第2品·名品·数词集合
2. 名词品解释 · 227 段
“eka”一词,在数词义时,仅有单数语尾;在其他义中,则有单数和复数两种语尾。巴利
Ekasaddo saṅkhyatthe pavatto ekavacanantova, aññatthe pavatto ekabahuvacananto.
其中,在数词义下:如 ekā itthī、ekaṃ、ekāya、ekissā 等。在阳性和中性单数中,词形则如同 purisa 与 citta。巴利
Tattha saṅkhyatthe – ekā itthī, ekaṃ, ekāya, ekissā iccādi. Punnapuṃsakesu ekavacanesu purisa, cittarūpameva.
在其他义中:如 ekā itthī、ekā itthiyo、ekaṃ、ekā、ekāya、ekissā、ekāhi、ekābhi 等。巴利
Aññatthe – ekā itthī, ekā itthiyo, ekaṃ, ekā, ekāya, ekissā, ekāhi, ekābhi iccādi.
eko puriso, eke, ekaṃ, eke, ekena, ekehi, ekebhi, ekassa, ekesaṃ, ekesānaṃ。阳性变化悉同。巴利
Eko puriso, eke, ekaṃ, eke, ekena, ekehi, ekebhi, ekassa, ekesaṃ, ekesānaṃ. Pulliṅga sabbasamaṃ.
ekaṃ kulaṃ, ekāni kulāni, ekaṃ kulaṃ, ekāni kulāni。其余变化与阳性相同。巴利
Ekaṃ kulaṃ, ekāni kulāni, ekaṃ kulaṃ, ekāni kulāni. Sesaṃ pulliṅgasamaṃ.
当后接ka后缀时,sabbādi(一切等)的词基形式不存在。巴利
Kapaccaye pare sabbādirūpaṃ natthi.
圣典中有这样的句子:“Ekikā sayane setu, yā te ambe avāhari. Ekākinī gahaṭṭhāhaṃ, mātuyā paricoditā”,以及 ekako puriso, ekakaṃ, ekakena。ekakaṃ kulaṃ 等,都只有单数词尾;当需要表达 ekaka 的复数时,则可用 dve ekakā, dve ekake, dvīhi ekakehi。圣典中还有:“Pañcālo ca videho ca, ubho ekā bhavantu te”。依此类推,复数形式亦可成立。而“Ekā”则是混合词。巴利
‘‘Ekikā sayane setu, yā te ambe avāhari . Ekākinī gahaṭṭhāhaṃ, mātuyā paricoditā’’ti pāḷi, ekako puriso, ekakaṃ, ekakena. Ekakaṃ kulaṃ iccādi ekavacanantameva, ekakānaṃ bahutte vattabbe dve ekakā, dve ekake , dvīhi ekakehīti labbhati. ‘‘Pañcālo ca videho ca, ubho ekā bhavantu te’’ti pāḷi. Iminā nayena bahuvacanampi labbhati. ‘Ekā’ti missakā.
而与否定词连用时,则有:anekā itthiyo, anekāsaṃ itthīnaṃ;aneke purisā, anekesaṃ purisānaṃ;anekāni kulāni, anekesaṃ kulānaṃ。圣典中也有这样的用法:‘nekāni dhaññagaṇāni, nekāni khettagaṇāni, nekānaṃ dhaññagaṇānaṃ, nekānaṃ khettagaṇānaṃ’。巴利
Paṭisedhayutte pana anekā itthiyo, anekāsaṃ itthīnaṃ. Aneke purisā, anekesaṃ purisānaṃ. Anekāni kulāni, anekesaṃ kulānaṃ. Pāḷiyaṃ pana ‘‘nekāni dhaññagaṇāni, nekāni khettagaṇāni, nekānaṃ dhaññagaṇānaṃ, nekānaṃ khettagaṇāna’’ntipi atthi.
此外,ekacca, ekacciya, kati, bahu 这些词也应在此说明。ekaccā itthī, ekaccā, ekaccāyo,其一切变化皆与 kaññā 相同。巴利
Ekacca, ekacciya, kati, bahusaddāpi idha vattabbā. Ekaccā itthī, ekaccā, ekaccāyoti sabbaṃ kaññāsamaṃ.
ekacco puriso。巴利
Ekacco puriso.
135 在ekacca等词干之后。巴利
135.Ekaccādīhyato.
以a结尾的ekacca等词干之后,yo变为ṭe。巴利
Akārantehi ekaccādīhi yonaṃ ṭe hoti.
Ekacce purisā,ekacce purise。其余与purisa相同。此处以“ādi”一词,将appekacca、ekatiya、ubha等一并摄入。如appekacce purisā、ekatiye purisā、ubhe purisā。巴利
Ekacce purisā, ekacce purise. Sesaṃ purisasamaṃ. Ādisaddena appekacca, ekatiya, ubhādayo saṅgayhanti. Appekacce purisā, ekatiye purisā, ubhe purisā.
某些心(ekaccaṃ cittaṃ)。巴利
Ekaccaṃ cittaṃ.
236 在ekacca等词干之后,不发生ni的ṭā变化。巴利
236.Na nissa ṭā.
ekacca等词干之后,ni不发生ṭā音变。巴利
Ekaccādīhi nissa ṭā na hoti.
ekaccāni cittāni。其余变化与citta相同。巴利
Ekaccāni cittāni. Sesaṃ cittasamaṃ.
ekacciya, ekacceyya, ekatiya这些词,按照kaññā、purisa、citta的规则变化。圣典中有:‘Itthīpi hi ekacciyā, seyyā posa janādhipa. Saccaṃ kirevamāhaṃsu, narā ekacciyā idha. Kaṭṭhaṃ niplavitaṃ seyyo, na tvevekacciyo naro’以及‘parivāritā muñcare ekacceyyā’以及‘na vissase ekatiyesu’。其中,‘niplavitaṃ’意为从水中取出。巴利
Ekacciya, ekacceyya, ekatiyasaddā kaññā, purisa, cittanayā. ‘‘Itthīpi hi ekacciyā, seyyā posa janādhipa . Saccaṃ kirevamāhaṃsu, narā ekacciyā idha. Kaṭṭhaṃ niplavitaṃ seyyo, na tvevekacciyo naro’’ti ca ‘‘parivāritā muñcare ekacceyyā’’ti ca ‘‘na vissase ekatiyesū’’ti ca pāḷī – tattha ‘niplavita’nti udakato ubbhataṃ.
kati一词仅有复数词尾。巴利
Katisaddo bahuvacanantova.
237 于kati词干之后,yo转为ṭi。巴利
237.Ṭikatimhā.
从kati词干之后,yo转为ṭi。巴利
Katimhā yonaṃ ṭi hoti.
多少位女性,多少位男性,多少位男子(宾格),多少种心。以多少位女性,以多少位男性,以多少种心。巴利
Kati itthiyo, kati purisā, kati purise, kati cittāni. Katihi itthīhi, katihi purisehi, katihi cittehi.
238 在naṃ中,bahu与katīnaṃ的末尾添入nuka。巴利
238.Bahukatīnaṃ.
在naṃ格位,bahu与katīnaṃ的末尾添入nuka。巴利
Naṃmhi bahu, katīnaṃ ante nuka hoti.
对“多少位女性”“多少位男性”“多少种心”而言,这种语形通常不出现;但也可以见到“katinaṃ tithīnaṃ pūraṇī katimī”这样的用法。又如“许多百年”“许多千年”,“许多善法”“许多不善法”,以及“如来们确实为了许多人的利益而出现于世”等经文。巴利
Katinnaṃ itthīnaṃ, katinnaṃ purisānaṃ, katinnaṃ cittānaṃ, ayaṃ nāgamo bahulaṃ na hoti, ‘katinaṃ tithīnaṃ pūraṇī katimī’ti ca dissati. ‘‘Bahūnaṃ vassasatānaṃ, bahūnaṃ vassasahassāna’’nti ca ‘‘bahūnaṃ kusaladhammānaṃ, bahūnaṃ akusaladhammāna’’nti ca ‘‘bahūnaṃ vata atthāya, uppajjiṃsu tathāgatā’’ti ca pāḷī.
