第4品·义庄严阐明品·意会构想
4. 义庄严了知章解释 · 204 段
其身散发出慈悲润泽的韵味,焕发出光辉,
令善人欢喜的胜者啊!善哉,他们引导人们走向温润安详。巴利
Dayāsañcārasarasā, dehā nikkhantakantiyo; Pīṇentā jina te sādhu-janaṃ sarasataṃ nayuṃ.
274 这里举出“慈(dayā)”等语。滋味(rasa)即是爱染(sineha),与爱染俱行,故为“具滋味者”(saraso)。身体(deho)。所谓慈的流转,即对苦众生境界的悲悯不断生起,由此而具滋味,因此说“由此(tato)”。胜者从身体流出的光芒,令善人欢喜满足,并引导那些善人成为具深情与挚爱者。这正是“身出之光令善人欢喜”之义。在此依句义推求:光芒由于获得与具滋味身体的结合,自身也仿佛具滋味一般,虽以自身为所缘而转起,却能引导善人成为具深情者——此理应当了知。巴利
274. Udāharati ‘‘dayā’’iccādi. Raso sineho, tena saha vattamāno saraso. Deho. Dayāya karuṇāya sañcāro dukkhitasattavisayā nirantarappavatti, tena saraso, tato. Jina te dehā sarīrato nikkhantakantiyo sādhujanaṃ pīṇentā tappentā tameva janaṃ sarasataṃ sapemataṃ nayuṃ pāpesuṃ, tādisaṃ tathāvidhadehanikkhantakantī naṃ sādhujanaṃ pīṇenti. Gammamānaparikappanāyaṃ yato kantiyo laddhasarasasarīrasaṃsaggā sayampi sarasā iva attānaṃ sevamānampi sādhujanaṃ sarasataṃ nentīti gamyate.
274 又以“慈(daye)”等为例,依句义推求说明。胜者因对苦众生境界的悲悯不断生起而生起爱染,从身体所流出的光芒,散布十方,放出青、黄等六色光,令善人——作福者与上人——欢喜,引导他们达到具深情与挚爱的状态。“引导成为具深情者(sarasataṃ nayuṃ)”,此处通过“善人”一词的关联可知。由于悲悯、爱染与柔软身体的结合,光芒本身也由所依之功德而变得柔软,并以自身为所缘而转起,能令生起者变得柔软等;即便没有这类动词,亦依句义推求得以成立。于此,无执受的光芒事物,为了令人生起信心而被设立为事物,并可被设想为“如慈之流转的滋味”等多种方式。所谓慈的流转即不断生起;与滋味(爱染)俱行;由慈之流转而具滋味;且其光芒流出;且那些善人;且具滋味的状态——这就是句义。巴利
274. Vākyagammaparikappanamudāharati ‘‘daye’’ccādinā. He jina te dayāsañcārasarasā dukkhitasattavisayāya karuṇāya savisaye nirantarappavattiyā sañjātasnehato dehā sarīrato nikkhantakantiyo dasadisāsu niggatā nīlādichabbaṇṇaraṃsiyo sādhujanaṃ katapuññaṃ uttamajanaṃ pīṇentā sarasataṃsasnehabhāvaṃ pemasahitattaṃ nayuṃ tameva sādhujanaṃ pāpesuṃ. ‘‘Sarasataṃ nayu’’nti ettha ‘‘sādhujana’’nti sutasambandhena ñāyati. Karuṇāsinehasommadehasaṃsaggato kantiyo sayampi nissayaguṇato sommabhūtā attānaṃ visayaṃ katvā pavattajanepi muduṃ karontevāti ivādīnaṃ abhāvepi vākyagammaparikappanā. Ettha acetanānaṃ kantivatthūnaṃ janapasādasaṅkhātavatthuṭṭhiti ‘‘dayāsañcārasarasā ivā’’ti evamādiaññappakārena parikappito. Dayāya sañcāro punappunaṃ pavattīti ca, saha rasena snehena vattamānoti ca, dayāsañcārena sarasoti ca, nikkhantā ca tā kantiyo ceti ca, sādhu ca so jano ceti ca, sarasassa bhāvoti ca vākyaṃ.
凡发起者欲有所作,以功德力故;
获得成办之另一助缘,说此即为等持。巴利
Ārabhantassa yaṃ kiñci, kattuṃ puññavasā puna; Sādhanantaralābho yo, taṃ vadanti samāhitaṃ.
275 以“发趣者”等解释“专注”。凡是着手作破敌等任何事业而精进之人,不论是谁,若以功德之力、善巧之力、善因缘、善功能得以成就,这成就即是“所成办”;又或者由此或由其它方式,而获得此成就,这便是获得其它因的意思。这(心)被称为“专注”,也就是等持为专注。巴利
275. Samāhitaṃ samāharati ‘‘ārabhantassi’’ccādinā. Yaṃ kiñci kāriyaṃ kattuṃ sattubhaṅgādikaṃ ārabhantassa sajjībhūtassa yassa kassaci pumuno puññavasā kusalabalena kāraṇena kusalasāmatthiyena puna sādhyate sādhiyamaneneti sādhanaṃ, tato tameva vā antaramaññaṃ, tassa lābho, aññakāraṇalābhoti attho. Taṃ samāhitaṃ vadanti, samādhānaṃ samāhitaṃ.
275 今以“发趣”等显示专注的庄严。凡是着手作降伏怨敌等事而发趣者,依其功德之力、善巧之力,又能获得助成彼事业成功的其余方便之获得,这种因之获得被称为“专注”,因为正是对该事业的等持与安住,故称为“专注”,诗人们这样说。至于“由彼所成办”、“彼与余者”、“其获得”、“等持”,这些便是句义。巴利
275. Idāni samāhitālaṅkāraṃ dasseti ‘‘ārabha’’miccādinā. Yaṃ kiñci amittavijayādikaṃ kattuṃ ārabhantassa yassa puññavasā kusalabalena puna yo sādhanantaralābho tasseva kāriyasiddhiyā upakārakassa aññasādhanassa yo lābho atthi, taṃ kāraṇalābhaṃ samāhitaṃ vadanti tasseva kāriyassa samādhānattā patiṭṭhitattā samāhitaṃ iti kavino kathenti. Sādhyate sādhiyamaneneti ca, tañca taṃ antaramaññañceti ca, tassa lābhoti ca, samādhānamiti ca vākyaṃ.
导师之心,唯向摧破魔军;
大地为助,遂发震天巨吼。巴利
Mārāribhaṅgābhimukha-manaso tassa satthuno; Mahāmahī mahārāvaṃ, ravī’ya’mupakārikā.
276 今举“魔”等为例。对那位导师而言,其心不是背离,而是直面摧破魔敌、降伏魔有情;广博的大地便作为助伴,赞助他已发趣的摧魔事业,发出了巨响,发出魔敌难忍的大吼,犹如太阳一般。在此,导师已发趣摧破魔敌之事业,由其功德力故,大地的巨响便成为另一种助成之因,其特相应如此结合。巴利
276. Udāharati ‘‘māra’’iccādi. Mārārino mārasattuno bhaṅge abhibhave abhimukhaṃ na parammukhaṃ manaṃ yassa tassa satthuno upakārikā āraddhamārabhaṅgakriyānuggāhikā mahāmahī ayaṃ mahārāvaṃ mārāridussahaṃ mahānādaṃ ravī akāsi. Idha mārāribhañjanaṃ kāriyamāraddhaṃ, tassa puññavaseneva mahīrāvo aparaṃ sādhanaṃ samāpannanti lakkhaṇaṃ yojanīyaṃ.
276 从“魔敌”等开始。其心直面摧破魔敌,即对于调伏名为魔之有情,其心直面彼之导师的助伴,对于已发趣的降魔事业给予支持的,就是这广博的大地。它发出了巨响,发出了似乎要摧碎魔之心脉、令其无法承受的大吼。在此,令魔摧坏是导师已发趣的事业,而为成就彼事之因,名为“大地之响”的余因。以及“魔即怨敌有情”,以及“其摧破”,以及“其心向彼”,以及“彼大地为大”,此即是依义拆解文句。巴利
276.‘‘Mārāri’’ccādi. Mārāribhaṅgābhimukhamanaso mārasaṅkhātassa sattuno maddane abhimukhacittassa tassa satthuno upakārikā āraddhamāravijayassa upatthambhikā ayaṃ mahāmahī mahārāvaṃ mārassa hadayavatthuṃ maddanto viya sahitumasakkuṇeyyaṃ mahānādaṃ ravī akāsi. Ettha mārabhaṅgajananaṃ satthūhi āraddhakāriyaṃ, tasseva siddhiyā hetubhūtaṃ aññakāraṇaṃ nāma mahīrāvo. Māro eva ari sattūti ca, tassa bhaṅgoti ca, tasmiṃ abhimukhaṃ manaṃ yasseti ca, mahantī ca sā mahī ceti ca viggaho.
所欲未直陈,为成彼事而托异方便以显示;
净慧诸智者,称此名为迂回之说。巴利
Avatvā’bhimataṃ tassa, siddhiyā dassana’ññathā; Vadanti taṃ pariyāya-vuttīti sucibuddhayo.
277 以“未说出”等偈句说明曲说。凡是不以直接的语言说出所欲之义——例如施财等特性,为成就彼所欲之义,而以另一种方式、以随顺彼事生起的方便所作的表示或言说,清净智者称之为曲说。所谓曲说,即间接之说。巴利
277. Pariyāyavuttiṃ paṭipādeti ‘‘avatvā’’iccādinā. Abhimataṃ kiñci atthaṃ dhanadānādilakkhaṇaṃ avatvā añjasā vācakabyāpārena anākhyāya tassābhimatassatthassa siddhiyā nipphādanatthaṃ aññathā aññena pakārena tannibbattianuguṇena yaṃ dassanaṃ vacanaṃ, taṃ sucibuddhayo pariyāyavuttīti vadanti. Pariyāyena vacanaṃ pariyāyavuttīti.
277 现在以“未说出”等句显示曲说:凡是未将所欲、所爱之义——如施财等事——直接说出,而为了成就彼所欲之义,以其他方式、依随想说之义而作的某种表示、某种言说,清净智者称之为曲说,即间接方式的言说。巴利
277. Idāni pariyāyavuttiṃ dasseti ‘‘avatvā’’iccādinā. Abhimataṃ iṭṭhaṃ dhanadānādisarūpaṃ yaṃ kiñci atthaṃ avatvā ujumakathetvā tassa abhimatatthassa siddhiyā nipphattiyā aññathā vattumicchitatthassānurūpenāññappakārena dassanaṃ yaṃ kiñci dassanaṃ kathanamatthi, sucibuddhayo pariyāyavuttīti taṃ vadanti. Pariyāyena vutti kathanamiti ca, suci buddhi yesamiti ca vākyaṃ.
财富置于开阔院落,无人守护;
欲求财富之人,若你愿意,尽可随意前往。巴利
Vivaṭaṅgaṇanikkhittaṃ, dhana’mārakkhavajjitaṃ; Dhanakāma yathākāmaṃ, tuvaṃ gaccha yadi’cchasi.
278 举“置于开阔院落”等句说明。财富被放在开阔、没有遮蔽的院落中显眼的地方,且无人守护。“欲财者”——这是招呼语。“若你愿意前去或取财,可随意而行”——这样说时,并不直接说出取财的意图,而是用暗示的方式为了成就取财之事而说。这就是曲说。巴利
278. Udāharati ‘‘vivaṭaṅgaṇe’’ccādi. Dhanaṃ vivaṭe kenaci anāvaṭattā aṅgaṇe pakāsappadese nikkhittaṃ atha ca pana ārakkhavajjitaṃ. Dhanaṃ kāmetīti dhanakāmāti āmantanaṃ. Tuvaṃ yadi icchasi gantuṃ dhanaṃ vā, yathākāmaṃ gaccheti dhanāvaharaṇamicchitamañjasā avatvā taṃsiddhiyā byājena vadati. Pariyāyavutti.
278 举“开阔”等句说明。财富——如珍珠、宝石等——被放在开阔院落中,由于没有墙壁等围护,处于无遮障之处,任人放置,且无人守护。喂,欲财者!如果你愿意取财或前往,可随意而去——如此,不直接说“取财”,而以暗示的方式说出心中想要的取财方法,因此称为曲说。又,“开阔”即院落;放置在那里,无人守护;希望得到财富中的“欲”即是贪爱,或与彼相应的心尚未超越。巴利
278. Udāharati ‘‘vivaṭa’’miccādinā. Dhanaṃ muttāmaṇiādi vivaṭaṅgaṇanikkhittaṃ pākārādiparikkheparahitattā nirāvaraṇaṭṭhāne yena kenaci ṭhapitaṃ apica ārakkhavajjitaṃ. Bho dhanakāma tuvaṃ yadicchasi dhanaṃ gamanaṃ vā, yathākāmaṃ gacchāti cittenicchitadhanāvaharaṇavidhānaṃ ‘‘dhanamāharā’’ti ujumavatvā evaṃ byājena vuttattā idaṃ pariyāyavutti nāma. Vivaṭañca taṃ aṅgaṇañceti ca, tasmiṃ nikkhittanti ca, ārakkhena vajjitamiti ca, dhanaṃ kāmetīti ca, kāmaṃ taṇhaṃ taṃsampayuttaṃ vā cittamanatikkammāti ca vākyaṃ.
