旷野、密林、林苑、丛薄、茂林、树林,
阿塔维与大森林,此皆名为林;然阿兰若尼一词,当知乃是阴性。
Araññaṃ kānanaṃ dāyo, gahanaṃ vipinaṃ vanaṃ; Aṭavī’tthī mahāraññaṃ, tva, raññānītthiyaṃ bhave.
离城不远,为善人所植;
彼树丛即园林,亦得名丛林。
Nagarā nātidūrasmiṃ, santehi yo bhiropito; Tarusaṇḍo sa ārāmo, tatho pavana muccate.
众所共有名为林野,王者所有名为园苑;
应知此悦意游苑,正是内宫合宜之林。
Sabbasādhāraṇā’raññaṃ, rañña muyyāna muccate; Ñeyyaṃ tadeva pamada, vana mantepurocitaṃ.
panti(行列)、vīthī(街道)、āvali(排列)、seṇī(队列)、pāḷi(行列)、lekhā(行列)以及 rāji(行列)。
pādapa、viṭapī、rukkha、aga、sāla、mahīruha,皆为“树”之异名。
Panti vīthyā’vali seṇī, pāḷi lekhā tu rāji ca; Pādapo viṭapī rukkho, ago sālo mahīruho.
duma、taru、kuja、sākhī,悉为树之异名;gaccha 乃小树,即灌木。
不待开花而结实者,名为 vanappatī,即林之主也。
Dumo taru kujo sākhī, gaccho tu khuddapādapo; Phalanti ye vinā pupphaṃ, te vuccanti vanappatī.
果报熟尽之时,
彼与彼俱灭于有中。
于三性之中,有vañcyā(不结果者)、aphalā(无果者),及phalina(有果者)、phalavā(有果者)、phalī(有果者)。
Phalapākāvasāne yo, Maratyo sadhi sā bhave; Tīsu vañcyā’phalā cātha, phalino phalavā phalī.
Samphullito 半开,vikaco 微绽,phullo 盛放,此三(词)通三性;
siro'ggaṃ 为顶,sikharo 为峰而非阴,sākhā 谓之枝条,latā 谓之蔓藤。
Samphullito tu vikaco, phullo vikasito tisu; Siro’ggaṃ sikharo nitthī, sākhā tu kathitā latā.
Dalaṃ、palāsaṃ、chadanaṃ 指叶,paṇṇaṃ、pattaṃ、chado 也指叶。
Pallavo 与 kisalayaṃ 皆指嫩芽,aṅkuro 则指初发的芽。
Dalaṃ palāsaṃ chadanaṃ, paṇṇaṃ pattaṃ chado pyatha; Pallavo vā kisalayaṃ, navubbhinne tu aṅkuro.
Makulaṃ 与 kuṭumalo 并为花蕾,khārako 与 jālakaṃ 同为花苞;
Kalikā 是花蕾,korako 是非阴性(阳性或中性),vaṇṭaṃ 则花等之梗。
Makulaṃ vā kuṭumalo, khārako tu ca jālakaṃ; Kalikā korako nitthī, vaṇṭaṃ pupphādibandhanaṃ.
Pasavo、kusumaṃ、pupphaṃ 指花,parāgo 指花粉,pupphajo rajo 指从花中生出的粉。
Makarando 指花蜜,madhu 即蜜,thavako 与 gocchako 指花簇。
Pasavo kusumaṃ pupphaṃ, parāgo pupphajo rajo; Makarando madhu mataṃ, thavako tu ca gocchako.
就果实而言,未熟者称为 salāṭu,
而成熟的果则称为 pakkaṃ phalaṃ;
如瞻卜花、芒果等花,其果实名称为中性。
Phale tvā’me salāṭu’tto, Phalaṃ tu pakka muccate; Campaka’mbādikusuma, phalanāmaṃ napuṃsake.
如茉莉等花,虽表花却带阴性词缀;稻谷指果实时亦然。
阎浮树果为 jambavaṃ,树名 jambū 为阴性;枝条为 viṭapo,而 viṭabhī 为阴性。
Mallikādī tu kusume, saliṅgā vīhayo phale; Jambū’tthī jambavaṃ jambū, viṭapo viṭabhī’tthiyaṃ.
