《合诵经》的注释·十不善业道的注释
10. 合诵经复注 · 32 段
十不善业道的注释
Akusalakammapathadasakavaṇṇanā
347因为它们是道的状态,因为它们的运行方式是道的。关于淫欲行为:按满足于自己妻子和通奸这两种,分为两类淫欲行为。那些也确实因为可以贪求,所以称为欲。关于淫欲的对象:指淫欲的对象,即那些众生。邪行:指应受谴责的行为。而它之所以应受谴责,正是因为彻底卑劣,所以说“纯是应受谴责的恶劣行为”。以非正法的意图:指以亲近非正法为意图。
347.Pathabhūtattāti tesaṃ pavattanupāyattā maggabhūtattā. Methunasamācāresūti sadārasantosaparadāragamanavasena duvidhesu methunasamācāresu. Tepi hi kāmetabbato kāmā nāma. Methunavatthūsūti methunassa vatthūsu tesu sattesu. Micchācāroti gārayhācāro. Gārayhatā cassa ekantanihīnatāya evāti āha ‘‘ekantanindito lāmakācāro’’ti. Asaddhammādhippāyenāti asaddhammasevanādhippāyena.
被同族的人守护,叫宗族守护。被同修法的人守护,叫法守护。有丈夫的,叫有主守护。如果国王对她与人行淫定下了处罚,她就是有罚守护。用钱财买来当妻子的,是财买守护。因为喜欢而一起住的,是愿住守护。为了钱财而一起住的,是财住守护。为了衣服而一起住的,是衣住守护。被抓住时说是碰了水钵才被占有的,是触水钵者。被抓住时说是取下了头巾才被占有的,是除头巾者。从贼那里带来的、从军旗那里带来的。刹那妻、片刻妻。以强力征服而违越时,邪淫有大罪过;双方意愿相同则不是这样。有人说:“即使以强力征服而违越,如果被强迫的人接受了非道或行道的随行,因为先前生起的行淫意欲所引发的加行并不存在,所以被强迫的人没有邪淫。”其实,当有行淫之心时,即使没有加行,也不能作为无罪的理由,因为大多数女人本来就没有行淫的加行。如果连那种心都没有,即使先前曾生起行淫之心,对她来说也不构成邪淫;对男人来说也一样,如果没有行淫的加行。因此,依自己的喜好而行的有三种,依强力而行的有三种,这一切,以未取之取的方式,称为“四种要素”。
Sagottehi rakkhitā gottarakkhitā. Sahadhammikehi rakkhitā dhammarakkhitā. Sassāmikā sārakkhā. Yassā gamane raññā daṇḍo ṭhapito, sā saparidaṇḍā. Bhariyābhāvatthaṃ dhanena kītā dhanakkītā. Chandena vasantī chandavāsinī. Bhogatthaṃ vasantī bhogavāsinī. Paṭatthaṃ vasantī paṭavāsinī. Udakapattaṃ āmasitvā gahitā odapattakinī. Cumbaṭaṃ apanetvā gahitā obhatacumbaṭā. Karamarānītā dhajāhaṭā. Taṅkhaṇikā muhuttikā. Abhibhavitvā vītikkame micchācāro mahāsāvajjo, na tathā dvinnaṃ samānacchandatāya. ‘‘Abhibhavitvā vītikkamane satipi maggenamaggapaṭipattiadhivāsane purimuppannasevanābhisandhipayogābhāvato micchācāro na hoti abhibhuyyamānassā’’ti vadanti. Sevanacitte sati payogābhāvo appamāṇaṃ yebhuyyena itthiyā sevanapayogassa abhāvato. Tasmiṃ asati puretaraṃ sevanacittassa upaṭṭhāpanepi tassā micchācāro na siyā, tathā purisassapi sevanapayogābhāveti. Tasmā attano ruciyā pavattitassa vasena tayo balakkārena pavattitassa vasena tayoti sabbepi aggahitaggahaṇena ‘‘cattāro sambhārā’’ti vuttaṃ.