Thutiṃ karoti nindanto, viya taṃ byājavaṇṇanaṃ; Dosābhāsā guṇā eva, yanti sannidhi’matrahi.
279 以“称赞”等句说明曲赞:看似在责备、看似在显示过失,却作称赞、说功德,这即是具有假赞特征的曲赞。如何在此中感知功德?以说“过失”等句。在此特定表述中,看似过失而显现。以如是言辞,看似过失者实为功德——如具神通等,并非任何过失成为归趣、安立。其中“hi”是强调,此处是曲赞,而非责备。巴利
279. Byājavaṇṇanaṃ vaṇṇeti ‘‘thuti’’miccādinā. Nindanto viya dosaṃ nidassento viya thutiṃ karoti vaṇṇaṃ bhāsati, taṃ byājathutilakkhaṇaṃ byājavaṇṇanaṃ nāma. Kathamettha guṇā patīyantīti āha ‘‘dosi’’ccādi. Atra vuttivisese dosā viya ābhāsanti paṭibhanti. Tādisapadādinā dosābhāsā guṇā eva iddhimantatādayo na dosopi koci sannidhimavaṭṭhānaṃ yanti. Hīti avadhāraṇe atra byājavaṇṇanamevidaṃ, na nindakamiti.
279 现在以“称赞”等句显示曲赞:看似在责备、看似在显示过失,却作称赞、作描述,这种描述方式即是曲赞。若问:以责备为本质而起的称赞,是否即是责备?在此特定表述中,看似过失、如同过失般显现的,实为功德——以如是词语的运用,具神通等功德成为归趣,即安立于功德本质。所谓以曲的方式描述,即是以看似过失的方式显现。巴利
279. Idāni byājavaṇṇanaṃ dasseti ‘‘thuti’’ccādinā. Nindanto viya dosaṃ dassento viya thutiṃ karoti vaṇṇanaṃ karoti, taṃ vaṇṇanākaraṇaṃ byājavaṇṇanaṃ nāma hoti. Nindāsabhāvena pavattathutittā nindā eveti ce? Atra asmiṃ vuttivisese dosābhāsā dosā viya paṭibhāsamānā guṇā eva tādisapadappayogena iddhimantatādayo guṇāva sannidhiṃ guṇasabhāvāvaṭṭhānaṃ yanti pāpuṇantīti. Byājena vaṇṇanamiti ca, dosā iva ābhāsanti paṭibhāsantīti ca vākyaṃ.
你完全能够剧烈摇撼整个莲花丛,
主啊,仅此便已足够,我们为何还要说您诸功德的殊胜呢?巴利
Sañcāletu’malaṃ tvaṃ’si, bhusaṃ kuvalayā’khilaṃ; Visesaṃ tāvatā nātha, guṇānaṃ te vadāma kiṃ.
280 二百八十。现在引用“你完全有能力……”等语。世尊,您完全有能力极度地摇动、旋转整个无缺的莲花——亦即大地之轮。既然如此,我们以什么理由、为何还要说您功德的殊胜、卓越之相呢?此处,借由显示摇动莲花的能力而进行贬抑;而由于能摇动整个大地之轮,世尊又被冠以最高的赞叹,彰显了大威神力,故成世间之轮的顶髻。这样的双关修饰极为巧妙,而它完全建立在双关语之上。巴利
280. Udāharati ‘‘sañcāletu’’miccādinā. Nātha tvaṃ akhilaṃ kuvalayaṃ uppalaṃ pathavīvalayañceti siliṭṭhaṃ sañcāletuṃ bhamayitumito cito ca bhusamaccantaṃ alaṃ samatthopi tāvatā taṃmattena te guṇānaṃ visesaṃ atisayalakkhaṇaṃ kiṃ kena kāraṇena vadāma. Iha uppalacālanasāmatthiyavibhāvanavasena nindati, tāva nikhilabhūmaṇḍalasañcālāvikaraṇato paramāya thutiyā saṃyojitoyaṃ bhagavā mahānubhāvaṃ vicitavāti bhuvanamaṇḍalasikhāmaṇīti. Byājavaṇṇanamīdisamaccantaṃ ramaṇīyaṃ, tadidañca sabbathā silesamupajīvati.
280 二百八十。现在引用“你完全有能力……”等语。世尊,您完全有能力极度地摇动、震动整个无余的青莲花林或大地之轮。既然如此,我们还何必谈论、如何说您功德有何殊胜、卓越之处呢?由于“kuvalaya”一词有表示特定莲花之义,故起初是贬抑;又因同一词有表示大地之轮之义,故说“对于具神通的您,这算什么殊胜?”从而成为对最胜功德的赞叹。这样的双关修饰值得称赞,而它完全基于双关语而展开。“kuyā”是地,“valayaṃ”是轮,由此构成复合词。巴利
280. Idāni udāharati ‘‘sañcāletu’’miccādinā. Nātha tvaṃ akhilaṃ kuvalayaṃ nissesaṃ nīluppalavanaṃ pathavīmaṇḍalaṃ vā sañcāletuṃ kampetuṃ bhusamatisayena alaṃ samattho, tāvatā te guṇānaṃ visesamatisayaṃ kiṃ vadāma kathaṃ bhaṇāmāti. Kuvalayasaddassa uppalavisesavācakattā paṭhamaṃ nindāva, tasseva saddassa pathavīmaṇḍalavācakattā ‘‘iddhimato tava idaṃ kiṃ visesa’’nti uttamaguṇavaṇṇanā katā hoti. Īdisā byājavaṇṇanā pasatthā, sā ca sabbathā silesaṃ nissāya pavattatīti. Kuyā pathaviyā valayaṃ maṇḍalamiti samāso.
欲于实、业、种、德显其殊胜,
见彼缺减处,此即名为差别。巴利
Visesi’cchāyaṃ dabbassa, kriyājātiguṇassa ca; Vekalladassanaṃ yatra, viseso nāma’yaṃ bhave.
281 二八一.今明殊胜辞格:“于殊胜的渴望……”云云。殊胜,即优越,谓于某种特殊事功的渴望中,就实体等而言,若见其缺失、不存在的表述,则此名为殊胜,亦即殊胜辞格。巴利
281. Visesavuttiṃ vatteti ‘‘visesicchāya’’miccādinā. Visese atisaye kismiñcipi kāriyavisese icchāyaṃ dabbādīnaṃ yatra vekallassa abhāvassa dassanaṃ vacanaṃ, ayaṃ viseso nāma visesavutti nāma bhave.
281 二百八十一。现在说明殊胜庄严:“殊胜……”等。当对殊胜、卓越——即对某一特殊事功生起渴望时,若在实体、行为、种类、功德上,于某种表述方式中显示其缺失、言说其不存在,此即名为殊胜,亦即殊胜辞格。“缺失的状态”与“其显示”构成语句。巴利
281. Idāni visesālaṅkāraṃ dasseti ‘‘visesi’’ccādinā. Visesicchāyaṃ atisaye kāriyavisese icchāyaṃ sati dabbassa ca kriyājātiguṇassa ca yatra yasmiṃ vuttivisese vekalladassanaṃ abhāvakathanamatthi, ayaṃ viseso nāma bhave visesavutti nāma siyāti. Vikalassa bhāvoti ca, tassa dassanamiti ca vākyaṃ.
既无战车,亦无大象,既无马匹,亦无步兵;
牟尼确实以审视资具,降伏了魔敌。巴利
Na rathā na ca mātaṅgā, na hayā na padātayo; Jito mārāri muninā, sambhārāvajjanena hi.
282 举出“不以车”等。此易理解。在此,因缺少四军等胜利资具与吉祥相物质,故转向由三十波罗蜜所集成的资粮,由此说明战胜魔敌的特质,这是特殊义。巴利
282. Udāharati ‘‘na rathā’’iccādi. Subodhaṃ. Atra ca vijayopakaraṇacaturaṅgānīkalakkhaṇadabbābhāvena samatiṃsapāramitāsaṅkhatasambhārāvajjanasseva mārārivijayalakkhaṇo viseso vutto.
282 “不以车”等。车有三类,即连同随从,三辆战车,从军阵的称谓来说,那样的三车实无。象有三类,依所说之理,从军阵的称谓来说,那样的三象亦无。马有三类,那样的三马亦无。步亦无,乃至持武器的四人,从军阵的称谓来说,那样的四步军亦无。然而,牟尼通过转向资粮——即作意三十波罗蜜法——已战胜、已制伏魔敌。在此,通过指出作为胜利资具的车军等物质之缺失,进而说明转向具有克敌本质的资粮,这一特殊性,称为物质特殊义。所谓车,随从四人,那样的三车称为车军。象则随从十二人,那样的三象称为象军。马随从三人,那样的三马称为马军。持武器的四人称为步军。在此,正如在车等之中,凭借足力快速行走而战斗的人,依“足”的转用而称为“步”。车的数量为三;在显示军阵时,虽未明说人数,但乃至四人亦可称为军,故由上下文知其为四。若非如此,表示持武器人的“步”一词,以“步等”的复数形式存在,故有“车无、象无、马无、步等无”的关联。物质特殊义:以物质之无而说特殊,或说特殊之义;或以物质之否定而说特殊义,即是如此。巴利
282.‘‘Na rathā’’iccādi. Rathā tayo antamaso saparivārānaṃ tiṇṇaṃ rathānaṃ anīkavohārato tādisā tayo rathā ca natthi. Mātaṅgā tayo vuttanayena anīkasaṅkhātā tayo mātaṅgā ca natthi. Na hayā tayo tādisā anīkasaṅkhātā tayo assā ca natthi. Padā na antamaso sāyudhānaṃ catunnaṃ purisānaṃ anīkavohārato tādisā cattāro purisā padā ca natthi. Tathāpi muninā sambhārāvajjanena hi samatiṃsapāramidhammānaṃ ābhogakaraṇeneva mārāri mārapaccattiko jito abhibhavito. Iha jayopakaraṇabhāvena ṭhitānaṃ rathānīkādīnaṃ dabbānaṃ vekallaṃ dassetvā sattuvijayasabhāvānaṃ sambhārānaṃ āvajjanavisesassa vuttattā esā dabbavisesavutti nāma. Ratho nāma catupurisaparivāro, tādisaṃ rathattayaṃ rathānīkaṃ nāma. Hatthī pana dvādasapurisaparivāro hoti, tādisaṃ hatthittayaṃ hatthānīkaṃ nāma. Asso tipurisaparivāro, tādisaṃ hayattayaṃ hayānīkaṃ nāma. Sāyudhā cattāro purisā padānīkaṃ nāma. Iha rathādīsu ṭhitā viya sīghaṃ pādabalena gantvā yujjhamānā purisā pādopacārena ‘‘pādā’’ti vuttā. Rathādīnaṃ pamāṇaṃ tayoti anīkaṭṭhāne dassetvā purisapamāṇassāvuttepi antamaso cattāro purisā anīkaṃ nāma hontīti pakaraṇato cattāroti ñāyati. No ce? Sāvudhapurisavācakassa padātisaddassa ‘‘padātayo’’ti bahuvacanena rūpasambhavato ‘‘rathā na, mātaṅgā na, hayā na, padātayo na’’ iti sambandho. Dabbavisesavutti dabbena dabbapaṭisedhanato visesakathanaṃ visesassa vuttīti ca, dabbena dabbapaṭisedhena visesavuttīti ca vākyaṃ. Kriyāvisesavutyādittayampi evameva daṭṭhabbaṃ.
双眉未蹙,唇齿未颤;
牟尼雄者、最胜丈夫,亲自摧破魔怨。巴利
Na baddhā bhūkuṭineva, phurito dasanacchado; Mārāribhaṅgañcā’kāsi, munivīro varo sayaṃ.
283 “未紧锁”等。因忿怒而生的蹙眉——即眉间紧锁,既未紧锁,亦未造作;而嘴唇——即唇覆,既未因忿怒而颤动,亦未被撼动。然而,这位最胜者、无上的牟尼英雄,却亲自摧破了魔敌。此处,通过未作蹙眉等行为,显示了其不动摇而摧破魔众的殊胜特质,这即是所谓的作用殊胜义。巴利
283.‘‘Na baddhā’’iccādi. Bhūkuṭi bhamubhaṅgo kopajanito na baddhā na racitā, dasanacchado cādharo neva phurito neva kampito kopena. Tathāpi ca varo uttamo munivīro sayaṃ mārārino bhaṅgaṃ parājayaṃ akāsīti. Bhūkuṭibandhanādikriyāvigamena nibbikāravijayalakkhaṇo viseso dassito.
