人、人类、凡夫、人种、人生者、人,
士夫、男性、男子,
人、贤者、智者。
Manusso mānuso macco, mānavo manujo naro; Poso pumā ca puriso, Poriso pyatha paṇḍito.
觉者、知者、明辨者,寂静者、具慧者、通达者;
具慧者、净慧者、诗人、敏达者,明察者、练达者。
Budho vidvā vibhāvī ca, santo sappañña kovidā; Dhīmā sudhī kavi byatto, vicakkhaṇo visārado.
具慧者、明智者、智者,有识者、极明智者、知者;
坚定者、观见者、知过者,觉者、贤善者、明智者。
Medhāvī matimā pañño, viññū ca vidūro vidū; Dhīro vipassī dosaññū, buddho ca dabba viddasu.
女人、分髻妇、女郎,女性、新娘、妇人、女子;
帕玛达、丽人、可意者,悦意者、所爱者、弱女子。
Itthī sīmantinī nārī, thī vadhū vanitā, ṅganā; Pamadā sundarī kantā, ramaṇī dayitā, balā.
所谓“玛图嘎玛”,即女人、淑女、娇媚者、胆怯者、多情者。
“少女”者,即未婚女子;复有“年轻女子”“青春年少”之谓。
Mātugāmo ca mahilā, lalanā bhīru kāminī; Kumārikā tu kaññā tha, yuvatī taruṇī bhave.
“大妃”者,谓已受灌顶之他妃。
受用欲乐的王妃等;
已婚妇人若前往约定处,她便名为“悲娑梨迦”(bhisārikā)。
Mahesī sābhisekāññā, Bhoginī rājanāriyo; Dhavatthinī tu saṅketaṃ, yāti yā sā, bhisārikā.
妓女、淫女、貌美者,婢女、都市增色者;
以容貌谋生者、淫女,不贞之妻、邪淫之妇。
Gaṇikā vesiyā vaṇṇa, dāsī nagarasobhinī; Rūpūpajīvinī vesī, kulaṭā tu ca bandhakī.
腰肢优美者,沉醉者、骄慢者,迦尸之女、容色殊胜者;
你虽为有夫之妇,亦是贤良女子,守护家族的妇人。
Varāroho, ttamā matta, kāsinī varavaṇṇinī; Patibbatā tvapi satī, kulitthī kulapālikā.
寡妇即无夫,自择夫者即自行选夫;
已生育者与已生产者,已得子者即是产妇。
Vidhavā patisuññā tha, patimbarā sayambarā; Vijātā tu pasūtā ca, jātāpaccā pasūtikā.
女使、行媒、女奴、婢女、持瓶女,此等为同义词;
瓦鲁妮与刹那女等同,刹帝利女即是刹帝利女。
Dūtī sañcārikā dāsī, tu ceṭī kuṭadhārikā; Vāruṇī, kkhaṇikā tulyā, khattiyānī tu khattiyā.
妻、妻室、妻子、主妇、爱妻,
主妇、伴侣,她即执足侍奉者。
Dāro jāyā kalattañca, gharaṇī bhariyā piyā, Pajāpatī ca dutiyā, sā pādaparicārikā.
女友、女伴、同龄女,情妇与不贞之女;
阳性中经血名为utu、rajo、puppha,行经女名为utunī、rajassalā。
Sakhī tvā’lī vayassā tha, jārī cevā’ticārinī; Pume tū’tu rajo pupphaṃ, utunī tu rajassalā.
布波跋提怀重孕,般那萨多亦有娠;
胎宫宛似水囊裹,羯罗逻于男阳中。
Pupphavatī garugabbhā, pannasattā ca gabbhinī; Gabbhāsayo jalābupi, kalalaṃ punnapuṃsake.
丈夫、主人、供养者、爱人、夫君、殊胜者、亲爱者;
此外,还有情夫、奸夫。
儿子、孩子、后代、子息。
Dhavotu sāmiko bhattā, kanto pati varo piyo; Atho papati jāro thā, Paccaṃ putto’trajo suto.