带前缀的词根声音能表达特殊含义,所以“贪求”这个词,是依照“面对他人财物”等说法来解释它的意思。其中,“倾向”是指以贪著那份他人财物的方式而倾向,这里要理解的就是这个意思。或者也可以这样看:带上前缀abhi-的jhā这个词根,在“贪著”这个意思上是固定用法。正是这些带前缀的词根声音在表达特殊含义。不与取的罪轻或罪重,在《梵网经注》里已经说过,所以这里说“像不与取一样,有罪轻的,也有罪重的”。因此,应当依照“对谁的财物生起贪求,若那人德行少则罪轻,德行大则罪重”等说法,来理解罪轻与罪重的区分。应当知道,把财物转归自己,仅凭心念就能成立。
Upasaggavasena atthavisesavācino dhātusaddāti ‘‘abhijjhāyatī’’ti padassa ‘‘parabhaṇḍābhimukhī’’tiādinā attho vutto. Tattha tanninnatāyāti tasmiṃ parabhaṇḍe lubbhanavasena ninnatāyāti ayamettha adhippāyo veditabbo. Abhipubbo vā jhā-saddo lubbhane niruḷho daṭṭhabbo. Upasaggavasena atthavisesavācino eva dhātusaddā. Adinnādānassa appasāvajjamahāsāvajjatā brahmajālavaṇṇanāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. cūḷasīlavaṇṇanā) vuttāti āha ‘‘adinnādānaṃ viya appasāvajjā, mahāsāvajjā cā’’ti. Tasmā ‘‘yassa bhaṇḍaṃ abhijjhāyati, tassa appaguṇatāya appasāvajjatā, mahāguṇatāya mahāsāvajjatā’’tiādinā appasāvajjamahāsāvajjavibhāgo veditabbo. Attano pariṇāmanaṃ cittenevāti veditabbaṃ.
“破坏利益与安乐”:谁使它生起,当他对谁生起这样的心,在这两者相遇时,就会破坏那人的利益与安乐。粗恶语罪过轻重的区分,在《梵网经注》中已经说明,所以说“如同粗恶语”等等。因此,应当通过“对谁生起嗔害心,若那人德行少则罪过轻,德行大则罪过重”这样的方式,来了知这两种情况的罪轻罪重之别。用“啊,但愿”这样的话,显示的是对他人彻底毁灭的思虑。正是这样,由于这种凶恶的运作,才构成业道的运作。
Hitasukhaṃbyāpādayatīti yo naṃ uppādeti, tassa yaṃ pati cittaṃ uppādeti, tassa tassa sati samavāye hitasukhaṃ vināseti. Pharusavācāya appasāvajjamahāsāvajjatā brahmajālavaṇṇanāyaṃ vibhāvitāti āha ‘‘pharusavācā viyā’’tiādi. Tasmā ‘‘yaṃ pati cittaṃ byāpādeti, tassa appaguṇatāya appasāvajjo, mahāguṇatāya mahāsāvajjo’’tiādinā tadubhayavibhāgo veditabbo. ‘‘Aho vatā’’ti iminā parassa accantāya vināsacintanaṃ dīpeti. Evañhi ssa dāruṇappavattiyā kammapathappavatti.
因为不能如实执取,也就是没有按照真实情况去执取,于是把无常等真实本性的事物,执取成常等颠倒的样子。颠倒而见,就是错误地看。用“像绮语一样”这句话,是为了说明:因为串习轻,所以过失小;因为串习重,所以过失大。执取的方式颠倒,就是邪见所执取的方式成了颠倒。对于事物,是说那事物并没有如它所执取那样的真实体性。以如彼存在的方式,就是按照所执取的那种方式,也就是颠倒的方式。对于那个持邪见的人,或者对于那个事物的显现,就认定:就是这样,绝不是别的样子。
Yathābhuccagahaṇābhāvenāti yāthāvagahaṇassa abhāvena aniccādisabhāvassa niccādito gahaṇena. Micchā passatīti vitathaṃ passati. ‘‘Samphappalāpo viyā’’ti iminā āsevanassa mandatāya appasāvajjataṃ, mahantatāya mahāsāvajjataṃ dasseti. Gahitākāraviparītatāti micchādiṭṭhiyā gahitākāraviparītabhāvo. Vatthunoti tassa ayathābhūtasabhāvamāha. Tathābhāvenāti gahitākāreneva viparītākāreneva. Tassa diṭṭhigatikassa, tassa vā vatthuno upaṭṭhānaṃ, ‘‘evametaṃ na ito aññathā’’ti.