于多少位女性中,于多少位男性中,于多少种心中。巴利
Katisu itthīsu, katisu purisesu, katisu cittesu.
在表示“多”的词上,于两种以“naṃ”结尾的格中,应作“bahunnaṃ”“bahunnaṃ”。其余的变化与“dhenu”“bhikkhu”“āyu”等相似。巴利
Bahusadde dvīsu naṃvacanesu bahunnaṃ, bahunnanti vattabbaṃ. Sesaṃ dhenu, bhikkhu, āyusadisaṃ.
关于‘ka’词缀,类似‘kaññā’、‘purisa’、‘citta’的用法,应说:‘bahū itthiyo’(许多女性)、‘bahukā itthiyo’(许多女性)。‘bahū purisā’(许多男性)、‘bahavo purisā’(许多男性)、‘bahukā purisā’(许多男性)。‘bahūni cittāni’(许多心)、‘bahukāni cittāni’(许多心)等。当着眼于众多事物的集合时,也可得单数形式,如经中所说:‘为了许多人的利益,为了许多人的幸福,为了众多人的利益与幸福。’巴利
Kapaccaye kaññā, purisa, cittasadisaṃ, bahū itthiyo, bahukā itthiyo. Bahū purisā, bahavo purisā, bahukā purisā. Bahūni cittāni, bahukāni cittāni iccādinā vattabbaṃ. Bahūnaṃ samudāyāpekkhane sati ekavacanampi labbhati, ‘‘bahujanassa atthāya bahujanassa hitāya, bahuno janassa atthāya hitāyā’’ti pāḷi.
‘ubha’一词仅有复数形式,从‘ubhagohi ṭo’得‘yo’格的‘ṭo’,例如:‘ubho itthiyo, purisā, kulāni gacchanti’(两位女性、两位男性、两个家族前往),‘ubho itthiyo, purisā, kulāni passati’(两位女性、两位男性、两个家族看见)。巴利
Ubhasaddo bahuvacanantova, ‘ubhagohi ṭo’ti yonaṃ ṭo, ubho itthiyo, purisā, kulāni gacchanti, ubho itthiyo, purisā, kulāni passati.
239 “su”、“hi”、“su”(及)“bha”(的替换形式)。巴利
239.Suhisubhasso.
‘su’、‘hi’、‘su’位于‘ubha’内部时,转为‘o’。巴利
Su, hisu ubhassa anto o hoti.
‘ubhohi’、‘ubhosu’(即 ubha 加 hi 和 su 词尾后,词干末尾变为 o)。巴利
Ubhohi, ubhosu.
240 ‘ubhinnaṃ’。巴利
240.Ubhinnaṃ.
词干“ubha”加格词尾“naṃ”时,变为“innaṃ”。巴利
Ubhamhā naṃvacanassa innaṃ hoti.
“ubhinnaṃ”。无论是阴性、阳性还是任何家族,此形式一概适用。巴利
Ubhinnaṃ. Sabbattha itthi, purisa, kulehi yojetabbaṃ.
241 在 yomhi 中,dvinnaṃ 变成 duve 和 dve。巴利
241.Yomhi dvinnaṃ duvedve.
在‘yo’格中,带格尾的‘dvi’变为‘duve’与‘dve’。提到‘dvinna’,是为了明确‘dvi’的复数词尾。巴利
Yosu savibhattissa dvissa duve, dve honti. ‘Dvinna’nti vacanaṃ dvissa bahuvacanantaniyamatthaṃ.
dve itthiyo(两位女性)、dve purisā(两位男性)、dve purise(两位男性)、dve cittāni(两种心);duve itthiyo(两位女性)、duve purisā(两位男性)、duve purise(两位男性)、duve cittāni(两种心);dvīhi(以二)、dvībhi(以二)。巴利
Dve itthiyo, dve purisā, dve purise, dve cittāni, duve itthiyo, duve purisā, duve purise, duve cittāni, dvīhi, dvībhi.
242 十二至十七的数词,在‘naṃ’格中带有‘nuka’。巴利
242.Naṃmhi nuka dvādīnaṃ sattarasannaṃ.
在“naṃ”格之后,从十二到十八的数字中,十七个数字的末尾带有“nuka”。字母“u”是为发音便利。见到附加字“k”,即可知其为末尾。巴利
Naṃmhi pare dvādīnaṃ aṭṭhārasantānaṃ sattarasannaṃ saṅkhyānaṃ ante nuka hoti. U-kāro uccāraṇattho. Kānubandhaṃ disvā anteti ñāyati.
243 第243条。在“naṃ”格中,形式为“duvinnaṃ”。巴利
243.Duvinnaṃ naṃmhi.
带有格尾的‘dvi’在‘naṃ’格中,或变为‘duvinnaṃ’。巴利
Naṃmhi savibhattissa dvissa duvinnaṃ hoti vā.
‘duvinnaṃ’、‘dvīhi’、‘dvībhi’、‘dvinnaṃ’、‘duvinnaṃ’、‘dvīsu’。据《大释》,在‘suṃ’格中变为‘duve’,例如‘显化于象之两齿’、‘于两足获得轮相’。如此,则‘duvehi’、‘duvebhi’也自然成立。此‘dvi’词如同‘ubha’词一样,是无性别词。巴利
Duvinnaṃ, dvīhi, dvībhi, dvinnaṃ, duvinnaṃ, dvīsu. Mahāvuttinā sumhi duve hoti, nāgassa duvesu dantesu nimmitā , cakkāni pādesu duvesu vindati . Evañca sati duvehi, duvebhītipi siddhameva hoti, ayaṃ dvisaddo ubhasaddo viya aliṅgo.
244 在 yo 格尾前,带格尾的 ti 与 catu 依次变为 tisso 与 catasso。巴利
244.Tisso catasso yomhi savibhattīnaṃ.
在女性词中,对于带有‘yo’等格尾的变化,四个数词里‘tisso’、‘catasso’成为相应形式。巴利
Itthiyaṃ yosu savibhattīnanti, catunnaṃ tisso, catasso honti.
tisso itthiyo 即三位女性,catasso itthiyo 即四位女性。巴利
Tisso itthiyo, catasso itthiyo.
而据《大释》,在 hi 和 su 格中也变为 tissa、catassā。经文中说:‘tissehi catassehi parisāhi, catassehi sahito lokanāyako’(与三众、四众会众同在,与四众相伴的世间导者)。而 tīhi、tībhi itthīhi 表示以三位女性,catūhi、catūbhi、catubbhi itthīhi 表示以四位女性。巴利
Mahāvuttinā hisu ca tissa, catassā honti, ‘‘tissehi catassehi parisāhi, catassehi sahito lokanāyako’’ti pāḷī. Tīhi, tībhi itthīhi, catūhi, catūbhi, catubbhi itthīhi.
245 在‘naṃ’格中,‘三’和‘四’的阴性形式为‘tissa’、‘catassā’。巴利
245.Naṃmhi ticatunnamitthiyaṃ tissacatassā.