子孙、男儿、儿子等名,亦得通称于女与妇人;
女儿之称,则duhitā、dhītā是也。
亲生子者,即自己的儿子。
Tanujo tanayo sūnu, puttādī dhītari’tthiyaṃ; Nāriyaṃ duhitā dhītā, Sajāto tvo’raso suto.
jāyāpatī、janipatī、jayampatī、dampatī,此四者皆称夫妻;
vassavara 称为黄门,paṇḍaka 与 napuṃsaka 亦然。
Jāyāpatī janipatī, jayampatī tu dampatī ; Atha vassavaro vutto, paṇḍako ca napuṃsakaṃ.
亲属、族人、同伴、同姓、至亲、亲戚;
同血亲与共食亲,
父亲,即是生父、父亲。
Bandhavo bandhu sajano, sagotto ñāti ñātako; Sālohito sapiṇḍo ca, Tāto tu janako pitā.
阿母、生母、慈亲,育者、生养之母;
养母者,即为乳母,
妻之兄弟,即妻之弟或兄。
Amma, mbā jananī mātā, janetti janikā bhave; Upamātā tu dhāti’tthī, Sālo jāyāya bhātiko.
小姑为夫之姊妹,外祖母即祖母;
舅父是母亲的兄弟,舅母则是其妻子。
Nanandā sāmibhaginī, mātāmahī tu ayyikā; Mātulo mātubhātā,ssa, mātulānī pajāpati.
夫妻之母为婆母,夫妻之父为公公;
姊妹之子为外甥,亲眷之称如是立。
Jāyāpatīnaṃ jananī, sassu vuttātha tappitā; Sasuro bhāgineyyotu, putto bhaginiyā bhave.
孙子之下是曾孙,而丈夫的兄弟称为小叔。
女婿就是女儿的丈夫。
祖父即祖父。
Nattā vutto paputto tha, sāmibhātā tu devaro; Dhītupati tu jāmātā, Ayyako tu pitāmaho.
姨母是母亲的姊妹,姑母是父亲的姊妹。
曾祖父即是曾祖。
媳妇就是媳妇。
Mātucchā mātubhaginī, pitucchā bhaginī pitu; Papitāmaho payyako, Suṇhā tu suṇisā husā.
同母所生、同胎所育、同胞共生者;
父母二者即是双亲,子女二者即是儿女。
Sodariyo sagabbho ca, sodaro sahajo pyatha; Mātāpitū te pitaro, puttā tu puttadhītaro.
公公、婆婆、岳父、岳母,兄弟、姊妹与诸兄弟。
童年状态、童年、幼年,以及青年状态、青年。
Sasurā sassusasurā, bhātubhaginī bhātaro; Bālattaṃ bālatā bālyaṃ, yobbaññaṃtu ca yobbanaṃ.
白发、灰发,衰老、老迈、老年。
幼儿、幼崽、幼兽,童男、幼童、幼小者。
Sukkā tu palitaṃ kesā, dayo tha jaratā jarā; Puthuko pillako chāpo, kumāro bāla potakā.
Athu’ ttānasayu’ttāna, seyyakā thanapopi ca;
年轻者、成年者,年少者、青年、幼小者;
年轻幼小,娇生惯养,安乐长成。
Taruṇo ca vayaṭṭho ca, daharo ca yuvā susu; Māṇavodārakocātha, sukumāro sukhedhito.
年长者、年迈者、长者、苍老者与极度衰老的人。
最初生者、先生者、最年长者,以及年少者、最年少者、后生者。
Mahallako ca vuddho ca, thero jiṇṇo ca jiṇṇako; Aggajo pubbajo jeṭṭho, kaniyo kaniṭṭho nujo.