“法性”是指它自身的本性。“部分”是指在以触为第五支等心所成分当中,那些作为组成部分的部分,这就是这里的意思。
Dhammatoti sabhāvato. Koṭṭhāsatoti phassapañcamakādīsu cittaṅgakoṭṭhāsesu ye koṭṭhāsā honti, tatoti attho.
所谓思法,是指以思为本质的法。
Cetanādhammāti cetanāsabhāvā.
有人问:说到“按顺序排列的七者”,在阿毗达摩的业道里不是并没有提到思吗?那么把这七者按顺序说成是业道,就不合理了吧?不是这样。不提到它,是有别的缘故。在阿毗达摩的业道集合中不提到思,并不是因为思不成其为业道;而是因为思有时候是业道,并非任何时候都是,由于它是不是业道并不固定,所以不提到它。可是,当思是业道的时候,它并没有被排除在业道集合之外。
‘‘Paṭipāṭiyā sattā’’ti ettha nanu cetanā abhidhamme kammapathesu na vuttāti paṭipāṭiyā sattannaṃ kammapathabhāvo na yuttoti? Na, avacanassa aññahetukattā. Na hi tattha cetanāya akammapathappattattā (dha. sa. mūlaṭī. akusalakammapathakathāvaṇṇanā) kammapatharāsimhi avacanaṃ, kadāci pana kammapatho hoti, na sabbadāti kammapathabhāvassa aniyatattā avacanaṃ. Yadā pana kammapatho hoti, tadā kammapatharāsisaṅgaho na nivārito.
这里有人问:如果因为思并不永远都是业道,有时是业道、有时不是,所以它的业道身份不确定,因此在业道这一类里就不提它,那么贪欲等法也有还没达到业道状态的情况,按同样的道理,它们的业道身份也不确定,岂不是也该在业道这一类里不提它们吗?这没有过失。因为在那个地方已经说到了贪欲等法具有业道的性质,也说到它们与业道同类。如果这样,那思也应该在那里被提到吗?确实如此。不过,思就像杀生等一样,它的业道身份是清楚明显的,所以可能就没有特别说出来。因为经里说:“比丘们,我说思就是业”,又说:“比丘们,有三种身思是不善的身业”,从这些说法来看,思的业性已经很清楚;而业本身就是作为通向善趣、恶趣以及由那里产生的快乐和痛苦的道路而运作,所以被称为“业道”,这样思的业道身份也就很明显了。但贪欲等法不一样:它们是以思的谋划为本质,才成为善行或恶行;又因为是思所引生的,才成为通向善趣、恶趣以及那里所生苦乐的道路。它们的业道身份并不那么明显。因此,为了显示贪欲等法的这种特相,在阿毗达摩里就没有把思说成是业道;或者也可以这样理解:因为思和它们不同类,所以没有和它们放在一起说。“到达根本”:就是探求根本,意思是在宣说具有根本自性的诸法时。
Etthāha – yadi cetanāya sabbadā kammapathabhāvābhāvato aniyato kammapathabhāvoti kammapatharāsimhi avacanaṃ, nanu abhijjhādīnampi kammapathabhāvaṃ appattānaṃ atthitāya aniyato kammapathabhāvoti tesampi kammapatharāsimhi avacanaṃ āpajjatīti? Nāpajjati kammapathatātaṃsabhāgatā hi tesaṃ tattha vuttattā. Yadi evaṃ cetanāpi tattha vattabbā siyāti? Saccametaṃ, sā pana pāṇātipātādikāvāti pākaṭo tassā kammapathabhāvoti na vuttaṃ siyā. Cetanāya hi ‘‘cetanāhaṃ, bhikkhave, kammaṃ vadāmi (a. ni. 6.63; kathā. 539), tividhā, bhikkhave, kāyasañcetanā akusalaṃ kāyakamma’’nti (kathā. 