然后,从“相”开始,阐明“si”等诸格的规则。显示巴利原文
Atha liṅgamhā syādivibhattividhānaṃ dīpiyate.
“相”、“名”、“语基”,从意义上说是一回事,它是对表示实体的、以“人”等词为首的原型的称呼。此原型依七种格而区分,有些成为清晰的形式,有些成为不清晰的形式,有些则居于中间形式。正因如此与三种“相”的形式相结合,故称为“相”。显示巴利原文
Liṅgaṃ, nāmaṃ, pāṭipadikanti atthato ekaṃ, dabbābhidhānassa purisādikassa pakatirūpassetaṃ nāmaṃ. Tañhi sattannaṃ vibhattīnaṃ vasena vibhāgaṃ patvā kiñci visadarūpaṃ hoti, kiñci avisadarūpaṃ, kiñci majjhimarūpanti evaṃ tividhena liṅgarūpena yuttattā liṅganti vuccati.
这一语基本身,有些随顺音声之相而转起,有些随顺意义之相而转变,因此也称为“名”。显示巴利原文
Tadeva kiñci saddaliṅgānurūpaṃ, kiñci atthaliṅgānurūpañca pariṇamantaṃ pavattati, tasmā nāmanti ca vuccati.
正是它,经由词根、词缀、格变化,以及依音释词和依义释词,被分析为“独立的词”,从而被称为“语基”。显示巴利原文
Tadeva dhātu, paccaya, vibhattipadehi cevasaddapadatthakapadehi ca ‘visuṃ bhūtaṃ pada’nti katvā pāṭipadikanti ca vuccati.
其中,“词根词”是指 brū、bhū、hū 等。显示巴利原文
Tattha dhātupadaṃ nāma brū, bhū, hūiccādi.
其中,“词缀词”是指 ṇa、tabba、anīya 等。显示巴利原文
Paccayapadaṃ nāma ṇa, tabba, anīya iccādi.
所谓“格词”,即指 si、yo、aṃ、yo、ti、anti 等。显示巴利原文
Vibhattipadaṃ nāma si, yo, aṃ, yo,ti, anti iccādi.
所谓“音声词义词”,即指 rājassa、sakhassa、pumassa 等。在这其中,诸如 rājassa 等形式,在音声经中是音声词义词,而在实际运用中则为意义词义词。至于词根词、词缀词与格词,则恒常只是音声词义词,并且仅在音声经中可得,而不在实际运用中存在——这便是二者的差别。显示巴利原文
Saddapadatthakapadāni nāma rājassa, sakhassa, pumassa iccādīni. Ettha ca rājassaiccādīni saddasutte saddapadatthakāni honti, payoge atthapadatthakāni. Dhātupaccayavibhattipadāni pana niccaṃ saddapadatthakāni eva honti, saddasuttesveva ca labbhanti, na payogeti, idaṃ dvinnaṃ nānattaṃ.
如果这样,那么像 bhussa、brussa、bhūto、hūto、ṇe、tabbe、simhi、timhi 等词,又怎能派生出格变化呢?那些被称为“模拟词”,就如同 atthissa、karotissa 等。因此,它们与 rājassa 等词在此是以模拟相的方式被收录的,而非以绝对相的方式。正因如此,前人说:“除去词根、词缀与格词,具有意义者,即是相。”其中,“具有意义者”指的是意义词义词,从而排除了 rājassa 等音声词义词。由此,在意义词义词成立时,二次缀词、复合词、动词词缀词等的绝对相性也同样成立了,因为它们并不承担作为名词称谓的职能。而那些适合成为名词修饰语的,如前缀词、不变词、以 tvā 等结尾的词语等,在此便以修饰名词的方式被收录。显示巴利原文
Yadievaṃ bhussa, brussa, bhūto, hūto, ṇe, tabbe, simhi, timhi iccādinā tehi kathaṃ vibhattuppatti hotīti? Anukaraṇapadāni nāma tāni atthissa, karotissa iccādīni viya, tasmā tāni ca rājassa iccādīni ca anukaraṇaliṅgabhāvena ettha saṅgayhanti, na ekantaliṅgabhāvenāti. Evañca katvā ‘dhātu- paccaya , vibhattivajjitamatthavaṃ liṅga’nti avocuṃ. Tattha atthavanti atthapadatthakaṃ vuccati, rājassaiccādikaṃ saddapadatthakaṃ vivajjeti, etena atthapadatthake sati taddhita, samāsa, kitakapadānampi ekantaliṅgabhāvaṃ sādhenti. Na hi tesaṃ liṅganāmabyapadesakiccaṃ atthi, yāni ca nāmassa visesanāni bhavituṃ arahanti, tāni upasagga, nipātapadāni tvāntādipadāni ca idha visesananāmabhāvena saṅgayhantīti.
