把这个也放下之后,
给乳母们派发女奴的人
以童子之心,
珍爱一切智者。
Omuñcitvānaetaṃpi , Dhātīnaṃdāsidāyako; Dārakotuṭṭhacittena, Sabbaññutappiyāyano.
正是按照上面所说的这种方式
九次的装饰。
幼童给予乳母们。
有依怙者与无依怙者的最终归依处。
Evaṃvutta nayeneva, Nava vāre piḷandhanaṃ; Daharodāsi dhātīnaṃ, Nāthānātha parāyano.
在八岁这个年纪,
那位智者这样想:
坐着,在吉祥卧榻上。
殿堂圆满周正。
Aṭṭhavassi kakāletu, Evaṃcintesi buddhimā; Nisinno sirisayano, Pāsādo parimaṇḍale.
所施唯是外物,
我心犹未如此。
它确实完全令(人)满足,
我布施内在的。
Demibāhira dānaṃva, Natāva mama mānasaṃ; Parito setievañhi, Ajjhattikaṃdadāmahaṃ.
如果有人向我乞求,
头和顶髻与珠饰
砍断它之后,我愿把它施给那个人。
不要让心变得消沉。
Sacemaṃ kociyāceyya, Sīsaṃsa moḷimuttadhaṃ; Chijja taṃ tassadajjeyyaṃ, Naheyyaṃ līnacetaso.
就算有人要我的心,
用剑劈开胸膛;
拔除之后,
愿我满心欢喜地施予他。
Hadayaṃmama yāceyya, Bhinditvā asināuraṃ; Nīharitvānataṃtassa, Dajjeyyaṃ tuṭṭhamānasā.
他要是向我讨要双眼,
就在那时立刻挖掉;
我愿以刀剜出
这些带血之物给他。
Akkhīni mamayāceyya, Uppāṭetvāna tāvade; Satthena tassadajjeyyaṃ, Salohitāni tānime.
他若向我乞求手脚与耳,
我应乞求那不善之物;
斩断彼等已,我当施与之;
我当满其愿。
Hatthepādecakaṇṇeca , Yāceyyamamasādhukaṃ; Chinditvā tānidajjeyyaṃ, Tassapūre manorathaṃ.
如果有人向我讨要肉,
迅速地从全身各处
砍成一块一块的,
把肉连着血一起交出去。
Maṃsaṃmekociyāceyya, Sīghaṃsabbasarīrato; Khaṇḍākhaṇḍaṃ chinditvāna, Dajje maṃsaṃ salohitaṃ.
你做我的奴仆吧
若有人在那里说。
自己应诺说“是的”之后,
我也把自己布施出去。
Hohitvaṃmamadāsoti, Vadeyyakocicetahiṃ; Sayaṃāmātisāvetvā, Attānaṃpi dadāmahaṃ.
当他这样想的时候,
大地震动了起来。
四面八方都在轰隆作响,
就像醉酒的野象在树林里。
Tassevaṃ cintayantassa, Kampittha pathavīmahā; Samantāgajjamānāyaṃ, Mattova kuñjarovane.
须弥山王低下头来礼敬,
他迎面朝着祇度多罗城。
都城矗立,
如新抽的藤芽般随风摇曳,就在那时。
Merurājo namitvāna- Bhimukhova jetuttaraṃ; Nagaraṃ ṭhāsi serita- Vettaṅkurova tāvade.
因为大地的声响而惊恐,
就在那时,云降下了雨;
大雨如注,水柱倾泻而下,
轰鸣着,朝着四面八方。
Mahīsaddasantāsena , Meghopāvassi tāvade; Ghanavassaṃmahādhāraṃ, Gajjamāno disodisaṃ.
众多闪电
如藤蔓般四处迸发而出;
彩虹纷纷出现,
那时出现了流星坠落。
Nicchariṃsu bahūvijju- Latāyoca samantato; Indacāpā uṭṭhahiṃsu, Ukkāpāto tadā ahu.
就在那里拍手弹指,
善生之夫、天王满心欢喜。
他连声称赞:“善哉,善哉!”