539) vacanato kammabhāvo pākaṭo; kammaṃyeva ca sugatiduggatīnaṃ, taduppajjanasukhadukkhānañca pathabhāvena pavattaṃ ‘‘kammapatho’’ti vuccatīti pākaṭo tassā kammapathabhāvo. Abhijjhādīnaṃ pana cetanāsamīhanabhāvena sucaritaduccaritabhāvo, cetanājanitabhāvena [cetanājanitataṃbandhatibhāvena (dha. sa. anuṭī. akusalakammapathāvaṇṇanā)] sugatiduggatitaduppajjanasukhadukkhānaṃ pathabhāvo cāti na tathā pākaṭo kammapathabhāvoti te eva tena sabhāvena dassetuṃ abhidhamme cetanā kammapathabhāve na vuttā, atathājātiyattā vā cetanā tehi saddhiṃ na vuttāti daṭṭhabbaṃ. Mūlaṃ patvāti mūladesanaṃ patvā, mūlasabhāvesu dhammesu desiyamānesūti attho.
“不与取以有情为所缘”这句话,和“五学处只是小所缘”这个提问偈(《分别论》715)是相冲突的。因为杀生等破戒行为的所缘,正是远离杀生等戒法的所缘。远离本来就是依据所应避免违犯的事相而成立的。或者可以这样理解:所谓“以有情为所缘”,是指以被称为有情的诸行作为所缘,只是依据这一点来说的,所以并不矛盾。正如《迷惑冰释》中所说:“这里被说为‘以有情为所缘’的那些学处,是因为它们以被称为有情的诸行作为所缘。”(《分别论注》714)这个道理对后面几项也同样适用。关于异性对象,由于执取“女人、男人”,有人说这是“以有情为所缘”。而像“见一个、闻两个”等杂秽语,则是依所见、所闻、所觉、所识的方式来说的。同样,在“贪欲”一词中,“同样”这个词也把“依所见、所闻、所觉、所识的方式”这一层意思带进来,并不是说只以有情诸行为所缘,而是因为贪欲是依见等而生起的。认为“没有化生有情”(《长部》1.171)而生起的邪见,其意义也是以三界法为所缘,因此说这种邪见以诸行为所缘。那么,邪见怎么能以一切三界法为所缘呢?因为这是共通的方式。当“没有善作恶作诸业之果报”(《长部》1.171;《中部》2.94)这样的邪见生起时,从意义上说,色界和无色界的法也都被包含在内了。
‘‘Adinnādānaṃ sattārammaṇa’’nti idaṃ ‘‘pañcasikkhāpadā parittārammaṇā evā’’ti imāya pañhapucchakapāḷiyā (vibha. 715) virujjhati. Yañhi pāṇātipātādidussīlyassa ārammaṇaṃ , tadeva taṃveramaṇiyā ārammaṇaṃ. Vītikkamitabbavatthuto eva hi viratīti. Sattārammaṇanti vā sattasaṅkhātasaṅkhārārammaṇaṃ, tameva upādāya vuttanti na koci virodho. Tathā hi vuttaṃ sammohavinodaniyaṃ ‘‘yāni sikkhāpadāni ettha ‘sattārammaṇānī’ti vuttāni, tāni yasmā sattoti saṅkhaṃ gate saṅkhāreyeva ārammaṇaṃ karontī’’ti. (Vibha. aṭṭha. 714) esa nayo ito paresupi. Visabhāgavatthuno ‘‘itthī puriso’’ti gahetabbato ‘‘sattārammaṇo’’ti eke. ‘‘Eko diṭṭho, dve sutā’’tiādinā samphappalāpena diṭṭhasutamutaviññātavasena. Tathā abhijjhāti ettha tathā-saddo ‘‘diṭṭhasutamutaviññātavasenā’’ tidampi upasaṃharati, na sattasaṅkhārārammaṇatameva dassanādivasena abhijjhāyanato. ‘‘Natthi sattā opapātikā’’ti (dī. ni. 1.171) pavattamānāpi micchādiṭṭhi tebhūmakadhammavisayā evāti adhippāyenassā saṅkhārārammaṇatā vuttā. Kathaṃ pana micchādiṭṭhiyā sabbe tebhūmakadhammā ārammaṇaṃ hotīti? Sādhāraṇato. ‘‘Natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko’’ti (dī. ni. 1.171; ma. ni. 2.94) pavattamānāya atthato rūpārūpāvacaradhammāpi gahitā eva hontīti.
