaṅgahitaṃ nāma paṭisambhidādī’’ti tīsupi kira gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Apare pana paṭisambhidāmaggassa geyyaveyyākaraṇaṅgadvayasaṅgahaṃ vadanti. Vuttañhetaṃ tadaṭṭhakathāyaṃ ‘‘navasu satthusāsanaṅgesu yathāsambhavaṃ geyyaveyyākaraṇaṅgadvayasaṅgahita’’nti (paṭi. ma. aṭṭha. 1.ganthārambhakathā), etthāpi geyyaṅgasaṅgahitabhāvo vuttanayena vīmaṃsitabbo. No suttanāmikāti asuttanāmikā saṅgītikāle suttasamaññāya apaññātā. ‘‘Suddhikagāthā nāma vatthugāthā’’ti tīsupi kira gaṇṭhipadesu vuttaṃ, vatthugāthāti ca pārāyanavaggassa nidānamāropentena āyasmatā ānandattherena saṅgītikāle vuttā chappaññāsa gāthāyo, nālakasuttassa nidānamāropentena teneva tadā vuttā vīsatimattā gāthāyo ca vuccanti. Suttanipātaṭṭhakathāyaṃ (su. ni. aṭṭha. 2.685) pana ‘‘parinibbute bhagavati saṅgītiṃ karontenāyasmatā mahākassapena tameva moneyyapaṭipadaṃ puṭṭho āyasmā ānando yena, yadā ca samādapito nālakatthero bhagavantaṃ pucchi, taṃ sabbaṃ pākaṭaṃ katvā dassetukāmo ‘ānandajāte’tiādikā (su. ni. 684) vīsati vatthugāthāyo vatvā vissajjesi, taṃ sabbampi ‘nālakasutta’’nti vuccatī’’ti āgatattā nālakasuttassa vatthugāthāyo nālakasuttaggahaṇeneva gahitāti pārāyanavaggassa vatthugāthāyo idha suddhikagāthāti gahetabbaṃ. Tattheva ca pārāyanavagge ajitamāṇavakādīnaṃ soḷasannaṃ brāhmaṇānaṃ pucchāgāthā, bhagavato vissajjanagāthā ca pāḷiyaṃ suttanāmena avatvā ‘ajitamāṇavakapucchā, tissametteyyamāṇavakapucchā’’tiādinā (su. ni. 1038) āgatattā, cuṇṇiyaganthe hi asammissattā ca ‘‘no suttanāmikā suddhikagāthā nāmā’’ti vattuṃ vaṭṭati.
“与喜和智所成的偈颂相应”——用这个“因喜悦而发出”的语源含义,说明它是以同义名称来标示“感慨”。那么,这个“感慨”到底是什么呢?它是由喜悦的冲动所引发的言说。就像油等需要计量的东西,如果量器装不下,溢出来流走,那就叫“剩下的”;又像水,池塘装不下,漫出来流走,那就叫“大洪水”;同样,由喜悦的冲动所引发的思惟波动,心里装不住,变得过剩,在内部待不住,于是通过语言之门向外发出,不期待听者,这种特别的言说,就叫作“感慨”。因为文字学家说:“uda 这个词根,用于欢喜、游戏等义。”而且,这大多数情况下,指的是由喜悦而发出的感慨,因为“如果你们害怕苦……”等感慨也出现在《感慨经》中。同样,“与偈颂相应”这一说法,也大多数是就常见情况而言,因为“诸比丘,有一个处所,那里没有地、没有水……”等以长行文句发出的内容也出现在那里。难道“感慨”不是指由喜与悦引发,或由法之警策引发,不期待听者,以偈颂形式结集,或以长行文句形式展开的言说吗?而且它在各处都是这样出现的。那么,这里为什么说“诸比丘”这样的称呼呢?只是为了让他们明白,并不是为了让他们成为听受者。因为世尊宣说了与涅槃相应的法之后,随着忆念涅槃的功德,生起了喜与悦,于是发出感慨。他知道那些比丘心中在想:“这个涅槃法怎样才能以无因缘而证得呢?”为了让他们明白这个道理,才说了“那个处所”,并不是完全把他们当作听受者来对待。应当这样理解。
‘‘Somanassañāṇamayikagāthāpaṭisaṃyuttā’’ti etena udānaṭṭhena udānanti anvatthasaññataṃ dasseti (udā. aṭṭha. ganthārambhakathā) kimidaṃ udānaṃ nāma? Pītivegasamuṭṭhāpito udāhāro. Yathā hi yaṃ telādi minitabbavatthu mānaṃ gahetuṃ na sakkoti, vissanditvā gacchati, taṃ ‘‘avasesako’’ti vuccati. Yañca jalaṃ taḷākaṃ gahetuṃ na sakkoti, ajjhottharitvā gacchati, taṃ ‘‘mahogho’ti vuccati, evameva yaṃ pītivegasamuṭṭhāpitaṃ vitakkavipphāraṃ antohadayaṃ sandhāretuṃ na sakkoti, so adhiko hutvā anto asaṇṭhahitvā bahi vacīdvārena nikkhanto paṭiggāhakanirapekkho udāhāraviseso ‘‘udāna’’nti vuccati (udā. aṭṭha. ganthārambhakathā) ‘‘uda mode kīḷāyañcā’’ti hi akkharacintakā vadanti, idañca yebhuyyena vuttaṃ dhammasaṃvegavasena uditassāpi ‘‘sace bhāyatha dukkhassā’’tiādiudānassa (udā. 44) udānapāḷiyaṃ āgatattā, tathā‘‘gāthāpaṭisaṃyuttā’’ti idampi yebhuyyeneva ‘‘atthi bhikkhave, tadāyatanaṃ, yattha neva pathavī, na āpo’’tiādikassa (udā. 71) cuṇṇiyavākyavasena uditassāpi tattha āgatattā. Nanu ca udānaṃ nāma pītisomanassasamuṭṭāpito, dhammasaṃvegasamuṭṭhāpito vā dhammapaṭiggāhakanirapekkho gāthābandhavasena, cuṇṇiyavākyavasena ca pavatto udāhāro, tathā ceva sabbattha āgataṃ, idha kasmā ‘‘bhikkhave’’ti āmantanaṃ vuttanti? Tesaṃ bhikkhūnaṃ saññāpanatthaṃ eva, na paṭiggāhakakaraṇatthaṃ. Nibbānapaṭisaṃyuttañhi bhagavā dhammaṃ desetvā nibbānaguṇānussaraṇena uppannapītisomanassena udānaṃ udānento ‘‘ayaṃ nibbānadhammo kathamapaccayo upalabbhatī’’ti tesaṃ bhikkhūnaṃ cetoparivitakkamaññāya tesaṃ tamatthaṃ ñāpetukāmena ‘‘tadāyatana’’nti vuttaṃ, na pana ekantato te paṭiggāhake katvāti veditabbanti.