283 “未紧锁”等。作为忿怒变化之相的蹙眉——即眉间紧锁,既未紧锁,亦未造作;嘴唇——即齿覆,既未颤动,亦未被撼动。然而,这位无上、无上调御丈夫的牟尼英雄,这位兼具牟尼德与英雄德的如来,却亲自摧破了魔敌。此处,因未作蹙眉等行为,而显示了其不动摇便摧破魔军的本质殊胜性,这即是所谓的作用殊胜义。所谓“眉”,即面部的弯曲处;所谓“魔”,即障碍者;所谓“摧破”,即破坏他们。巴利
283.‘‘Na baddhā’’iccādi. Bhūkuṭi kopavikārabhūto bhamubhaṅgopi na baddhā na katā, dasanacchado dantāvaraṇo neva phurito na kampāpito. Tathāpi varo uttamo munivīro muniguṇavīraguṇayutto tathāgato sayaṃ mārāribhaṅgañca akāsīti. Ettha bhamubhaṅgaracanādikaṃ kriyaṃ akatvā nibbikārassa mārabhaṅgasabhāvavisesassa vuttattā esā kriyāvisesavutti nāma. Bhūnaṃ kuṭi vaṅkatāti ca, māro eva arīti ca, tesaṃ bhaṅgoti ca vākyaṃ.
未于诸方散布光芒,
没有光明遍满世间;
然此胜妙善说,
犹能除彼深暗。巴利
Na disāsu byattāraṃsi, Nā’loko lokapatthaṭo; Tathāpya’ndhatamaharaṃ, Paraṃ sādhusubhāsitaṃ.
284 第284偈:“从‘无’等起说。于十方并无遍满、扩展的光芒,世间亦无遍满、广大的光明。然而,善逝的善说——也就是正法,却能彻底除去那最极端的黑暗,即那令智慧之眼无法辨别真实与非真实的迷惑之暗,因此称为‘除暗者’。通过否定光芒等除暗的能力,彰显了善说在除暗方面的殊胜。”巴利
284.‘‘Ni’’ccādi. Disāsu dasasu byattā patthaṭā raṃsi na bhavati. Loke sakalasmiṃ patthaṭo vitthato ālokona bhavati. Tathāpīti visesanicchāyaṃ, tajjātikattābhāvepi sādhūnaṃ subhāsitaṃ saddhammasaṅkhātaṃ paramaccantameva andhatamaṃ iṭṭhāniṭṭhāvekallato paññācakkhussa andhakāraṃ mohandhakāraṃ haratīti andhatamaharanti. Raṃsiyā andhakārāpahārasamatthāya nivattiyā viseso subhāsitassa dassito.
284 第284偈:“‘于诸方无’等起说。于诸方中,并无遍满、扩展的光芒,世间亦无遍满的广大光明。然而,善妙的善说——即正法,却能彻底除去那最极端的黑暗,亦即那令能审察真实与非真实的智慧之眼陷入黑暗的迷惑之暗。在此,通过否定光芒等破除黑暗的能力,宣说了善说在除暗方面的殊胜,故此为‘种类殊胜释’。所谓‘世间遍满’、‘令盲故为暗,即迷惑;因与暗相似,故暗即是暗;彼能除之’、‘善者们的善说’等,这些便构成了此句的语句。”巴利
284.‘‘Na disāsu’’iccādi. Disāsu byattā patthaṭā raṃsipi natthi, lokapatthaṭo ālokopi natthi. Tathāpi sādhusubhāsitaṃ saddhammo paramaccantaṃ andhatamaharaṃ atthānatthatīraṇakkhamassa paññācakkhussa andhakārakamohatamaṃ haraṃ hotīti. Idha andhakāraviddhaṃsane samatthaṃ raṃsijātyādikaṃ paṭisedhetvā subhāsitassa andhakārāpaharaṇasaṅkhātassa visesassa vuttattā ayaṃ jātivisesavutti nāma. Loke patthaṭoti ca, andhetīti andho moho, tamasadisattā andhoyeva tamoti ca, taṃ haratīti ca, sādhūnaṃ subhāsitamiti ca vākyaṃ.
牟尼王,您的言语既非坚硬,也非僵硬;
然而,它却能深深掘入,将众生的骄慢连根拔除。巴利
Na kharaṃ na hi vā thaddhaṃ, muninda vacanaṃ tava; Tathāpi gāḷhaṃ khanati, nimmūlaṃ janatāmadaṃ.
285 “非坚硬”等:牟尼王,您的言语并非坚硬,并非粗糙,也并非僵硬或粗涩。然而,虽无这些坚硬等性质,它却能深深、有力地连根拔除众生的骄慢。通过否定铁桩等公认的坚硬等性质,彰显了牟尼王言语的殊胜。巴利
285.‘‘Na khara’’miccādi. Muninda tava vacanaṃ na kharaṃ na lūkhaṃ, na thaddhaṃ vā kaṭhinañca na hi. Tathāpi tādisakharattādiguṇābhāvepi janatāya janasamūhassa madaṃ gāḷhaṃ daḷhaṃ katvā nimmūlaṃ khanatīti. Ayosaṅkumhi pasiddhakharattādiguṇanisedhena munindavacanassa viseso āvikato.
285 第285偈:“‘非坚硬’等。牟尼之王,您的言语既不坚硬、不粗糙,亦非僵硬。然而,却能深固地连根拔除众生的骄慢——即众生群体依于种姓等而生起的傲慢。通过遮止铁桩等挖掘工具所具的坚硬等性质,而彰显佛语在破除骄慢本性上的殊胜,故此为‘功德殊胜释’。‘无有挖掘之根’、‘众人之群体’、‘彼之骄慢’是词分解。‘深深连根’是对挖掘方式的修饰,故应理解为:作深而连根的挖掘。”巴利
285.‘‘Na khara’’miccādi. He muninda tava vacanaṃ kharaṃ kakkasaṃ na hoti, thaddhaṃ vā na hoti. Tathāpi janatāmadaṃ janasamūhassa jātyādiṃ nissāya pavattaṃ gabbaṃ gāḷhaṃ daḷhaṃ katvā nimmūlaṃ mūlamasesetvā khanatīti. Khaṇanakkhamaayosaṅkuādīsu labbhamānaṃ kharattādiguṇaṃ paṭisedhetvā buddhavacanassa madakhaṇanasabhāvasaṅkhātassa visesassa vuttattā ayaṃ guṇavisesavutti nāma hoti. Natthi mūlamassa khaṇanassāti ca, janānaṃ samūhoti ca, tāya madoti ca viggaho. ‘‘Gāḷhaṃ nimmūla’’nti khaṇanakriyāya visesanattā gāḷhaṃ nimmūlaṃ khaṇanaṃ karotīti yojanā.
所谓“显现”,即炽然。
其中具有勇猛与英雄气概。
智者说如是
随俗安立之我慢语。巴利
Dassīyate’tidittaṃtu, Sūravīrattanaṃ yahiṃ; Vadanti viññū vacanaṃ, Ruḷhāhaṅkāramīdisaṃ.
286 他们称此为约定俗成的我慢。巴利
286. Ruḷhāhaṅkāraṃ vadanti.
286 现在说明约定俗成的我慢:‘dassīyate’等。若在语句中极度彰显勇猛性与英雄态,且极炽盛,智者、诗人便称这些言辞为约定俗成的我慢。‘Sūro’为勇士,‘vīro’为英雄,其性为勇猛与英雄;在此表达中,我慢得以确立、高举,故成此句。巴利
286. Idāni ruḷhāhaṅkāraṃ dasseti ‘‘dassīyate’’ iccādinā. Sūravīrattanaṃ sūrabhāvavīrabhāvaṃ atidittaṃ tu atisayena pana dittaṃ yahiṃ vākye dassīyate, īdisaṃ vacanaṃ viññū kavayo ruḷhāhaṅkāramiti vadantīti. Sūro ca vīro cāti ca, tesaṃ bhāvoti ca, ruḷho uggato ahaṅkāro ettha vuttiviseseti ca vākyaṃ.
调伏难陀乌巴难达时
展示我的神通,又有何用?
我诸子皆侍奉于足下,
如是之人本自堪任。巴利
Dame nandopanandassa, Kiṃ me byāpāradassanā; Puttā me pādasambhattā, Sajjā santeva tādise.
287 以“dame”等举例说明:对于具有无量广大威力的龙王难陀乌巴难达的调伏与制御,我——拥有无尽、无垢、无量威德随行与称誉者——何必还要示现神通妙用、施展种种方便?实无必要。因我足下归伏的诸子,于这些事早已束带整装、准备就绪,确然存在,应作如是连接。巴利
287. Udāharati ‘‘dame’’iccādinā. Nandopanandassa nāgarājassa appameyyamahānubhāvassa dame damane me mama niravadhisarantippameyyappabhāvānucaritakittinopi parassa byāpāradassanā payogapaṭipādanena kiṃ payojanaṃ, na kimpi, yato me pādasambhattā pādāvanatā tādise kammani sajjā baddhakacchā santeva vijjanteva, tatoti yojanīyaṃ.
287 “dame”等:对于龙王难陀乌巴难达的调伏与制御,我——在三界中展现威德、具足称誉之聚者——何须再示如此神通妙用?因我足下归伏、严阵以待的诸子,于如是事早已准备妥当,且为数众多,故作此说。此处,由心得自在故,勇猛性与英雄气质极度彰显。“byāpārassa dassanam”即神通妙用的示现,“pādesu sambhattā”即归伏于足下,如此成句。巴利
287.‘‘Dame’’ccādi. Nandopanandassa nāgarañño dame damakaraṇe byāpāradassanā bhuvanattaye pavattamānaānubhāvena ca sampavattitakittisamūhena ca samannāgatassa mayhaṃ tādisapayogadassanena kiṃ payojanaṃ. Yasmā me pādasambhattā mayhaṃ caraṇāvanatā tādise kicce sajjā sannaddhā puttā bahavo santi eva, tasmāti. Cetovasitāya sūravīrabhāvo iha atiditto dassito hoti. Byāpārassa dassanamiti ca, pādesu sambhattāti ca vākyaṃ.
双关,即一词多义。
依同一词而显别义;
依不破词句等之义,
此双关语说为三种。巴利
Sileso vacanā’nekā- Bhidheyye’kapadāyutaṃ; Abhinnapadavākyādi- Vasā tedhā’ya’mīrito.
288 说明silesa:“silesa”等。意指具有多种不同含义的所指,即“多义”。用同一个词、同一种形式连接而成的语句,如此随说后,便确立为silesa,因为借由某种形式将比喻与被比喻的特征之义连接在一起。具有如此特征的silesa被说为有三种。如何区分?依不分割的词、句等分类:其中,不分割的单个词具有词尾变化等形式,而那就是句子,因为具备句子的特征。由这些起始,随其分类,这便是其义。巴利
288. Silesaṃ niddisati ‘‘sileso’’iccādinā. Anekaṃ bhinnamabhidheyyattho yassātyanekābhidheyyaṃ. Ekena samānena padena sarūpena āyutamanvitaṃ yaṃ vacanaṃ vuttīti anuvaditvā so silesoti vidhīyate, yena kenaci rūpena upamānopameyyalakkhaṇatthānaṃ silesanato. Ayañcevaṃlakkhaṇo sileso tedhā īrito. Kathaṃ? Abhinnapadavākyādivasā abhinnamekaṃ padaṃ syādyantatyādyantarūpaṃ yatra, tameva vākyaṃ vākyalakkhaṇopetattā. Taṃ ādi yesaṃ, tesaṃ vasāti attho.
288 现在展示silesa庄严:“silesa”等。具有多种含义、与单一词相连、因于两处共通而以相同音声形式结合的语句,那名为silesa。而它,由于以某种共同法的形式,使作为比喻与被比喻的诸义紧密相合、相互接触而安立,故称为silesa。此具足所说特征的silesa,依不分割的词、句等分类,亦即依未作变化的、具备词尾变化等结尾的词,以及具备句子特征的句的差别,被说为有三种。所谓“具有多种含义”、“那是一个词”、“与之相连”、“其中词不分割”、“那就是句子”、“以不分割的词句为起始”、“它们的分类”等语,构成此句。巴利
288. Idāni silesālaṅkāraṃ dasseti ‘‘sileso’’ccādinā. Anekābhidheyyaṃ ekapadāyutaṃ ubhayattha sādhāraṇattā tulyena saddarūpena yuttaṃ yaṃ vacanaṃ atthi, so sileso nāma. So pana yena kenaci sādhammarūpena upamānopameyyabhūtānamatthānaṃ siliṭṭhattā aññamaññaṃ phusitvā ṭhitattā sileso nāma. Ayaṃ vuttalakkhaṇo sileso abhinnapadavākyādivasā akatavikārānaṃ syādyantatyādyantapadasamannāgatānaṃ vākyalakkhaṇopetavākyānaṃ pabhedena tedhā īritoti. Anekamabhidheyyaṃ yasseti ca, ekañca taṃ padañceti ca, tena āyutanti ca, abhinnāni padāni yasminti ca, tañca taṃ vākyañcāti ca, taṃ ādi yesaṃ abhinnapadavākyānanti ca, tesaṃ vaso bhedoti ca vākyaṃ.
