2. 地论·7. 般陀罗品
2. 大地品·城品解释 · 133 段
下界名地狱,龙界名地底;
裂缝、孔隙、破洞、洞穴、空穴、深坑。
Adhobhuvanaṃ pātālaṃ, nāgaloko rasātalaṃ; Randhaṃ tu vivaraṃ chiddaṃ, kuharaṃ susiraṃ bilaṃ.
Susi(孔隙)、itthī(女根)、chiggala(裂口)、sobbha(坑穴);有洞时,三处皆为空穴。
Thiyaṃ指城墙,kāsu指坑,āvāṭo指壕沟;蛇王即瓦苏吉。
Susi’tthī chiggalaṃ sobbhaṃ, sacchidde susiraṃ tisu; Thiyaṃ tu kāsu āvāṭo, sapparājā tu vāsukī.
阿南达为龙王,瓦哈萨实是蟒蛇;
戈那萨则名提利遮。
德杜波,即是拉朱罗。
Ananto nāgarājā tha, vāhaso’jagaro bhave; Gonaso tu tiliccho tha, Deḍḍubho rājulo bhave.
坎巴拉蛇、阿萨塔罗蛇、梅鲁蛇,足蛇、那伽蛇、达玛尼蛇;
西卢塔蛇、家蛇、黑蛇,及石蜥。
Kambalo’ssataro meru, pāde nāgātha dhammanī; Silutto gharasappo tha, nīlasappo silābhu ca.
毒牙蛇、蛇、蛇、蛇行蛇;
爬行蛇、戴冠蛇、蛇、缠绕蛇、具身蛇、叶行蛇。
Āsiviso bhujaṅgo’hi, bhujago ca bhujaṅgamo; Sarīsapo phaṇī sappā, lagaddā bhogi pannagā.
Dvijivho(双舌者)、urago(腹行者)、vāḷo(凶暴者)、dīgho(长者)与dīghapiṭṭhiko(长脊者);
足腹者、持毒者;而‘bhogo’(身体)指的是有冠蛇的身体。
Dvijivho urago vāḷo, dīgho ca dīghapiṭṭhiko; Pādūdaro visadharo, bhogo tu phaṇino tanu.
Āsī者毒牙,蛇之獠牙;nimmoka与kañcuka,并是蜕壳。
visaṃ为毒,garaḷaṃ亦为毒;其类之中,复有halāhala,号为剧毒。
Āsī’tthī sappadāṭhā tha, nimmoko kañcuko samā; Visaṃ tva’nitthī garaḷaṃ, tabbhedā vā halāhalo.
以及Kāḷakūṭa(黑峰毒)等,还有vāḷaggā(凶暴之始?)——此即ahituṇḍiko(弄蛇者)。
Kāḷakūṭādayo cātha, vāḷaggātya’hituṇḍiko;
地狱即是恶趣,又称泥犁,它分为八大部分。
等活地狱、黑绳地狱,大号叫地狱、号叫地狱;
极热地狱、无间地狱,众合地狱、炎热地狱。
Nirayo duggati’tthī ca, narako, so mahā’ṭṭhadhā; Sañjīvo kāḷasutto ca, mahāroruva roruvā; Patāpano avīci’tthī, saṅghāto tāpano iti.
此处有灰河地狱、铜锅地狱,以及水潭。
行刑者,即是地狱狱卒;
而nerayiko,也就是地狱众生。
Thiyaṃ vetaraṇī loha, kumbhī tattha jalāsayā; Kāraṇiko nirayapo, Nerayiko tu nārako.
海洋、大海、河流、海流,是宝藏蕴藏之处;
“水之精华”即指大海;由此分出乳海等名称。
Aṇṇavo sāgaro sindhu, samuddo ratanākaro; Jalanijhu’ dadhi, tassa, bhedā khīraṇṇavādayo.
“velā”指它的岸边地带。
“āvaṭṭo”指水之漩涡。
Thevo 指水滴、雨点,bhamo 指水的流出。
Velā’ssa kūladeso tha, Āvaṭṭo salilabbhamo; Thevo tu bindu phusitaṃ, bhamo tu jalaniggamo.
水、乳、津、流、饮、清、液、泓,
渊、泉、波、澜、雨、露、潦,并是水之异名。
Āpo payo jalaṃ vāri, pānīyaṃ salilaṃ dakaṃ; Aṇṇo nīraṃ vanaṃ vālaṃ, toyaṃ ambu’dakañca kaṃ.