这分为三种:遍正觉者所说、独觉者所说、声闻弟子所说。其中,独觉者所说——
Tayidaṃ sabbaññubuddhabhāsitaṃ paccekabuddhabhāsitaṃ sāvakabhāsitanti tibbidhaṃ hoti. Tattha paccekabuddhabhāsitaṃ –
‘‘Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ, Aviheṭhayaṃ aññatarampi tesa’’nti. ādinā (su. ni. 35) –
出自《犀牛角经》,也是声闻所说——
Khaggavisāṇasutte āgataṃ. Sāvakabhāsitampi –
我已彻底断除一切贪。
一切嗔恨都已彻底断除;
我的愚痴已经全部断除,
我已清凉,已般涅槃。等等(《长老偈》79)
‘‘Sabbo rāgo pahīno me, Sabbo doso samūhato; Sabbo me vihato moho, Sītibhūtosmi nibbuto’’ti. ādinā (theragā. 79) –
我曾以身、以语、以心守护自己;
我把渴爱连根拔起,已经彻底清凉,证入了寂灭。
‘‘Kāyena saṃvutā āsiṃ, vācāya uda cetasā; Samūlaṃ taṇhamabbuyha, sītibhūtāmhi nibbutā’’ti. (therīgā. 15); –
《长老尼偈》里也有收录。另外还有帝释天神等诸天神所说的,比如“啊,布施才是殊胜的布施,在迦叶佛那里善巧地安立了”(《优陀那》27)。还有索那达婆罗门等人类所说的,比如“礼敬那位世尊”(《长部》2.371;《中部》1.290;2.290、357;《相应部》1187;2.38;《增支部》5.194)。这些确实都收进了三次结集的优陀那中,但这里指的不是全部这些。只有正自觉者亲自直接说出、成为胜者之语的,结集法藏的人才把它结集为“优陀那”,世尊把教法分为九分来开示时,也正是针对这个而说“优陀那”。至于“历经多生轮回”等偈颂(《法句》153),是世尊在菩提树下以优陀那的方式说出的,也是无数百千位正自觉者的优陀那,这些后来因为世尊为持法藏者宣说,结集法藏的人没有把它们收进《优陀那》集,而是收进了《法句》。还有“确实了知了,贤者们,憍陈如!确实了知了,贤者们,憍陈如!”(《相应部》5.1081;《大品》17;《无碍解道》2.30)这句优陀那语,是世尊说的,声音传遍一万世界,能让诸天神与人类听到。但这也和“诸比丘确实令我满意,在某个时候”等语(《中部》1.225)一样,是在刚成道时,为了让一切比丘观察自己的正确修行而说的。它只是在转法轮经说法结束时,因为自己已证悟的那部分法、以及如所说的圣道,在弟子中最初由那位长老证得,于是观察自己的精进没有白费,生起喜乐,只是一种感叹之语,并不像“当诸法显现时”等语(《大品》1;《优陀那》1)那样,是在宣说生起或止息。所以应当知道,结集法藏的人没有把它结集进《优陀那》集。而《优陀那》集里,在八品中,每品十经,一共结集了八十经。正如它的义注中所说——
Therīgāthāsu ca āgataṃ. Aññānipi sakkādīhi devehi bhāsitāni ‘‘aho dānaṃ paramadānaṃ, kassape suppatiṭṭhita’’ntiādīni (udā. 27). Soṇadaṇḍabrāhmaṇādīhi manussehi ca bhāsitāni ‘‘namo tassa bhagavato’’tiādīni (dī. ni. 2.371; ma. ni. 1.290; 2.290, 357; saṃ. ni. 1187; 2.38; a. ni. 5.194) tisso saṅgītiyo āruḷhāni udānāni santi eva, tāni sabbānipi idha na adhippetāni. Yaṃ pana sammāsambuddhena sāmaṃ āhaccabhāsitaṃ jinavacanabhūtaṃ, tadeva dhammasaṅgāhakehi ‘‘udāna’’nti saṅgītaṃ, tadeva ca sandhāya bhagavatā pariyattidhammaṃ navadhā vibhajitvā uddisantena ‘‘udāna’’nti vuttaṃ. Yā pana ‘‘anekajātisaṃsāra’’ntiādikā (dha. pa. 153) gāthā bhagavatā bodhimūle udānavasena pavattitā, anekasatasahassānaṃ sammāsambuddhānaṃ udānabhūtā ca, tā aparabhāge dhammabhaṇḍāgārikassa bhagavatā desitattā dhammasaṅgāhakehi udānapāḷiyaṃ saṅgahaṃ anāropetvā dhammapade saṅgahitā, yañca ‘‘aññāsi vata bho koṇḍañño aññāsi vata bho koṇḍañño’’ti (saṃ. ni. 5.1081; mahāva. 17; paṭi. ma. 2.30) udānavacanaṃ dasasahassilokadhātuyā devamanussānaṃ pavedanasamatthanigghosavipphāraṃ bhagavatā bhāsitaṃ, tadapi paṭhamabodhiyaṃ sabbesaṃ eva bhikkhūnaṃ sammāpaṭipattipaccavekkhaṇahetukaṃ ‘‘ārādhayiṃsu vata maṃ bhikkhū ekaṃ samaya’’ntiādivacanaṃ (ma. ni. 1.225) viya dhammacakkappavattanasuttantadesanāpariyosāne attanāpi adhigatadhammekadesassa yathādesitassa ariyamaggassa sabbapaṭhamaṃ sāvakesu therena adhigatattā attano parissamassa saphalabhāvapaccavekkhaṇahetutaṃ pītisomanassajanitaṃ udāhāramattaṃ, na pana ‘‘yadā have pātubhavanti dhammā’’tiādivacanaṃ viya (mahāva. 1; udā. 1) pavattiyā, nivattiyā vā pakāsananti dhammasaṅgāhakehi udānapāḷiyaṃ na saṅgītanti daṭṭhabbaṃ. Udānapāḷiyaṃ pana aṭṭhasu vaggesu dasa dasa katvā asītiyeva suttantā saṅgītā. Tathā hi tadaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ –
“总共有八十部经,简要地说,分为八品。”
‘‘Asītiyeva suttantā, vaggā aṭṭha samāsato’’ti. (Udā. aṭṭha. ganthārambhakathā).