除去浓重黑暗者,登上广大升进者;
此具光环者放射光芒,世尊令众生觉悟。巴利
Andhantamaharo hārī, samāruḷho mahodayaṃ; Rājate raṃsimālī’yaṃ, bhagavā bodhayaṃ jane.
289 他举出“andhantami”等。这位世尊既是太阳,也是大牟尼。其中,太阳首先除去浓密黑暗,即除去自然界的黑暗;而大牟尼则除去无明黑暗。太阳令人喜爱,大牟尼也令人喜爱;太阳登上了伟大的升起,即高山;大牟尼则登上并达到了伟大的升起——最胜成就,即证得正等觉。具足光环:指他有光环,这是说太阳和大牟尼。觉悟众生:通过消除睡眠或消除烦恼之睡眠而令众生觉醒、照耀。这是不分割词句的双关修辞,因其不破坏结构,同一个词在两处依各自之义而如其所立。巴利
289. Udāharati ‘‘andhantami’’ccādi. Ayaṃ bhagavā sūriyo mahāmuni ca. Tattha sūriyo tāva andhantamaharo pakatiyandhakāropahārī, mahāmuni tu andhakāramohatamāpahārī. Hārī manuñño sūriyo mahāmuni ca, sūriyo mahodayaṃ mahantaṃ udayaṃ pabbataṃ samāruḷho, mahāmuni tu mahodayaṃ mahantamabbhudayaṃ sammāsambodhisamadhigamarūpaṃ samāruḷho patto. Raṃsīnaṃ mālā, sā assa atthīti raṃsimālī, sūriyo mahāmuni ca. Jane bodhayaṃ niddāpagamanena kilesaniddāpagamanena vā pabodhayanto rājate dibbatīti. Abhinnapadavākyasileso bhaṅgena vinā yathāvaṭṭhānamubhayattha padayojanato.
289 现在举例说“andha”等。“登上伟大的升起”:指大山,或指那称为一切知足处的伟大增上。“除去浓密黑暗者”:即破除遍满轮围山中自然性的浓厚黑暗,或因令智眼盲暗而称为黑暗的无明。“令人喜爱者”:即由此而令人喜爱。“具光环者”:即具备自己的光环。“觉悟众生”:即令具足本性睡眠或烦恼睡眠的众生觉醒。“此世尊是太阳”:或指具足六种世尊法的佛陀,光明照耀。由于同一个词在二义中以相同方式安立,这是不分割词句的双关修辞。所谓“黑暗即是愚昧”、“除去它”、“伟大即是升起,即山”、“伟大即是升起,即成就、增上”、“光环”、“他有它”、“他有吉祥,即太阳有吉祥”、“他有吉祥,即导师有吉祥,以欲、勤等为种类”等,即是解析。这称为不分割词句的双关修辞。此处也因关联有其他义而成为双关。“分割词句的双关”等也应依此方法了知。巴利
289. Idāni udāharati ‘‘andha’’miccādinā. Mahodayaṃ mahantaṃ udayaṃ pabbataṃ, sabbaññupadavisaṅkhātamahābhivuddhiṃ vā samāruḷho āruḷho, sampatto vā, andhantamaharo cakkavāḷagabbhe patthaṭapakatighanandhakārassa, ñāṇalocanassa andhakaraṇato andhakāroti vuttamohassa vā viddhaṃsako, hārī teneva manuñño raṃsimālī attano raṃsimālāya samannāgato jane pakatiniddāya kilesaniddāya vā samannāgate satte bodhayaṃ bodhayanto ayaṃ bhagavā divākaro, chahi bhagadhammehi samannāgato buddho vā rājate dibbatīti. Dvīsu pakkhesu padānaṃ samānabhāvena ṭhitattā ayaṃ abhinnapadavākyasileso. Andho ca so tamo ceti ca, taṃ haratīti ca, mahanto ca so udayo pabbato cāti ca, mahanto ca so udayo abbhudayo abhivuddhi cāti ca, raṃsīnaṃ mālāti ca, sā assa atthīti ca, bhago sirī assa sūriyassa atthīti ca, bhago sirīkāmapayatanādippakāro assa satthuno atthīti ca viggaho. Abhinnapadavākyasaṅkhāto sileso. Aparopi attho ettha silissatīti sileso. ‘‘Bhinnapadavākyasileso’’tiādikampi iminā nayena ñātabbaṃ.
具秋日无垢明净之光辉,资具已备者;
具莲花开敷之智者正觉,令众人喜悦。巴利
Sāradāmalakābhāso, samānītaparikkhayo; Kumudākarasambodho, pīṇeti janataṃ sudhī.
290 “Sārade”等。有“sudhā”者为“sudhī”,即月亮。具足善妙、一切知智之相的智者,称为“sudhī”,即正自觉者。“sārada”:于秋季所生、无垢的光辉,即其容色,这是指月亮。给予他人涅槃之精髓,故名为“sārada”;无垢的光辉,或如掌中无垢果般的光辉,即无余了知一切所知的觉悟,这是指正自觉者。正确、次第地被引来,故为“已引来的灭尽”,即黑分,这是指月亮。被引来寂静,即灭尽,由于已证得对烦恼敌的灭尽,这是指正自觉者。“具莲花开敷之觉者”:即由莲花的光芒而开敷,这是指月亮。令地生喜悦者,称为“kumudākara”;有觉,即四谛之觉,这是指正自觉者。令众人喜悦。这是依silesa(双关)拆分词句,因为依照所说的方法,词是分开解释的。巴利
290.‘‘Sārade’’ccādi. Sudhā assa atthīti sudhī, cando. Sobhanā sabbaññutaññāṇarūpaṃ buddhi assa atthīti sudhī, sammāsambuddho. Sārado saradakāle sambhūto amalako nimmalo ābhā sobhā yassa so, cando. Paresaṃ nibbānasāraṃ dadātīti sārado, amalako ābhāso, amalakassa hatthāmalakasseva vā ābhāso asesañeyyāvabodho yassa so, sammāsambuddho. Saṃ sammā kamenānīyamānattā ānīto parikkhayo kaṇhapakkho yena so, cando. Samaṃ vūpasamaṃ ānīto parikkhayo hāni kilesasattukato adhigatakkhayattā yenaso, sammāsambuddho. Kumudākarassa kumudassa raṃsiyā sambodhi vikāso yassa so, cando. Kuyā pathaviyā mudaṃ pītiṃ karotīti kumudākaro, sambodho catusaccāvabodho yassa so, sammāsambuddho, janataṃ janasamūhaṃ pīṇetīti. Ayaṃ bhinnapadavākyasileso vuttena vidhinā padānaṃ bhinnattā.
290 关于“Sāra(精髓/秋)”等词。Sārado:生于秋时,或为化导者奉献涅槃之精髓;amalakābhāso:无垢光辉,即无垢晃耀,或因具足无垢花环而如彼顶端般晃耀;或sāradāmalakābhāso:秋时生起之无垢光辉,或为化导者奉献涅槃精髓之无垢光辉;或sāradaāmalakaābhāso:如秋时庵罗果般,即奉献涅槃精髓之手如庵罗果般的化导者之悟智。Samānītaparikkhayo:如黑分(渐缺月)之月被妥善渐引至尽,或圆满之月;或samasaṅkhatasantiṃ:被妥善引至名为烦恼灭尽之尽者。Kumudākarasambodho:具莲花绽放者,或kusaṅkhātapathavīnissitānaṃ janānaṃ pītijananacatusaccāvabodhena:具为依地等众生生喜之四谛悟智者。Sudhī:因有名为 sudhā(白灰/甘露)之不死性而得此名之月,或sundarapaññavantatāya:因具美慧而得此名之正自觉者。Janataṃ janasamūhaṃ pīṇetīti(令群众和合愉悦)。此为两方拆词而释义之拆词句双关。Sarade bhavo sārado, cando(秋之存在即sārado,月)。Sāraṃ dadātīti sārado, bhagavā(奉献精髓即sārado,世尊)。“Sārado”为“ābhāso”之修饰。Amalakonimmalo ābhāso assa candassāti ca(月之光辉为无垢庵罗果般无垢),kamhi matthake ābhāsoti ca(于何顶端之光辉),amalo kābhāso assa satthunoti ca(世尊之光辉为无垢),sārado amalako ābhāso yassa candassa bhagavato vāti ca(月或世尊具秋时无垢光辉),sārado āmalakassa viya ābhāso ñeyyāvabodho assa bhagavatoti ca(世尊之悟智如秋时庵罗果般光辉),saṃ sammā ānīto parikkhayo kalāhāni aneneti ca(妥善引至之尽即黑分),samaṃ vūpasamaṃ ānīto parikkhayo hāni kilesasattuto yeneti ca(平息而引至之尽即烦恼众之减损),kumudānaṃ ākaroti ca(作莲花之生源),tesaṃ sambodho vikāso yasseti ca(其悟智即他们之绽放),mudaṃ pītiṃ karotīti mudākaro(作喜乐即mudākaro),kuyā pathaviyā mudākaroti ca(于地作喜乐),so sambodho catusaccāvabodho yasseti ca(其悟智即四谛悟智),sudhā amataṃ assa candassa atthīti ca(月有 sudhā 即甘露),su sobhanā dhī buddhi assa sambuddhassāti ca viggaho(正觉者之慧为善美,此为拆词)。巴利
290.‘‘Sāra’’iccādi. Sārado saradakāle sambhūto, veneyyānaṃ nibbānasāradāyako vā, amalakābhāso nimmalasobho, nimmalaketumālāsamannāgatattā tādisamatthakasobho vā, atha vā sāradāmalakābhāso saradakāle sañjātanimmalasobho, veneyyānaṃ nibbānasāradāyakanimmalasobho vā, atha vā sāradaāmalakaābhāso nibbānasāradāyakahatthāmalakasadisañeyyāvabodho. Samānītaparikkhayo kaṇhapakkhe suṭṭhu kamena ānīto parikkhayo paripuṇṇo vā cando, samasaṅkhatasantiṃ ānītakilesaparihānisaṅkhātaparikkhayo vā. Kumudākarasambodho kumudavikāsanena samannāgato, kusaṅkhātapathavīnissitānaṃ janānaṃ pītijananacatusaccāvabodhena samannāgato vā. Sudhī sudhāsaṅkhātaamatavantatāya tannāmako cando, sundarapaññavantatāya tannāmako sammāsambuddho vā. Janataṃ janasamūhaṃ pīṇetīti. Ubhayapakkhesu padaṃ bhinditvā atthassa yojanato ayaṃ bhinnapadavākyasileso. Sarade bhavo sārado, cando. Sāraṃ dadātīti sārado, bhagavā. ‘‘Sārado’’ti idaṃ ‘‘ābhāso’’ti padassa visesanaṃ hoti. Amalakonimmalo ābhāso assa candassāti ca, kamhi matthake ābhāsoti ca, amalo kābhāso assa satthunoti ca, sārado amalako ābhāso yassa candassa bhagavato vāti ca, sārado āmalakassa viya ābhāso ñeyyāvabodho assa bhagavatoti ca, saṃ sammā ānīto parikkhayo kalāhāni aneneti ca, samaṃ vūpasamaṃ ānīto parikkhayo hāni kilesasattuto yeneti ca, kumudānaṃ ākaroti ca, tesaṃ sambodho vikāso yasseti ca, mudaṃ pītiṃ karotīti mudākaro. Kuyā pathaviyā mudākaroti ca, so sambodho catusaccāvabodho yasseti ca, sudhā amataṃ assa candassa atthīti ca, su sobhanā dhī buddhi assa sambuddhassāti ca viggaho.
善调伏己心者,摧伏如龙之骄慢。
善逝令清净显现,彼为众生之导师。巴利
Samāhitattavinayo, ahīnamadamaddano; Sugato visadaṃ pātu, pāṇinaṃ so vināyako.