Valittaco tu valino; Tīsu’ttānasayādayo;
头,最上之肢体即是头;头顶与头盖骨当知。
头发则是卷发、毛发,为最上肢体所生、头所生者。
Sīso’ttamaṅgāni siro, muddhā ca matthako bhave; Keso tu kuntalo vālo, ttamaṅgaruha muddhajā.
束发,即收束的头发,
鸦翅髻,即顶髻。
套索是手,在发丛中;
那里是苦行者的发髻。
Dhammillo saṃyatā kesā, Kākapakkho sikhaṇḍako; Pāso hattho kesacaye; Tāpasānaṃ tahiṃ jaṭā.
女子的发辫与编发;
又有顶髻与发髻可得;
而发缝被认为属女子所有,即头发中间的发路。
Thiyaṃ veṇī paveṇī ca; Atho cūḷā sikhā siyā; Sīmanto tu mato nāri, kesamajjhamhi paddhati.
毛有体毛、身毛、毫毛,睫毛、眼睫毛,以及蝇毛;
胡须在男子脸上,眉在女子则称为眉。
Lomaṃ tanuruhaṃ romaṃ, pamhaṃ pakhuma makkhigaṃ; Massu vuttaṃ pumamukhe, bhū tvitthī bhamuko bhamu.
泪、眼水、泪珠,瞳仁与瞳孔;
面即口与喙,脸、唇及嘴。
Bappo nettajala’ssūni, nettatārā kanīnikā; Vadanaṃ tu mukhaṃ tuṇḍaṃ, vattaṃ lapana mānanaṃ.
二生、语生、调伏、齿、啮、啮齿,六者皆牙齿之异称;
獠牙则于齿之种类中,眼隅则依眼角而说。
Dvijo lapanajo danto, dasano radano rado; Dāṭhā tudantabhedasmiṃ, apāṅgo tvakkhikoṭisu.
齿覆即唇,口与下唇是齿盖;
颊即腮,颚如女相;
在下唇下方者,为下巴。
Dantāvaraṇa moṭṭho cā, pya’dharo dasanacchado; Gaṇḍo kapolo hanvitthī , Cubukaṃ tva’ dharā adho.
喉与咽,颈与项,肩与颈根;
所谓金环颈,即颈部形似金环;
三道纹为庄严,金环颈堪称殊胜。
Galo ca kaṇṭho gīvā ca, kandharā ca sirodharā; Kambugīvā tu yā gīvā, suvaṇṇāliṅgasannibhā; Aṅkitā tīhi lekhāhi, kambugīvā thavā matā.
肩,称为“女”,即臂之首;肩峰与其关节,即为锁骨。
“bāhumūla”称为“kaccha”,即腋窝;而“臂根”指其侧边,亦即腋下。
Aṃso nitthī bhujasiro, khandho tassandhi jattu taṃ; Bāhumūlaṃ tu kaccho, dho, tva’ssa passa manitthiyaṃ.
“bāhu”指从肩至手的两臂;“hattha”是手,亦称作“kara”和“pāṇi”。
手腕处称为‘maṇibandha’,前臂末端称为‘pakoṭṭha’,肘则称为‘kappara’或‘kapoṇi’。
Bāhu bhujādvīsu bāhā, hattho tu kara pāṇayo; Maṇibandho pakoṭṭhanto, kapparo tu kapoṇya’tha.
手腕与小指之间,手掌内部,名为karabha;
手指是karasākhā,也称aṅgulī,共五种:拇指与食指。
中指、无名指及小指,依此顺序称呼。
Maṇibandha kaniṭṭhānaṃ, pāṇissa karabho,ntaraṃ; Karasākhā, ṅgulī tā tu, pañca, ṅguṭṭho ca tajjanī; Majjhimā nāmikā cāpi, kaniṭṭhā’ti kamā siyuṃ.
‘Padesa’指足掌,‘tāla’指手掌,‘gokaṇṇā’指牛耳状,这些依次为拃(vidatthi)等量度。
当拇指与食指等诸指相合时,称为‘pasata’(一握);手弯曲时则为‘kuñcita’。
Padeso tālagokaṇṇā, vidatthi,tthī kamā tate; Tajjanyādiyute’ṅguṭṭhe, pasato pāṇi kuñcito.