从根部至枝梢,树干是树的一部分。
Koṭaro 为阴性词,指树洞;kaṭṭhaṃ 与 dāru 则皆指木材。
Mūla mārabbha sākhanto, khandho bhāgo tarussa tha; Koṭaro nitthiyaṃ rukkha, cchidde kaṭṭhaṃ tu dāru ca.
本陀、牟罗与波陀,此三为根;商枯与佉努,于坑中为桩。
迦罗诃陀与甘陀,为块茎;迦梨罗为梢头。
Bundo mūlañca pādo tha, saṅku’tto khāṇunitthiyaṃ; Karahāṭaṃ tu kando tha, kaḷīro matthako bhave.
vallarī 与 mañjarī 为阴性名词,意为花簇;vallī 则指藤蔓。
thambho 与 gumbo 指非树干的丛生灌木,latā 为藤蔓,virū 与 patāninī 为匍匐蔓。
Vallarī mañjarī nārī, vallī tu kathitā latā; Thambho gumbo ca akkhandhe, latā virū patāninī.
assattho 与 bodhi 均指菩提树,nigrodho 则为榕树。
kabiṭṭho 与 kapittho 皆为木苹果树,yaññaṅgo 则为优昙钵树。
Assattho bodhi ca dvīsu, nigrodho tu vaṭo bhave; Kabiṭṭho ca kapittho ca, yaññaṅgo tu udumbaro.
koviḷāro 为双叶羊蹄甲,uddālo 为破风树;
rājarukkho 为腊肠树,ndīvaro 为除病树。
Koviḷāro yugapatto, uddālo vātaghātako; Rājarukkho katamālī, ndīvaro byādhighātako.
檀多萨陀树与阎浮树,婆罗那树及迦梨梨树;
甄叔迦树、波罗跋陀罗树,文阇罗树与吠陀娑树。
Dantasaṭho ca jambhīro, varaṇo tu kareri ca; Kiṃ suko pālibhaddotha, vañjulo tu ca vetaso.
野芒果与毕丹那,蜜树即蜜花树;
复有圆果毕鲁树,苏婆阇那与辛古。
Ambāṭakopītanako, madhuko tu madhuddumo; Atho guḷaphalo pīlu, sobhañjano ca siggu ca.
七叶树、伞叶树,提尼萨树与提穆塔卡树;
金叔迦树及波罗奢树,
阿利塔树与泡沫树存在。
Sattapaṇṇi chattapaṇṇo, tiniso tva timuttako; Kiṃ suko tu palāso tha, Ariṭṭho phenilo bhave.
摩鲁罗树、贝鲁瓦树与比尔罗树,普那伽树及凯萨罗树;
萨罗树与洛陀树,还有毕耶罗树及桑那卡杜树。
Mālūra beluvābillo, punnāgo tu ca kesaro; Sālavo tu ca loddo tha, piyālo sannakaddu ca.
利科查卡树与安科罗树,
又有古古尔树脂与拘私迦果;
芒果、酸芒果,以及同类之树,光彩熠熠,
那同类之树散发着馥郁芬芳。
Likocako tathā’ṅkolo, Atha guggulu kosiko; Ambo cūto saho tveso, Sahakāro sugandhavā.
芬陀利与塞坦波,二者俱是白芒果之树;塞鲁亦即多果树,
塞般尼、迦湿弥罗与拘利,皆同枣树之名。
Puṇḍarīko ca setambo, selu tu bahuvārako; Sepaṇṇī kāsmirī cātha, kolī ca badarītthiyaṃ.
拘罗果与婆陀罗枣树,非阴性;毕罗叉树与毕波利,则为阴性;
波吒厘树、迦那温多树,以及甘刺树、毗甘多树。
Kolaṃ cānitthī badaro, pilakkho pippalī’tthiyaṃ; Pāṭalī kaṇhavantā ca, sādukaṇṭo vikaṅkato.
丁度迦树、黑干树,丁巴鲁萨迦树、丁巴鲁树;
伊罗婆多即橙树,库罗迦即乌鸦丁度树。
Tinduko kāḷakkhandho ca, timbarūsaka timbarū; Erāvato tu nāraṅgo, kulako kākatinduko.