国王们因为乐受占主导,即使在大笑时也会说“杀掉”,但他们的笑是以自我调伏等为对象的,所以论师说“是能决断……”。在这里没有舍受,只有乐受可能出现。由贪生起的妄语,可能伴随乐受或舍受;由嗔生起的妄语,则伴随苦受。所以妄语与三种受相应。按照这个方法,其余(恶行)也应当根据具体情况了知受的差别。
Sukhabahulatāya rājāno hasamānāpi ‘‘ghātethā’’ti vadanti , hāso pana nesaṃ attavūpasamādiaññavisayoti āha ‘‘sanniṭṭhāpaka…pe… hotī’’ti. Majjhattavedano na hoti, sukhavedanova ettha sambhavatīti. Musāvādo lobhasamuṭṭhāno sukhavedano vā siyā majjhattavedano vā, dosasamuṭṭhāno dukkhavedano vāti musāvādo tivedano. Iminā nayena sesesupi yathārahaṃ vedanābhedo veditabbo.
“以嗔和痴为两个根”这句话,是就相应根来说的。因为从“根”的意义上讲,它确实有资助的作用。但如果把“起因根”拿来理解,那就应该说“也以贪和痴为根”。为了肉食、为了花粉之类的原因,人们也会杀生。所以经里才说:“贪是诸业的因,能令其生起……”(增支部3.34)。其余几项也是如此。
Dosamohavasenadvimūlakoti sampayuttamūlameva sandhāya vuttaṃ. Tassa hi mūlaṭṭhena upakārakabhāvo. Nidānamūle pana gayhamāne ‘‘lobhamohavasenapī’’ti vattabbaṃ siyā. Āmisakiñjakkhahetupi pāṇaṃ hananti. Tenevāha – ‘‘lobho nidānaṃ kammānaṃ samudayāyā’’tiādi (a. ni. 3.34). Sesesupi eseva nayo.
十善业道的注释
Kusalakammapathadasakavaṇṇanā
杀生等……应当知道,这里是就世间、出世间以及两者混合的角度来说明善业道的。由于是怨恨的根源,被称为“怨”的杀生等不善法,会像“你住在我这里,怎么还来?”这样把它计量、驱赶出去,所以叫“离”;或者说,依它而远离,本来应该说成“viramaṇī”,但按照语源规则说成了“veramaṇī”。以受持的方式生起的远离,叫受持离。没有受持戒的人,在遇到应当避免的境况时,依当下现前的违犯对象而生起的远离,叫境遇离。以断除烦恼的方式生起的、与道相应的远离,叫断除离。虽然这里巴利原文只提到“离”,但在《学处分别》(《分别论》703)中也把“思”引出来说明了,所以这里把两者都包括进来说:“也有思,也有离。”所谓“无贪欲”,是说到根本时,在业道这一部分里说的“无贪欲”这个法,从根本上就是无贪,是善根——这里的含义应当这样理解。剩下两个词也是这样。
Pāṇātipātā…pe… veditabbāni lokiyalokuttaramissakavasenettha kusalakammapathānaṃ desitattā. Verahetutāya verasaññitaṃ pāṇātipātādipāpadhammaṃ maṇati ‘‘mayi idha ṭhitāya kathaṃ āgacchasī’’ti tajjantī viya nīharatīti veramaṇī, viramati etāyāti vā ‘‘viramaṇī’’ti vattabbe niruttinayena ‘‘veramaṇī’’ti vuttaṃ. Samādānavasena uppannā virati samādānavirati. Asamādinnasīlassa sampattato yathāupaṭṭhitavītikkamitabbavatthuto virati sampattavirati. Kilesānaṃ samucchindanavasena pavattā maggasampayuttā virati samucchedavirati. Kāmañcettha pāḷiyaṃ viratiyeva āgatā, sikkhāpadavibhaṅge (vibha. 703) pana cetanāpi āharitvā dassitāti tadubhayampi gaṇhanto ‘‘cetanāpi vattanti viratiyopī’’ti āha. Anabhijjhā hi mūlaṃ patvāti kammapathakoṭṭhāse ‘‘anabhijjhā’’ti vuttadhammo mūlato alobho kusalamūlaṃ hotīti evamettha attho daṭṭhabbo. Sesapadadvayepi eseva nayo.