291 关于“Samāhite”等词。Saṃ sammā āhito patiṭṭhāpito attassa vinayo vinayanaṃ sabbattha savisaye appaṭihatacāravasena yassa so, garuḷo(自己之调伏即调伏,于一切有所缘境皆行无碍,如是善安立确立者,彼为金翅鸟)。Vinayanaṃ pavivittakāyacittappavattivasena damanaṃ yassa so, sammāsambuddho(依身心远离之转起而调伏,具足如是调伏者,彼为正自觉者)。此为不拆词。Ahīnaṃ sappānaṃ inā nāyakā, tesaṃ madaṃ maddatīti ahīnamadamaddano, garuḷo(Ahīnaṃ即诸蛇,inā即诸导首,摧伏他们之醉傲即ahīnamadamaddano,彼为金翅鸟)。Ahīnānamuttamapurisānampi mahābrahmādīnaṃ madaṃ maddatīti ahīnamadamaddano, sammāsambuddho(摧伏诸蛇及最上人、大梵天神等之醉傲即ahīnamadamaddano,彼为正自觉者)。Sundaraṃ gataṃ gamanaṃ samuddaṃ bhinditvā jalasaṅgamato paṭhamamevauggamanasāmatthiyayogato yassa so, garuḷo(破海水分流,于彼水未多分时即能出离,具如是妙行者,彼为金翅鸟)。Sundaraṃ gamanamassa nāgavikkantacārattā sugato, sammāsambuddho(其行妙善,如龙象行步故为善逝,彼为正自觉者)。不拆词。So vīnaṃ pakkhīnaṃ nāyako, garuḷo(彼即鸟之导首,金翅鸟)。Visaṃ dadātīti visadaṃ pāṇinaṃ nāgalokaṃ pātu ahiṃsanavasena pālayatu, so vineti veneyyeti vināyako, sammāsambuddho(施毒即visada,愿其护持龙界众生而不害,调伏化导者即vināyako,彼为正自觉者)。Pāṇinaṃ sakalasattalokaṃ visadaṃ asallīnaṃ pātu(愿其明现护持一切众生界而不怯)。Bhinnābhinnapadavākyasilesoyaṃ vuttanayena padānaṃ ubhayamissattā(此即由所说方法,诸词兼具二者而成之拆词与不拆词句双关)。巴利
291.‘‘Samāhite’’ccādi. Saṃ sammā āhito patiṭṭhāpito attassa vinayo vinayanaṃ sabbattha savisaye appaṭihatacāravasena yassa so, garuḷo. Vinayanaṃ pavivittakāyacittappavattivasena damanaṃ yassa so, sammāsambuddho. Iti abhinnapadaṃ. Ahīnaṃ sappānaṃ inā nāyakā, tesaṃ madaṃ maddatīti ahīnamadamaddano, garuḷo. Ahīnānamuttamapurisānampi mahābrahmādīnaṃ madaṃ maddatīti ahīnamadamaddano, sammāsambuddho. Sundaraṃ gataṃ gamanaṃ samuddaṃ bhinditvā jalasaṅgamato paṭhamamevauggamanasāmatthiyayogato yassa so, garuḷo. Sundaraṃ gamanamassa nāgavikkantacārattā sugato, sammāsambuddho. Abhinnapadaṃ. So vīnaṃ pakkhīnaṃ nāyako, garuḷo. Visaṃ dadātīti visadaṃ pāṇinaṃ nāgalokaṃ pātu ahiṃsanavasena pālayatu, so vineti veneyyeti vināyako, sammāsambuddho. Pāṇinaṃ sakalasattalokaṃ visadaṃ asallīnaṃ pātu. Bhinnābhinnapadavākyasilesoyaṃ vuttanayena padānaṃ ubhayamissattā.
291 关于“Samāhite”等词。Samāhitattavinayo:具足善安立确立之身行于有所缘境,或具足善安立确立之心调伏;ahīnamadamaddano:摧伏诸龙王之醉傲,或摧伏诸蛇及最上者、梵天神等之醉傲;sugato:以翼风裂海水,于水未多分时即往龙宫捕龙而去,具足如是行处之能力故为妙行,或周遍善妙种种行故为妙行;vināyako:彼金翅鸟王为鸟之导首,visadaṃ(施毒),ghoravisattā visadāyakaṃ(可畏蛇施毒者),pāṇinaṃ nāgalokaṃ pātu ahiṃsanavasena pāletu(愿其护持龙界众生而不害)。若不如是,vināyako veneyye vinento so sammāsambuddho pāṇinaṃ sakalasattalokaṃ visadaṃ visāradaṃ katvā pātu ahitāpanayanahitupanayanena rakkhatūti(调御师调伏化导者,彼正自觉者令一切众生界明现无畏,以除恶引善而守护)。于两方中,由“ahīnamadamaddano”等之拆词及“samāhitattavinayo”等之不拆词和合,此即拆词与不拆词句双关。Attassa vinayoti ca, samāhito attavinayo yassa garuḷassa tathāgatassa vāti ca, ahīnaṃ inā nāyakāti ca, ahīnānaṃ nāgarājūnaṃ madoti ca, hīnehi aññe ahīnā uttamā, tesaṃ madoti ca, taṃ maddatīti ca, vīnaṃ pakkhīnaṃ nāyakoti ca, veneyyajane vinetīti ca vākyaṃ(“自己之调伏”、“具善安立自己调伏之金翅鸟或如来”、“ahīnaṃ即inā即导首”、“ahīnānaṃ即诸龙王之醉傲”、“劣者之外ahīnā为最上,他们之醉傲”、“摧伏他们”、“鸟之导首”、“调伏化导众生”,此为句)。第二方中,“visadaṃ”为动词修饰语)。巴利
291.‘‘Samāhite’’ccādi. Samāhitattavinayo sammā āhitāya ṭhapitāya sarīrassa savisaye gatiyā samannāgato, sammā āhitena ṭhapitena cittadamanena samannāgato vā, ahīnamadamaddano nāgarājūnaṃ madamaddano, ahīnānaṃ uttamānaṃ bakabrahmādīnampi madamaddano vā, sugato pakkhavātavegena samuddajalaṃ dvidhā katvā tasmiṃ jale anekībhūteyeva nāgabhavanaṃ gantvā nāge gahetvā gamane samatthattā sundaragamano, samantabhaddakaanekappakāragamano vā, vināyako pakkhīnaṃ nāyako so garuḷarājā visadaṃ ghoravisattā visadāyakaṃ pāṇinaṃ nāgalokaṃ pātu ahiṃsanavasena pāletu. No ce, vināyako veneyye vinento so sammāsambuddho pāṇinaṃ sakalasattalokaṃ visadaṃ visāradaṃ katvā pātu ahitāpanayanahitopanayanena rakkhatūti. Ubhayapakkhesu ‘‘ahīnamadamaddano’’iccādikehi bhinnehi ca ‘‘samāhitattavinayo’’iccādikehi abhinnehi ca padehi samannāgatattā ayaṃ bhinnābhinnapadavākyasileso. Attassa vinayoti ca, samāhito attavinayo yassa garuḷassa tathāgatassa vāti ca, ahīnaṃ inā nāyakāti ca, ahīnānaṃ nāgarājūnaṃ madoti ca, hīnehi aññe ahīnā uttamā, tesaṃ madoti ca, taṃ maddatīti ca, vīnaṃ pakkhīnaṃ nāyakoti ca, veneyyajane vinetīti ca vākyaṃ. Dutiyapakkhe ‘‘visada’’nti kriyāvisesanaṃ.
相违、不相违、无差别之业,是具决定之另一者;
决定之遮遣语,于相违者亦不相违。巴利
Viruddhāviruddhābhinna-kammā niyamavā paro; Niyamakkhepavacano, avirodhi virodhya’pi.
适宜、滋长等诸类,词源等之双关亦然;
唯于此等例证中,其相自当显现。巴利
Ocityasamposakādi, sileso padajādi’ti; Esaṃ nidassanesveva, rūpa’māvibhavissati.
292-3 为显示双关之差别等,亦说“viruddha(相违)”等。Viruddhāni cāviruddhāni ca aññamabhinnañca, tāniyeva kammāni kriyāni yesaṃ, te tayo silesā(相违与不相违及异词,他们即其业用,此为三种双关)。Niyamo’vadhāraṇamasmiṃ atthīti niyamavā, paro añño silesopi(此中有决定即限制,另有他种双关)。Niyamassa akkhepo nisedhanaṃ yassa, taṃ vacanamabhidhānaṃ yassa, tādisopi(其限制之遮遣即禁止,其言即名称,此亦如是)。Nāssa virodho atthītyavirodhi, sopi(无有相违即无违,此亦如是)。Virodho asaṅgati ettha vijjatīti virodhi, sopi(此中有相违即不合,此亦如是)。Ocityaṃ samposetīti ocityasamposako, so ādi yassa alaṅkārantaragocarassa silesassa, so padato jātādisilesopi(决断令滋长即ocityasamposako,彼为庄严中间境双关之始,彼亦为由词源等生之双关)。Itite parepi silesabhedā santi(如是其余亦有双关之分类)。Esaṃ yathāvuttānaṃ nidassanesu payogesveva rūpaṃ sabhāvo lakkhaṇaṃ āvibhavissatīti(于这些如所说之示现运用中,相与自性特相将明了)。巴利
292-3. Silesabhedamaññathāpi dassetumāha ‘‘viruddha’’iccādi. Viruddhāni cāviruddhāni ca aññamabhinnañca, tāniyeva kammāni kriyāni yesaṃ, te tayo silesā. Niyamo’vadhāraṇamasmiṃ atthīti niyamavā, paro añño silesopi. Niyamassa akkhepo nisedhanaṃ yassa, taṃ vacanamabhidhānaṃ yassa, tādisopi. Nāssa virodho atthītyavirodhi, sopi. Virodho asaṅgati ettha vijjatīti virodhi, sopi. Ocityaṃ samposetīti ocityasamposako, so ādi yassa alaṅkārantaragocarassa silesassa, so padato jātādisilesopi. Itite parepi silesabhedā santi. Esaṃ yathāvuttānaṃ nidassanesu payogesveva rūpaṃ sabhāvo lakkhaṇaṃ āvibhavissatīti.
292-3 为显示尚未说到的双关类别,而列举“相违”等类。即:“相违”、“不相违”与“无异业”——就二义而言,具足相违、不相违与无差别业的三类双关;“另有其他限制”——与决定义相配合的限制双关;“遮遣决定的言说”——表明对决定之遮止、否定的言说双关;“无违”——于双方无违的双关;“有违”——于二义有违的双关;“词等所生”——由词所生、由句所生、由适切与庄严等构成的双关。这些双关的形态或特征,将在称为“实例”的例证中显现。因为特征可依所举之例而了知,故不另作分别解说。其意为:“相违、不相违与无异”——指那些具有同一业、同一行为的双关;“其中含有决定”——即此中有决定义;“对限制的遮止”——即遮遣限制。巴利
292-3. Avuttasilesavisese dassetuṃ uddisati ‘‘viruddhā’’iccādi. Viruddhāviruddhābhinnakammā api ubhayatthassa viruddhena ca aviruddhena ca abhinnena ca kammena samanvitā tayo silesā ca, paro añño niyamavāpi avadhāraṇena yuttasileso ca, niyamakkhepavacanopi avadhāraṇassa paṭisedhapakāsakābhidhānasileso ca, avirodhipi ubhayapakkhāvirodhisileso ca, virodhiapi ubhayatthassa virodhisileso ca, padajādi padena jāto vākyena jāto ocityasamposakādisilesopīti esaṃ silesānaṃ nidassanesveva nidassanasaṅkhataudāharaṇesveva rūpaṃ sarūpaṃ tesaṃ lakkhaṇaṃ vā āvibhavissati, nidassiyamānaudāharaṇeneva lakkhaṇassa gammamānattā visuṃ na kathessāmīti adhippāyo. Viruddhāni ca aviruddhāni ca abhinnañceti ca, tameva kammaṃ kriyā yesaṃ silesānamiti ca, niyamo avadhāraṇaṃ asmiṃ atthīti ca, niyamassa akkhepo paṭisedho assa atthīti ca, taṃ vacanaṃ abhidhānaṃ yassa silesassāti ca, nāssa virodho atthīti ca, ocityaṃ samposetīti ca, so ādi yassa upamāsilesādinoti ca, padato jātoti ca, so ādi yassa vākyassāti ca viggaho.
相违业双关巴利
Viruddhakammasilesa
掌控无余世间,其身堪任诸事;
魔罗之敌败亡,法王奋然威光。巴利
Savase vattayaṃ lokaṃ, akhilaṃ kallaviggaho; Parābhavati mārāri, dhammarājā vijambhate.
294 此后为依次说明,而引出“savase”等语。“令无余世间随己意转动者”,即指魔罗之敌与法王。所谓“kallaviggaho”(可爱之争斗身)一词,于魔罗之敌,指其具有可爱、可意的争斗;于法王,则指其具足圆满的身相成就。其中,魔罗之敌“parābhavati”(败亡),是说因在菩提树下所得的败北而趋于败亡;法王“samantabhaddo tu vijambhate”(彰显),则是以遍满三界、广击胜利之鼓声而显扬、平等安住。这是相违业双关,因为败亡与彰显彼此矛盾。巴利
294. Tato kamena tedassīyanti ‘‘savase’’iccādi. Akhilaṃ lokaṃ savase vattayaṃ mārāri dhammarājā ca, kallo manuñño viggaho kalaho yassa mārārino, viggaho sarīrasampadā yassa dhammarājassa, tesu mārāri parābhavati parābhavamapeti bodhiyaṃ paṭiladdhaparājayavasena, dhammarājā samantabhaddo tu vijambhate lokattayabyāpisamullapitavijayaddhanipavattivasena samaṃ bhavatīti ayaṃ viruddhakammasileso parābhavavijambhanānamaññoññavirodhato.