迦丹波树、毕耶迦树、尼波树,以及巴梨树与巴罗陀迦树,此三种;
焦渴树、皮卡罗树,以及提拉树,成为库拉树。
Kadambo piyako nīpo, bhallī bhallātako tisu; Jhāvuko piculo cātha, tilako khurako bhave.
琴查树与廷提尼树,以及加达班达树、卡皮塔树;
沙罗树、欧斯沙坎那树、萨加树,
阿朱那树与咖咕特树,正是这些。
Ciñcā ca tintiṇī cātha, gaddabhaṇḍo kapītano; Sālo’ssakaṇṇo sajjo tha, Ajjuno kakudho bhave.
尼库罗树、目恰林达树,尼波树与皮亚卡树,亦复如是;
阿萨那树、黄沙罗树,以及
戈利萨树、贾塔拉树,即是。
Niculo mucalindo ca, nīpo tha piyako tathā; Asano pītasālo tha, Golīso jhāṭalo bhave.
希利卡又名王垣树,贡比又名库穆迪卡;
尤波亦名卡穆卡,帕提则名拉卡帕萨达那。
Khīrikā rājāyatanaṃ, kumbhī kumudikā bhave; Yūpo tu kamuko cātha, paṭṭi lākhāpasādano.
印古迪树即苦行树,布迦帕多即阿布吉;
皮奇拉与辛巴利二者,罗迦那即科塔辛巴利。
Iṅgudī tāpasataru, bhujapatto tu ābhujī; Picchilā simbalī dvīsu, rocano koṭasimbalī.
帕吉利者即腐臭树,卢希者即赤木树;
蓖麻复名阿曼陀,麦果即是舍弥。
Pakiriyo pūtiko tha, rohī rohitako bhave; Eraṇḍo tu ca āmaṇḍo, atha sattuphalā samī.
夜珠树、痂树,其后有硬皮树,用作齿木;
月光树是白硬皮树,刺桐是醉花树。
Nattamālo karañjo tha, khadiro dantadhāvano; Somavakko tu kadaro, sallotu madano bhave.
又如印度柚木与箭叶树,即是碱木。
天木即吉祥木,瞻波迦则是金香木。
Athāpi indasālo ca, sallakī khārako siyā; Devadāru bhaddadāru, campeyyo tu ca campako.
波罗蜜即刺果,无怖者即诃梨勒;
阿叉与毗黎勒,三性皆通;甘露与余甘子,三性皆通。
Panaso kaṇṭakiphalo, abhayā tu harītakī; Akkho vibhītako tīsu, amatā’malakī tisu.
又有面包果与likuca果,还有迦尼迦罗树与dumuppala树;
苦楝树、无患子树、普其曼达树,还有卡拉迦树与石榴树。
Labujo likuco cātha, kaṇikāro dumuppalo; Nimbo’riṭṭho pucimando, karako tu ca dāḷimo.
有沙拉罗树(sarala)和臭木(pūtikaṭṭha),还有 kapilā 树与紫檀树(siṃsapā);
有 sāmā 树、piyaṅgu 树、kaṅgupi 树,以及 sirīsa 树与 bhaṇḍila 树。
Saralo pūtikaṭṭhañca, kapilā tu ca siṃsapā; Sāmā piyaṅgu kaṅgupi, sirīso tu ca bhaṇḍilo.
有 soṇaka 树与 dīghavanta 树,
又有 vakula 树与 kesara 树;
kākodumbarikā 树、pheggu 树,又有 nāga 树、nāgamālikā 树
Soṇako dīghavanto ca, Vakulo tu ca kesaro; Kākodumbarikā pheggu, nāgo tu nāgamālikā.
又有无忧树、婆句罗树,得迦利树与毗阇延多迦树;
此处复有小叶枣树、漆树,止泻木及山素馨。
Asoko vañjulo cātha, takkārī vejayantikā; Tāpiñcho ca tamālo tha, kuṭajo girimallikā.
其果实为因陀罗耶婆,阿耆曼陀即成卡尼迦花;
尼军提乃阴性词,谓穗花牡荆;无草之地,则名茉莉。
Indayavo phale tassā, ggimantho kaṇikā bhave; Niguṇṭhi’tthī sinduvāro, tiṇasuññaṃ tu mallikā.