宝珠与手,阳性中为掌与合掌;
指节、爪为非阴性,拳与握二词通两性。
Ratanaṃ kukku hattho tha, pume karapuṭo,ñjali; Karajo tu nakho nitthī, khaṭako muṭṭhi ca dvīsu.
一寻之量,连同双臂;两胁舒展,以为二处;
上举之时,臂膊丰隆,于三处等如丈夫之量。
Byāmo sahakarā bāhu, dve passadvayavitthatā; Uddhantata bhujaposa, ppamāṇe porisaṃ tisu.
胸部与心脏;次有乳房、乳峰和丰盈之乳;
乳头居于乳房之巅,背部则为女人之背。
Uro ca hadayaṃ cātha, thano kuca payodharā; Cūcukaṃ tu thanaggasmiṃ, piṭṭhaṃ tu piṭṭhi nāriyaṃ.
中部、非女、腰身,中者与腹,二者(阴阳两性中)皆通;
腔、女、肚、胎、脏,于胎生处所生。
Majjho’nitthī vilaggo ca, majjhimaṃ kucchi tu dvisu; Gahaṇītthyudaraṃ gabbho, koṭṭhonto kucchisambhave.
臀部、髋部以及女子之腰部。
生殖器、隐秘处、私处及阴茎。
Jaghanaṃ tu nitambo ca, soṇī ca kaṭi nāriyaṃ; Aṅgajātaṃ rahassaṅgaṃ, vatthaguyhañca mehanaṃ.
相、胜处、种子与果实。
男根、睾丸与阴囊。
女根,即女子与男子的生殖器官。
Nimittañca varaṅgañca, bījañca phalameva ca; Liṅgaṃ aṇḍaṃ tu koso ca, Yoni tvitthīpumebhagaṃ.
不净所生者,是精液;阳性词中,谓肛门、直肠。
或于阳性,谓粪、屎、大便、垢秽、粪秽。
Asuci sambhavo sukkaṃ, pāyu tu purise gudaṃ; Vā pume gūtha karīsa, vaccāni ca malaṃ chakaṃ.
屎、粪、秽、尿、溺,腐尿与牛尿;
马等之遗粪,名为垢秽。
Uccāro mīḷha mukkāro, passāvo mutta muccate; Pūtimuttañca gomutte, ssādīnaṃ chakaṇaṃ male.
脐下之 vatthi 有二性,ucchaṅga 与 aṅka 二者属阳性;
ūru 与 satthi 属阳性,pabba 以及 jāṇu、jaṇṇu 亦然。
Dvīsvadho nābhiyā vatthi, ucchaṅga’ṅkā tu’bho pume; Ūru satthi pume ūru, pabbaṃ tu jāṇu jaṇṇu ca.
踝曰gopphaka,踝节曰pādagaṇṭhi;paṇhi与pāsaṇi于阳性中为脚跟。
足尖为pādagga,前足掌为papada;pāda、pada与caraṇa亦名足。
Gopphako pādagaṇṭhipi, pume tu paṇhi pāsaṇi; Pādaggaṃ papado pādo, tu pado caraṇañca vā.
Aṅgaṃ谓肢体、部分,phāsulikā即肋骨;
在paṇḍaka(中性)中aṭṭhi为骨,dhātu属阴性,galantaṭṭhi则称锁骨。
Aṅgaṃtva’vayavo vutto, phāsulikā tu phāsukā; Paṇḍake aṭṭhi dhātvitthī, galantaṭṭhi tu akkhako.
“kapparo”指肘或头骨,“kaṇḍarā”则指大筋腱。
nhāru为阳性词,sirā为阴性词,dhamanī即输送味觉之脉管。
Kapparo tu kapālaṃ vā, kaṇḍarā tu mahāsirā; Pume nhāru citthī sirā, dhamanī tha rasaggasā.