波浪、碎浪,以及ūmi与vīci,兼有阳性与阴性两种词性。
而ullolo与kallolo,则被称为巨大的波浪。
Taraṅgo ca tathā bhaṅgo, ūmi vīci pumitthiyaṃ; Ullolo tu ca kallolo, mahāvīcīsu kathyate.
jambālo、kalalaṃ、paṅko、cikkhallaṃ 以及 kaddamo,这些词均指泥。
pulinaṃ、vālukā、vaṇṇu、marū、uru 以及 sikatā,这些词都指沙。
Jambālo kalalaṃ paṅko, cikkhallaṃ kaddamo pyatha; Pulinaṃ vālukā vaṇṇu, marū’ru sikatā bhave.
antarīpa 与 dīpa,以及处于水中央的陆地,是洲岛之名;
tīra、kūla、rodha、patīra 与 taṭa,这五者名为“岸”,通于三性。
Antarīpañca dīpo vā, jalamajjhagataṃ thalaṃ; Tīraṃ tu kūlaṃ rodhañca, patīrañca taṭaṃ tisu.
彼岸曰 pāra,此岸曰 ora,apāra 名为非岸;
uḷumpo、plavo、kullo、taro 皆阳性,唯 paccarī 为阴性,皆是筏之异称。
Pāraṃ paramhi tīramhi, oraṃ tva’pāra muccate; Uḷumpo tu plavo kullo, taro ca paccarī’tthiyaṃ.
taraṇī、tari 与 nāvā 皆指船,而 kūpako 与 kumbhakaṃ 指水罐。
pacchābandho 意为系在船尾的绳索,goṭaviso 是某种绳索,而 kaṇṇadhāro 与 nāviko 指船夫。
Taraṇī tari nāvā ca, kūpako tu ca kumbhakaṃ; Pacchābandho goṭaviso, kaṇṇadhāro tu nāviko.
舵、桨,
载货者,舵手。
Saṃyattikā,指那些在船上从事贸易的人。
Arittaṃ kenipāto tha, Potavāho niyāmako; Saṃyattikā tu nāvāya, vāṇijjamācaranti ye.
船的部件:船具、缆索、桨等;
poto、pavahanaṃ、doṇi(阴性)、ambaṇaṃ,皆船之异名。
Nāvāya’ṅgā’ laṅkāro ca, vaṭākāro phiyādayo; Poto pavahanaṃ vuttaṃ, doṇi tvi’tthī tathā’mbaṇaṃ .
Gabhīra、ninna、gambhīrā,意为深;tho,意为浅;ttānaṃ,他们;tabbipakkhake,为反义词。
Agādhaṃ,深不可测;atalamphassaṃ,触不到底;anaccho,不清澈;kalusāvilā,浑浊污秽。
Gabhīra ninna gambhīrā, tho ttānaṃ tabbipakkhake; Agādhaṃ tva’talamphassaṃ, anaccho kalusā’vilā.
Accho,意为清澈、洁净、无垢;gabhīra等词亦通于三性。
Dhīvaro(渔夫)、macchiko(捕鱼者)、macchabandha(结网捕鱼者)、kevaṭṭa(渔人)、jālikā(网师)。
Accho pasanno vimalo, gabhīrappabhutī tisu; Dhīvaro macchiko maccha, bandha kevaṭṭa jālikā.
Maccho(鱼)、mīno(鱼)、jalacaro(水中游者)、puthulomo(鳞广者)、ambujo(水生者)、jhaso(大鱼)。
Rohito(罗希多鱼)、magguro(鲶鱼)、siṅgī(角鱼)、balajo(巴拉贾鱼)、muñja(孟贾鱼)、pāvusā(帕乌萨鱼)。
Maccho mīno jalacaro, puthulomo’mbujo jhaso; Rohito magguro siṅgī, balajo muñja pāvusā.
七弯鱼、萨弯鱼、那罗弥那鱼和迦难迦鱼;
善苏卡鱼、萨帕利鱼,以及摩迦罗鱼等种种鱼类。
Sattavaṅko savaṅko ca, naḷamīno ca gaṇḍako; Susukā sapharī maccha, ppabhedā makarādayo.
大鱼有:提弥鱼、提弥恩伽罗鱼、提弥罗宾伽罗鱼。
阿难鱼、提弥难陀鱼,以及阿阇罗诃大提弥鱼。
Mahāmacchā timi timi, ṅgalo timirapiṅgalo; Ānando timinando ca, ajjhāroho mahātimi.
石鱼、帕提那鱼,弯者即是鱼钩;
苏苏摩罗,即昆毗罗。
纳科龟与库摩龟,皆是龟属。
Pāsāṇamaccho pāṭhīno, vaṅko tu baḷiso bhave; Susumāro tu kumbhīlo, Nakko kummo tu kacchapo.