夜茉莉与青蓝花,阿波咤并林茉莉;
般豆迦与胜素馨,般提迦并般度生命花。
Sephālikā nīlikā tha, apphoṭā vanamallikā; Bandhuko jayasumanaṃ, bhaṇḍiko bandhujīvako.
素馨、殊胜素馨、摩罗提、茉莉与夏生花。
优提迦花、摩揭陀花,以及七叶花与新素馨。
Sumanā jātisumanā, mālatī jāti vassikī; Yūthikā māgadhī cātha, sattalā navamallikā.
春素馨为阴性词,即极解脱者;夹竹桃即杀马树;
枸橼即满含种子者,而曼陀罗则是舅父。
Vāsantī,tthī atimutto, karavīro’ssamārako; Mātuluṅgo bījapūro, ummatto tu ca mātulo.
迦罗曼陀与善军,孔陀亦名摩伽花;
提婆多娑即吉穆多。
坚固不动,大伴
Karamando suseno ca, kundaṃ tu māghya muccate; Devatāso tu jīmūto, Thā’milāto mahāsahā.
复有黄花与婢女,
何谓山民?何谓红冠花?
阿竹咖、冷叶、微风、蛇冠花。
Atho sereyyako dāsī, Kiṃ kirāto kuraṇṭako; Ajjuko sitapaṇṇāso, samīraṇo phaṇijjako.
朱槿又名日喜花,迦利罗即锯木;
树食藤与寄生蔓,白花丹名为火想。
Japā tu jayasumanaṃ, karīro kakaco bhave; Rukkhādanī ca vandākā, cittako tva’ggisaññito.
彼处,羊角拗散播开去,
紫矿则开出白花。
此处有腐藤、野葡萄藤,以及味甜的绿豆藤。
Akko vikīraṇo tasmiṃ, Tva’ ḷakko setapupphake; Pūtilatā gaḷocī ca, mubbā madhurasā pyatha.
黧豆藤、难触草,茜草与毗迦娑;
庵婆吒、巴咤,迦吐迦、胡黄连。
Kapikacchu duphasso tha, mañjiṭṭhā vikasā bhave; Ambaṭṭhā ca tathā pāṭhā, kaṭukā kaṭurohiṇī.
牛膝、香附子,以及公认殊胜的摩揭陀胡椒;
牛角刺、菱角,以及可乐藤与长胡椒。
Apāmaggo sekhariko, pippalī māgadhī matā; Gokaṇṭako ca siṅghāṭo, kolavallī’bhapippalī.
牛毛草与菖蒲,随后是山耳草与不败花;
狮尾草、蹄叶草,以及娑罗叶草(坚固者);
Golomī tu vacā cātha, girikaṇya’parājitā; Sīhapucchī pañhipaṇṇī, sālapaṇṇī tu ca’tthirā; (Cathirā).
刺天茄与虎尾草,木蓝与蓝靛;
金苏迦与昆迦,百根与天门冬。
Nididdhikā tu byagghī ca, atha nīlī ca nīlinī; Jiñjuko ceva guñjā tha, satamūlī satāvarī.
大黄、阿提毗沙、补骨脂、月藤;
还有陀毗、陀鲁诃利多,以及毗兰伽和质多罗丹度罗。
Mahosadhaṃ tva’tivisā, bākucī somavallikā; Dābbī dāruhaliddā tha, biḷaṅgaṃ citrataṇḍulā.
努希、玛哈那玛与牟提迦,其味甘甜;
更有蜜树、蜜杖、蜜茎,皆甜味之属。
Nuhī ceva mahānāmo, muddikā tu madhurasā; Athāpi madhukaṃ yaṭṭhi, madhukāmadhuyaṭṭhikā .
还有Vātiṅgaṇa、Bhaṇḍākī、Vāttākī与Brahatī。
以及Nāgabalā、Jhasā,还有Lāṅgalī与Sāradī。
Vātiṅgaṇo ca bhaṇḍākī, vāttākī brahatī pyatha; Nāgabalā ceva jhasā, lāṅgalī tu ca sāradī.
芭蕉、蕉树与蕉花,棉花与枣树;
龙藤即槟榔藤,火网即蜀葵。
Rambhā ca kadalī moco, kappāsī badarā bhave; Nāgalatā tu tambūlī, aggijālā tu dhātakī.