这里说“八十二经”,这和《自说》的经文对不上,所以应该以“八十经”这个读法为准。而且不只是这里,在其他律注和论注里也是这样说的,因此这可能是按“少量增减不计入总数”的原则,从不同角度来说的。或者,那些地方只是按大概数目来算,所以有增有减;如果不是这样,那些说法本身也就不会出现了。也有人说,这不过是后来传抄时写错了。
Idha pana ‘‘dveasīti suttantā’’ti vuttaṃ, taṃ udānapāḷiyā na sameti, tasmā ‘‘asīti suttantā’’ti pāṭhena bhavitabbaṃ. Apica na kevalaṃ idheva, atha kho aññāsupi (vi. aṭṭha. 1.paṭhamamahāsaṅgītikathā) vinayābhidhammaṭṭhakathāsu (dha. saṃ. nidānakathā) tathāyeva vuttattā ‘‘appakaṃ pana ūnamadhikaṃ vā gaṇanūpagaṃ na hotī’’ti pariyāyena anekaṃsena vuttaṃ siyā. Yathā vā tathā vā anumānena gaṇanameva hi tattha tattha ūnādhikasaṅkhyā, itarathā tāyeva na siyuntipi vadanti, pacchā pamādalekhavacanaṃ vā etaṃ.
这里说“世尊如此说过”等等,是以“世尊如此说过”这类句式开头的。其中“等等”这个词,涵盖了“世尊如此说过,我听闻阿拉汉如此说过。诸比丘,你们要断除一法,我保证你们证得不来果。是哪一法呢?诸比丘,你们要断除贪这一法,我保证你们证得不来果”(《如是语》1)这样开头的经文,也就是按一法、二法、三法、四法的方式所宣说的一百一十二经的集合。事实上,《如是语》的原文就是以自说偈颂来计数,结集了一百一十二经,它的注释书也是这样说的。所以应该以“一百一十二经”这个文本为准;或者按照前面说的方式,也可以说是从多个角度来说的。不过在这种地方,要显示权威依据时,应当如实确定地说明,因此“一百一十经”这个说法只是后来抄写时的错误,应当这样理解——有人这样说。如此,由世尊所说的就是“如是语”。被结集为“如是语”的就是《如是语》。或者这是一个惯用名称,就像“耶瓦帕那卡”“非汝等品”那样。以“世尊如此说过,我听闻阿拉汉如此说过”这段缘起语所结集的,就是前面所说的那些经的集合。
Vuttañhetaṃ bhagavatātiādinayappavattāti ettha ādisaddena ‘‘vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ. Ekadhammaṃ bhikkhave, pajahatha, ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāya. Katamaṃ ekadhammaṃ? Lobhaṃ bhikkhave, ekadhammaṃ pajahatha, ahaṃ vo pāṭibhogo anāgāmitāyā’’ti (itivu. 1) evamādinā ekadukatikacatukkanipātavasena vuttaṃ dvādasuttarasatasuttasamūhaṃ saṅgaṇhāti. Tathā hi itivuttakapāḷiyameva udānagāthāhi dvādasuttarasatasuttāni gaṇetvā saṅgītāni, tadaṭṭhakathāyampi (itivu. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) tathāyeva vuttaṃ. Tasmā ‘‘dvādasuttarasatasuttantā’’ icceva pāṭhena bhavitabbaṃ, yathāvuttanayena vā anekaṃsato vuttantipi vattuṃ sakkā, tathāpi īdise ṭhāne pamāṇaṃ dassentena yāthāvatova niyametvā dassetabbanti ‘‘dasuttarasatasuttantā’’ti idaṃ pacchā pamādalekhamevāti gahetabbanti vadanti. Iti evaṃ bhagavatā vuttaṃ itivuttaṃ. Itivuttanti saṅgītaṃ itivuttakaṃ. Ruḷhināmaṃ vā etaṃ yathā ‘‘yevāpanakaṃ, natumhākavaggo’’ti, vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutanti nidānavacanena saṅgītaṃ yathāvuttasuttasamūhaṃ.