大梵天神合掌致敬。
Apphoṭesi tahiṃdeva- Rājātuṭṭho sujampati; Sādhusādhūti sāvesi, Mahābrahmā katañcalī.
自梵天界而下,
直至此大地轮。
真是稀有罕见啊!
一片极大的喧响,声势浩大。
Brahmalokā tadāyāva, Itopathavi maṇḍalā; Accheraṃ abbhutaṃ āsi, Ekakolāhalaṃ mahā.
如是,引发种种未曾有之奇迹,
饶益大众;
欢喜极乐日益增长,
正值十六年华。
Evaṃñhi nekabbhūtāni, Janetvāna mahājanaṃ; Hāsayaṃ susukhaṃvaḍḍha- Mānosoḷasa vassiko.
少年在一切技艺中,
善巧又已到达彼岸;
犹如盛开的沙罗树光彩夺目,
那时,凭容貌与年纪。
Kumāro sabbasibbesu, Kovidoca pāraṅgato; Phullasālova sobhanto, Vaṇṇena vayasā tadā.
这时他就像想要布施一样,
与王后商议王权之事;
你是父亲,曾受灌顶而即位。
儿子十六岁。
Athassa dātukāmova, Rajjaṃmantiya deviyā; Pitāsi siñcirājatte, Puttaṃsoḷasa vassikaṃ.
在末陀国,那时末陀—
从王族来的极其美丽的女子
迎法行女曼娣入宫,
灌顶了法行女。
Maddaraṭṭhe tadāmadda- Rājakulā bhivaṇṇiniṃ; Netvāmahe sittemaddiṃ- Bhisiñci dhammacāriniṃ.
曼娣是舅父的女儿
妹妹面带柔和笑容;
须大拏王子的
具有最胜相者。
Maddīmātuladhītāsā , Bhaginī mandahāsinī; Vessantarakumārassa, Seṭṭhalakkhaṇadhārinī.
曼坻起身恒在先,
安寝常在众人后。
举止可意之王后,
闻命即应无违。
Pubbauṭṭhāyinī maddī, Niccaṃ pacchānipātinī; Manāpacārinī devī, Kiṃkāra paṭisāvinī.
一万六千女子之中,
摩陀妃全身端正庄严。
用舞蹈、器乐和歌声,
他们一直侍奉在身边。
Soḷasitthi sahassātaṃ, Maddiṃsabbaṅga sobhaṇaṃ; Naccavādita gītehi, Paricāriṃsu sabbadā.
须大拏大王,
从他灌顶登基那时起,
从布施堂起
六种布施是婢女之职。
Vessantaro mahārājā, Rajjebhi sittakālato; Paṭhāya dānasālāyo, Chaddānaṃ dāsikāriya.
他举行了盛大的布施。
天天都在施与。
欢欢喜喜地六百
他拥有数千财富。
Mahādānaṃ pavattesi, Vissajjanto dinedine; Sammodamāno chassata- Sahassāni dhanāniso.
这样乐于布施的人
彼王之王后
曼坻其后生一子,
容貌端严。
Evaṃdāne ramantassa, Mahesītassarājino; Puttaṃvijāyiapara- Bhāgemaddī sudassanaṃ.
他们接取了已出生的孩子,
就在那时,那如金色般的;
以金网覆其身,
名之为扎利。
Sampaṭicchiṃsu vijāta- Kāletaṃ soṇṇasannitaṃ; Soṇṇa jālenatenassa, Nāmaṃjālīti voharuṃ.
徒步而行之时,
他的儿子阇利。
她生了一个女儿,
被女人们一致认为是最优秀的。
Padasā gamane kāle, Puttassa tassajālino; Vijāyi dhītaraṃekaṃ, Nārīnaṃ seṭṭhaṃsammataṃ.
众人满怀敬意地接受了
黑羚皮。
于是给她女儿取名为
黑鹿皮衣。
Kaṇhājinena dhītaṃtaṃ, Sampaṭicchiṃsu sādaraṃ; Tenassā dhituyānāmaṃ, Kaṇhājināti voharuṃ.