294 今依列举次第,举出“savase”等。令无余世间随己意转动者:令其从事不利之事,而使之随己意转;或者,令一切世间从事利益,而使之随己意转。kallaviggaho:具有可爱纷诤者;又或,具足可爱身形者。魔罗之敌 parābhavati者:因在菩提树下所得之败,而遭受败亡;法王如来则 vijambhate者:以遍满三界、广流胜利之声而彰显。由于败亡与彰显之行相互矛盾,故此为相违业双关语。又,sassa attano vaso issariyamiti:他有自己的自在、主权;kallo manuñño viggaho vivādo deho vā yasseti:他有可爱、可意的纷诤或身体。此为释句。巴利
294. Idāni uddesakkamena udāharati ‘‘savase’’iccādi. Akhilaṃ lokaṃ savase vattayaṃ anatthe yuñjanato attano vase vattayanto, no ce, sakalalokaṃ hite yuñjanato attano vase vattayanto kallaviggaho manuññakalaho, no ce, manuññasarīrasampattiyutto mārāri parābhavati bodhimūle laddhaparājayavasena parābhavaṃ pāpuṇāti, dhammarājā tathāgato pana vijambhate lokattaye patthaṭajayaghosavasena vijambhatīti. Parābhavanavijambhanakriyānaṃ aññamaññaviruddhattā ayaṃ viruddhakammasileso nāma. Sassa attano vaso issariyamiti ca, kallo manuñño viggaho vivādo deho vā yasseti ca vākyaṃ.
不相违业双关巴利
Aviruddhakammasilesa
本性甜美,由殊胜福德的增胜所生。
众人听闻牟尼之语,亲见甘露。巴利
Sabhāvamadhuraṃ puñña-visesodayasambhavaṃ; Suṇanti vācaṃ munino, janā passanti cā’mataṃ.
295 “本性”等:其本性即为甜美、可爱之语,甜美即是甘露;殊胜福德的增长由此而生,或者说,彼具此增长。众人听闻牟尼之语——即正法,且见到这甘露。此为不相违的行为双关,因为听闻与看见并不相违。巴利
295.‘‘Sabhāve’’ccādi. Sabhāveneva madhurā piyā vācā, madhuraṃ amataṃ, puññavisesassa udayo abhivaḍḍhi, tena sambhavo, yassa vā taṃ, munino vācaṃ saddhammasaṅkhātaṃ janā suṇanti, tassayaṃ amatañca passantīti ayamaviruddhakammasileso savanadassanānaṃ aviruddhattāti.
295 “本性”等:本性甜美——即使没有“我将使言语甜美”这样的刻意加行,也因本具的甜美而原本甜美;若非如此,则因未由任何因缘而生起,故即使没有特别的造作,也是原本殊胜的。由殊胜福德的生起所产生——即由宣说殊胜福德的牟尼,随某种殊胜善法的增长而生起;若非如此,则是为以涅槃为意趣的有情,由所造殊胜善法的增长作为所缘,而获致的牟尼之语——即所谓正法,人们听闻;有情趣证甘露与涅槃。由于听闻与看见这两个行为互不矛盾,故此为不矛盾的行为双关。其自身之状态,即以此而甜美,是为甜美;福德即是殊胜,其生起,即由此而产生,是为具有此产生。巴利
295.‘‘Sabhāva’’miccādi. Sabhāvamadhuraṃ ‘‘vācāmadhuraṃ karissāmī’’ti kattabbapayogaṃ vināpi madhurattā pakatimadhuraṃ, no ce, kenaci paccayena anuppannattā saṅkharavisesaṃ vināpi pakatipaṇītaṃ, puññavisesodayasambhavaṃ puññavisesadesakassa munino kassaci kusalavisesassa abhivuddhiyā sambhūtaṃ, no ce, veneyyajanānaṃ nibbānādhippāyena katakusalavisesassa abhivuddhiyā ārammaṇattena paṭiladdhaṃ munino vācaṃ saddhammasaṅkhātaṃ suṇanti, amataṃ nibbānañca janā veneyyajanā passantīti. Savanadassanakriyānaṃ aññamaññāviruddhattā ayaṃ aviruddhakammasileso. Sassa attano bhāvoti ca, tena madhurā, madhuramiti ca, puññameva visesoti ca, tassodayoti ca, tena sambhavo yasseti ca viggaho.
不分别业的双关巴利
Abhinnakammasilesa
为除黑暗,
亦本性甜美;
令众生之心喜悦,
胜者以其语与光辉。巴利
Andhakārāpahārāya, Sabhāvamadhurāya ca; Mano pīṇetijantūnaṃ, Jino vācāya bhāya ca.
296 “除暗冥”等:“除暗冥”是指除去那称为无明的黑暗,或除去本性的黑暗——此即语与光辉。胜者以此自性的光辉与庄严,令众生之心喜悦。这是一种“不分别业”的双关:同一个以令喜悦为特征的行为,同时依语与光辉二者而成就。巴利
296.‘‘Andhakāre’’ccādi. Andhakāraṃ mohasaṅkhātaṃ pakatiandhakāraṃ vā apaharatīti andhakārāpahārā, vācā, bhā ca. Tāya sabhāvabhāsāya, sobhāya ca jino jantūnaṃ mano cittaṃ pīṇetīti ayamabhinnakammasileso pīṇanalakkhaṇāyekāya kriyāya vācāya bhāya ca sampannoti.
296 “除暗冥”等:为除去无明之暗或本性之暗,胜者以本性甜美之语——此语本性令耳愉悦、本性令眼悦意——以及以光辉,即身体的庄严,令众生之心满足、喜悦。由于同一行为具有令喜悦的本质,且与“语”和“光辉”这二者作为工具相结合,故此为不分别业的双关。“除暗冥”即除去黑暗,“本性甜美”即本性甜美之语。巴利
296.‘‘Andhakārā’’iccādi. Andhakārāpahārāya mohandhakāraṃ pakatiandhakāraṃ vā apaharaṇāya sabhāvamadhurāya ca sabhāvato kaṇṇasukhāya, sabhāvato nettābhirāmāya vācāya bhāya sarīrakantiyā ca jino jantūnaṃ mano cittaṃ dhinoti pīṇetīti. Pīṇayanasabhāvāya ekāya kriyāya saddhiṃ karaṇabhūtānaṃ dvinnaṃ vācābhānaṃ yojitattā ayaṃ abhinnakammasileso. Andhakāra’mapaharatīti ca, sabhāvena madhurāti ca vākyaṃ.
如须发与眼之深黑,如群聚之弯曲;
如手足与唇,牟尼之极红。巴利
Kesakkhīnaṃva kaṇhattaṃ, samūnaṃyeva vaṅkatā; Pāṇipādādharānaṃva, munindassā’tirattatā.
297 “Kesi”等词。乌黑只在于头发和眼睛,而不在于心意;乌黑这一性质,则与邪恶相通。弯曲只在于眉毛,而不在于意欲;弯曲这一性质,则与狡诈相通。极度红润只在于手足和嘴唇,而不在于内心;极度红润这一性质,则与贪染相通。在“Munindass┓kaṇhatta”等词中,每一处都应这样关联起来理解。由于用了“唯有”这类表示限定的词,所以这是一种带有简别作用的双关语。巴利
297.‘‘Kesi’’ccādi. Kaṇhattaṃ kesakkhīnaṃyeva, na manasi, kaṇhattaguṇo pāpattañca siliṭṭhaṃ. Vaṅkatā bhamūnaṃyeva, na ajjhāsaye, vaṅkatānatattaṃ saṭhattañca siliṭṭhaṃ. Atirattatā pāṇipādādharānaṃyeva, na citte, atirattatāguṇo rāgo ca silissate. ‘‘Munindassā’’ti ‘‘kaṇhatta’’ntiādīsu sabbattha sambandhanīyaṃ. Niyamavā sileso kesakkhīnaṃvāti avadhāraṇappayogāti.
297 “Kesakkhīna”等词。牟尼主的黑暗仅存在于头发与眼睛,所谓黑暗的不善并不在心中。弯曲仅在于眉毛,不在意欲中。极度红润仅在于手足与嘴唇,不在任何事物上。由于“Kesakkhīnaṃvā”等词中具有表示限定的简别词,故黑暗性与邪恶性、弯曲性与狡诈性、红润性与贪染相合,因此这称为具简别的双关。头发与眼睛、黑暗的状态、弯曲的状态、手与足与嘴唇、极度红润的状态,如此解词。巴利
297.‘‘Kesakkhīna’’miccādi. Munindassa kaṇhattaṃ kesakkhīnaṃ eva hoti, kaṇhattasaṅkhatamakusalaṃ na citte. Vaṅkatā bhamūnaṃyeva, najjhāsaye. Atirattatā pāṇipādādharānaṃ eva, na kesuci vatthūsūti. ‘‘Kesakkhīnaṃvā’’tiādīsu niyamasaṅkhātaavadhāraṇapadassa vijjamānattā kaṇhabhāvena saddhiṃ pāpattassa ca, vaṅkaguṇena saddhiṃ sāṭheyyassa ca, rattaguṇena saddhiṃ rāgassa ca siliṭṭhattā ayaṃ niyamavantasileso nāma. Kesāni ca akkhīni ceti ca, kaṇhassa bhāvoti ca, vaṅkassa bhāvoti ca, pāṇayo ca pādāni ca adharāni cāti ca, atirattassa bhāvoti ca viggaho.
限定排除双关巴利
Niyamakkhepasilesa
唯于执手足者,方见汝有贪染;
主上,此贪亦现于诸善德中耶?巴利
Pāṇipādādharesveva, sārāgo tava dissati; Dissate so’ya’matha vā, nātha sādhuguṇesvapi.
298 “Pāṇi”等词。主上,你那美丽红润的色泽仅显现于手足和嘴唇,而不在内心;此处“美丽色泽”兼有欲贪之意。这一限定被遮止。或者,如何遮止呢?因为这种美丽色泽在善人的功德中,反而呈现为离贪之相。既然如此,又如何能确定呢?这是依“限定排除说”所作的双关解释。巴利
298.‘‘Pāṇi’’ccādi. Nātha tava pāṇipādādharesveva sārāgo sobhano rattavaṇṇo dissati, na citte, sārāgo rattavaṇṇo chandarāgo cāti siliṭṭhaṃ. Ayaṃ niyamo akkhipyate. Atha vā kathaṃ niyamyate, yato so ayaṃ sārāgo sādhūnaṃ guṇesveva virāgalakkhaṇo dissate iti. Tasmā kathamavadhārīyatīti niyamakkhepavacano silesoyaṃ.
298 “Pāṇi”等词。主上,你那美丽红润的色泽仅显现于手足和嘴唇,而内心的贪却不可见。或者,这种美丽色泽,作为希求造作的善欲,也见于善人的戒等功德之中。因为用“这样”标示的限定被“或者”一词所遮除,而被称作“美丽色泽”的贪与贪染又相兼合,所以这是依限定排除说所作的双关。“美丽”即善妙的贪染,如此解释词义。巴利
298.‘‘Pāṇi’’ccādi. He nātha tava sārāgo sobhano rattavaṇṇo pāṇipādādharesveva dissati, citte lobho pana na dissati. Atha vā so ayaṃ sārāgo kattukamyatākusalacchandabhūto sādhuguṇesvapi sajjanānaṃ sīlādiguṇesupi dissati. ‘‘Evā’’ti dassitaniyamassa paṭisedhakena ‘‘atha vā’’ti vacanena samannāgatattā rattavaṇṇasaṅkhātarāgena lobhassa siliṭṭhattā ca ayaṃ niyamakkhepavacanasileso. Saṃ sobhano rāgoti viggaho.
具足好相,极为吉祥;
光明炽盛,定时生起;
世间之主,杂染已胜;
沙门之主,光辉照耀。巴利
Salakkhaṇo’tisubhago, Tejassī niyatodayo; Lokeso jitasaṃkleso, Vibhāti samaṇissaro.
299 “具相者”等。与相俱——或自性相,或三十二大人相——具足此相而存在者,名为具相者,指月与牟尼王。彼极吉祥。具威光者,指具殊胜光辉的太阳。其每日定时升起、以光明为相者,为定时升起者,指太阳;其升起坚固、正等觉、具觉相者,亦为定时升起者,指牟尼王。世间主,即梵天神与牟尼王。已胜杂染者,指以禅那乐降伏身心病者,即梵天神;亦指以第十种最上道智断除杂染者。彼为宝中之主,以宝为喻;为沙门之主,即牟尼王,光辉照耀——应如此连接。此为无违双关,因相、吉祥等义,于双方皆无间隔而适用。巴利
299.‘‘Salakkhaṇo’’iccādi. Saha lakkhaṇena sasarūpena dvattiṃ savarapurisalakkhaṇena vā vattamāno salakkhaṇo, cando munindo ca, atisubhago so ca, tejassī sūriyo pabhāvisesayutto ca, niyato patidinamudayo pabhālakkhaṇo yassa so niyatodayo, sūriyo, niyato thiro udayo sammāsambuddho sambodhirūpo yassa so niyatodayo, munindo, lokeso brahmā munindo ca, jito saṃkleso jhānarativasena kāyacittābādho yena so, brahmā, jito saṃkleso dasavidho aggamaggaññāṇalābhā yena so. So maṇīnaṃ issaro upamaṇi , samaṇānaṃ issaro munindo vibhātīti yojjaṃ. Ayamavirodhisileso lakkhaṇasubhagādīnamubhayatthāpi abyavahitattā.