所谓“本生”,就是用它来讲述、宣说、阐明世尊过去生中所行的事迹,所以叫本生。为了说明这些本生,他说“无讹本生等”。其中“五百五十本生”这个说法,因为稍有增减就不算入确切数目,所以是从不确定的角度说的,也只是为了称呼方便而已。严格来说,确实只有五百四十七则,比前面说的数目少了三则。具体来说:一集有一百五十则,二集有一百则,三集有五十则,四集也一样,五集有二十五则,六集有二十则,七集有二十一则,八集有十则,九集有十二则,十集有十六则,十一集有九则,十二集有十则,十三集也一样,杂集有十三则,二十集有十四则,三十集有十则,四十集有五则,五十集有三则,六十集有二则,七十集也一样,八十集有五则,大集有十则。这样结集下来的本生,确实只有五百四十七则。
Jātaṃ bhūtaṃ purāvutthaṃ bhagavato pubbacaritaṃ kāyati katheti pakāseti etenāti jātakaṃ, taṃ pana imānīti dassetuṃ ‘‘apaṇṇakajātakādīnī’’tiādimāha. Tattha ‘‘paññāsādhikāni pañcajātakasatānī’’ti idaṃ appakaṃ pana ūnamadhikaṃ vā gaṇanūpagaṃ na hotīti katvā anekaṃsena, vohārasukhatāmattena ca vuttaṃ. Ekaṃsato hi sattacattālīsādhikāniyeva yathāvuttagaṇanato tīhi ūnattā. Tathā hi ekanipāte paññāsasataṃ, dukanipāte sataṃ, tikanipāte paññāsa, tathā catukkanipāte, pañcakanipāte pañcavīsa, chakkanipāte vīsa, sattanipāte ekavīsa, aṭṭhanipāte dasa, navanipāte dvādasa, dasanipāte soḷasa, ekādasanipāte nava, dvādasanipāte dasa, tathā terasanipāte, pakiṇṇakanipāte terasa, vīsatinipāte cuddasa, tiṃsanipāte dasa, cattālīsanipāte pañca, paṇṇāsanipāte tīṇi, saṭṭhinipāte dve, tathā sattatinipāte, asītinipāte pañca, mahānipāte dasāti sattacattālīsādhikāneva pañca jātakasatāni saṅgītānīti.
被称为“未曾有法”,是因为其中说了稀有法的自性。接着,为了说明这一点,他说“有四种”等等。这里用“等”字——
Abbhuto dhammo sabhāvo vutto yatthāti abbhutadhammaṃ, taṃ panidanti āha ‘‘cattārome’’tiādi. Ādisaddena cettha –
比丘们,阿难有四种稀有、未曾有之法。是哪四种呢?比丘们,如果有比丘众前来见阿难,他们一见到就心生欢喜。如果阿难在那里说法,他们听了说法也心生欢喜。比丘们,比丘众还没听够,阿难就已经沉默了。比丘们,如果有比丘尼众……近事男众……近事女众前来见阿难,他们一见到就心生欢喜。如果阿难在那里说法,他们听了说法也心生欢喜。比丘们,他们还没听够,阿难就已经沉默了。比丘们,这就是……在阿难身上……
‘‘Cattārome bhikkhave, acchariyā abbhutā dhammā ānande. Katame cattāro? Sace bhikkhave, bhikkhuparisā ānandaṃ dassanāya upasaṅkamati, dassanenapi sā attamanā hoti. Tatra ce ānando, dhammaṃ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti, atittāva bhikkhave bhikkhuparisā hoti, atha ānando tuṇhī bhavati. Sace bhikkhave, bhikkhunīparisā…pe… upāsakaparisā…pe… upāsikā – parisā…pe… tuṇhī bhavati. Ime kho bhikkhave…pe… ānande’’ti (a. ni. 4.129) –
像这样展开、在各处宣说的全部经典,也都收归为与稀有未曾有法相关的经典。
Evamādinayappavattaṃ tattha tattha bhāsitaṃ sabbampi acchariyabbhutadhammapaṭisaṃyuttaṃ suttantaṃ saṅgaṇhāti.
在《小有明经》等经中,有一部经是一位名叫毗舍佉的近事男提问、一位名叫法乐的比丘尼所说的,名叫《小有明经》。由大拘絺罗长老提问、尊者舍利弗长老所说的,名叫《大有明经》。《正见经》也是由比丘们提问、由同一位舍利弗所说,这些都属于中部。而《帝释所问经》是帝释提问、世尊所说,属于长部。《大满月经》则是在当天十五布萨日的满月之夜,由一位比丘提问、世尊所说,属于中部。应当知道,像这样在各处获得智与喜之后所提问的各种经典,都叫做“有明”。“明”就是智。“喜”就是了知所宣说的法义之后,以“善哉,尊者!善哉,贤友!”等方式生起的随喜喜悦。“获得获得”就是一次又一次获得,也就是反复获得的意思。由此表明,“明”这个词按省略用法或通称用法,同时涵盖智和喜悦两者;而“有明”则是指依止于明,或者令获得明与喜悦。
Cūḷavedallādīsu (ma. ni. 1.460) visākhena nāma upāsakena puṭṭhāya dhammadinnāya nāma bhikkhuniyā bhāsitaṃ suttaṃ cūḷavedallaṃ nāma. Mahākoṭṭhikattherena pucchitena āyasmatā sāriputtattherena bhāsitaṃ mahāvedallaṃ (ma. ni. 1.449) nāma. Sammādiṭṭhisuttampi (ma. ni. 1.89) bhikkhūhi puṭṭhena teneva bhāsitaṃ, etāni majjhimanikāyapariyāpannāni. Sakkapañhaṃ (dī. ni. 2.344) pana sakkena puṭṭho bhagavā abhāsi, taṃ dīghanikāyapariyāpannaṃ. Mahāpuṇṇamasuttaṃ (ma. ni. 3.85) pana tadahuposathe pannarase puṇṇamāya rattiyā aññatarena bhikkhunā puṭṭhena bhagavatā bhāsitaṃ, taṃ majjhimanikāyapariyāpannaṃ. Evamādayo sabbepi tattha tatthāgatā vedañca tuṭṭhiñca laddhā laddhā pucchitasuttantā ‘‘vedalla’’nti veditabbaṃ.Vedanti ñāṇaṃ. Tuṭṭhinti yathābhāsitadhammadesanaṃ viditvā ‘‘sādhu ayye sādhāvuso’’tiādinā abbhanumodanavasappavattaṃ pītisomanassaṃ. Laddhā laddhāti labhitvā labhitvā, punappunaṃ labhitvāti vuttaṃ hoti, etena vedasaddo ñāṇe, somanasse ca ekasesanayena, sāmaññaniddesena vā pavattati, vedamhi nissitaṃ tassa labhāpanavasenāti vedallanti ca dasseti.