被一大群随从簇拥着,
他们俩都增长了。
卧者随歌舞而眠,
为歌舞所唤醒。
Mahatā parivārena, Vuddhiṃnvāyiṃsu teduve; Sayantā naccagītena, Naccagīta pabodhanā.
大士每月六度,
施篷之中行施。
纵目而望
他立于装饰华丽的殊胜象肩之上
Mahāsattohi māsassa, Chakkhattuṃ dānamaṇḍape; Olokesi alaṅkata- Hatthikkhandha vareṭhito.
就在那个羯陵伽国,
干旱可怕,令人怖畏;
庄稼没能长成,
闹饥荒的时期到了。
Tahiṃ kaliṅkaraṭṭhamhi, Dubbuṭṭhikā bhayānakā; Sassāni nasampajjiṃsu, Dubbhikkho samayoahu.
遂行盗窃事
因无力维生
市镇乡野之间,
暴民劫掠众人。
Corakammaṃ akariṃsu, Asakkontāva jīvituṃ; Janā nigamagāmesu, Vilumpanti dāmarikā.
整个羯陵伽地区,
被饥荒和恐惧折磨着;
就像水在罐子里晃来晃去,
把无助者搅得动荡不安。
Kaliṅkaraṭṭhaṃ sakalaṃ, Dubbhikkhabhayapīḷitaṃ; Ghaṭe vilolapārīva, Saṅkhumbhittha anāthakaṃ.
所有城里人和乡下人,
城镇居民也都团结一致;
他们在王宫广场上大声呼喊,
被饥荒的恐惧所逼迫。
Negamā jānapadāsabbe, Nāgarāca samaggatā; Rājaṅgaṇe ukkosiṃsu, Dubbhikkhabhaya coditā.
那时,国王听了这话,
心迅速受到惊吓。
问道:这是什么声音?
自己身边的大臣们
Tadāsutvāna taṃrājā, Sīghaṃubbigga mānasā; Koyaṃsaddoti pucchittha, Mahāmacce sakantike.
他们把这件事的经过
完整地禀告了国王。
大王,您也承认了,
让云下雨。
Ārocayiṃsu rājānaṃ, Pavattiṃ taṃasesato; Rājāpi paṭijānāsi, Meghaṃ vassāpaye-iti.
于是他发了愿,
受持布萨戒;
为了让天降雨,
七日间对众生怀有悲悯。
Tatoso patthanaṃkāsi, Samādiya uposathaṃ; Devaṃ vassāpanatthāya, Sattāhaṃsattakāruṇo.
纵使如此,人主亦未能
令天降雨。
在羯陵伽国,乌云。
干旱啊,出现吧!
Nahievaṃpisosakkhi , Vassāpetuṃ narissaro; Meghaṃkaliṅka raṭṭhamhi, Dubbuṭṭhikāva jāyahi.
于是他把大家召集到一起,
他对城里的人这样说道:
我无法使之安住。
大王啊,该怎么办呢?
Tatoso sannipātetvā, Nāgare etadabravī; Vasāpetuṃ nasakkomi, Devaṃ kiṃ nukare-iti.
尔时羯陵伽王众
如是同声而说。
为了让天降雨,
追求粮食丰收时节的人。
Tadāevamavociṃsu , Narākaliṅkarājino; Devaṃ vassāpanatthāya, Subhikkhakālakāmino.
尸毗国的大王,
安住于王位,依正法而行;
在杰突塔拉的大韦沙
散阇耶王之嫡子大须达拏
Siviraṭṭhemahārāja, Rajjedhammenayoṭhito; Jetuttaremahāvessa- Ntaro siñcayaoraso.
他乐于布施,
据说这头大象是吉祥象。
他有一头名为帕恰亚的殊胜大象,
纯白皎洁。
Dānesubhiratohesa, Kiramaṅgalakuñjaro; Tassatthipaccayonāma, Pavarosabbapaṇḍaro.
大象走到的地方,
那里,大王啊,必定;
据说大雨倾盆,雷声轰鸣。
大云伴有闪电。
Gataṭhānekuñjarassa , Tassekantenakhattiya; Pāvassikiragajjanto, Mahāmeghosavijjuko.