阴性词在‘naṃ’格时,‘四’有‘tissa’与‘catassā’两种形式。巴利
Itthiyaṃ naṃmhiti, catunnaṃ tissa, catassā honti.
tissannaṃ itthīnaṃ(三位女性)、catassannaṃ itthīnaṃ(四位女性)、tiṇṇaṃ itthīnaṃ(三位女性)、catunnaṃ itthīnaṃ(四位女性);沙门乔达摩受到四众的尊敬,沙门乔达摩是四众所喜爱、所合意的。具格:tissehi、catassehi、tīhi、tībhi、catūhi、catūbhi、catubbhi(以三、以四);属格:tissannaṃ、catassannaṃ、tiṇṇaṃ、catunnaṃ;位格:tīsu、catūsu(在三、在四)。巴利
Tissannaṃ itthīnaṃ, catassannaṃ itthīnaṃ, tiṇṇaṃ itthīnaṃ, catunnaṃ itthīnaṃ, samaṇo gotamo catunnaṃ parisānaṃ sakkato hoti, catunnaṃ parisānaṃ piyo hoti manāpoti , tissehi, catassehi, tīhi, tībhi, catūhi, catūbhi, catubbhi, tissannaṃ, catassannaṃ, tiṇṇaṃ, catunnaṃ, tīsu, catūsu.
经文中既见“catassehi”,故于“tissesu”“catassesu”亦自然可见。巴利
Pāḷiyaṃ ‘‘catassehī’’ti diṭṭhattā tissesu, catassesūtipi diṭṭhameva hoti.
246 阳性之中,作“tayo”“cattāro”。巴利
246.Pume tayo cattāro.
于阳性带格尾的体格中,四种当中,“三”为tayo,“四”为cattāro。巴利
Pulliṅge yosu savibhattīnanti, catunnaṃ tayo, cattāro honti.
阳性词形“三位”:tayo purisā、tayo purise;阳性词形“四位”:cattāro purisā、cattāro purise。巴利
Tayo purisā, tayo purise, cattāro purisā, cattāro purise.
247 caturo与catussa。巴利
247.Caturo catussa.
在阳性名词中,带格变化的“catu”词形变为caturo。巴利
Pume savibhattissa catusaddassa caturo hoti.
四男性(caturo purisā)、四男性(caturo purise)。如何理解“caturo nimitte nādassiṃ, caturo phalamuttame”?注释书中说:“由于性别的颠倒”。以三(tīhi、tībhi),以四(catūhi、catūbhi、catubbhi)。巴利
Caturo purisā, caturo purise. Kathaṃ caturo nimitte nādassiṃ, caturo phalamuttameti? ‘‘Liṅgavipallāsā’’ti vuttiyaṃ vuttaṃ, tīhi, tībhi, catūhi, catūbhi, catubbhi.
248 由“ti”(三)以“jha”为标记,得“iṇṇaṃ”、“iṇṇannaṃ”。巴利
248.Iṇṇaṃiṇṇannaṃ tito jhā.
从名为“jha”的“ti”词干,其naṃ格变为“iṇṇaṃ”、“iṇṇannaṃ”。巴利
Jhasaññamhā timhā naṃvacanassa iṇṇaṃ, iṇṇannaṃ honti.
“tiṇṇaṃ”“tiṇṇannaṃ”“catunnaṃ”,以三——“tīhi”“tībhi”,以四——“catūhi”“catūbhi”“catubbhi”;“tiṇṇaṃ”“tiṇṇannaṃ”“catunnaṃ”,在三——“tīsu”,在四——“catūsu”。巴利
Tiṇṇaṃ, tiṇṇannaṃ, catunnaṃ, tīhi, tībhi, catūhi, catūbhi, catubbhi, tiṇṇaṃ, tiṇṇannaṃ, catunnaṃ, tīsu, catūsu.
249 中性中为“tīṇi”“cattāri”。巴利
249.Tīṇicattāri napuṃsake.
于中性、带“yo”等格尾者,“catunnaṃ”变为“tīṇi”“cattāri”。巴利
Napuṃsake yosu savibhattīnanti, catunnaṃ tīṇi, cattāri honti.
三种心(tīṇi cittāni)、四种心(cattāri cittāni)。其余与男性相同。巴利
Tīṇi cittāni, cattāri cittāni. Sesaṃ pulliṅgasamaṃ.
然而,当文句通顺时,即使性别和数不同的词也会互相结合,例如:四念处(cattāro satipaṭṭhānā)、四正勤(cattāro sammappadhānā)、三大种(tayo mahābhūtā)、三大种(tayo mahābhūte)、一切花鬘来到我这里(sabbe mālā upenti maṃ)、一切少女来到我这里(sabbe kaññā upenti maṃ)、一切宝物来到我这里(sabbe ratanā upenti maṃ)、一切车辆来到我这里(sabbe yānā upenti maṃ)、无明存在则有行(avijjāya sati saṅkhārā honti)、行存在则有识(saṅkhāresu sati viññāṇaṃ hoti)等等。巴利
Vacanasiliṭṭhatte pana sati visadisaliṅgavacanānampi padānaṃ aññamaññasaṃyogo hoti, cattāro satipaṭṭhānā , cattāro sammappadhānā , tayomahābhūtā, tayo mahābhūte , sabbe mālā upenti maṃ , sabbe kaññā upenti maṃ , sabbe ratanā upenti maṃ , sabbe yānā upenti maṃ , avijjāya sati saṅkhārā honti, saṅkhāresu sati viññāṇaṃ hoti iccādi.
在偈颂中,颠倒用法也常见到,例如:他们教导其他法(aññe dhammāni desenti)、这样听了法之后(evaṃ dhammāni sutvāna)、听了善说的真实法之后(satañca dhammāni sukittitāni sutvā)、思考了义理之后(atthāni cintayitvāna)、我们在你这里得到了最上义(uttamatthāni tayi labhimhā)、你知道什么义理(kiṃ tvaṃ atthāni jānāsi)、尊者,我希望有七个儿子(iccheyyāmi bhante sattaputtāni)、召唤尸毗的儿子们(siviputtāni avhaya)、他们养育妻子儿女(puttadārāni posenti)、十六头公牛(balībaddāni soḷasa)等等。巴利
Gāthāsu vipallāsāpi bahulaṃ dissanti, aññe dhammāni desenti, evaṃ dhammāni sutvāna, satañca dhammāni sukittitāni sutvā, atthāni cintayitvāna, uttamatthāni tayi labhimhā, kiṃ tvaṃ atthāni jānāsi, iccheyyāmi bhante sattaputtāni, siviputtāni avhaya , puttadārāni posenti, balībaddāni soḷasa iccādi.
此处说明其余的数字名称。巴利
Idha sesasaṅkhyānāmāni dīpiyante.
250 从“五”等开始的十四个数字词,具有“ṭa”。巴利
250.Ṭa pañcādīhi cuddasahi.
从“五”等开始,直到十八的数字词,其 yo 格变为“ṭa”。巴利
Pañcādīhi aṭṭhārasantehi saṅkhyāsaddehi yonaṃ ṭa hoti.
五位女性(pañca itthiyo)、五位男性(pañca purisā)、男性(purise)、五种心(pañca cittāni)、六位女性(cha itthiyo)。巴利
Pañca itthiyo, pañca purisā, purise, pañca cittāni, cha itthiyo.
然而,在带有插音“ḷ”的读法里,有经文云:“由于女身,我不得解脱,此六种趣处。”巴利
Ḷāgame pana ‘‘itthibhāvā na muccissaṃ, chaḷāni gatiyo imā’’ti pāḷi.
六位男性、于六位男性、六种心。如此,七、八、九、十、十一……(中略)……十八。巴利
Cha purisā, cha purise, cha cittāni. Evaṃ satta, aṭṭha, nava, dasa, ekādasa…pe… aṭṭhārasa.
251 以“五”等为首的十四种变化规则。巴利
251.Pañcādīnaṃ cuddasannama.
对于以“五”等为首的这十四种形式,“su”“naṃ”“hisu”等只是其本身而已,既非这种长度,也非那种长度。巴利
Su, naṃ, hisu pañcādīnaṃ cuddasannaṃ assa attameva hoti, na ettaṃ vā dīghattaṃ vā hoti.