像这样按“分教”把整个佛语都分析完之后,现在想按“法蕴”来分析,于是说出“如何……”等话。其中,“按法蕴”就是按法的类别。“八万二千”这个偈颂,意思已经讲过了。像这样,按已经阐明了的法蕴来说,就是:在《瞿默目犍连经》中,被名叫瞿默目犍连的婆罗门所问,或者为了显示自己的功德,在《长老偈》中,由尊者阿难长老从各方面阐明的法蕴;他用这种方式说明:即使还有阿难没有阐明的法蕴,也是存在的。因此应当知道,按《论事》《摩偷罗经》等,以及《天宫事》等中的某些偈颂来算,法蕴的数量甚至超过八万四千。
Evaṃ aṅgavasena sakalampi buddhavacanaṃ vibhajitvā idāni dhammakkhandhavasena vibhajitukāmo ‘‘katha’’ntiādimāha. Tattha dhammakkhandhavasenāti dhammarāsivasena. ‘‘Dvāsītī’’ti ayaṃ gāthā vuttatthāva. Evaṃ paridīpitadhammakkhandhavasenāti gopakamoggallānena nāma brāhmaṇena puṭṭhena gopakamoggallānasutte (ma. ni. 3.79) attano guṇappakāsanatthaṃ vā theragāthāyaṃ (theragā. 1017 ādayo) āyasmatā ānandattherena samantato dīpitadhammakkhandhavasena iminā evaṃ tena aparidīpitāpi dhammakkhandhā santīti pakāseti, tasmā kathāvatthuppakaraṇa mādhuriyasuttādīnaṃ (ma. ni. 2.317) vimānavatthādīsu kesañci gāthānañca vasena caturāsītisahassatopi dhammakkhandhānaṃ adhikatā veditabbā.
这里要问的是:《须跋经》(《长部》1.444)和《瞿巴迦·目犍连经》是世尊般涅槃之后由阿难长老说出的,那么它们到底算不算包含在八万四千法蕴里面呢?关于这一点,《无碍解道义释》里先说:“比丘自己所说的法蕴,也应当理解为是摄属于从佛那里领受而来的法蕴,所以才这样说。”不过,如果站在世尊所传教法的立场来说,那么更妥当的说法应该是:“这两部经虽然是阿难自己说的,但也同样是摄归于佛说之中而说的。”因为弟子们是依着世尊所传的教法来说法的,正因如此,弟子所说的《论事》等也被视为佛说。也正是基于这个道理,阿难长老在结集时,把自己亲口所说的《须跋经》等也收入其中,并说“如是我闻”。
Ettha ca subhasuttaṃ (dī. ni. 1.444), gopakamoggallānasuttañca parinibbute bhagavati ānandattherena bhāsitattā caturāsītidhammakkhandhasahassesu antogadhaṃ hoti, na hotīti? Paṭisambhidāgaṇṭhipade tāva idaṃ vuttaṃ ‘‘sayaṃ vuttadhammakkhandhānampi bhikkhuto gahiteyeva saṅgahetvā evamāhāti daṭṭhabba’’nti, bhagavatā pana dinnanaye ṭhatvā bhāsitattā ‘‘sayaṃ vuttampi cetaṃ suttadvayaṃ bhagavato gahiteyeva saṅgahetvā vutta’’nti evampi vattuṃ yuttataraṃ viya dissati. Bhagavatā hi dinnanaye ṭhatvā sāvakā dhammaṃ desenti, teneva sāvakabhāsitampi kathāvatthādikaṃ buddhabhāsitaṃ nāma jātaṃ , tatoyeva ca attanā bhāsitampi subhasuttādikaṃ saṅgītimāropentena āyasmatā ānandattherena ‘‘evaṃ me suta’’nti vuttaṃ.
只有一条主线贯穿的经,比如《念处经》等。因为《念处经》开头就说“比丘们,这是一条唯一的道路,能让众生清净……”(《长部》2.373;《中部》1.106;《相应部》3.367-384),举出四念处之后,就只是围绕展示这四念处的内容来展开,所以叫“一条主线贯穿”。《般涅槃经》等则是多条主线贯穿的经(《长部》2.131等)。因为《般涅槃经》是在不同地点、根据不同法义的开示来展开的,所以叫“多条主线贯穿”。
Ekānusandhikaṃ suttaṃ satipaṭṭhānādi. Satipaṭṭhānasuttañhi ‘‘ekāyano ayaṃ bhikkhave, maggo sattānaṃ visuddhiyā’’tiādinā (dī. ni. 2.373; ma. ni. 1.106; saṃ. ni. 3.367-384) cattāro satipaṭṭhāne ārabhitvā tesaṃyeva vibhāgadassanavasena pavattattā ‘‘ekānusandhika’’nti vuccati. Anekānusandhikaṃ parinibbānasuttādi (dī. ni. 2.131 ādayo) parinibbānasuttañhi nānāṭhānesu nānādhammadesanānaṃ vasena pavattattā ‘‘anekānusandhika’’nti vuccati.
要断除多少,要舍弃多少,又要修习多少?
比丘超越多少结缚,才被称为“渡过了暴流的人”?
‘‘Kati chinde kati jahe, kati cuttari bhāvaye; Kati saṅgātigo bhikkhu, ‘oghatiṇṇo’ti vuccatī’’ti. (saṃ. ni. 1.5); –
像这样等等以提问的方式,在偈颂结集中,这是一个法蕴。
Evamādinā pañhāpucchanaṃ gāthābandhesu eko dhammakkhandho.
应断五,应舍五,应更修习五;
比丘超越了五结缚,就被称为“已渡过暴流的人”。
‘‘Pañca chinde pañca jahe, pañca cuttari bhāvaye; Pañca saṅgātigo bhikkhu, ‘oghatiṇṇo’ti vuccatī’’ti. (saṃ. ni. 1.5); –
如是等解答即是一个法蕴。
Evamādinā ca vissajjanaṃ eko dhammakkhandho.