以恶戒为所缘,或以与那些恶戒同所缘的命根等为所缘,怎么能舍断恶戒呢?为了说明这一点,才说了“然而,犹如……”等话。应当知道,“舍断”是就通过远离杀生等而现起的方式来说的。但若是以那些恶戒为所缘的状态,它并不能舍断那些恶戒。因为不可能就着同一个所缘来舍断它,这是由于还没有从它脱离的缘故。
Dussīlyārammaṇā tadārammaṇajīvitindriyādiārammaṇā kathaṃ dussīlyāni pajahantīti taṃ dassetuṃ ‘‘yathā panā’’tiādi vuttaṃ. Pajahantīti veditabbā pāṇātipātādīhi viramaṇavaseneva pavattanato. Atha tadārammaṇabhāve, na so tāni pajahati. Na hi tadeva ārabbha taṃ pajahituṃ sakkā tato avinissaṭabhāvato.
无贪……中略……远离者,意思就是正在舍弃贪欲的人。因为并没有(另外的)离于意恶行的远离;其舍弃,正是由无贪等本身而成就的。
Anabhijjhā…pe… viramantassāti abhijjhaṃ pajahantassāti attho. Na hi manoduccaritato virati atthi anabhijjhādīheva tappahānasiddhito.
十圣居的注释
Ariyavāsadasakavaṇṇanā
348“只有圣者的住处”,所以叫“圣居”,因为非圣者不可能有那样的住处。这里说的“圣”,是以最高标准来说,指的是诸漏尽者;又因为他们一切时候都不离开这些住处而住,所以说“诸圣曾住、正住、将住”。其中“曾住”是指依止而住。因为五支的舍弃等,正是圣者的依止。在这些依止中,也就是在所说的“省察后受用一事、忍受、回避、驱除”这些依止法里,五支的舍弃、各别谛的遮遣、寻的驱除、成就与弃舍——驱除和其余几项正是道的作用,其余的则依靠道而成就。
348. Ariyānameva vāsāti ariyavāsā anariyānaṃ tādisānaṃ asambhavato. Ariyāti cettha ukkaṭṭhaniddesena khīṇāsavā gahitā, te ca yasmā tehi sabbakālaṃ avirahitavāsā eva, tasmā vuttaṃ ‘‘ariyā eva vasiṃsu vasanti vasissantī’’ti. Tattha vasiṃsūti nissāya vasiṃsu. Pañcaṅgavippahīnattādayo hi ariyānaṃ apassayā. Tesu pañcaṅgavippahānapaccekasaccapanodanaesanāsamavayavissajjanāni ‘‘saṅkhāyekaṃ paṭisevati, adhivāseti, parivajjeti, vinodetī’’ti vuttesu apassenesu vinodanañca maggakiccāneva, itare maggeneva samijjhanti.
所谓“智等”,就是指智以及和它相应的那些法。因此他说“当说到‘智’的时候”等等。在这里应当说明的内容,前面已经讲过了。
Ñāṇādayoti ñāṇañceva taṃsampayuttadhammā ca. Tenāha ‘‘ñāṇanti vutte’’tiādi. Tattha vattabbaṃ heṭṭhā vuttameva.