持味者、肉、肉食、血肉,皆名为肉;
三性者即干肉,复有尿与血。
Rasaharaṇya’tho maṃsa, māmisaṃ pisitaṃ bhave; Tiliṅgikaṃ tu vallūra, muttattaṃ atha lohitaṃ.
卢希拉、索尼达、拉达,皆血之异名;拉拉、凯拉、以拉,皆唾液之名。
玛幽与毕旦为胆汁,谢摩与西雷苏摩为痰;此等(词)于男子(身中)非尼提。
Rudhiraṃ soṇitaṃ rattaṃ, lālā kheḷo elā bhave; Purise māyu pittañca, semho nitthī silesumo.
“瓦萨”者,融化的油脂也;“梅多”者,脂肪也;“瓦巴”者,亦脂肪也。
“阿卡波”即威仪;“韦索”即服饰;“内巴阡”亦指服饰;“曼达南”即装饰;“巴萨达南”亦指装饰。
Vasā vilīnasneho tha, medo ceva vapā bhave; Ākappo veso nepacchaṃ, maṇḍanaṃ tu pasādhanaṃ.
维伍波萨他那、阿巴兰那、阿兰卡罗、比兰达那,皆为庄严严饰之名;
基利达、马库达,非阴性词;朱拉摩尼、西罗马尼,即顶髻头首之宝珠。
Vibhūsanaṃ cābharaṇaṃ, alaṅkāro pilandhanaṃ; Kirīṭa makuṭā’nitthī, cūḷāmaṇi siromaṇi.
头巾与缠头,耳珰与耳缠;
耳花及充耳,皆属耳庄严。
Siroveṭhana muṇhīsaṃ, kuṇḍalaṃ kaṇṇaveṭhanaṃ; Kaṇṇikā kaṇṇapūro ca, siyā kaṇṇavibhūsanaṃ.
颈饰者,谓颈严;项链与珍珠璎珞,于女为饰。
臂钏、手镯、腕环,以及臂镯与护腕。
Kaṇṭhabhūsā tu gīveyyaṃ, hāro muttāvali’tthiyaṃ; Niyuro valayo nitthī, kaṭakaṃ parihārakaṃ.
手镯是手部的装饰,而小铃铛即微小的铃铛;
指环为手指的饰物,若带有印记,则称为‘sākkharaṃ’。
Kaṅkaṇaṃ karabhūsā tha, kiṅkiṇī khuddaghaṇṭikā; Aṅgulīyaka maṅgulyā, bharaṇaṃ, sākkharaṃ tu taṃ.
印章戒指即手指印章,而腰带则称‘mekhalā’;
臂钏与臂环,正是上臂根部的装饰。
Muddikā’ṅgulimuddā tha, rasanā mekhalā bhave; Keyūra maṅgadañceva, bāhumūlavibhūsanaṃ.
Pādaṅgadaṃ tu mañjīro, pādakaṭaka nūpurā;
装饰品的种类,则有面花状饰物与凸起状饰物。
还有隆起状、圆球状等,如此种种皆为装饰品。
Alaṅkārappabhedā tu, mukhaphullaṃ tatho’ṇṇataṃ; Uggatthanaṃ giṅgamaka, miccevamādayo siyuṃ.
衣、蔽体衣、布料、衣着、衣裳、细布;
天衣、布片、绢帛、袍服、披衣。
Cela macchādanaṃ vatthaṃ, vāso vasana maṃsukaṃ; Ambarañca paṭo nitthī, dussaṃ colo ca sāṭako.
亚麻、细布、丝绸、毛呢,或是毯子;
麻布、koṭambura布、bhaṅga布等,则被看作是其他的种种衣料。
Khomaṃ dukūlaṃ koseyyaṃ, pattuṇṇaṃ kambalo ca vā; Sāṇaṃ koṭamburaṃ bhaṅga, ntyādi vatthantaraṃ mataṃ.