《法集论》里三法二法的分别,应该按照摄品和注释篇来理解。因此,善三法论母那条目在摄品中依分别方式所说的内容如下——
Tikadukabhājanaṃ dhammasaṅgaṇiyaṃ nikkhepakaṇḍaaṭṭhakathākaṇḍavasena gahetabbaṃ. Tasmā yaṃ kusalattikamātikāpadassa (dha. sa. 1) vibhajanavasena nikkhepakaṇḍe vuttaṃ –
哪些法是善的?三种善根……中间省略……这些法是善的。哪些法是不善的?三种不善根……中间省略……这些法是不善的。哪些法是无记的?善法和不善法的果报……中间省略……这些法是无记的。
‘‘Katame dhammā kusalā? Tīṇi kusalamūlāni…pe… ime dhammā kusalā. Katame dhammā akusalā? Tīṇi akusalamūlāni…pe… ime dhammā akusalā. Katame dhammā abyākatā’’? Kusalākusalānaṃ dhammānaṃ vipākā…pe… ime dhammā abyākatā’’ti (dha. sa. 187),
这是一个法蕴。其余三法与二法的论母分别也同样是这个道理。而在义注篇中曾这样说:
Ayameko dhammakkhandho. Esa nayo sesattikadukapadavibhajanesupi. Yadapi aṭṭhakathākaṇḍe vuttaṃ –
哪些法是善的?四种地中的善法,这些法是善的。哪些法是不善的?十二种不善心生起,这些法是不善的。哪些法是无记的?四种地中的异熟、三种地中的唯作无记,以及色法和涅槃,这些法是无记的。
‘‘Katame dhammā kusalā? Catūsu bhūmīsu kusalaṃ. Ime dhammā kusalā. Katame dhammā akusalā? Dvādasa akusalacittuppādā. Ime dhammā akusalā. Katame dhammā abyākatā? Catūsu bhūmīsu vipāko tīsu bhūmīsu kiriyābyākataṃ rūpañca nibbānañca. Ime dhammā abyākatā’’ti (dha. sa. 1386),
这一段是依善三法论母的分别而展开的一个法蕴。其余各处也是同样的方法。不过,心转的分别应当依据《心生起品》来理解。因为在那里,为了分别善心而说——
Ayaṃ kusalattikamātikāpadassa vibhajanavasena pavatto eko dhammakkhandho. Esa nayo sesesupi. Cittavārabhājanaṃ pana cittuppādakaṇḍa vasena (dha. sa. 1) gahetabbaṃ. Yañhi tattha vuttaṃ kusalacittavibhajanatthaṃ –
哪些法是善的?在某个时候,当欲界的善心生起,伴随着喜悦,与智慧相应,以色为所缘……(中略)……在那个时侯,有触……(中略)……有不散乱。
‘‘Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā…pe… tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hotī’’ti (dha. sa. 1),
这是一个法蕴。其余心转分别的划分也是这样。“一个法蕴”的意思是:每一个法蕴(有六个或八个)。因为从“一一的三法与二法分别、一一的心转分别”这种说法来看,即使没有明说“一一”,这个意思也能凭其内在力量自然被理解。
Ayameko dhammakkhandho. Evaṃ sesacittavāravibhajanesu. Eko dhammakkhandhoti (ekameko dhammakkhandho chaḷa aṭṭha.) ca ekeko dhammakkhandhoti attho. ‘‘Ekamekaṃ tikadukabhājanaṃ, ekamekaṃ cittavārabhājana’’nti ca vacanato hi ‘‘ekeko’’ti avuttepi ayamattho sāmatthiyato viññāyamānova hoti.
事,就是苏丁那篇等。论母,就是“若有比丘,已受比丘学与活命的修习……”等,针对每一种具体违犯情形所制定的诵出学处。句分别,就是对每一学处,按“若复者,即无论何人……”这种方式展开的词句解析。中间罪,就是“举起炽热铁器,得恶作罪”等,在学处与学处之间所制定的罪。罪,就是与各个学处相应、除三截之外所宣说的罪的部分。无犯,就是按“无知者无犯、不喜乐者无犯、心散乱者无犯、受痛苦者无犯、最初犯者无犯”等方式展开的无犯部分。三截,就是按“超过十日,想已超过十日,舍堕;超过十日,有疑惑……中略……超过十日,想未超过十日,舍堕”等方式展开的,分为三波逸提、三恶作等的三重章节。此中,就是指在那些事、论母等当中。
Vatthu nāma sudinnakaṇḍādi. Mātikā nāma ‘‘yo pana bhikkhu bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno’’tiādinā (pārā. 44) tasmiṃ tasmiṃ ajjhācāre paññattaṃ uddesa sikkhāpadaṃ. Padabhājaniyanti tassa tassa sikkhāpadassa ‘‘yo panāti yo yādiso’’tiādi (pārā. 45) nayappavattaṃ padavibhajanaṃ. Antarāpattīti ‘‘paṭilātaṃ ukkhipati, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 355) evamādinā sikkhāpadantaresu paññattā āpatti. Āpattīti taṃtaṃsikkhāpadānurūpaṃ vutto tikacchedamutto āpattivāro. Anāpattīti ‘‘anāpatti ajānantassa asādiyantassa khittacittassa vedanāṭṭassa ādikammikassā’’tiādi (pārā. 66) nayappavatto anāpattivāro. Tikacchedoti ‘‘dasāhātikkante atikkantasaññī nissaggiyaṃ pācittiyaṃ, dasāhātikkante vematiko…pe… dasāhātikkante anatikkantasaññī nissaggiyaṃ pācittiya’’nti (pārā. 468) evamādinayappavatto tikapācittiya-tika-dukkaṭādibhedo tikaparicchedo. Tatthāti tesu vatthumātikādīsu.