五的具格、属格、处格;六的具格、属格、处格;七的具格、属格、处格;八的具格、属格、处格;九的具格、属格、处格;十的具格、属格、处格;十一的具格、属格、处格……(中略)……十八的具格、属格、处格。巴利
Pañcahi, pañcannaṃ, pañcasu, chahi, channaṃ, chasu, sattahi, sattannaṃ, sattasu, aṭṭhahi, aṭṭhannaṃ, aṭṭhasu, navahi, navannaṃ, navasu, dasahi, dasannaṃ, dasasu, ekādasahi, ekādasannaṃ, ekādasasu…pe… aṭṭhārasahi, aṭṭhārasannaṃ, aṭṭhārasasu.
所有这些词均无性别区分,唯以复数词尾出现。巴利
Ete sabbe aliṅgā bahuvacanantā eva.
关于依阴性:二十、三十、四十、五十等,加上后缀,依大语法规则,于si格发生短化与删除;随niggahīta规则可任意附加鼻音,亦可随意删除aṃ;nā等单数词尾替换为yā。例如:二十位女性、二十位女性;二十位男性、二十位男性;二十位男性(处格)、二十位男性(处格);二十种心、二十种心。由二十位女性作业、由二十位男性作业、由二十个家庭作业;于二十位女性、男性、家庭(属格);第七格,于二十位女性中、于男性中、于家庭中。巴利
‘Itthiyamatvā’ti vīsa, tiṃsa, cattālīsa, paññāsehi āpaccayo, mahāvuttinā simhi rasso silopo ca, ‘niggahīta’nti vikappena niggahītāgamo, vikappena aṃlopo, nādīnaṃ ekavacanānaṃ yādeso, vīsa itthiyo, vīsaṃ itthiyo, vīsa purisā, vīsaṃ purisā, vīsa purise, vīsaṃ purise, vīsa cittāni, vīsaṃ cittāni, vīsāya itthīhi kammaṃ kataṃ, vīsāya purisehi kammaṃ kataṃ, vīsāya kulehi kammaṃ kataṃ, vīsāya itthīnaṃ, purisānaṃ, kulānaṃ, sattamiyaṃ vīsāya itthīsu, purisesu, kulesu.
三种后缀中,“二十”“三十”等词,如同“六十”“七十”“八十”“九十”,恒为阴性、单数词尾。删除si、aṃ后,例如:二十位女性、二十位男性、二十位男性(处格)、二十个家庭;由二十位女性、于二十位女性(属格),由二十位男性、于二十位男性(属格),由二十个家庭、于二十个家庭(属格);于二十位女性中、于男性中、于家庭中。应知如此乃至九十。然而,在区分种类时,亦可见复数形式,如“两个二十”等。巴利
Tipaccaye vīsati, tiṃsatisaddāpi saṭṭhi, sattati, asīti, navutisaddā viya niccaṃ itthi liṅgekavacanantā eva, si, aṃlopo, vīsati itthiyo, vīsati purisā, purise, vīsati kulāni, vīsatiyā itthīhi, itthīnaṃ, purisehi, purisānaṃ, kulehi, kulānaṃ , vīsatiyā, vīsatiyaṃ itthi, purisa, kulesu, evaṃ yāvanavutiyā veditabbā. Vaggabhede pana sati bahuvacanampi vikappena dissati, dve vīsatiyo iccādi.
“百”“千”“一万”“十万”“百万”等词,皆属中性。若所计之物性为阴性,则转成阴性词,如“千”“一万”“十万”等。区别类别时,则有“二百”“三百”“两千”“三千”等。“千万”“千万之千万”“千万千万”“无央数”等词,唯是阴性。其余乃至“不可数”,皆为中性。巴利
Sataṃ, sahassaṃ, dasasahassaṃ, satasahassaṃ, dasasatasahassanti ime napuṃsakaliṅgāyeva. Saṅkhyeyyapadhāne pana itthiliṅge vattabbe sahassī, dasasahassī, satasahassīti itthiliṅgaṃ bhavati. Vaggabhede pana dve satāni, tīṇi satāni, dve sahassāni, tīṇi sahassāni iccādīni bhavanti. Koṭi, pakoṭi, koṭipakoṭi, akkhobhiṇīsaddā itthiliṅgā eva. Sesaṃ sabbaṃ yāvaasaṅkhyeyyā napuṃsakameva.
“千”名为“迦尸”,“一万”名为“那护多”,“十万”名为“拉迦”。巴利
Sahassaṃ kāsi nāma, dasasahassaṃ nahutaṃ nāma, satasahassaṃ lakkhaṃ nāma.
数词有二种:以数为重者,与以所数之物为重者。例如“有二十位男性”“有九十位男性”“有百位男性”“有千位男性”等,此即以数为重者;“二十位男性”“九十位男性”“百位男性”“千位男性”等,此即以所数之物为重者。巴利
Duvidhaṃ padhānaṃ saṅkhyāpadhānaṃ, saṅkhyeyyapadhānañca. Purisānaṃ vīsati hoti, purisānaṃ navuti hoti, purisānaṃ sataṃ hoti, sahassaṃ hoti iccādi saṅkhyāpadhānaṃ nāma, vīsati purisā, navuti purisā, sataṃ purisā, sahassaṃ purisā iccādi saṅkhyeyyapadhānaṃ nāma.
此处,“二十”一词同样仅为阴性、单数。“百”“千”等词则仅为中性、单数。至于数词的词形构成与性质构成,将在复合篇中说明。巴利
Etthapi vīsatisaddo itthiliṅgekavacano eva. Sata, sahassasaddā napuṃsakekavacanā eva. Saṅkhyāsaddānaṃ pana padavidhānañca guṇavidhānañca samāsakaṇḍe āgamissati.
252 在si格中,amha变为ahaṃ(即Simhāhaṃ规则)。巴利
252.Simhāhaṃ.
在si格中,带格变化形式的amha变为ahaṃ。巴利
Simhi savibhattissa amhassa ahaṃ hoti.
“ahaṃ gacchāmi”(我去)。巴利
Ahaṃ gacchāmi.
253 253. 在yo等格中,amha变为mayaṃ和asmā。巴利
253.Mayamasmāmhassa.
在“yo”等格中,带有语基的“amha”依次变为“mayaṃ”“asmā”。巴利
Yosu savibhattissa amhassa kamena mayaṃ, asmā honti vā.
“mayaṃ gacchāma”(我们去),“asme passāmi”(我见我们)。巴利
Mayaṃ gacchāma, asme passāmi.
“Yonameṭa”这一规则,即“我们去”。巴利
‘Yonameṭa’ iti vidhi, amhe gacchāma.
254 在“si”格和“aṃ”格中,“tumha”变为“tuvaṃ”与“tvaṃ”。巴利
254.Tumhassa tuvaṃtvaṃmhi ca.
在“si”格和“aṃ”格中,带语基的“tumha”变为“tuvaṃ”与“tvaṃ”。巴利
Simhi ca aṃmhi ca savibhattissa tumhassa tuvaṃ, tvaṃ honti.
“tuvaṃ buddho tuvaṃ satthā, tuvaṃ mārābhibhū muni, tvaṃ no satthā anuttaro”——你是佛,你是师,你是降伏魔罗的牟尼,你是我们无上的导师;“tumhe gacchatha”——你们去;“tuvaṃ passati”——他见你;“tvaṃ passati”——他见你。巴利
Tuvaṃ buddho tuvaṃ satthā, tuvaṃ mārābhibhū muni , tvaṃ no satthā anuttaro, tumhe gacchatha, tuvaṃ passati, tvaṃ passati.