61 在单数与复数中,名词后各有二组格尾:si、yo;aṃ、yo;……;smiṃ、su。显示巴利原文
61.Dve dvekānekesu nāmasmā si yo aṃyo nā hi sa naṃ smāhi sanaṃsmiṃsu.
在表达单一意义与众多意义的名词之后,各有二组格尾:si、yo……乃至……smiṃ、su。显示巴利原文
Ekasmiṃ atthe ca anekesu atthesu ca pavattā nāmasmā dve dve si, yo…pe… smiṃ, suvibhattiyo honti.
“分别”故称为“格”——其义为:将每一个名词的基本词形,依种种形态变化之区分、依作者与受者等种种意义之区分,以及依单数与复数之数量区分,而加以分别。si、yo是第一名……乃至……smiṃ、su是第七名。于每二组中,前者名为“单数”,即“于单一意义中转起之说”;后者名为“复数”,即“于众多意义中转起之说”,亦名“多数”,亦名“别数”。这一切皆由此经而成立。显示巴利原文
Vibhajantīti vibhattiyo, ekamekaṃ pakatināmapadaṃ nānārūpavibhāgavasena kattu, kammādinānāatthavibhāgavasena ekatta, bahuttasaṅkhyāvibhāgavasena ca vibhajantīti attho. Si, lo iti paṭhamā nāma…pe… smiṃ, su iti sattamī nāma. Dvīsu dvīsu pubbaṃ pubbaṃ ‘ekasmiṃ atthe pavattaṃ vacana’nti ekavacanaṃ nāma. Paraṃ paraṃ ‘anekesu atthesu pavattaṃ vacana’nti anekavacanaṃ nāma. Bahuvacananti ca puthuvacananti ca etassa nāmaṃ. Sabbamidaṃ iminā suttena siddhaṃ.
62 62. 第一格用于仅表其相之义。显示巴利原文
62.Paṭhamātthamatte.
不观待作者、受者等外在义,仅依其相本身转起时,于名词后使用第一格。显示巴利原文
Kattu, kammādikaṃ bāhiratthaṃ anapekkhitvā liṅgatthamatte pavattā nāmasmā paṭhamāvibhatti hoti.
这是我的仆人,这些是我的仆人。显示巴利原文
Ayaṃ mama puriso, ime mama purisā.
63 63. 在称呼时。显示巴利原文
63.Āmantane.
Āmantana 即是呼唤。在称呼的范畴中,仅依词干本身的意义而转起时,名词之后有第一格。显示巴利原文
Āmantanaṃ vuccati ālapanaṃ. Āmantanavisaye liṅgatthamatte pavattā nāmasmā paṭhamāvibhatti hoti.
喂,人啊!诸位尊者!显示巴利原文
Bho purisa, bhonto purisā.
64 表示受者之义时,用第二格。显示巴利原文
64.Kamme dutiyā.
名词词干之后,为表示受者之义,用第二格变位。显示巴利原文
Nāmasmā kammatthe dutiyāvibhatti hoti.
他看见那个人,他们看见那些人。显示巴利原文
Purisaṃ passati, purise passanti.
65 65. 表作者与表工具之义,用第三格。显示巴利原文
65.Kattukaraṇesu tatiyā.
名词之后,表作者及表工具之义,用第三格语尾。显示巴利原文
Nāmasmā kattari ca karaṇe ca tatiyāvibhatti hoti.
由那人所作,由那些人所共作;因那人而家族显耀,因那些人而家族显耀。显示巴利原文
Purisena kataṃ, purisehi kataṃ, purisena kulaṃ sobhati, purisehi kulaṃ sobhati.
66 66. 第四格表‘为’义。显示巴利原文
66.Catutthī sampadāne.
名词之后,若表‘为’义,则为第四格变格。显示巴利原文
Nāmasmā sampadānatthe catutthīvibhatti hoti.
他施与那人,施与那些人。显示巴利原文
Purisassa deti, purisānaṃ deti.
67 67. 第五格用于表界限之义。显示巴利原文
67.Pañcamyāvadhismiṃ.