就这样,以大迦叶为首、具足神变的僧团,以种种方式庄严地展现了结集的样貌;他们依照法与律等类别确定了佛语——“这是法,这是律……乃至……这是八万四千法蕴”——然后进行结集。这部《长部》的法性,以及《中部》等佛语的性质,正是在这样以种种稀有瑞相庄严的结集中确定下来的;为了说明这一点,接着才说了“如是等”这一段。
共通的说法虽已表明此意,但诸位阿阇梨仍然指出这样的关联:“为了赞叹某个目的而开始说这段话,那个目的就按照主要着力点来显示。”
另一种理解方式是:前面所说的单一分类等种种分类中,法与律等性质,是结集者在结集的时候就已经确定下来的,并不是后来才仅仅靠构想安立而成的;为了说明这一点,才说“如是等”,也应该这样理解。
接着用“非唯”等语句,是为了说明:并非只按照上面所说的方式确定之后就结集了,此外还有别的。名为《优陀那摄》的,是法集论师们为了把初波罗夷等中出现的判罪事例等,以简要方式显示其摄集而设立的——
Evaṃ anekanayasamalaṅkataṃ saṅgītippakāraṃ dassetvā ‘‘ayaṃ dhammo, ayaṃ vinayo…pe… imāni caturāsīti dhammakkhandhasahassānī’’ti buddhavacanaṃ dhammavinayādibhedena vavatthapetvā saṅgāyantena mahākassapappamukhena vasīgaṇena anekacchariyapātubhāvapaṭimaṇḍitāya saṅgītiyā imassa dīghāgamassa dhammabhāvo, majjhimabuddhavacanādibhāvo ca vavatthāpitoti dassento ‘‘evameta’’ntiādimāha. Sādhāraṇavacanena dassitepi hi ‘‘yadatthaṃ saṃvaṇṇetuṃ idamārabhati, soyeva padhānavasena dassito’’ti ācariyehi ayaṃ sambandho vutto. Aparo nayo – heṭṭhā vuttesu ekavidhādibhedabhinnesu pakāresu dhammavinayādibhāvo saṅgītikārake heva saṅgītikāle vavatthāpito, na pacchā kappanamattasiddhoti dassento ‘‘evameta’’ntiādimāhātipi vattabbo. Na kevalaṃ yathāvuttappakārameva vavatthāpetvā saṅgītaṃ, atha kho aññampīti dasseti ‘‘na kevalañcā’’tiādinā. Udānasaṅgaho nāma paṭhamapārājikādīsu āgatānaṃ vinītavatthuādīnaṃ saṅkhepato saṅgahadassanavasena dhammasaṅgāhakehi ṭhapitā –
猕猴、跋耆子、居士与裸形外道,
优钵罗色少女及余二者,皆依其标记而说。
‘‘Makkaṭī vajjiputtā ca, gihī naggo ca titthiyā; Dārikuppalavaṇṇā ca, byañjanehi pare duve’’ti. ādikā (pārā. 66); –
偈颂。对于正在宣说或已经宣说的义理,不让它散乱地流布,而是向上收摄、守护,这就是“优陀那”,意思是摄集之语。按照《戒蕴品》《根本法门品》等的分类,就是“品”的结集。所谓“品”,是结集佛法的人对经典集合所安立的名称。按照《上人篇》《青莲篇》等的分类,就是“篇”的结集。所谓“篇”,意思是守护或展开,也就是省略之语,是用简略的方式来表达。在《增支部》等中,有“集”的结集,以偈颂等支分来编集。“集”就是合集。按照《天相应》等的分类,就是“相应”的结集。“相应”是结集佛法的人对品群所安立的名称。按照《根本五十经》等的分类,就是“五十经”的结集,意思是数五十经、五十经地结集起来。句中的“等”字,包含了各部经典中所见的结集者的话。由优陀那结集……乃至……五十经结集等,有多种方式。“以七个月”是具格用法,用来表示动作的完成,比如“仅一天就到了波罗奈”“以九个月完成了精舍”这类说法。所谓动作的完成,就是指动作的彻底完成。
Gāthāyo. Vuccamānassa hi vuttassa vā atthassa vippakiṇṇabhāvena pavattituṃ adatvā uddhaṃ dānaṃ rakkhaṇaṃ udānaṃ, saṅgahavacananti attho. Sīlakkhandhavaggamūlapariyāyavaggādivasena vaggasaṅgaho. Vaggoti hi dhammasaṅgāhakeheva katā suttasamudāyassa samaññā. Uttarimanussapeyyālanīlapeyyālādivasena peyyālasaṅgaho. Pātuṃ rakkhituṃ, vitthārituṃ vā alanti hi peyyālaṃ, saṅkhipitvā dassanavacanaṃ. Aṅguttaranikāyādīsu nipātasaṅgaho, gāthaṅgādivasena nipātanaṃ. Samudāyakaraṇañhi nipāto. Devatāsaṃyuttādivasena (saṃ. ni. 1.1) saṃyuttasaṅgaho. Vaggasamudāye eva dhammasaṅgāhakehi katā saṃyuttasamaññā. Mūlapaṇṇāsakādivasena paṇṇāsasaṅgaho, paññāsa paññāsa suttāni gaṇetvā saṅgahoti vuttaṃ hoti. Ādisaddena tassaṃ tassaṃ pāḷiyaṃ dissamānaṃ saṅgītikārakavacanaṃ saṅgaṇhāti. Udānasaṅgaha…pe… paṇṇāsasaṅgahādīhi anekavidhaṃ tathā. Sattahi māsehīti kiriyāpavagge tatiyā ‘‘ekāheneva bārāṇasiṃ pāyāsi. Navahi māsehi vihāraṃ niṭṭhāpesī’’tiādīsu viya. Kiriyāya āsuṃ pariniṭṭhāpanañhi kiriyāpavaggo.