下衣者:尼婆娑那、安陀利耶、安陀罗婆娑迦;
上衣者:波婆罗、郁多罗僧伽、优婆桑毗耶那、郁多罗。
Nivāsana ntarīyānya, ntaramantaravāsako; Pāvāro tu’ttarāsaṅgo, upasaṃbyāna muttaraṃ.
上衣、摩陀、衣,摩诃檀提谓新;
南陀迦、迦婆吒为旧布,婆娑那与帕吒遮罗为衣。
Uttarīya matho vattha, mahatanti mataṃ navaṃ; Nantakaṃ kappaṭo jiṇṇa, vasanaṃ tu paṭaccaraṃ.
外衣与罩袍,及衣物诸分之边条;
所谓胸衣者,乃上身之衣。
Kañcuko vāravāṇaṃ vā, tha vatthāvayave dasā; Nālipaṭṭoti kathito, uttamaṅgamhi kañcuko.
Āyāmo dīghatā roho, Pariṇāho visālatā.
阿拉汉之旌帜即是袈裟,袈裟亦即僧衣;
圆幅及其支分,如中幅、长条等诸裁片。
Arahaddhajo ca kāsāya, kāsāvāni ca cīvaraṃ; Maṇḍalaṃ tu tadaṅgāni, vivaṭṭa kusiādayo.
果实、树皮、虫、毛,是衣料的来源;
棉布于三性中(可通),亚麻等则生于树皮。
Phala,ttaca, kimi, romā, nyetā vatthassa yoniyo; Phālaṃ kappāsikaṃ tīsu, khomādī tu tacabbhavā.
丝绸为虫所生,毛则成毯。
帷幕即遮蔽物,两者同义。
Koseyyaṃ kimijaṃ, roma, mayaṃ tu kambalaṃ bhave; Samānatthā javanikā, sā tirokaraṇī pyatha.
ulloca 与 vitāna 二名同义,共训华盖天幕,兼摄阳、中二性;
洗浴即沐浴,涂抹即按摩,其义无殊。
Punnapuṃsaka mullocaṃ, vitānaṃ dvaya mīritaṃ; Nahānañca sināne tho, bbaṭṭanu’mmajjanaṃ samaṃ.
所谓“特异”即斑点;“三”为终点;“损坏”指彩绘。
栴檀之香在末香,精髓产自摩罗耶山;
Visesako tu tilako, tyūbho nitthī ca cittakaṃ; Candano nitthiyaṃ gandha, sāro malayajo pyatha.
牛头栴檀为油叶膏,于男子则为黄栴檀;
胡麻叶即是叶膏,染料乃红栴檀。
Gosīsaṃ telapaṇṇikaṃ, pume vā haricandanaṃ; Tilapaṇṇī tu pattaṅga, rañjanaṃ rattacandanaṃ.
随黑者即黑木,铜、沉香与沉香木;
黑沉香出于黑者,土鲁香及团块香。
Kāḷānusārī kāḷiyaṃ, lohaṃ tvā’garu cā’gaḷu; Kāḷāgarutu kāḷe’smiṃ, turukkhotu ca piṇḍako.
麝香者,鹿醉之香;木香者,牧羊香也。
丁香者,天界之花;迦湿弥罗所产者,藏红花也。
Katthūrikā migamado, kuṭṭhaṃ tu ajapālakaṃ; Lavaṅgaṃ devakusumaṃ, kasmīrajaṃ tu kuṅkumaṃ.
“夜叉香”即夜叉熏香,“木栎”则是木栎果。
“财富果”即豆蔻,“果壳”乃是豆蔻的果壳。
Yakkhadhūpo sajjulaso, takkolaṃ tu ca kolakaṃ; Kosaphala matho jāti, kosaṃ jātiphalaṃ bhave.