255 于 aṃ 格中,有 taṃ、maṃ、tavaṃ、mamaṃ。巴利
255.Aṃmhi taṃ maṃ tavaṃ mamaṃ.
在 aṃ 格中,带有语基的 tumha 与 amha 变为 taṃ、maṃ、tavaṃ、mamaṃ。巴利
Aṃmhi savibhattīnaṃ tumhā’mhānaṃ taṃ, maṃ, tavaṃ, mamaṃ honti.
“maṃ passati”即他见我,“mamaṃ passati”即他见我,“taṃ passati”即他见你,“tavaṃ passati”即他见你,“amhe passati”即他见我们,“tumhe passati”即他见你们。巴利
Maṃ passati, mamaṃ passati, taṃ passati, tavaṃ passati, amhe passati, tumhe passati.
256 第二格与 yo 格可有替代形式。巴利
256.Dutiyāyomhi vā.
在第二格与 yo 格中,带格变化的 tumha、amha,其随增的 ṅ 可有 aṃ、ākaṃ 等替代形式。巴利
Dutiyāyomhi savibhattīnaṃ tumhā’mhānaṃ ṅānubandhā aṃ, ākaṃādesā honti vā.
amhaṃ, amhākaṃ passati 意为“他看见我们”,tumhaṃ, tumhākaṃ passati 意为“他看见你们”。巴利
Amhaṃ, amhākaṃ passati, tumhaṃ, tumhākaṃ passati.
257 在nā、smā格中,tumha与amha变为tayā、mayā。巴利
257.Nāsmāsu tayāmayā.
在nā、smā格中,带有语基的tumha和amha变为tayā、mayā。巴利
Nā , smāsu savibhattīnaṃ tumhā’mhānaṃ tayā, mayā honti.
mayā kataṃ(由我所做)、tayā kataṃ(由你所做)、mayā apeti(从我离去)、tayā apeti(从你离去)。巴利
Mayā kataṃ, tayā kataṃ, mayā apeti, tayā apeti.
258 在 tayā 和 tayī 等形式中,tumha 的 ta 可变为 tva。巴利
258.Tayātayīnaṃ tva vā tassa.
对于“tayā”与“tayī”,“tva”可作其替代。巴利
Tayā, tayīnaṃ tassa tva hoti vā.
“tvayā kataṃ”(由你所做),“tvayā apeti”(从你离去),“amhehi kataṃ”(由我们所做),“tumhehi kataṃ”(由你们所做)。巴利
Tvayā kataṃ, tvayā apeti, amhehi kataṃ, tumhehi kataṃ.
259 在 se 格中,有 tava、mama、tuyhaṃ、mayhaṃ 等形式。巴利
259.Tavamamatuyhaṃmayhaṃ se.
在 saṃ 格中,带语基的 tumha 与 amha 变为 tava 等。巴利
Samhi savibhattīnaṃ tumhā’mhānaṃ tavādayo honti.
mama dīyate(给我)、mayhaṃ dīyate(给我)、tava dīyate(给你)、tuyhaṃ dīyate(给你)。巴利
Mama dīyate, mayhaṃ dīyate, tava dīyate, tuyhaṃ dīyate.
260 在“naṃ”和“sesu”格中,分别为“asmākaṃ”与“mamaṃ”。巴利
260.Naṃsesvasmākaṃmamaṃ.
在“naṃ”和“sesu”格中,带语基的“amha”依次变为“asmākaṃ”与“mamaṃ”。巴利
Naṃ, sesu savibhattissa amhassa kamena asmākaṃ, mamaṃ honti.
例如:“mamaṃ dīyate”(施与我)、“asmākaṃ dīyate”(施与我们)。巴利
Mamaṃ dīyate, asmākaṃ dīyate.
261 “ṅaṃ”与“ṅākaṃ”用于“naṃ”格。巴利
261.Ṅaṃṅākaṃ naṃmhi.
在“naṃ”格中,带语基的“tumha”和“amha”若伴有“ṅ”随增,则可有“aṃ”“ākaṃ”等替代。巴利
Naṃmhi savibhattīnaṃ tumhā’mhānaṃ ṅānubandhā aṃ, ākaṃādesā honti vā.
amhaṃ dīyate、amhākaṃ dīyate、tumhaṃ dīyate、tumhākaṃ dīyate。第五格中的 mayā、tayā、tvayā,前已说过。巴利
Amhaṃ dīyate, amhākaṃ dīyate, tumhaṃ dīyate, tumhākaṃ dīyate. Pañcamiyaṃ mayā, tayā, tvayā, pubbe vuttāva.
262 在smā格中,为“tvamhā”。巴利
262.Smāmhi tvamhā.
在smā格中,带词尾的tumha变为“tvamhā”。巴利
Smāmhi savibhattissa tumhassa tvamhā hoti.
例如“tvamhā apeti”(从你离去),以及“amhehi”“tumhehi”“mama”“mamaṃ”“mayhaṃ”“tava”“tuyhaṃ”“amhaṃ”“amhākaṃ”“asmākaṃ”“tumhaṃ”“tumhākaṃ”等。巴利
Tvamhā apeti, amhehi, tumhehi, mama, mamaṃ, mayhaṃ, tava, tuyhaṃ, amhaṃ, amhākaṃ, asmākaṃ, tumhaṃ, tumhākaṃ.
263 在处格词尾“smiṃ”中,“tumha”和“amha”变为“tayi”与“mayi”。巴利
263.Smiṃmhi tumhamhānaṃ tayimayi.
当带词干的“tumha”与“amha”加上处格词尾“smiṃ”时,即变为“tayi”与“mayi”。巴利
Smiṃmhi savibhattīnaṃ tumhā’mhānaṃ tayi, mayi honti.
“tayi、mayi”;而“tva”则变成“tvayi”;此外还有“amhesu、tumhesu”。巴利
Tayi, mayi, tvatte tvayi, amhesu, tumhesu.
264 在 sumha、amha 与 asmā 中。巴利
264.Sumhāmhassāsmā.
sumhi 是 amhassa 的 asmā 替代形式。巴利
Sumhi amhassa asmā hoti.
依《大释》所说,yo、hi、su 是 amhassa 的 asmā 替代形式;yonaṃ 及 ettañca;此外还有 asmā gacchāma、asme passati、asmāhi kataṃ、asmākaṃ dīyate、asmāhi apeti、asmākaṃ dhanaṃ、asmāsu ṭhitaṃ 等用例。“Asmābhijappanti janā anekā”这句巴利语中,asme abhijappanti 意为“渴望”。“Asmābhi pariciṇṇosi, mettacittā hi nāyakā”出自《长老尼偈》,其中“pariciṇṇo”意为“被服侍”。巴利
Mahāvuttinā yo, hisu amhassa asmādeso, yonaṃ ettañca, asmā gacchāma, asme passati, asmāhi kataṃ, asmākaṃ dīyate, asmāhi apeti, asmākaṃ dhanaṃ, asmāsu ṭhitaṃ. ‘‘Asmābhijappanti janā anekā’’ti pāḷi-asme abhijappanti patthentīti attho. ‘‘Asmābhi pariciṇṇosi, mettacittā hi nāyakā’’ti therīpāḷi – ‘pariciṇṇo’ti paricārito.
第四格:asmākaṃ adhipannānaṃ, khamassu rājakuñjara——“adhipannānaṃ”意为“被苦所压倒者”。巴利
Catutthiyaṃ asmākaṃ adhipannānaṃ, khamassu rājakuñjara – ‘adhipannāna’nti dukkhābhibhūtānaṃ.
第六格:esasmākaṃ kule dhammo, esā asmākaṃ dhammatā。巴利
Chaṭṭhiyaṃ esasmākaṃ kule dhammo , esā asmākaṃ dhammatā.