Avadhi 称为离格。名词之后,若表达界限之义,则用第五格。显示巴利原文
Avadhi vuccati apādānaṃ. Nāmasmā avadhiatthe pañcamīvibhatti hoti.
他从那个男子离开,他从那些男子离开。显示巴利原文
Purisasmā apeti, purisehi apeti.
68 68. 第六格用于关联义。显示巴利原文
68.Chaṭṭhīsambandhe.
名词之后,为表关联之义,用第六格。显示巴利原文
Nāmasmā sambandhatthe chaṭṭhīvibhatti hoti.
此人之财,众人之财。显示巴利原文
Purisassa dhanaṃ, purisānaṃ dhanaṃ.
69 第七格用于表示依止之义。显示巴利原文
69.Sattamyādhāre.
名词之后,为表达依止之义,用第七格。显示巴利原文
Nāmasmā ādhāratthe sattamīvibhatti hoti.
他依止于一人而住立,他依止于众人而住立。显示巴利原文
Purisasmiṃ tiṭṭhati, purisesu tiṭṭhati.
女性词缀集显示巴利原文
Itthipaccayarāsi
70 70. 阴性:从以 a 结尾的名词,加词缀 ā。显示巴利原文
70.Itthiyamatvā.
可解作“itthiyaṃ + ato + ā”。即:从以 a 结尾的名词,构成阴性时,附加 ā 词缀。显示巴利原文
Itthiyaṃ+ato+āti chedo. Akārantanāmamhā itthiyaṃ āpaccayo hoti.
对于那些并无对应阳性形式的某些名称词,恒常如此——显示巴利原文
Abhāsitapumehi kehici saññāsaddehi niccaṃ –
少女、智慧、想、船、厅堂、渴爱、欲求、乞食、学、颈、舌、二十、三十、四十、五十等。显示巴利原文
Kaññā, paññā, saññā, nāvā, sālā, taṇhā, icchā, bhikkhā, sikkhā, gīvā, jivhā, vīsā, tiṃsā, cattālīsā, paññāsā iccādi.
凡已说为阳性的所有代词,及以 tabba、nīya、ta 为词缀结尾者,亦恒常如此——显示巴利原文
Bhāsitapumehipi sabbanāmehi tabbā, nīya, tapaccayantehi ca niccaṃ –
一切、哪个、哪一个、应被体验的、所应体验的、已去的、已生的、已有的、已被召唤的等。显示巴利原文
Sabbā, katarā, katamā, anubhavitabbā, anubhavanīyā, gatā, jātā, bhūtā, hūtā iccādi.
然而,对于其他情况,则是无常——显示巴利原文
Aññehi pana aniccaṃ –
善(阳)、善(阴)、美(阳)、美(阴)、庄严(阳)、庄严(阴)、陶师、陶师女、利益欲求者(阳)、利益欲求者(阴)、女游行僧、独一者(阳)、独一者(阴)、照亮者(阳)、照亮者(阴)等。显示巴利原文
Kalyāṇā, kalyāṇī, sundarā, sundarī, sobhaṇā, sobhaṇī, kumbhakārā, kumbhakārī, kumbhakārinī, atthakāmā, atthakāmī, atthakāminī, paribbājikā, paribbājikinī, ekākā, ekākinī, dīpanā, dīpanī iccādi.
依经的分别,在复合词中,于 mātu、dhītu 等之后有 ā 词缀。例如 Nandamātā、uttaramātā、devadhītā、rājadhītā,以及 assamaṇī hoti asakyadhītarā 等。显示巴利原文
Suttavibhattena samāse mātu, dhītu iccādīhi āpaccayo hoti. Nandamātā, uttaramātā, devadhītā, rājadhītā, assamaṇī hoti asakyadhītarā iccādi.
此处,“女性”一词,有时唯指音声,有时唯指意义,但都是为了表明女性之相。若如此,女性词缀便如“si”等格尾一般,仅是表明者,而非表诠者,此义得以成立。显示巴利原文
Ettha ca ‘itthiya’nti katthaci saddamattassa vā, katthaci atthamattassa vā itthibhāve jotetabbeti attho. Evañca sati itthipaccayāpi syādayo viya jotakamattā eva honti, na vācakāti siddhaṃ hoti.
71 第七十一条:从“nadā”等词根,加“ṅī”词缀。显示巴利原文
71.Nadādīhi ṅī.
从“nadā”等词根之后,表示女性时,加“ṅī”词缀。其中的ṅ为随伴字母,在“ntantūnaṃ ṅīmhi to vā”这一规则中起限定作用。显示巴利原文
Nadādīhi itthiyaṃ ṭīhoti. Ṅānubandho ‘ntantūnaṃvīmhi to vā’ti ettha visesanattho.