国王遣婆罗门众,
前往乞求纯白者。
如大象[应得]之食,
应速遣婆罗门。
Pesetvābrāhmāṇerāja, Yācāpetuṃsupaṇḍaraṃ; Hatthiṃvaṭṭatitaṃtena, Sīghaṃpesehibrāhmaṇe.
领受之后,说善哉。
听了之后,心里很欢喜;
国王在王室庭院里,
(国王)召集了婆罗门众。
Sampaṭicchiyasādhūti, Sutvātaṃtuṭṭhamānaso; Rājaṅgaṇamhirājāso, Sannipātesibrāhmaṇe.
具足功德与相好者,
审察诸婆罗门后。
在八位国王当中,
许多婢女与旅费。
Guṇavaṇṇehisampanne , Vicinitvānabrahmaṇe; Aṭṭhatesurājātesaṃ, Nekaṃdāsiparibbayaṃ.
诸位贤者,把那头大象牵过来。
到须大拏身边去
去了以后已请求,如是,对你:
国王说了之后,便派遣了。
Ānethakuñjaraṃbhonto, Vessantarassasantikaṃ; Gantvāyāciya-evaṃte, Rājāvatvānapesayiṃ.
婆罗门右绕八王,
作礼致敬
众人往赴祇度多罗城,
为牵一切肢体圆满庄严之象。
Brāhmāṇā aṭṭharājānaṃ, Tekatvāna padakkhiṇaṃ; Gañchiṃsu jetuttaraṃ nāgaṃ, Nethuṃ sabbaṅgasundaraṃ.
一步一步地走过去,
那些婆罗门到达了。
在祇度多罗城进食,
他们待在布施堂里。
Anupubbena gantvāna, Tepāpuṇiṃsu brāhmaṇā; Jetuttaraṃ bhuñjamānā, Dānasālāsu acchayuṃ.
从那满月之日开始,
打理好自己的身体之后
他们满身尘土,
来至东门那圆形的场域。
Tatopuṇṇa madinamhi, Katvāsarīramattano; Tepaṃsumakkhitaṃāguṃ, Pācīnadvāramaṇḍalaṃ.
求象者们思忖:
我等将乞求大象;
等待着到来
在那里,婆罗门们留了下来。
Saṃyācissāmanāganti , Cintamānāvarājino; Āgamentāāgamanaṃ, Tatthaacchiṃ subrāhmāṇā.
应当观察布施堂,
那时有食物的阿修罗。
清晨醒来后,大士
用装饰品打扮自己。
Dānaggaṃ olekeyyanti, Tadāsura sabhojano; Pātonūtvā mahāsatto, Alaṅkārena laṅkari.
装饰华丽的象背之上,
登上后,从那个地方离开;
国王来到东门,
带着庞大的随从。
Alaṅkata hatthikkhandhaṃ, Aruyha agamātato; Rājā puratthimaṃ dvāraṃ, Parisāya mahantiyā.
看见庞大的侍从群时,
他们心里害怕,惶恐不安。
在那里婆罗门众得不到
乞求的机会。
Mahantiṃ parisaṃdisvā, Bhitā ubbigga mānasā; Tatthokāsaṃ nalabhiṃsu, Yācituṃ brāhmaṇā tahiṃ.
他们从那里越过南门,
登临高处。
在地方,最胜诸王的,
他们站在那里等候。
Tamhā dakkhiṇadvāraṃ te, Saṅkamitvāna unnate; Padese seṭṭharājānaṃ, Āgamesuṃ ṭhitā tato.
瞻望既毕,
于布施棚之东门。
国王骑在象背上,
他朝南门走去。
Oloketvāna pācīna- Dāramhi dānamaṇḍape; Hatthikkhandhagato rājā, Dvāramā gañcidakkhiṇaṃ.
看见国王来了,
婆罗门们伸出手来;
伸出双手,说道:“愿维桑塔拉得胜……”
他们这样说了三遍。
Rājānaṃ āgataṃ disvā, Pasāretvāna brāhmaṇā; Hatthe ‘‘vessantarojetu’’ Tikkhattuṃ itibhāsiṃsu.