第七格:yaṃ kiccaṃ parame mitte, katamasmāsu taṃ tayā. Pattā nissaṃsayaṃ tvamhā, bhattirasmāsu yā tava —— 其中,‘yaṃ kiccaṃ’意为应行之事,‘tava asmāsu yā bhatti’意为你对我们的忠诚,凭此我们对你已无疑惑。巴利
Sattamiyaṃ yaṃ kiccaṃ parame mitte, katamasmāsu taṃ tayā. Pattā nissaṃsayaṃ tvamhā, bhattirasmāsu yā tava – tattha ‘yaṃ kicca’nti yaṃ kammaṃ kattabbaṃ, tava asmāsu yā bhatti, tāya mayaṃ tvamhā nissaṃsayataṃ pattāti attho.
265 词非句首,同在一句之中。巴利
265.Apādādo padatekavākye.
对于出现在非句首、位于其他词之后且同处一语句中的 tumha 与 amha,有此规则。此为限定适用范围之经句。巴利
Apādādimhi pavattānaṃ padato paresaṃ ekavākye ṭhitānaṃ tumhā’mhānaṃ vidhi hoti. Adhikārasuttamidaṃ.
266 在 yo、naṃ、hi、su 之后,若非第五格,则变为 vo、no。巴利
266.Yonaṃhisvapañcamyā vono.
除第五格外,在 yo、naṃ、hi、su 之后,对于不在句首、位于其他词之后、且同处一句中的带格尾的 tumha 与 amha 词,可变为 vo、no,也可保持不变。巴利
Pañcamīvajjitesu yo, naṃ, hisu paresu apādādopavattānaṃ padato paresaṃ ekavākye ṭhitānaṃ savibhattīnaṃ tumhā’mhasaddānaṃ vo, no honti vā.
gacchatha vo 即 gacchatha tumhe,gacchāma no 即 gacchāma amhe;passeyya vo 即 passeyya tumhe,passeyya no 即 passeyya amhe;dīyate vo 即 dīyate tumhākaṃ,dīyate no 即 dīyate amhākaṃ;dhanaṃ vo 即 dhanaṃ tumhākaṃ,dhanaṃ no 即 dhanaṃ amhākaṃ;kataṃ vo puññaṃ 即 kataṃ tumhehi puññaṃ,kataṃ no puññaṃ 即 kataṃ amhehi puññaṃ。巴利
Gacchatha vo, gacchatha tumhe, gacchāma no, gacchāma amhe, passeyya vo, passeyya tumhe, passeyya no, passeyya amhe, dīyate vo, dīyate tumhākaṃ, dīyate no, dīyate amhākaṃ, dhanaṃ vo, dhanaṃ tumhākaṃ, dhanaṃ no, dhanaṃ amhākaṃ, kataṃ vo puññaṃ, kataṃ tumhehi puññaṃ, kataṃ no puññaṃ, kataṃ amhehi puññaṃ.
何谓“非从格”?如:nissaṭaṃ tumhehi, nissaṭaṃ amhehi。巴利
Apañcamyāti kiṃ? Nissaṭaṃ tumhehi, nissaṭaṃ amhehi.
何谓“非句首”?如:balañca bhikkhūnamanuppadinnaṃ, tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ。巴利
Apādādotveva? Balañca bhikkhūnamanuppadinnaṃ, tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ .
何谓“随他词后”?如:tumhe gacchatha, amhe gacchāma。巴利
Padatotveva? Tumhe gacchatha, amhe gacchāma.
何谓“同一句”?例如:“Devadatto tiṭṭhati gāme, tumhe tiṭṭhatha nagare”。巴利
Ekavākyetveva? Devadatto tiṭṭhati gāme, tumhe tiṭṭhatha nagare.
何谓“带格尾”?例如:“arahati dhammo tumhādisānaṃ”。巴利
Savibhattīnantveva? Arahati dhammo tumhādisānaṃ.
267 若为 nā 等,则变为 te 与 me。巴利
267.Teme nāse.
在 nā 等语尾之后,tādisa 等带格尾变化的 tumha、amha 词形,可变为 te、me,也可不转变。巴利
Nā , sesu tādisānaṃ savibhattīnaṃ tumha, amhasaddānaṃ te, me honti vā.
kataṃ te puññaṃ,即 kataṃ tayā puññaṃ;kataṃ me puññaṃ,即 kataṃ mayā puññaṃ;dinnaṃ te vatthaṃ,即 dinnaṃ tuyhaṃ vatthaṃ;dinnaṃ me vatthaṃ,即 dinnaṃ mayhaṃ vatthaṃ;idaṃ te raṭṭhaṃ,即 idaṃ tava raṭṭhaṃ;idaṃ me raṭṭhaṃ,即 idaṃ mama raṭṭhaṃ。巴利
Kataṃ te puññaṃ, kataṃ tayā puññaṃ, kataṃ me puññaṃ, kataṃ mayā puññaṃ, dinnaṃ te vatthaṃ, dinnaṃ tuyhaṃ vatthaṃ, dinnaṃ me vatthaṃ, dinnaṃ mayhaṃ vatthaṃ, idaṃ te raṭṭhaṃ, idaṃ tava raṭṭhaṃ, idaṃ me raṭṭhaṃ, idaṃ mama raṭṭhaṃ.
在复指场合,tumha 与 amha 词的替代形式 vo、no、te、me 必定使用,且须再次提及。巴利
Anvādesaṭṭhāne tumhā’mhasaddānaṃ vo, no, te, meādesā niccaṃ bhavanti punabbidhānā.
村庄是你们的领地,城镇亦是你们的领地。其余类推。巴利
Gāmo tumhākaṃ pariggaho, atho nagarampi vo pariggaho. Evaṃ sesesu.
269 或为带前缀者,或以第一格结尾者。巴利
269.Sapubbā paṭhamantā vā.
具有前导词者,称为‘有前导词’。在有前导词的首词之后,对于带格尾的 tumha、amha 词,vo、no、te、me 等替代形式可随宜出现,即使是在复指场合亦然。巴利
Saṃvijjati pubbapadaṃ assāti sapubbaṃ, sapubbā paṭhamantapadamhā paresaṃ savibhattīnaṃ tumhā’mhasaddānaṃ vo, no, te, meādesā vikappena honti anvādesaṭṭhānepi.
如:村中有你们的布,或城中有你们的毯子;又或,城中有你们的毯子。其余可类推。巴利
Gāme paṭo tumhākaṃ, atho nagare kambalaṃ vo, atho nagare kambalaṃ tumhākaṃ vā. Evaṃ sesesu.
270 若与 ca、vā、ha、aha、eva 连用,则不发生替代。巴利
270.Na cavāhāhevayoge.
当与 ca、vā、ha、aha、eva 连用时,tumha 和 amha 的替代形式 vo、no、te、me 不出现。巴利
Ca, vā, ha, aha, evasaddehi yoge tumhā’mhānaṃ vo, no, te, meādesā na honti.
村庄是你和我的领地;村庄是你或我的领地。如这些等。巴利
Gāmo tava ca mama ca pariggaho, gāmo tava vā mama vā pariggaho iccādi.
为何说“与 ca 等连用”?例如:村庄是你的领地,城镇是我的领地。巴利
Cādiyogeti kiṃ? Gāmo ca te pariggaho, nagarañca me pariggaho.
271 若意在“看”而非“注视”,则不发生替代。巴利
271.Dassanatthenālocane.
Ālocana 即‘注视’;若用于‘看’义而非‘注视’义,tumha 与 amha 的替代形式 vo、no、te、me 不发生。巴利
Ālocanaṃ olokanaṃ, ālocanato aññasmiṃ dassanatthe payujjamāne tumhā’mhānaṃ vo, no, te, meādesā na honti.