由于念已达到圆满,所以能成办守护的作用。“行走时”等语,是在说明持续不断地受持,应当知道这是通过没有散乱来理解的。
Ārakkhakiccaṃ sādheti sativepullappattattā. ‘‘Carato’’tiādinā niccasamādānaṃ dasseti, taṃ vikkhepābhāvena daṭṭhabbaṃ.
已出家者:指凡是进入出家生活的人,而不是已经息灭罪恶的人。称“尊者”者:这是针对仅凭出身而被称为婆罗门的人说的。各别之谛:指那些被各种执持见解的人各自执取、并顽固地执著为“唯有此是真理”的见谛等。因为那些恶见也是由于被执取为“唯有此是真理”,才被称为“谛”。因此说“唯有此”等。已被拔出:指从自己的相续中拔出、移除。对所执取的执取:指在证得圣道之前对所执取的见的执取。舍弃状态的同义词:指以圣道完全舍弃之状态的不同说法。
Pabbajjupagatāti yaṃ kiñci pabbajjaṃ upagatā, na samitapāpā. Bhovādinoti jātimattabrāhmaṇe vadati. Pāṭekkasaccānīti tehi tehi diṭṭhigatikehi pāṭiyekkaṃ gahitāni ‘‘idameva sacca’’nti (ma. ni. 2.187, 203, 427; 3.27; udā. 55; netti. 59) abhiniviṭṭhāni diṭṭhisaccādīni. Diṭṭhigatānipi hi ‘‘idameva sacca’’nti (ma. ni. 2.187, 202, 427; 3.27, 29; netti. 59) gahaṇaṃ upādāya ‘‘saccānī’’ti voharīyanti. Tenāha ‘‘idamevā’’tiādi. Nīhaṭānīti attano santānato nīharitāni apanītāni. Gahitaggahaṇassāti ariyamaggādhigamato pubbe gahitassa diṭṭhigāhassa. Vissaṭṭhabhāvavevacanānīti ariyamaggena sabbaso pariccāgabhāvassa adhivacanāni.
这些没有缺失或不全,所以称为avayā(无减),而说为“无减”,意思就是没有剩余。“寻求”指的是上述所说的欲寻求等。
Natthi etāsaṃ vayo vekalyanti avayāti āha ‘‘anūnā’’ti, anavasesāti attho. Esanāti heṭṭhā vuttakāmesanādayo.
道的功能成就已被说明,因为指出了贪等烦恼已被断除。
Maggassa kiccanipphatti kathitā rāgādīnaṃ pahīnabhāvadīpanato.
通过省察而说的果:也就是借着省察的方式,说明了圣果。因为当人已经证得最高的果时,他完全了知贪等烦恼不再生起的法性,而这种了知就是省察智。
Paccavekkhaṇāya phalaṃ kathitanti paccavekkhaṇamukhena ariyaphalaṃ kathitaṃ. Adhigate hi aggaphale sabbaso rāgādīnaṃ anuppādadhammataṃ pajānāti, tañca pajānanaṃ paccavekkhaṇañāṇanti.