国王见婆罗门众
高呼胜利之声后
驱象径赴彼众所立之处。
心怀布施之念,
Jayasaddaṃ panādante, Rājādisvāna brāhmaṇe; Hatthiṃ tesaṃ ṭhitaṭhānaṃ, Pājesi dānamānasā.
正坐在象背上,
他带着清净信心的面容
他先前曾微笑,接着便这样说:
这样的言语深入人心。
Hatthikkhandhe nisinnova, Pasannena mukhenaso; Mhitapubbaṃ tatovoca, Girevaṃ hadayaṅgamaṃ.
用右旋海螺。
举起右臂
他们站在我面前,
婆罗门们向我乞求什么?
Dakkhiṇāvaṭṭasaṅkhena, Bāhuṃpaggayha dakkhiṇa; Purato mama tiṭṭhantā, Kiṃ maṃyācanti brāhmaṇā.
他们就这样迅速地说道,
婆罗门们在那里满心欢喜。
国王啊,我们恳求宝物,
一头通体纯白的大象。
Evaṃsīghama vociṃsu, Pahaṭṭhā brāhmaṇā tahiṃ; Ratanaṃrāja yācāma, Kuñjaraṃ sabbapaṇḍaraṃ.
闻此言已不忧思,
纵施身内之物亦无惧。
我现在想要那些。
他们向我乞求外在之物。
Idaṃsutvānasocinti, Ajjhattikaṃ pidātave; Ahamicchāmitedāni, Mamaṃ yācanti bāhiraṃ.
现在我要来完成
那些祈求者的心愿;
如是思已,而作是言
立于象背
Idāni pūrayissāmi, Yācantānaṃ manorathaṃ; Evaṃcintiyasobhāsi , Hatthikkhandhaṭhito iti.
我悉布施,心不动摇。
婆罗门众向我乞求者
像凯拉萨雪山一样洁白,
装饰华丽的象中之王。
Demitaṃ navikampāmi, Yaṃmaṃyācanti brāhmaṇā; Kelāsa sadisaṃ setaṃ, Alaṅkataṃ gajuttamaṃ.
然后从象背下来,
国王心怀舍施意乐;
把它看了三次,
对那伽做了右绕礼之后,
Hatthikkhandhā tato ruyha, Rājā cāgādhimānaso; Olokesitikkhattuṃtaṃ, Katvā nāgaṃ padakkhiṇaṃ.
他拿起金瓶,
盛满了香水。
他喊了一声:“诸位,来吧!”
为了布施这头大象
Gahetvā soṇṇabhiṅgāraṃ, Sugandhodaka pūritaṃ; Ahvāyi etha bhontoti, Kuñjaraṃesa dātave.
执取银索,
宛如银索。
象王将鼻置于
众婆罗门手中。
Gahetvā rajatadāma- Sadisaṃ seta hattino; Soṇḍaṃṭṭhapiya hatthesu, Brāhmaṇānaṃ gajissaro.
装饰庄严的大象。
倒出布施水;
他献出了那头最上等的牙象。
以不退缩的心。
Sālaṅkataṃ mahānāgaṃ, Pātetvā dakkhiṇodakaṃ; Adāsi seṭṭhadantiṃtaṃ, Asallinena cetasā.
连同二十个十万,
共值四十万。
装饰庄严的龙象
以种种珍宝装饰。
Saddhiṃ vīsatilakkhena, Catulakkhāni agghati; Alaṅkārohi nāgassa, Nānāratanacittito.
而且它们也是无价的,
在铁钩等之中只有六种;
宝石和大象也一样,
无价,价值等同七宝。
Athāpianagghā honti, Chaḷeva aṅkusādisu; Maṇayo vāraṇocāpi, Anaṅgho sattanagghikā.
如所说诸宝,
与象俱施与。
那头他所珍爱的大象也同样如此,
比那,一切知更受珍爱。
Yatāvutta ratanehi, Saddhiṃ adāsi kuñjaraṃ; Nāgopiyopi teneva, Tato sabbaññutaṃ piyaṃ.
