6. 林野等品
6. Araññādivagga
2. 大地品·城品解释 · 147 段
山、山岳、岩石、山峰,山岭、不动者、石聚;
山顶、持地者与悬崖,石块、石头、岩石、石板。
Pabbato giri selo’ddi, nagā’cala, siluccayā; Sikharī bhūdharotha bbha, pāsāṇā’smo’palo silā.
灵鹫山、毗婆罗山、毗富罗山、伊师耆利诸山;
毗阇山、般荼婆山、梵伽等山,以及东山与郁陀耶山。
曼陀罗山、波拉萨罗山等;雪山即名为雪之山。
Gijjhakūṭo ca vebhāro, vepullo’sigilī nagā; Viñjho paṇḍava vaṅkādī, pubbaselo tu co’dayo; Mandaro paraselo’ttho, himavā tu himācalo.
香醉山、开拉萨山、杂色峰、善见山;
黑顶峰、三峰等;山坡则指山脊或山麓。
Gandhamādana kelāsa, cittakūṭa sudassanā; Kālakūṭo tikūṭā’ssa, pattho tu sānu nitthiyaṃ.
kūṭa、sikhara、siṅga 称峰,papāta、taṭa 称崖;
nitamba、kaṭaka 非阴性,nijjhara、pasava、ambu 为瀑为水。
Kūṭo vā sikharaṃ siṅgaṃ, papāto tu taṭo bhave; Nitambo kaṭako nitthī, nijjharo pasavo’mbuno.
darī(谷崖)为阴性,kandara(岩窟)兼具阳、阴二性;leṇa(石室)与 gabbhara(洞穴)属中性,guhā(山窟)为阴性。
silāpokkharaṇī(石池)、soṇḍī(象鼻池)为阴性;kuñja(林丛)、nikuñja(密林)则非阴性。
Darī’tthī kandaro dvīsu, leṇaṃ tu gabbharaṃ guhā; Silāpokkharaṇī soṇḍī, kuñjaṃ nikuñja mitthi na.
山顶平处之岩,名为adhiccakā;近地之岩,名为upaccakā;
山边之岩,名为upantasela。
所谓“界”,即指赭石等。
Uddha madhiccakā sela, ssāsannā bhūmyu paccakā; Pādo tu’pantaselo tha, Dhātu’tto gerikādiko.
兽王为具鬃狮子,鬣狗则称食兽者;
虎为斑纹虎,猛虎则名为豹。
Migindo kesarī sīho, taraccho tu migādano; Byaggho tu puṇḍarīko tha, saddūlo dīpinī’rito.
阿叉、伊迦、伊洒、迦罗师子、伊娑,
此诸名者,皆熊之异称也。
斑鹿赤鹿与牛耳鹿,
群行兽并刺猬。
Accho ikko ca isso tu, Kāḷasīho iso pyatha; Rohiso rohito cātha, Gokaṇṇo gaṇi kaṇṭakā.
犀牛、独角犀,食叶兽与犀牛;
虎等猛兽,野物与猴。
Khagga khaggavisāṇā tu, palāsādo ca gaṇḍako; Byagghādike vāḷamigo, sāpado tha plavaṅgamo.
猿猴、林栖兽、猕猴、皱面者,
跳跃者、黑吻者。
名为牛尾者。
Makkaṭo vānaro sākhā, migo kapi valīmukho; Palavaṅgo, kaṇhatuṇḍo, Gonaṅgulo ti so mato.
豺、狐、胡狼、熊,又有称作豺狼的。
猫、狸、猫鼬,而狼即为狼。
Siṅgālo jambuko kotthu, bheravo ca sivā pyatha; Biḷāro babbu mañjāro, koko tu ca vako bhave.
水牛与野牛,
牛羚与牛羚相同;
箭猪则为豪猪,
体毛生作豪猪刺状。
Mahiṃso ca lulāyo tha, Gavajo gavayo samā; Sallo tu sallako thā’ssa, Lomamhi salalaṃ salaṃ.
赤鹿、麋鹿与斑羚之属,及生而具皮之兽;
家猪与大野猪亦在其中,
山羊与兔子。
Hariṇo miga sāraṅgā, mago ajinayoni ca; Sūkaro tu varoho tha, Pelako ca saso bhave.
麋鹿及麋鹿之类,蜥蜴及蜥蜴之类。
风行之兽即动行者,鼠即鼷鼠与家鼠。
Eṇeyyo eṇīmigo ca, pampaṭako tu pampako; Vātamigo tu calanī, mūsiko tvā’khu unduro.