299 “具相者”等。具相者,即与相俱:或指极吉祥者,具足极美吉祥;或指与三十二大人相俱、具足极妙庄严等者。具威光者,指具足破暗之大威神力者。定时升起者,指每日上午定时升于虚空者;或指具足恒常流布之佛威光、具足名为坚固一切智位之增上者。世间主,即已为梵者。已胜杂染者,指以禅那喜乐降伏身心不安者;或指已为三界主、以第四道智断除十种杂染者。沙门主,彼最上宝光辉照耀;或说沙门之主光辉照耀、辉耀。因“具相者、吉祥者”等词义无违,且第一句与月、第二句与日、第三句与梵、第四句与宝,一切智义皆甚贴切,故此为无违双关。与相俱而存在;极美的吉祥,或吉祥所欲之勤等为其所有;彼有威光;其有定时之升起;为世间之主宰;以此已胜杂染;为宝或沙门之主宰——如此解词。巴利
299.‘‘Salakkhaṇo’’iccādi. Salakkhaṇo lakkhaṇena sahito, atisubhago atisundarāya lakkhiyā samannāgato, no ce, dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi sahito ativiya sobhādīhi yutto, tejassī andhakāravidhamanasaṅkhatamahānubhāvena yutto, niyatodayo patidinaṃ pubbaṇhakāle niyamitagaganuggamano, no ce, nirantarapavattabuddhatejasā yutto thirasabbaññupadavisaṅkhātābhivuḍḍhiyā samannāgato, lokeso brahmabhūto, jitasaṃkleso jhānapītiyā vijitakāyacittadaratho, no ce, tilokassa issarabhūto catutthamaggaññāṇena hatadasavidhasaṃkileso, samaṇissaro so uttamo maṇi vibhāti sobhati, no ce, samaṇānaṃ issaro vibhāti dibbatīti. ‘‘Salakkhaṇo subhago’’iccādikānaṃ dvinnaṃ padānaṃ aviruddhattā ca, paṭhamapāde candena dutiye sūriyena tatiye brahmunā catutthe maṇinā ca sabbaññupadatthassa siliṭṭhattā ca ayaṃ avirodhisileso nāma. Saha lakkhaṇena vattamānoti ca, atisobhano bhago sirī vā sirīkāmapayatanādiko vā assāti ca, tejo assa atthīti ca, niyato udayo asseti ca, lokassa iso issaroti ca, jito saṃkleso yeneti ca, maṇīnaṃ samaṇānaṃ vā issaroti ca vākyaṃ.
虽无等伦,却于世间平等;
虽为世间主,亦人中最上;
虽有悲悯,于恶无悲;
牟尼此行,奇妙多彩。巴利
Asamopi samo loke, Lokesopi naruttamo; Sadayopya’dayo pāpe, Cittā’yaṃ munino gati.
300 “虽无等者”等:在国王功德等方面,无有与之相等者,故称“无等者”,此可指某位国王等;而作为世间顶髻宝的牟尼,亦称“无等者”。在此语境下,若指无等的国王等,则说“于世有等”便成相违,因为他是无等的。api字即表示此相违。然而在另一层面却不相违:因为在整个世间——无论是对于提婆达多等相违的众生,还是对于罗睺罗等无违的众生——牟尼皆以平等心而住,故说其“有等”。因此,表面看似相违,实为相违双关。“世间主”指梵天神与牟尼。若说“梵天神为人中最上”,则成相违,因其生于天界;而说牟尼为“人中最上”则无矛盾,因其确为人中最胜者。“悲”指布施,与悲相应者为“有悲者”,可指某位施主;与悲俱而行者,亦称“有悲者”,指牟尼。其中,某施主在恶人之中如何能无悲而施?此成相违。而牟尼于贪等不善法中,寂然无悲(无随顺之悲),此亦成相违。因此,如上所述,牟尼的此行、此种活动,依所说道理属于相违双关之例,故说“奇妙”。巴利
300.‘‘Asamopi’’ccādi. Natthi samo rājaguṇādīhi assāti asamo, koci rājādi, ‘‘asamo’’ti lokekasikhāmaṇibhāvena muni. Tattha yadā asamo rājādi, tadā loke samoti viruddhaṃ asamattā tassa. Apisaddo virodhaṃ joteti. Pakkhantare tvaviruddhaṃ, loke devadattādīnaṃ virodhisattānaṃ rāhulādīnaṃ avirodhisattānañca samattā, tatoyevāyaṃ virodhābhāsānañcasā virodhoyeva. Lokeso brahmā muni ca. Tattha ‘‘brahmā naruttamo’’ti viruddhaṃ dibbayonittā tassa. Pakkhantare tvabyāghāto uttamanarattā tassa. Dayo dānaṃ, saha dayenāti sadayo, koci puriso. Saha dayāya vattatīti sadayo, muni. Tattha puriso dāyako pāpe jane kathamadayoti virujjhati. Muni pāpe rāgādike adayoti virujjhati. Tasmā munino ayaṃ yathāvuttā gati pavatti cittā abbhutāti ayaṃ vuttanayena virodhisileso udāhaṭo.
300 “虽无等者”等:虽然无等、无可比者,但某位国王等在世间却有与其相等、可相比者;或者,虽实无相似之人,然而于罗睺罗、贤德、提婆达多等一切世间有情中,牟尼因无有随顺与违逆之心而成为“有等”。虽然已是“世间主”、已证梵行,却仍为“人中最上”,为人中胜者;或者,正因为成为一切世间主,方为人中最上。虽然是与称为“悲”的布施相应的“有悲者”,但在恶、极恶者中,却成“无悲”、不起布施;或者,正因为与悲俱行,才于不善法中“无悲”(不与之相应)。牟尼此行、此活动——国王等的无等与平等,已证梵行而为人中最上的状态,具足布施者却无布施的状态——皆成相违。故此中,国王、梵天神、人与牟尼的贴切运用,构成相违双关:前一层面的意义为相违,由后一层面的意义而消除相违。前一层面的api字表示相违,后一层面的api字表示决定。无有与之相等者;彼为人且为最上;与悲或悲俱而行;无有悲或悲为其所有——当如此解词。巴利
300.‘‘Asamo’’iccādi. Asamopi atulyopi koci rājādiko loke samo tulyo, no ce, sadisapuggalarahito eva rāhulabhadradevadattādisabbaloke anunayapaṭighābhāvena samo hoti. Lokesopi brahmabhūtopi naruttamo naravaro hoti, no ce, sakalalokādhipati hutvā eva naruttamo. Sadayopi yācakesu dayasaṅkhātena dānena yuttopi pāpe pāpiṭṭhe adayo dānarahito, no ce, dayāsahito eva akusale niddayo. Munino ayaṃ gati pavatti cittā vicittāti rājādino asamasamatā ca, brahmā hutvā uttamanarabhāvo ca, dānasahitassa kassaci purisassa dānarahitabhāvo ca viruddho hoti. Tasmā rājabrahmapurisehi munino siliṭṭhattā ayaṃ virodhisileso nāma. Pubbapubbapakkhe virodho aparāparapakkhehi nirākato hoti. Pubbapakkhe apisaddo virodhaṃ joteti, aparapakkhe avadhāraṇanti. Natthi samo yasseti ca, naro ca so uttamo ceti ca, saha dayena dayāya vā vattamānoti ca, natthi dayo dayā vā asseti ca viggaho.
适宜、养育、词句双关巴利
Ocityasamposakapadasilesa
为轮回苦所逼恼的众生,渴仰于你;
不死之赐予者啊!彼获得所愿究竟安乐——不死。巴利
Saṃsāradukkhopahatā-vanatā janatā tvayi; Sukha’micchita’maccantaṃ, amatandada vindati.
301 举出“轮回”等句。轮回即是五蕴无间断地流转,其本身就是苦,或以苦性等而名为苦。被此苦所逼恼、所损害的众生,向不死之施予者呼唤:“不死之施予者啊!”——因为您给予不死之安乐或不死的涅槃。以敬礼向您俯身者,获得所期望、所希求的、从苦中解脱而生的身乐与心乐,并最极殊胜地获得。在此,“不死”指甘露与涅槃;“不死之施予者”令被苦所害者得安乐,这是恰当的,因此“给予不死”一词,于已证得的对象上,令恰当性得以成立,这是“恰当性成立”的双关语。以“等”字,摄取了“妙香、光辉、相应”等譬喻双关等。巴利
301. Udāharati ‘‘saṃsāre’’ccādi. Saṃsāro abbocchinnaṃ vattamānā khandhapaṭipāṭiyeva dukkhaṃ dukkhamattādinā, tena upahatā pahaṭā janatā, amataṃ sukhaṃ amataṃ vā nibbānaṃ dadātīti amatandadāti āmantanaṃ, tvayi avanatā paṇāmavasena icchitamatimataṃ dukkhāpagamanibbattaṃ kāyikaṃ cetasikañca sukhaṃ accantaṃ vindati paṭilabhatīti. Ettha amataṃ sudhā nibbānañca, amatandado dukkhopahate sukhayatīti ucitanti ‘‘amataṃ dadātī’’ti padamadhigate vatthuni ocityaṃ samposayatīti ocityasamposako padasilesoyaṃ. Ādisaddena ‘‘sugandhisobhāsambandhī’’tyādyupamāsilesādayo saṅgahitāti.
301 “轮回”等句。被轮回之苦所逼恼的众生——即被五蕴、界、处无间断流转所称作的苦所逼恼的众生,不死之施予者啊!如果不是甘露的施予者,那么向涅槃的施予者如来您俯身敬礼、低首者,所期望、所希求的安乐——身乐与心乐,最极殊胜地获得、享用。不死之施予者令痛苦者成为安乐者,这确实是恰当的,因此“给予不死”一词,对于那样的人给予安乐,令恰当性得以成立,这是“恰当性成立”的词句双关。轮回即是苦,被它所逼恼,给予不死之甘露或涅槃——这是句义。巴利
301.‘‘Saṃsāra’’iccādi. Saṃsāradukkhopahatā khandhadhātuāyatanānaṃ nirantarapavattisaṅkhātena dukkhena upahatā janatā, amatandada he sudhādāyaka no ce, nibbānadāyaka tathāgata tvayi avanatā paṇamanavasena onatā icchitaṃ abhimataṃ sukhaṃ kāyikacetasikasukhaṃ accantaṃ atisayena vindati sevatīti. Amatadāyakā dukkhite sukhite karontīti idaṃ ucitameveti ubhayatthassāpi vācakaṃ ‘‘amataṃ dadātī’’ti padaṃ tādisajanassa sukhadāne ocityaṃ posetīti ayaṃ ocityasamposakapadasileso. Saṃsāroyeva dukkhanti ca, tena upahatāti ca, amataṃ sudhaṃ nibbānaṃ vā dadātīti ca vākyaṃ.
以具足功德之物,与某人平等相待而并称;
如是所生之称扬,斯名等同配合。巴利
Guṇayuttehi vatthūhi, samaṃ katvāna kassaci; Saṃkittanaṃ bhavati yaṃ, sā matā tulyayogitā.
302 以“品德”等句说明等同配合。品德是法,或善或恶。将与之相应的事物等观齐量之后,即使事物本身并不相似,也赋予其如是性质,为对某人等进行赞誉或贬抑而作的称扬、叙述,即称为等同特性、等同配合。由于以所欲说的品德令如是事物成就等同配合,故依其义,等同配合有两种运作方式。巴利
302. Tulyayogitaṃ yojayati ‘‘guṇe’’ccādinā. Guṇo dhammo sādhu asādhu vā, tena yuttehi vatthūhi saha samaṃ katvāna vatthuto asāmyepi tathābhāvamāropya kassaci purisādino thutinindatthaṃ yaṃ kittanamākhyānaṃ, sā tulyakkhaṇā tulyayogitā matā, vattumicchitena guṇena tādisānaṃ tulyayogitāpaṭipādanato tadatthiyena tulyayogitā tathā dvidhā vattati.
302 现在以“与品德相合者”等句开示等同配合庄严。所谓与品德相合者——即与任何美好或不美好的品德相结合的事物,将它们等观齐量之后,即使事实上并不相等,也以相等之想而赋予其相,依于对某人等的赞叹或贬抑,所作的称扬、对德行优劣的述说,这便称作等同配合。与品德相合,并与等同品德相配合,这是诸如光鬘等及世尊所有的,其自性即是等同配合——此为词义。所谓等同配合一词,意为“与等同配合者相似”,“配合”即结合关系。在此,仅凭一般的品德相合并非等同配合,而能成就彼的特殊差别,依其义理,应知是为等同配合。巴利
302. Idāni tulyayogitālaṅkāraṃ dasseti ‘‘guṇayuttehi’’iccādinā. Guṇayuttehi sundarāsundarehi yehi kehici guṇehi yuttehi vatthūhi, samaṃ katvāna tatvato asamānesupi samānattabuddhiyā āropanaṃ katvā, kassaci purisādino thutiṃ nindaṃ vā nissāya yaṃ saṃkittanaṃ guṇāguṇakathanaṃ bhavati, sā tulyayogitāti matāti. Guṇehi yuttāti ca, tulyena guṇena saha yogoti ca, so etesaṃ raṃsimālībhagavantādīnamatthīti ca, tesaṃ bhāvo tulyaguṇasambandhoti ca viggaho. Ettha tulyaguṇayuttapadatthānaṃ tagguṇasambandhassa tulyayogitābhāvato tappaṭipādako uttiviseso tadatthiyena tulyayogitāti ñeyyā.