另外还有五百位,
大象的侍从们
他恭敬地布施了诸家族,
连同驯象人。
Athāpi pañcasatāni, Paricārāni hatthino; Kulāni hatthigopehi, Saddhiṃ adāsi sādaraṃ.
善施布施吉祥白象之时,
洁白瑞象。
无意识者亦鸣响,
大地猛烈震动。
Vessantarena dinnamhi, Seta maṅgala kuñjare; Acetanāpinādentī, Medanī sampa kampatha.
那里出现了令人恐惧的景象,
智是令人汗毛直竖的。
巨大而宽广的声音,
整个城镇都被震动了。
Tahiṃ bhīsanakaṃ āsi, Nānaṃ lomahaṃsanaṃ; Mahanto vipulo ghoso, Khumbhittha sakalaṃ puraṃ.
因大地的声响而惊恐,
云立刻下起雨来。
大雨倾盆,水流如柱,
雷鸣着,从一方到另一方。
Mahīsaddasantāsena, Megho pāvassi tāvade; Ghanavassaṃ mahādhāraṃ, Gajjamāno diso disaṃ.
许多闪电纷纷迸射出来
藤蔓也从四面八方……
因陀罗的弓升起了,
那时流星坠落了。
Nicchariṃsu bahūvijju- Latā yoca samantato; Indacāpā uṭṭhahīṃsu, Ukkāpāto tadā ahu.
得象心欢喜,
据说婆罗门得供养——
从城门穿过城中央,
穿城门过城中。
Hatthiṃ laddhānate tuṭṭhā, Brāhmaṇā kiradakkhiṇā- Dvārā nagara majjhena, Gajakkhandha gatānayuṃ.
被大众随从围绕,
此处骑在象上的婆罗门,
所有市民们看见了,
当时,他们说了这个。
Mahājanaparivāre, Gajāruḷheṭṭha brāhmaṇe; Passiṃ sunāgarā sabbe, Tadāte etadabravuṃ.
喂!你们骑着我们的大象
来到这里。
这是谁给你们的?
什么时候得到的?从哪里来的?
Amhākaṃ kuñjaraṃ hambho, Āruḷhā vo idhāgatā; Dinnoyaṃ kena tumhākaṃ, Kadā laddho kuto-iti.
这是须大拏(Vessantara)布施给我们的。
你们打算怎么说?
我们不必详细展开。
我们一起进城去吧。
Vessantarena dinno no, Kathaṃtumhe vadissatha; Nakatheyyāma vitthāraṃ, Gacchema nagaraṃ mayaṃ.
说完这话,他们就离开了,
经由北门。
心念摇曳不定,
犹如羯陵伽城中的城中人。
Evaṃvatvā nikkhamiṃsu, Dvārena uttarenate; Cittaṃvilola mānāva, Nāgarānaṃ kaliṅkajā.
尔时,所有城民尽皆
嗔怒菩萨。
聚集在王宫门口,
他们进行了辱骂。
Tadāhi nāgarā sabbe, Bodhisattassa kujjhitā; Rājadvāre sannipacca, Upakkosamakaṃsu te.
他们实以非法对待我等——
那举国敬奉的龙象;
恶劣的吠散多罗施舍了
装饰庄严之物予婆罗门。
Adhammenevabhonttono, Nāgaṃ raṭṭhassa pūjitaṃ; Adāvessantaroduṭṭha- Brāhmaṇānamalaṅkataṃ.
所有人心都被搅乱了,
于是那座城里的居民
到了商阇耶王那里,
他们当面这样说:
Saṅkhumbhitacittā sabbe, Tatonagaravāsino; Gantvā siñcayarājassa, Santikaṃ evamabravuṃ.
正在毁灭你的国土,大王啊;
是你的儿子须大拏;
他怎么布施了大象?
被尸毗国所供养的。
Vidhamaṃdevateraṭṭhaṃ, Puttovessantarotava; Kataṃsokuñjaraṃdāsi, Siviraṭṭhassapūjitaṃ.