提乌多、提普多,沙摩、迦罗;
复有辛吉与乌沙婆,勒努迦及迦毗罗。
Tivutā tipuṭā cātha, sāmā kāḷā ca kathyate; Atho siṅgī ca usabho, reṇukā kapiḷā bhave.
香根草与瓦拉,红果即是频比伽;
沙勒耶与摩斯玛花,艾拉则成巴胡拉。
Hiriverañca vālañca, rattaphalā tu bimbikā; Seleyya’ masmapupphañca, elā tu bahulā bhave.
麻风名为疾病,林产则谓香草;
药草唯限天生,药物通于万类。
Kuṭṭhañca byādhi kathito, vāneyyaṃ tu kuṭannaṭaṃ; Osadhi jātimattamhi, osadhaṃ sabba’ majātiyaṃ.
根、叶、嫩芽尖,球茎、髓与果;
皮、花及蘑菇,十种名为菜。
Mūlaṃ pattaṃ kaḷīra’ggaṃ, kandaṃ miñjā phalaṃ tathā; Taco pupphañca chattanti, sākaṃ dasavidhaṃ mataṃ.
巴普纳托、埃拉伽罗,
苋菜与马齿苋。
长生草与生命草,以及甜草与吉瓦咖草
Papunnāṭo eḷagalo, Taṇḍuleyyo’ppamāriso; Jīvanti jīvanī cātha, madhurako ca jīvako.
大蒜者,大根也;洋葱者,美根也;
芭朵罗者,苦味也;旱莲草者,马克婆也。
Mahākando ca lasuṇaṃ, palaṇḍu tu sukandako; Paṭolo tittako cātha, bhiṅgarājo ca makkavo.
黄细心、消肿草、维屯纳、水苋菜;
苦瓜叫作苏萨维,葫芦与瓠瓜皆是葫芦。
Punannavā sothaghātī, vitunnaṃ sunisaṇṇakaṃ; Kāravello tu susavī, tumbyā’lābu ca lābu sā.
野黄瓜与卡卡莉,南瓜则称藤蔓食。
因达瓦卢尼(野葫芦)宽广,马齿苋属于马齿苋类。
Eḷālukañca kakkārī, kumbhaṇḍo tu ca vallibho; Indavāruṇī visālā, vatthukaṃ vatthuleyyako.
萝卜、尼提亚、苦菜,还有铜色草与卡拉巴草;
蔬菜之类:卡萨曼达、贾贾里、帕伽瓦等。
Mūlako nitthiyaṃ cuccu, tambako ca kalambako; Sākabhedā kāsamadda, jhajjharī phaggavā’dayo.
萨达罗、杜跋及戈洛弥,这些当为白色。
又有贡达与跋陀穆塔,以及甘美的甘蔗和竹。
Saddalo ceva dubbā ca, golomī sā sitā bhave; Gundā ca bhaddamuttañca, rasālo tu’cchu veḷu tu.
以皮为实者,是竹、是篁;节、竹节、结节;
为风所吹而作声之竹,是谓基恰卡。
Tacasāro veṇu vaṃso, pabbaṃ tu phalu gaṇṭhiso; Kīcakā te siyuṃ veṇū, ye nadantyā’niladdhutā.
那罗与达摩那、蒲草,伽罗则是迦娑,非阴性;
特迦那是箭芦,其根、其梢属香根草。
Naḷo ca dhamano poṭa, galo tu kāsa mitthi na; Tejano tu saro, mūlaṃ, tū’ sīraṃ bīraṇassa hi.
拘舍、瓦拉希萨、达巴,皆是草;布提纳卡即布提纳,
草料即刍草。
槟榔则称为 kamuko。
Kuso varahisaṃ dabbo, bhūtiṇakaṃ tu bhūtiṇaṃ; Ghāso tu yavaso cātha, Pūgo tu kamuko bhave.
Tālo vibhedikā cātha, khajjurī sindi vuccati;
辛塔罗、扇叶树头榈、枣椰树,以及椰子树;
多罗树、林投、芦苇,槟榔与草类植物。
Hintāla, tāla, khajjūrī, nālikerā tatheva ca; Tālī ca ketakī nārī, pūgo ca tiṇapādapāti.