“坚实香”与“清凉香”,樟脑一词为中性。
“紫胶”“紫矿”,以及“虫漆”“紫胶”皆为中性名词。
Ghanasāro sitabbho ca, kappūraṃ punnapuṃsake; Alattako yāvako ca, lākhā jatu napuṃsake.
“吉祥香”即松脂,“液状眼药”则为灯黑。
“香粉”即香料混合物,“涂香”则为涂抹之膏。
Sirivāso tu sarala, ddavo’ ñjanaṃ tu kajjalaṃ; Vāsacuṇṇaṃ vāsayogo, vaṇṇakaṃ tu vilepanaṃ.
香、鬘等之组合,凡此名为“熏香”;
“鬘”是花鬘,“花串”为花编之串;“已修习”与“已熏染”此二义于三性中通用。
Gandhamālyādisaṅkhāro, yo taṃ vāsana muccate; Mālā mālyaṃ pupphadāme , bhāvitaṃ vāsitaṃ tisu.
顶饰、冠冕、头鬘、华鬘,皆为首顶之饰;
卧处、床铺、寝具、长椅、小床,皆为眠息之具。
Uttaṃso sekharā’ veḷā, muddhamālye vaṭaṃsako; Seyyā ca sayanaṃ senaṃ, pallaṅko tu ca mañcako.
床脚为支撑物,横档则是床构件中位于床脚之间的横木。
Mañcādhāro paṭipādo, mañcaṅge tvaṭanī tthiyaṃ,
螃蟹形床脚、触地式床脚及玛萨拉卡式床脚;
四根床脚以束带绑缚,这些是床架间的部件。
Kuḷīrapādo āhacca, pādo ceva masārako; Cattāro bundikābaddho, time mañcantarā siyuṃ.
枕与头垫,小凳、座椅及坐具;
拘阇即吉祥座,桑提则名双凳之间。
Bibbohanaṃ co’ padhānaṃ, pīṭhikā pīṭha māsanaṃ; Kocchaṃ tu bhaddapīṭhe thā, sandī pīṭhantare matā.
长毛大毯,
名为瞿那迦。
羊毛制的铺毯,则有彩绘的和无彩绘的。
Mahanto kojavo dīgha, Lomako gonako mato; Uṇṇāmayaṃ tvattharaṇaṃ, cittakaṃ vānacittakaṃ.
密花厚毯、覆盖物,以及白色的铺布;
有十二与十一,双面毛者与单面毛者。
Ghanapupphaṃ paṭalikā, setaṃ tu paṭikā pyatha; Dvidasekadasānyu’ dda,lomi ekantalomino.
那正是十六位舞伎所用的表演毯,名为库德咖毯。
绘有狮子、老虎等图案者,称为彩纹毯。
Tadeva soḷasitthīnaṃ, naccayoggañhi kuttakaṃ; Sīhabyagghādirūpehi, cittaṃ vikatikā bhave.
绢毛与蚕丝敷具,依次缀宝而成;
绢毛蚕丝所成者,及以蚕丝线织成者。
Kaṭṭissaṃ koseyyaṃ ratana, parisibbita mattharaṇaṃ kamā; Kosiyakaṭṭissamayaṃ, kosiyasuttena pakatañca.
灯、明灯与光亮,这些为阳性;镜、镜面,亦为阳性。
球、圆球、棕榈扇与扇子,为阴性。
Dīpo padīpo pajjoto, pume tvādāsa dappaṇā; Geṇḍuko kaṇḍuko tāla, vaṇṭaṃ tu bījanītthiyaṃ.
“竹编盒”:以竹篾编成的盛器;“圆盒”:有盖可合的盒子;“箱匣”:储物的木匣;“合盒”:上下两片相扣的器皿。
“村法”指非法行为;“非善法”指邪淫之事;“交合”“淫行”“媾和”皆是男女交合之意。
Caṅkoṭako karaṇḍo ca, samuggo sampuṭo bhave; Gāmadhammo asaddhammo, byavāyo methunaṃ rati.