牦牛、鹿,麋鹿与牝鹿;
鬣鹿、羚羊、水牛,以及野牛等诸兽。
Camaro pasado ceva, kuruṅgo migamātukā; Ruru raṅku ca nīko ca, sarabhādī migantarā.
麋鹿、羚羊、鹿类,以及鹿等皮生之兽;
鹿是畜生,狮子等是畜生,一切四足者皆是畜生。
Piyako camūru kadalī, migādī cammayonayo; Migā tu pasavo sīhā, dayo sabbacatuppadā.
lūtā、lūtikā、uṇṇa、nābhi、makkaṭaka 五者皆可指蜘蛛;
vicchika 与 āḷi 称为蝎;sarabū 又称 gharagoḷikā(壁虎)。
Lūtā tu lūtikā uṇṇa, nābhi makkaṭako siyā; Vicchiko tvā’ḷi kathito, sarabū gharagoḷikā.
Godhā 与 kuṇḍo 为鬣蜥,kaṇṇajalūkā 为蚰蜒,satapadī 为蜈蚣;
kalandako 与 kāḷakā 为松鼠,nakulo 与 maṅguso 为獴。
Godhā kuṇḍo pyatho kaṇṇa, jalūkā satapadyatha; Kalandako kāḷakā tha, nakulo maṅguso bhave.
Kakaṇṭako 与 saraṭo,皆变色龙之异名;kīṭo 为虫、puḷavo 为蛆、kimi 为蠕虫;
Pāṇako 谓众生,又及于 uccā,其义为高。
‘Liṅgo’指男根,‘lomasapāṇako’则指毛手生物。
Kakaṇṭako ca saraṭo, kīṭo tu puḷavo kimi; Pāṇako cāpyatho uccā, Liṅgo lomasapāṇako.
翔空者、行空者、有翼者、游空者、空行者、卵生者;
雀、禽、飞者、雌禽、二生者,皆鸟之异名。
Vihaṅgo vihago pakkhī, vihaṅgama khaga’ṇḍajā; Sakuṇo ca sakunto vi, pataṅgo sakuṇī dvijo.
弯翼之鸟、以羽飞者,飞翔之鸟、巢生之鸟;
其类则鹌鹑、命鸟,鹧鸪与石鸡。
Vakkaṅgo pattayāno ca, patanto nīḷajo bhave; Tabbhedā vaṭṭakā jīva, ñjīvo cakora tittirā.
鹩哥与杜鹃,日鹅与公鸡;
鹭鸶、潜鸭,以及池鹭等诸鸟。
Sāḷikā karavīko ca, ravihaṃso kukutthako; Kāraṇḍavo ca pilavo , pokkharasātakā’dayo.
翼翎、飞羽、羽片,翅翮、覆羽、重羽;
卵为鸟之种子,巢非雌性,窠巢并称。
Patattaṃ pekhuṇaṃ pattaṃ, pakkho piñchaṃ chado garu; Aṇḍaṃ tu pakkhibīje tha, nīḷo nitthī kulāvakaṃ.
金翅鸟之母,名为毗娜多;一对,即是雌雄二者。
双、对、二,成双、成对、成偶。
Supaṇṇamātā vinatā, mithunaṃ thīpumadvayaṃ; Yugaṃ tu yugalaṃ dvandaṃ, yamakaṃ yamalaṃ yamaṃ.
群、众、集合,以及聚集、累积;
密集、堆聚、暴流,散布、积聚、堆积。
Samūho gaṇa saṅghātā, samudāyo ca sañcayo; Sandoho nivaho ogho, visaro nikaro cayo.
身、蕴、集起,结合、会和、聚合;
堆、聚、集合,团体、群类、丛聚。
Kāyo khandho samudayo, ghaṭā samiti saṃhati; Rāsi puñjo samavāyo, pūgo jātaṃ kadambakaṃ.
阵列、幔网、丛簇,束、网、环聚;
同类者,称为群体、组别;
众生的僧团,即是商队。
Byūho vitāna gumbā ca, kalāpo jāla maṇḍalaṃ; Samānānaṃ gaṇo vaggo, Saṅgho sattho tu jantunaṃ.
同生类者,称为家族;同法者,称为部类。
无雌性的同类之群,即说为畜生之群。
Sajātikānaṃ tu kulaṃ, nikāyo tu sadhamminaṃ; Yūtho nitthī sajātiya, tiracchānānamuccate.