无学法的十法注释
Asekkhadhammadasakavaṇṇanā
果与那些相应的法,就是“果相应法”,意思是具有圣果体性的相应诸法。在这里,“果相应法”应当理解为:既是果法,也是与那果相应的法。在这两处,说的都是慧:从正见的意义上说是正见,从正知的意义上说是正智。因为见和知在各自对象上的活动方式确实有差别,这种差别下面已经说明过了。“果等至法”是指在果等至中的法,也就是与果等至同时生起的法。因为与圣果相应的诸法,由于从一切对立面彻底解脱的状态,也得以被称为“解脱”。然而,就像无学者的果慧依据见的作用被称为“正见”,依据知的作用也被称为“正智”一样,圣果的定依据等持的意义被称为“正定”,依据解脱的意义也被称为“正解脱”。这样一来,也就支持了第二处提到的“无漏心解脱”这一解脱。
Phalañca te sampayuttadhammā cāti phalasampayuttadhammā, ariyaphalasabhāvā sampayuttā dhammāti attho. Phalasampayuttadhammāti phaladhammā ceva taṃsampayuttadhammā cāti evamettha attho veditabbo. Dvīsupi ṭhānesu paññāva kathitā sammā dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi, sammā jānanaṭṭhena sammāñāṇanti ca. Atthi hi dassanajānanānaṃ savisaye pavattiākāraviseso, svāyaṃ heṭṭhā dassito eva. Phalasamāpattidhammāti phalasamāpattiyaṃ dhammā, phalasamāpattisahagatadhammāti attho. Ariyaphalasampayuttadhammāpi hi sabbaso paṭipakkhato vimuttataṃ upādāya ‘‘vimuttī’’ti vattabbataṃ labhanti. Kenaci pana yathā asekkhā phalapaññā dassanakiccaṃ upādāya ‘‘sammādiṭṭhī’’ti vuttā, jānanakiccaṃ upādāya ‘‘sammāñāṇa’’ntipi vuttā eva; evaṃ ariyaphalasamādhi samādānaṭṭhaṃ upādāya ‘‘sammāsamādhī’’ti vutto, vimuccanaṭṭhaṃ upādāya ‘‘sammāvimuttī’’ tipi vutto. Evañca katvā ‘‘anāsavaṃ cetovimutti’’nti dutiyavimuttiggahaṇañca samatthitaṃ hotīti.
问题的合集注释
Pañhasamodhānavaṇṇanā
应当合并,就是应当汇集。
Samodhānetabbāti samāharitabbā.
349“决意”就是强有力的信。为了让未来的比丘们不产生争执,把世尊在各处开示的义理结集起来,这叫作“合诵”;而这部经的宣说正是促成这件事的原因,因为它是那样发生的,所以说“合诵法门是和合之因”。导师认可了这件事,他以“舍利弗,请你为比丘们说法语”来鼓励,然后从头到尾听着。世尊在这里的认可,通过“善哉,善哉”的随喜而变得明显,所以说“以随喜而成为认可者”。于是这部经就成了“胜利者所说”,而不是声闻所说。就像王臣写好的文书,在没有盖上王印之前,还不算“王书”;一旦盖上印,就成了王书。同样,以“善哉,善哉,舍利弗”等随喜语所表明的、名为认可的胜利者法语之印盖上之后,这部经就成了胜利者亲口所说、直接来自佛陀的教言。至于这里没有详细分析的义理,都是很容易理解的。
349.Okappanāti balavasaddhā. Āyatiṃ bhikkhūnaṃ avivādahetubhūtaṃ tattha tattha bhagavatā desitānaṃ atthānaṃ saṅgāyanaṃ saṅgīti, tassa ca kāraṇaṃ ayaṃ suttadesanā tathā pavattattāti vuttaṃ ‘‘saṅgītipariyāyanti sāmaggiyā kāraṇa’’nti. Samanuñño satthā ahosi ‘‘paṭibhātu ta,ṃ sāriputta, bhikkhūnaṃ dhammiṃ kathā’’ti ussāhetvā ādito paṭṭhāya yāva pariyosānā suṇanto, sā panettha bhagavato samanuññatā ‘‘sādhu, sādhū’’ti anumodanena pākaṭā jātāti vuttaṃ ‘‘anumodanena samanuñño ahosī’’ti. Jinabhāsito nāma jāto, na sāvakabhāsito. Yathā hi rājayuttehi likhitapaṇṇaṃ yāva rājamuddikāya na lañjitaṃ hoti, na tāva ‘‘rājapaṇṇa’’nti saṅkhyaṃ gacchati, lañjitamattaṃ pana rājapaṇṇaṃ nāma hoti. Evameva ‘‘sādhu, sādhu sāriputtā’’tiādi anumodanavacanasaṃsūcitāya samanuññāsaṅkhātāya jinavacanamuddāya lañjitattā ayaṃ suttanto jinabhāsito nāma jāto āhaccavacano. Yaṃ panettha atthato na vibhattaṃ, taṃ suviññeyyamevāti.