婚娶、执手、结缡,皆是嫁娶之异名;
法、欲、义三者成聚,兼解脱乃为四聚。
Vivāho payamā pāṇi, ggaho pariṇayo pyatha; Tivaggo dhamma, kāma,tthā, catuvaggo samokkhakā.
驼背、瘿颈、矮小,侏儒、矬陋;
跛足、如凳爬行者,跛者、行动姿态断坏者。
Khujjo ca gaṇḍulo rassa, vāmanā tu lakuṇḍako; Paṅgulo pīṭhasappī ca, paṅgu chinniriyāpatho.
半身不遂者名为 pakkho,跛足瘸腿者为 khañjo 与 khoṇḍo;
言语空寂无音者,即是哑人,名 mūgo。
手等弯曲者,名为kuṇī,亦作vaṅko;斜视者,名为valiro,亦作kekaro。
Pakkho khañjo tu khoṇḍo tha, Mūgo suññavaco bhave; Kuṇī hatthādivaṅko ca, valiro tu ca kekaro.
秃头者,名为nikkesasīso,亦作khallāṭo;
剃光者(muṇḍo),又作bhaṇḍu、muṇḍiko。
独眼者(kāṇo),指一眼缺失。
双眼空无者(suñño),即是盲人(andho),两眼无见。
Nikkesasīso khallāṭo, Muṇḍo tu bhaṇḍu muṇḍiko; Kāṇo akkhīna mekena, Suñño andho dvayena tha.
聋者与失聪者,病者与受苦者,
狂乱者与癫狂者,驼背之属及言相之辈。
Badhiro sutihīno tha, gilāno byādhitā’turā; Ummādavati ummatto, khujjādī vāccaliṅgikā.
病患、疾病、病苦、疾痛、病症、疼痛,
羸弱、不适、病恼。
所谓“痨瘵”,即是“消耗”。
Ātaṅko āmayo byādhi, gado rogo rujāpi ca; Gelaññākalla mābādho, Soso tu ca khayo siyā.
所谓“鼻疾”,即是鼻部疾病,
鼻中有涕流出;
应知“疮”为阴性,指疮伤;“疱”则指肿疖。
Pīnaso nāsikārogo, Ghāne siṅghānikā ssavo; Ñeyyaṃ tva’ru vaṇo nitthī, phoṭo tu piḷakā bhave.
先有脓,后有血,其实质是痢疾,亦即腹泻。
癫痫、羊痫风,足部皲裂与手足皲裂。
Pubbo pūyo tha rattāti, sāro pakkhandikā pyatha; Apamāro apasmāro, pādaphoṭo vipādikā.
肿病即阴囊疝胀,脚肿即腿脚沉重;
痒者称痒亦称瘙痒,疥疮即是瘙痒之疾。
Vuḍḍhirogo tu vātaṇḍaṃ, sīpadaṃ bhārapādatā; Kaṇḍū kaṇḍūti kaṇḍūyā, khajju kaṇḍūvanaṃ pyatha.
癣、钱癣、疥疮,肿则称为水肿。
痔疮与痢疾,呕吐与吐病,皆称为呕吐。
Pāmaṃ vitacchikā kacchu, sotho tu sayathū’dito; Dunnāmakañca arisaṃ, chaddikā vamathū’dito.
Davathu paritāpo tha, tilako tilakāḷako; Visūcikā iti mahā, vireko tha bhagandalo .
淋病、热病、咳嗽、喘,麻风、绞痛及内病;
称为医者、医师,及除病者、治病者。
Meho jaro kāsa sāsā, kuṭṭhaṃ sūlāmayantarā; Vutto vejjo bhisakko ca, rogahārī tikicchako.
拔箭医者与外科医者,治疗即是救治;
药物、解毒药,以及药草、根药。
Sallavejjo sallakatto, tikicchā tu patikriyā; Bhesajja magado ceva, bhesajaṃ mo’sadhaṃ pyatha.
Kusalā nāmayā rogyaṃ, Atha kallo nirāmayoti,