世间狂醉于所得,
所得即世间圆满。
以此二者,光芒为鬘者。
世尊,驱除黑暗者。巴利
Sampattasammado loko, Sampattālokasampado; Ubhohi raṃsimālī ca, Bhagavā ca tamonudo.
303 举出“具足”等句为例。“驱除黑暗者”,即破除黑暗。光芒为鬘者,即是太阳,或指正自觉者——以此二者作为工具或因由,世间、有情世间由此具足正喜,并具足光明之成就。于此,将具备施予喜悦等功德、光芒为鬘的太阳,与世尊对等之后,是以赞叹世尊的方式而作称扬。巴利
303. Udāharati ‘‘sampatte’’ccādi. Tamaṃ nudatīti tamonudo. Raṃsimālī sūriyo ca, atha vā sammāsambuddho cāti ubhohi karaṇabhūtehi hetubhūtehi vā loko sattaloko, sampatto sammado pīti yena tathāvidho ca, sampatto ālokassa sampadā yena tathāvidho cāpīti. Ettha pītidānādiguṇayuttena raṃsimālinā samaṃ katvā bhagavato thutivasena kittananti lakkhaṇaṃ yojanīyaṃ.
303 现在以“具足”等语举例说明。驱除黑暗、放射光芒、拥有光芒之鬘的太阳,与世尊——此二者,或作为工具因,或作为原因因,世间、有情世间便成为具足正喜、获得喜悦,且具足光明之圆满。于此,将具备施予喜悦、制造光明等功德的太阳,与世尊相提并论,是以赞叹世尊的方式称说其功德。其中,“以此而得具足正喜”、“光明之圆满”、“以此而得具足光明圆满”、“驱除黑暗”,皆是其语句。即使未在举例中明示,若将某人比作具有不善功德的事物以作批评,亦应以此方式理解。巴利
303. Idāni udāharati ‘‘sampatti’’ccādinā. Tamonudo andhakāraṃ paharanto raṃsimālī ca bhagavā ca ubhohi karaṇabhūtehi hetubhūtehi vā, loko sattaloko sampattasammado paṭiladdhapītiko ca sampattālokasampadā ca hotīti. Ettha pītidānālokakaraṇasaṅkhātaguṇayuttena sūriyena tulyaṃ katvā bhagavato thutivasena guṇakathanaṃ hoti. Sampatto sammado pīti yeneti ca, ālokassa sampadāti ca, sampattā ālokasampadā yeneti ca, tamaṃ nudatīti ca vākyaṃ. Udāharaṇe adassitepi asādhuguṇayuttena kenaci vatthunā samaṃ katvā kassaci kātabbanindāpi evameva daṭṭhabbā.
为成就另一种义利,所获之果亦与此相似;
或示现为不存在的事物,或示现为存在的事物,此即为喻例。巴利
Atthantaraṃ sādhayatā, kiñci taṃsadisaṃ phalaṃ; Dassīyate asantaṃ vā, santaṃ vā taṃ nidassanaṃ.
304 “喻例”一词的释义,即以“另一义理”等语说明。为论证另一义理——即为了应被开显而另立的某种适当之事——以某事物为因,通过它来显示或阐明与该义理本身相似、等同之果:或为不善、不可意,或为善、可意。具有如此特征者,即是喻例。巴利
304. Nidassanaṃ padasseti ‘‘atthantara’’miccādinā. Atthantaraṃ nidassetabbāpekkhāya aññaṃ kiñci ucitaṃ kāriyaṃ sādhayatā kenaci vatthunā hetubhūtena, tena atthantareneva sadisaṃ tulyaṃ phalaṃ kiñci asantaṃ aniṭṭhaṃ vā santaṃ iṭṭhaṃ vā dassīyate paṭipādīyate, taṃ evaṃlakkhaṇaṃ nidassanaṃ siyā.
304 今以“另一义理”等语说明喻例庄严。所谓另一义理,乃有别于所要阐述者、名为合宜之事的义理。为论证此义理,借由某种事物,显示与该义理相似的某种果——或为不善、不可意,或为善、可意——以事物加以阐明,如此之果即名为喻例。其中,“义”既是“另一”又是“不同”,故称“另一义理”;“与该另一义理相似”;“被显示”——如此作词释。巴利
304. Idāni nidassanālaṅkāraṃ nidasseti ‘‘atthantari’’ccādinā. Atthantaraṃ niddisitabbato aññaṃ ucitakāriyasaṅkhātamattaṃ sādhayatā sādhayantena kenaci vatthunā taṃsadisaṃ tena atthantarena samānaṃ asantaṃ aniṭṭhaṃ vā santaṃ iṭṭhaṃ vā kiñci phalaṃ dassīyate vatthūhi paṭipādīyate, taṃ tādisaṃ phalaṃ nidassanaṃ nāmāti. Attho ca so antaro añño cāti ca, tena atthantarena sadisamiti ca, nidassīyateti ca viggaho.
不存在果的显示巴利
Asantaphalanidassana
沙门之主出现时,诸恶法趋向毁灭;
对于违抗法王者,明示其恶趣。巴利
Udayā samaṇindassa, yanti pāpā parābhavaṃ; Dhammarājaviruddhānaṃ, sūcayantādurantataṃ.
305 “由于出现”等。由于沙门王、大牟尼的出现与显现,贪等诸恶趋于毁灭、消亡,这是说它们遭受毁灭。以出现为先导的恶之毁灭这一义理,意在显示相似的果报。作什么呢?“法王”——即不离法之王,亦是牟尼之王,如此连贯;对于违抗彼者,“恶终”——即恶的、违逆者的终结与穷尽,其状态;“显示”——即令他们显露。这是不善果的喻例,因为毁灭是不可意的。巴利
305.‘‘Udayā’’iccādi. Samaṇindassa mahāmunino udayā pātubhāvena pāpā lobhādayo parābhavaṃ nidhanaṃ yanti, parābhavantīti vuttaṃ hoti. Udayapubbakena pāpaparābhavanatthantarena sadisaṃ phalaṃ nidasseti. Kiṃ karontā? Dhammarājā dhammānapeto rājā, munindo cāti siliṭṭhaṃ, tena viruddhānaṃ, duṭṭho viruddho anto avasānaṃ yassa, tassa bhāvo, taṃ sūcayantāti dhammarājavirodhahetukaṃ asantaphalametaṃ nidassanaṃ parābhavassāniṭṭhattā.
305 今以“由于出现”等语作例示。由于沙门王、牟尼王出现于世间、显现于世,对于违抗法王者——无论是违抗具足王法的诸王,还是违抗以法为尊的牟尼王,贪等诸恶都在显示其恶终、不可意的结局之中趋于毁灭、趋于衰亡,即到达毁灭。在此,前半偈显示了以出现为先导的、名为恶之毁灭的义理;后半偈则显示了与该义理相似的、以违抗为因的、名为恶终的不善果。这是以违抗法王为因的不善果,因为毁灭是不可意的。其中,“沙门王”;“与法相应之王”或“于诸法为王者”;“违抗彼者”;“恶的、丑陋的终结与穷尽”——即他们之状态——如此作词语解释。巴利
305. Idāni udāharati ‘‘udayā’’iccādinā. Samaṇindassa munindassa udayā loke pātubhāvena pāpā lobhādayo dhammarājaviruddhānaṃ rājadhammehi samannāgatarājūhi, dhammādhipatinā munindena vā viruddhānaṃ durantataṃ aniṭṭhāvasānataṃ sūcayantā pakāsento parābhavaṃ parihāniṃ yanti pāpuṇantīti. Ettha pubbaddhena udayapubbako pāpaparābhavanasaṅkhāto atthantaro dassito, aparaddhena taṃsadisavirodhahetukaṃ durantasaṅkhātaṃ asantaphalaṃ dasseti. Dhammarājavirodhahetukaṃ asantaphalametaṃ parābhavassāniṭṭhattā. Samaṇānamindoti ca, dhammena yutto rājāti vā dhammesu rājāti vāti ca, tena viruddhāti ca, duṭṭho virūpo anto pariyosānaṃ yesamiti ca, tesaṃ bhāvoti ca vākyaṃ.
存在果的显示巴利
Santaphalanidassana
双足为众生之首所顶戴,
如不可思议之莲花。
胜者于世间,
宣示自身至极奇妙。巴利
Sironikkhittacaraṇo- Cchariyāna’mbujāna’yaṃ; Paramabbhutataṃ loke, Viññāpeta’ttano jino.
306 三〇六.“头”等:为承接那位不可思议世尊的双足莲花,莲花破地涌出,具足不可思议功德。胜者将双足安放于莲花顶上,即借此将足置于莲顶之相,通过义理间接显示相似的果报。他宣明了自身至极不可思议的状态。此寂静之果乃是表征,因其为彰显胜者未曾有之义而受人称叹。巴利
306.‘‘Siro’’ccādi. Acchariyānaṃ bhagavato caraṇāravindadvandasampaṭiggahaṇatthaṃ pathaviṃ bhinditvā samuggatānamacchariyaguṇopetānamambujānaṃ sirasi matthake nikkhittā caraṇā yena so jino. Ambujoparicaraṇanikkhepalakkhaṇenatthantarena sadisaṃ phalaṃ dasseti. Attano paramacchariyabhāvaṃ viññāpeti. Santaphalamidaṃ nidassanaṃ jinabbhutatthadīpanassa iṭṭhattāti.
306 三〇六.“头”等:此胜者为了承受自己的双足,由莲花破地涌出,适合承接不可思议(神变),因而将双足置于莲花顶上。在世间、有情世间中,他宣明并令人了知自己至极未曾有、至极不可思议的功德。在此,借由将双足置于不可思议莲花顶上这一义理,宣明了至极未曾有性。这正是相似的寂静之果,因为它是为了显示胜者未曾有之义而受人称叹。而“将双足置于头顶”等句、“神变乃神变之结合,堪为阿拉汉”等句、“至上、最胜、未曾有功德”等句、“彼之状态”等句,都是对此的解析。巴利
306.‘‘Siro’’iccādi. Ayaṃ jino acchariyānaṃ attano pādapaṭiggahaṇatthaṃ pathaviṃ bhinditvā uggatattā accharāpaharaṇayoggānaṃ ambujānaṃ sironikkhittacaraṇo matthake ṭhapitapādo loke sattaloke attano paramabbhutataṃ atiacchariyaguṇaṃ viññāpeti avabodhetīti. Ettha acchariyapadumānaṃ matthake caraṇanikkhepasaṅkhātena atthantarena paramabbhutataṃ viññāpetīti ayaṃ sadisasantaphalaṃ jinabbhutatthadīpanassa iṭṭhattā. Sirasi nikkhittāni caraṇāni yeneti ca, accharaṃ accharāsaṅghātaṃ arahantīti ca, paramo uttamo abbhuto guṇo asseti ca, tassa bhāvoti ca viggaho.
或是由于威力的伟大,或是由于意欲的伟大。
达到最极超胜,即称为伟大性。巴利
Vibhūtiyāmahantattaṃ, adhippāyassa vā siyā; Paramukkaṃsataṃ yātaṃ, taṃ mahantatta’mīritaṃ.
307 以“由威力”等句显示伟大性。由威力、成就,或由意欲、誓愿,达到最极超胜、最极殊胜的状态,此即称为伟大性。巴利
307. Mahantattamupadasseti ‘‘vibhūtiyā’’iccādinā. Vibhūtiyā sampattiyā adhippāyassa vā ajjhāsayassa vā paramukkaṃsataṃ paramātisayabhāvaṃ yātaṃ upagataṃ mahantattaṃ nāma īritaṃ kathitaṃ.
307 现在以“威力”等句显示伟大性庄严。由威力、成就,或由意欲、誓愿,达到最极超胜、极殊胜状态者,此即伟大性,故称为伟大性。其句义解析:“大之状态”、“具有最极超胜与殊胜者”及“彼之状态”。巴利
307. Idāni mahantattālaṅkāraṃ dasseti ‘‘vibhūti’’ iccādinā. Vibhūtiyā sampattiyā vā adhippāyassa ajjhāsayassa vā paramukkaṃsataṃ atyukkaṃsabhāvaṃ yātaṃ yaṃ mahantattaṃ siyā, taṃ mahantattamiti īritanti. Mahato bhāvoti ca, paramo ukkaṃso atisayo yasseti ca, tassa bhāvoti ca vākyaṃ.
1 2 3 4 5 6