‘村庄为你们而来,村庄为我们而来’——此中‘村庄’指村中的大众。巴利
Gāmo tumhe uddissa āgato, gāmo amhe uddissa āgato – ‘gāmo’ti gāmavāsī mahājano.
为何说“非注视”呢?例如:“村庄看见你们”“村庄看见我们”。巴利
Anālocaneti kiṃ? Gāmo vo passati, gāmo no passati.
272 呼格前导词视作不存在。巴利
272.Āmantanapubbaṃ asantaṃva.
充当呼格的前导词,视作不存在,不计入词数。巴利
Āmantanabhūtaṃ pubbapadaṃ asantaṃ viya hoti, padatoti saṅkhyaṃ na gacchati.
提婆达多!你的领地。巴利
Devadatta! Tava pariggaho.
273 并非仅凭名称相同,便指同一事物。巴利
273.Na sāmaññavacanamekatthe.
当有同位语词存在时,前面那个作为通称词的呼格词并不是就不存在了,它照样要计入词数。巴利
Tulyādhikaraṇabhūte pade sati pubbaṃ sāmaññavacanabhūtaṃ āmantanapadaṃ asantaṃ viya na hoti, padatoti saṅkhyaṃ gacchati.
青年、结发者!你的领地。巴利
Māṇavaka jaṭila! Te pariggaho.
为何说“通称词”?如:“青年提婆达多!你的领地。”巴利
Sāmaññavacananti kiṃ? Māṇavaka devadatta! Tuyhaṃ pariggaho.
为何说“指同一事物”?如:“提婆达多!耶尼耶达多!你们的领地。”巴利
Ekattheti kiṃ? Devadatta! Yaññadatta! Tumhākaṃ pariggaho.
274 或者于多数人中。巴利
274.Bahūsu vā.
当通称词的呼格词在多数人中使用时,若已有指代同一事物的词存在,则此呼格词并非不存在,亦可视为即便有该词也不构成妨碍。巴利
Bahūsu janesu pavattamānaṃ sāmaññavacanabhūtampi āmantanapadaṃ ekatthe pade sati asantaṃ viya na hoti vā.
具德的婆罗门是你们的摄受,有德的婆罗门是你们的摄受。巴利
Brāhmaṇā guṇavanto vo pariggaho, brāhmaṇā guṇavanto tumhākaṃ pariggaho.
格尾词缀之集合。巴利
Vibhattipaccayantarāsi
现说明格尾词缀。巴利
Atha vibhattipaccayā dīpiyante.
因能阐明格义,住于格位的词缀,称为格尾词缀。巴利
Vibhatyatthānaṃ jotakattā vibhattiṭṭhāne ṭhitā paccayā vibhattipaccayā.
275 于第五格的意义,用to词缀。巴利
275.To pañcamyā.
在第五格的意义上,使用to词缀。巴利
Pañcamiyā vibhattiyā atthe topaccayo hoti.
加上to词缀时,dīghānaṃ变为rasso,如kaññato、rattito、itthito、dhenuto。依大规则,加上to词缀时,mātāpitūnaṃ变为ittaṃ,如mātito、pitito、vadhuto、purisato、munito、daṇḍito、bhikkhuto、satthārato、kattuto、gotrabhuto、sabbato、yato、tato。巴利
Tomhi dīghānaṃ rasso, kaññato, rattito, itthito, dhenuto. Mahāvuttinā tomhi mātāpitūnaṃ ittaṃ, mātito, pitito, vadhuto, purisato, munito, daṇḍito , bhikkhuto, satthārato, kattuto, gotrabhuto, sabbato, yato, tato.
对于ima、eta、kiṃ等词,加上to后缀。巴利
Ima, eta, kiṃsaddehi to.
276 此即:ito、ato、etto、kuto。巴利
276.Itotettokuto.
ito、ato、etto、kuto——这些词是以“to”为词尾而构成的。巴利
Ito, ato, etto, kutoti ete saddā topaccayantā nipaccante.
或者,由imamhā、imehi变为ito;由etasmā、etehi变为ato与etto;由kasmā、kehi变为kuto。在此,因见到imamhā、imehi等意义句,故应知其常性(阳性)。依此经律,imassa变为ittaṃ,etassa变为attaṃ和ettaṃ,依“saramhā dve”之规则,esaramhā变为dvittaṃ,kiṃsadda变为kuttaṃ。此即其余词缀的法则。巴利
Imamhā imehīti vā ito, etasmā etehīti vā ato, etto, kasmā kehīti vā kuto. Ettha ca imamhā, imehītiādikaṃ atthavākyaṃ disvā pakatiliṅgaṃ veditabbaṃ. Iminā suttena imassa ittaṃ, etassa attaṃ ettañca, ‘saramhā dve’ti esaramhā dvittaṃ, kiṃsaddassa kuttaṃ. Esa nayo sesesu nipātanesu.
277 关于“abhi”等词。巴利
277.Abhyādīhi.
在“abhi”等词之后加 to,因重新规定,即使在非从格的意义上也成立。巴利
Abhiādīhi to hoti, punabbidhānā’pañcamyatthepītipi siddhaṃ.
“abhi村庄”的意思是朝向村庄、面对村庄。巴利
Abhito gāmaṃ gāmassa abhimukheti attho.
“村庄周围”一语,是指村庄的周边、遍一切处而言。巴利
Parito gāmaṃ gāmassa samantatoti attho.
“村庄两侧”一语,是指村庄的两边而言。巴利
Ubhato gāmaṃ gāmassa ubhosu passesūti attho.
pacchato(从后面)、heṭṭhato(从下面)、uparito(从上面)。巴利
Pacchato, heṭṭhato, uparito.
278 ādi 等词。巴利
278.Ādyādīhi.
于 ādi 等词之后,即使非第五格(从格)义,亦加 to。巴利
Ādipabhutīhi apañcamyatthepi to hoti.
ādito(从开始)、majjhato(从中间)、purato(从前面)、passato(从侧面)、piṭṭhito(从背面)、orato(从此岸)、parato(从彼岸)、pacchato(从后面)、puratthimato(从东方)、dakkhiṇato(从南方)等词,多表第七格(处格)义。巴利
Ādito , majjhato, purato, passato, piṭṭhito, orato, parato, pacchato, puratthimato, dakkhiṇatoiccādīsu bahulaṃ sattamyatthe dissati.
同样地,在具格的意义中也能见到,例如:“他将色视为自我”(rūpaṃ attato samanupassati)、“他将五蕴视为无常”(pañcakkhandhe aniccato vipassati)等。巴利
Tathā tatiyatthepi rūpaṃ attato samanupassati , pañcakkhandhe aniccato vipassati iccādi.
在 yatonidānaṃ(从何因缘)、yatvādhikaraṇaṃ(以何为因)、yatodakaṃ tadādittaṃ(水从何处来,彼处即燃烧)等词中,论师们欲表达主格的意义。巴利
Yatonidānaṃ , yatvādhikaraṇaṃ, yatodakaṃ tadādittamiccādīsu paṭhamatthe icchanti.
在 ito ehi(从这里来)、ito balāke āgaccha(从鹤群中来)、caṇḍo me vāyaso sakhā(我的乌鸦朋友很凶猛)等词中,表达宾格的意义。巴利
Ito ehi, ito balāke āgaccha, caṇḍo me vāyaso sakhā iccādīsu dutiyatthe.
Paratoghoso(从他人处听闻)中,如“nādiṭṭhā parato dosaṃ”(未见他人之过失)等,表属格(第六格)义。巴利
Paratoghoso, nādiṭṭhā parato dosaṃ iccādīsu chaṭṭhyatthe.
279 于sabba(一切)等名词及代词,在第七格的意义上,加tra、tthā词缀。巴利
279.Sabbādito sattamyā tratthā.