螃蟹与库利罗蟹,水蛭及吸血虫;
蛙、蟾蜍与蛤蟆;
蚯蚓与地蔓草。
Kakkaṭako kuḷīro ca, jalūkā tu ca rattapā; Maṇḍūko dadduro bheko; Gaṇḍuppādo mahīlatā.
此外,牡蛎与珠贝母,名为kambu的螺贝,属阴性;
小螺贝中有螺爪,又有水珠贝与螺蛳。
Atha sippī ca sutti’tthī, saṅkhe tu kambu’nitthiyaṃ; Khuddasaṅkhye saṅkhanakho, jalasutti ca sambuko.
蓄水池、盛水处,深潭及湖泊;
水井、饮水井与人工开凿的池塘,为阴性词。
Jalāsayo jalādhāro, gambhīro rahado tha ca; Udapāno pānakūpo, khātaṃ pokkharaṇī’tthiyaṃ.
蓄水池与湖泊为非阴性词,水库与湖泽则是阴性词。
水潭、莲花丛生处,以及小沼泽——即小湖泊。
Taḷāko ca saro’nitthī, vāpī ca sarasī’tthiyaṃ; Daho’mbujākaro cātha, pallalaṃ khuddako saro.
阿耨达池、耳秃池与车匠池,
六牙池、拘那罗池,以及曼陀吉尼,被称为女池。
Anotatto tathā kaṇṇa, muṇḍo ca rathakārako; Chaddanto ca kuṇālo ca, vuttā mandākinī’tthiyaṃ.
如是狮崖池,合为七大湖;
水槽与水井,人工池与天池。
Tathā sīhappapātoti, ete satta mahāsarā; Āhāvo tu nipānañcā, khātaṃ tu devakhātakaṃ.
奔流者、下川、大河、湍流、水行者、江河——此六名皆河流之异称;
跋吉罗帝即是恒河,合流、众水相会,亦是河流之名。
Savantī ninnagā sindhu, saritā āpagā nadī; Bhāgīrathī tu gaṅgā tha, sambhedo sindhusaṅgamo.
恒河、阿致罗筏底河、耶牟那河、萨罗由河、摩醯河;
这五条大河是:月分河与萨罗萨底河。
Gaṅgā’ciravatī ceva, yamunā sarabhū (sarabū ) mahī; Imā mahānadī pañca, candabhāgā sarassatī .
尼连禅河、高韦里河,纳摩达河等诸河流;
水道则有沟渠(阴性词)、香池(阳性词)。
Nerañjarā ca kāverī, nammadādī ca ninnagā; Vārimaggo paṇālī’tthī , pume candanikā tu ca.
村门处之泥沟、污水坑与坑坎;
水生莲、百瓣莲,及水莲华。
Jambālī oligallo ca, gāmadvāramhi kāsuyaṃ; Saroruhaṃ satapattaṃ, aravindañca vārijaṃ.
非阴性(anitthī)之莲名:钵昙摩(paduma)、泥生莲(paṅkeruha)、那利那(nalina)、波迦罗(pokkhara);
牟拉罗花(muḷālapuppha)、迦摩罗(kamala)、毗舍花(bhisapuppha)、俱舍耶(kusesaya)。
Anitthī padumaṃ paṅke, ruhaṃ nalina pokkharaṃ; Muḷālapupphaṃ kamalaṃ, bhisapupphaṃ kusesayaṃ.
白莲花、红莲花、拘檀那花、拘娑迦花;
花蕊与花丝皆非阴性词,花梗则名为那罗。
Puṇḍarīkaṃ sitaṃ, rattaṃ, kokanadaṃ kokāsako; Kiñjakkho kesaro nitthī, daṇḍo tu nāla muccate.
bhisam与muḷāla属阴性,而子房(种室)则称为kaṇṇikā;
而在莲花等植物的聚丛中,应知其为中性词saṇḍa(丛)。
Bhisaṃ muḷālo nitthī ca, bījakoso tu kaṇṇikā; Padumādisamūhe tu, bhave saṇḍamanitthiyaṃ.
uppala与kuvalaya指莲花,而蓝色莲花应是indīvara;
白色的称作白睡莲,其球茎名为藕根。
Uppalaṃ kuvalayañca, nīlaṃ tvi’ndīvaraṃ siyā; Setetu kumudañcassa, kando sālūka muccate.
香睡莲与红莲花,并清凉水生花;
水绵、青莲,以及莲丛、莲花池,应为阴性。
Sogandhikaṃ kallahāraṃ, dakasītalikaṃ pyatha; Sevālo nīlikā cātha, bhisinya’mbujinī bhave.
690Sevāla、Tilabīja,以及Paṇaka等水生植物。
690.Sevālā tilabījañca, saṅkhe ca paṇakādayoti.