那时,为了通过显示许多稀有瑞相的出现,让善人们生起净信,说“在结集终了时”等。意思是:在这佛语结集终了时,大地仿佛心生欢喜、仿佛在发出赞叹之声一般,震动……中略……种种瑞相出现。这里的“仿佛”一词,在欢喜和赞叹两处都要连用。“能转起”——是指有能力使(大地)转起,或堪能于转起。“以水为边际”——是说以支撑大地的水为终极界限,连同那水一起震动,或者说触及那水而震动,以此排除只是局部震动。“震”——是指向上、向上行进时剧烈地动。“遍震”——是指向上向下行进时完整地动。“普遍震动”——是指向四方行进时更加剧烈地摇动。这样,通过这三个词显示了六种方式的大地震动。另一种说法是:从东、从西以隆起下沉的方式震动叫“震”;从北、从南以隆起下沉的方式震动叫“遍震”;从中央、从边缘以隆起下沉的方式震动叫“普遍震动”。这样也显示了六种方式的大地震动——正是针对这个,诸注释书中说——
Tadā anekacchariyapātubhāvadassanena sādhūnaṃ pasādajananatthamāha ‘‘saṅgītipariyosāne cassā’’tiādi. Assa buddhavacanassa saṅgītipariyosāne sañjātappamodā viya, sādhukāraṃ dadamānā viya ca saṅkampi…pe… pāturahesunti sambandho. Viyāti hi ubhayattha yojetabbaṃ. Pavattane, pavattanāya vā samatthaṃ pavattanasamatthaṃ. Udakapariyantanti pathavīsandhārakaudakapariyosānaṃ katvā, saha tena udakena, taṃ vā udakaṃ āhaccāti vuttaṃ hoti, tena ekadesakampanaṃ nivāreti. Saṅkampīti uddhaṃ uddhaṃ gacchantī suṭṭhu kampi. Sampakampīti uddhamadho ca gacchantī sammā pakārena kampi. Sampavedhīti catūsu disāsu gacchantī suṭṭhu bhiyyo pavedhi. Evaṃ etena padattayena chappakāraṃ pathavīcalanaṃ dasseti. Atha vā puratthimato, pacchimato ca unnamanaonamanavasena saṅkampi. Uttarato, dakkhiṇato ca unnamanaonamanavasena sampakampi. Majjhimato, pariyantato ca unnamanaonamanavasena sampavedhi. Evampi chappakāraṃ pathavīcalanaṃ dasseti, yaṃ sandhāya aṭṭhakathāsu vuttaṃ –-
从东边隆起、从西边下沉;从西边隆起、从东边下沉;从北边隆起、从南边下沉;从南边隆起、从北边下沉;从中间隆起、从边缘下沉;从边缘隆起、从中间下沉——就这样以六种方式……大地震动了。
‘‘Puratthimato unnamati pacchimato onamati, pacchimato unnamati puratthimato onamati, uttarato unnamati dakkhiṇato onamati, dakkhiṇato unnamati uttarato onamati , majjhimato unnamati pariyantato onamati, pariyantato unnamati majjhimato onamatīti evaṃ chappakāraṃ…pe… akampitthā’’ti (bu. vaṃ. aṭṭha. 71).
能让人弹指惊叹的事,就是“希有之事”。为了说明花雨、抖衣等事也以这个名称而为人所知,所以说“凡在世中”等话。所谓“第一次大结集”,就是以大迦叶等人为首的五百位护法长老所举行的结集;因结集者正好是五百位,世间便称之为“五百众”;又因这是由长老们自己举行的,大迦叶等长老就是它的结集者,所以世间也称为“长老之说”。这就是所谓的第一次大结集。以上是上下文之间的关联。
Accharaṃ paharituṃ yuttāni acchariyāni, pupphavassacelukkhepādīni aññāyapi sā samaññāya pākaṭāti dassento āha ‘‘yā loke’’tiādi. Yā paṭhamamahāsaṅgīti dhammasaṅgāhakehi mahākassapādīhi pañcahi satehi yena katā saṅgītā, tena pañca satāni etissāti ‘‘pañcasatā’’ti ca thereheva katattā therā mahākassapādayo etissā, therehi vā katāti ‘‘therikā’’ti ca loke pavuccati, ayaṃ paṭhamamahāsaṅgīti nāmāti sambandho.
这样展示了第一次大结集之后,为了说明它在这里被讲述的目的,现在以总结的方式说明它的缘起,而说了“于此”等话。“为最初之部类”,是指在收录于经藏的五部中,作为最初的《长部》。因为属于小部的律,是最初结集的。正如所说“在经藏中”。由于如此所说的缘故,我针对这如所说的第一次大结集中的如此之说,而如前所说,这便是前后的关联;或者,这是为了显示如所说的广说之语的功德。
Evaṃ paṭhamamahāsaṅgīti dassetvā yadatthaṃ sā idha dassitā, idāni taṃ nidānaṃ nigamanavasena dassento ‘‘imissā’’tiādimāha. Ādinikāyassāti suttantapiṭakapariyāpannesu pañcasu nikāyesu ādibhūtassa dīghanikāyassa. Khuddakapariyāpanno hi vinayo paṭhamaṃ saṅgīto. Tathā hi vuttaṃ ‘‘suttanta piṭake’’ti. Tenāti tathāvuttattā, iminā yathāvuttapaṭhamamahāsaṅgītiyaṃ tathāvacanameva sandhāya mayā heṭṭhā evaṃ vuttanti pubbāparasambandhaṃ, yathāvuttavitthāravacanassa vā guṇaṃ dassetīti.
以上就是《长部》注释书《吉祥悦意》中,名为《善悦》的《外序分注》里对隐晦含义的阐明——该注由一位名叫智胜法军的长老所造,这位长老是大论师、大语法学家,具备正直、柔和、惭耻、信仰、正念、智慧、忍耐、精进等品质,精通带注释的三藏,以无碍而无所畏惧的智慧行持,能深入自他各宗派种种教义的幽深之处,被尊为大法王增上尊重。至此结束。
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya paramasukhumagambhīraduranubodhatthaparidīpanāya suvimalavipulapaññāveyyattiyajananāya ajjavamaddavasoraccasaddhāsatidhitibuddhikhanti vīriyādidhammasamaṅginā sāṭṭhakathe piṭakattaye asaṅgāsaṃhīravisāradañāṇacārinā anekappabhedasakasamayasamayantaragahanajjhogāhinā mahāgaṇinā mahāveyyākaraṇena ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatināmatherena mahādhammarājādhirājagarunā katāya sādhuvilāsiniyā nāma līnatthapakāsaniyā bāhiranidānavaṇṇanāya līnatthapakāsanā.