于sabba(一切)等名词及代词,表第七格义时,有tra、tthā等词缀。巴利
Sabbādināmakehi sabbanāmehi sattamiyā atthe tra, tthā honti.
例如:sabbasmiṃ 或 sabbesu 的意义,可理解为 sabbatra、sabbattha;也可作为 sabbassaṃ 或 sabbāsu 的意义。同样地,kataratra、katarattha、aññatra、aññattha 等也是如此。巴利
Sabbasmiṃ sabbesūti vā sabbatra, sabbattha, sabbassaṃ sabbāsu vātipi. Evaṃ kataratra, katarattha, aññatra, aññattha iccādi.
yatra(于何处)、yattha(于何处)、tatra(于彼处)、tattha(于彼处)。巴利
Yatra, yattha, tatra, tattha.
280 kattha、ettha、kutra、atra、tva、iha、idha。巴利
280.Katthetthakutrātrakvehidha.
kattha、ettha、kutra、atra、tva、iha、idha——这些词以ttha、tra、va、ha、dhā等词缀结尾,表示第七格(处格)的意义。巴利
Kattha, ettha, kutra, atra, tva, iha, idhāti ete saddāttha, tra,va ha, dhāpaccayantā sattamyatthe sijjhanti.
例如,kasmiṃ(在哪一个中)或kesu(在哪些中)的意义,即用kattha、kutra、kva表示。‘kuvaṃ’也成立,如巴利语中所见:‘kuvaṃ sattassa kārako, kuvaṃ satto samuppanno, kuvaṃ asissaṃ, kuvaṃ khādissaṃ’(众生之作者在何处?众生在何处生起?我将于何处食?我将于何处嚼?)。巴利
Kasmiṃ kesūti vā kattha, kutra, kva. ‘Kuva’ntipi sijjhati, ‘‘kuvaṃ sattassa kārako, kuvaṃ satto samuppanno , kuvaṃ asissaṃ, kuvaṃ khādissa’’nti pāḷi.
例如,etasmiṃ(在此中)或etesu(在这些中)之义,即用ettha、atra;imasmiṃ(在此中)或imesu(在这些中)之义,即用iha、idha。巴利
Etasmiṃ etesūti vā ettha, atra, imasmiṃ imesūti vā iha, idha.
281 在第七格的意义上,“sabba”(一切)一词后可接dhi词缀。巴利
281.Dhi sabbā vā.
“sabba”(一切)一词,在第七格的意义上,可加dhi词缀,或亦可有其他形式。巴利
Sabbasaddamhā sattamyatthe dhi hoti vā.
“Namo te buddha vīra’tthu, vippamuttosi sabbadhi”(礼敬您,佛陀、英雄,您于一切处得解脱)。巴利
Namo te buddha vīra’tthu, vippamuttosi sabbadhi .
当 yamhā 用作第七格(处格)的意义时,则变为 hiṃ。巴利
Yamhā sattamyatthe hiṃ hoti.
283 Tā hañca。巴利
283.Tā hañca.
由 tamhā 构成第七格(处格)时,变为 hiṃ 与 hañca。巴利
Tamhā sattamyatthe hiṃ hoti hañca.
Tahiṃ, tahaṃ。在第二格(宾格)的意义上也可见到,如“tahaṃ tahaṃ olokento gacchati”(一边处处观察,一边行走)。巴利
Tahiṃ, tahaṃ. Dutiyatthepi dissati ‘‘tahaṃ tahaṃ olokento gacchatī’’ti.
284 Kiṃssa 与 kukañca(kiṃ 的处格及其他格形式)。巴利
284.Kiṃssa kukañca.
从 kiṃmhā 构成处格(第七格)时,变为 hiṃ 和 taṃ;也变为 kiṃssa kuttaṃ 和 kattañca。巴利
Kiṃmhā sattamyatthe hiṃ, taṃ hoti. Kiṃssa kuttaṃ kattañca hoti.
Kuhiṃ gacchati(去何处),kuhaṃ gacchati(去何处)。Kahaṃ ekaputtaka kahaṃ ekaputtaka。Kuhiñci、kuhiñcananti 这两个词,是以不变词 ci 和 cana 结尾而成立的。巴利
Kuhiṃ gacchati, kuhaṃ gacchati. Kahaṃ ekaputtaka kahaṃ ekaputtaka . Kuhiñci, kuhiñcananti dve ci, cana-nipātantā sijjhanti.
此处说明时间第七格,即时间处格。巴利
Kālasattamyantaṃ vuccate.
285 sabba、eka、añña、ya 等词的时间处格,以 kāle 结尾。巴利
285.Sabbekaññayatehi kāledā.
当 sabba、eka、añña、ya、ta 等词表示时间时,构成以 dā 结尾的语形。巴利
Sabba, eka, añña, ya, tasaddehi kāle dā hoti.
于一切时:sabbadā;于一时:ekadā;于另一时:aññadā;于某时:yadā;于那时:tadā。巴利
Sabbasmiṃ kāle sabbadā, ekasmiṃ kāle ekadā, aññasmiṃ kāle aññadā, yasmiṃ kāle yadā, tasmiṃ kāle tadā.
286 kadā, kudā, sadā, adhunā, idāni。巴利
286.Kadākudāsadāadhunedāni.
这些词同样是在处格意义上,以 dā、dhunā、dāni 为结尾而构成,表示时间。巴利
Etepi sattamyatthe kāle dā, dhunā, dānipaccayantā sijjhanti.
表示“何时”:kadā、kudā;表示“一切时”:sadā;表示“此时”:adhunā、idāni。巴利
Kiṃsmiṃ kāle kadā, kudā, sabbasmiṃ kāle sadā, imasmiṃ kāle adhunā, idāni.
287 ajja(今日)、sajju(立即/当日)、aparajju(次日)、etarahi(此时)、karaha(何时/某时)。巴利
287.Ajjasajjuparajjetarahikarahā.
这些词也以 jja、jju、rahi、raha 为结尾,而成时间义。巴利
Etepi kāle jja, jju, rahi, raha paccayantā sijjhanti.
“在此时间”(imasmiṃ kāle)中的“ajja”,义为“在此日”。巴利
Imasmiṃ kāle ajja, imasmiṃ divasetyattho.
“在同一时间”(samāne kāle)的“sajju”:“同一”即“正在现行”。因为:“所作的恶业不会像乳汁那样立即凝结”,此“sajju”意为“立即”;“他当日派遣”(sajjukaṃ pāhesi)中,“sajjukaṃ”意为“在当日”——此处“sajjū”即是“在那一天”。巴利
Samāne kāle sajju-‘samāne’ti vijjamāne. Na hi pāpaṃ kataṃ kammaṃ, sajju khīraṃva muccati , sajjukaṃ pāhesi – tattha ‘sajjū’ti tasmiṃ divase.
“在后来的时间”(aparasmiṃ kāle)中的“aparajju”,义为“在另一天”。巴利
Aparasmiṃ kāle aparajju, punadivaseti attho.
etarahi 意为“在此时间”;karaha 意为“在什么时间”。而 kutoci、kvaci、katthaci、kuhiñci、kadāci、karahaci 等词,是以不变词 ci 结尾的;同样地,yato kutoci、yattha katthaci、yadā kadāci 也是如此。kiñcanaṃ、kuhiñcanaṃ、kudācanaṃ 则是以不变词 cana 结尾的。巴利
Imasmiṃ kāle etarahi, kiṃsmiṃ kāle karaha. Kutoci, kvaci, katthaci, kuhiñci, kadāci, karahacisaddā pana ci-nipātantā honti, tathā yato kutoci, yattha katthaci, yadā kadācīti. Kiñcanaṃ, kuhiñcanaṃ, kudācananti cana-nipātantāti.
1 2 3 4 5 6