妙翼、毗那陀子、金翅鸟、鸟之王;
寄养者、他所养育者、鸠那罗、杜鹃、布谷。
Supaṇṇo venateyyo ca, garuḷo vihagādhipo; Parapuṭṭho parabhato, kuṇālo kokilo piko.
孔雀、长尾羽者、蓝颈者、顶翎者;
具翎束者、有冠者、鸣叫者,冠与顶髻亦是其名。
Moro mayūro varahī, nīlagīva sikhaṇḍino; Kalāpī ca sikhī kekī, cūḷā tu ca sikhā bhave.
冠羽与孔雀尾翎,复有羽束及翎毛;
月轮、青黑宝、六足虫,与蜜蜂皆当了知。
Sikhaṇḍo varahañceva, kalāpo piñcha mapyatha; Candako mecako cātha, chappado ca madhubbato.
吮蜜者、酿蜜者、饮蜜者,蜂与黑蜂;
家鸽、野鸽、公鸡、斑鸠。
Madhulīho madhukaro, madhupo bhamaro ali; Pārāvato kapoto ca, kakuṭo ca pārevato.
秃鹫、兀鹫、鹗、隼与虎鼻鸟,
当知此类猛禽;其雌者为鹰,另有杓嘴之鸟。
Gijjho gaddhotha kulalo, seno byagghīnaso pyatha; Tabbhedā sakuṇagghi’tthī, āṭo dabbimukhadvijo.
呜呜叫者与猫头鹰,枭与鸦之敌;
乌鸦、不祥鸦、噪鸦,以及受供鸦与飞鸦。
Uhuṅkāro ulūko ca, kosiyo vāyasāri ca; Kāko tva’riṭṭho dhaṅko ca, balipuṭṭho ca vāyaso.
黑鸦与林鸦,
鹑与鹌鹑也应知;
象、具象貌者,及象鼻鸟
Kākolo vanakāko tha, Lāpo laṭukikā pyatha; Vāraṇo hatthiliṅgo ca, hatthisoṇḍavihaṅgamo.
鹗、鸮、鹞,及啄木鸟与鹧鸪;
鹦鹉、鹦哥、鹦母,红冠者即是公鸡。
Ukkuso kuraro kola,ṭṭhipakkhimhi ca kukkuho; Suvo tu kīro ca suko, tambacūḷo tu kukkuṭo.
林鸡与无舌鸟,苍鹭与鹬;
鸳鸯即cakkavāko,鹊鸲即cātako。
Vanakukkuṭo ca nijjivho, atha koñcā ca kuntanī; Cakkavāko tu cakkavho, sāraṅgotu ca cātako.
Tuliya是猫鸟。
Satapatto 是蓑羽鹤;
鹭鸟又称白鸦,
鹬鹤名为莲梗鸟。
Tuliyo pakkhibiḷālo, Satapatto tu sāraso; Bako tu sukkakākotha, Balākā visakaṇṭhikā.
铜背者、鹬、khañjarīṭa与khañjana、
kalaviṅka与cāṭaka、dindibha即kikī。
Lohapiṭṭho tathā kaṅko, khañjarīṭo tu khañjano; Kalaviṅko tu cāṭako, dindibho tu kikī bhave.
kādamba,即黑天鹅;sakunta,则指鸟,亦即能言之鸟。
“dhūmyāṭa”者,即羯陵伽鸟。
“dātyūha”者,指黑喉鸟。
Kādambo kāḷahaṃsotha, sakunto bhāsapakkhini; Dhūmyāṭo tu kaliṅgotha, Dātyūho kāḷakaṇṭhako.
‘Khuddā’等是蝇类的不同种类,牛虻(ḍaṃsa)即赤黄色的蝇。
‘Āsāṭikā’是蝇卵,‘pataṅga’是蝗虫。
Khuddādī makkhikābhedā, ḍaṃso piṅgalamakkhikā; Āsāṭikā makkhikāṇḍaṃ, pataṅgo salabho bhave.
苏奇·目奇者蚊,蟋蟀即jhallikā;
蝙蝠即jinapattā,白翼者天鹅。
Sūcimukho ca makaso, cīrī tu jhallikā tha ca; Jatukā jinapattā tha, haṃso setacchado bhave.
名为末利迦的王鹅以赤足红喙著称,
名为陀罗吒的则以污黑非白见称。
Te rājahaṃsā rattehi, pādatuṇḍehi bhāsitā; Mallikā’khyā dhataraṭṭhā, malīnehya’sitehi ca.
648畜生即是畜生,当为畜生趣所摄。
648. Tiraccho tu tiracchāno, tiracchānagato siyāti.