河流、大地、女人、少女、年轻女子、瓦塞提女、乔达弥女、迦旃延女、迦旃衍尼女、学童女、沙弥尼、船女、第五女、第六女、第十四女、第十五女、千女、万女、十万女、陶师女、花师女、作眼者女、作智者女、说法者女等。显示巴利原文
Nadī, mahī, itthī, kumārī, taruṇī, vāseṭṭhī, gotamī, kaccānī, kaccāyanī, māṇavī, sāmaṇerī, nāvikī, pañcamī, chaṭṭhī, catuddasī, pañcadasī, sahassī, dasasahassī, satasahassī, kumbhakārī, mālakārī, cakkhukaraṇī, ñāṇakaraṇī, dhammadīpanī iccādi.
72 当后接“ṅī”词缀时,以“nta”和“ntu”结尾的词干可变为“t”。显示巴利原文
72.Ntantūnaṃ ṅīmhi to vā.
当后接“ṅī”词缀时,以“nta”和“ntu”结尾的词干可变为“t”。显示巴利原文
Nta, ntūnaṃ to hoti vā ṅīmhi pare.
gacchatī, gacchantī, satī, santī, bhavissatī, bhavissantī, guṇavatī, guṇavantī, satimatī, satimantī, sabbāvatī, sabbāvantī, yāvatī, yāvantī, tāvatī, tāvantī, bhuttavatī, bhuttavantī。显示巴利原文
Gacchatī, gacchantī, satī, santī, bhavissatī, bhavissantī, guṇavatī, guṇavantī, satimatī, satimantī, sabbāvatī, sabbāvantī, yāvatī, yāvantī, tāvatī, tāvantī, bhuttavatī, bhuttavantī.
73 第七十三条:于‘go’词根之后,亦可加缀。显示巴利原文
73.Goto vā.
于表示‘牛’的‘go’一词,在阴性中可加‘-vī’词缀。显示巴利原文
Gosaddamhā itthiyaṃ vī hoti vā.
“vā”者何义?其原典作“Gokāṇā pariyantacārinī”。其中,“kāṇā”意为盲。显示巴利原文
Vāti kiṃ? Gokāṇā pariyantacārinīti pāḷi. Tattha kāṇāti andhā.
74 74. 以及夜叉等。显示巴利原文
74.Yakkhādīhinī ca.
于以“夜叉”等非a-词干结尾的语基,在转为阴性时,可加缀“-vī”与“-inī”。显示巴利原文
Yakkhādīhi akārantehi itthiyaṃ vī ca hoti inī ca.
如:夜叉女、夜叉女,龙女、龙女,水牛女、水牛女,鹿女、鹿女,狮女、狮女,豹女、豹女,虎女、虎女,乌鸦女、乌鸦女,鸽女、鸽女,人女、人女等。显示巴利原文
Yakkhī, yakkhinī, nāgī, nāginī, mahiṃsī, mahiṃsinī, migī, miginī, sīhī, sīhinī, dīpī, dīpinī, byagghī, byagghinī, kākī, kākinī, kapotī, kapotinī, mānusī, mānusinī iccādi.
75 75. 与阿兰及类似者。显示巴利原文
75.Ārāmikādīhi.
于以ārāmika等非a结尾的词干,阴性时加缀-inī。显示巴利原文
Ārāmikādīhi akārantehi itthiyaṃ inī hoti.
如园林女、障碍女、船女、悬垂女、粪扫衣女、游方女、王后、独身女等。显示巴利原文
Ārāmikinī, antarāyikinī, nāvikinī, olumbikinī, paṃsukūlikinī, paribbājikinī, rājinī, ekākinī iccādi.
mānusinī与mānusā二词,除mānusī sampatti(人女成就)之外。显示巴利原文
Mānusinī mānusā vā, aññatra mānusī sampatti.
76 76. Gharaṇī等。显示巴利原文
76.Gharaṇyādayo.
Gharaṇī等词,在阴性中以nī为后缀而构成。显示巴利原文
Gharaṇīiccādayo itthiyaṃ nīpaccayantā sijjhanti.
诸如Gharaṇī、vetraṇī、pokkharaṇī等词,并无ṇa音变。或可说,ācariyā 系由 ācarinī 脱落 ya 音而成。显示巴利原文
Gharaṇī, vetraṇī, pokkharaṇī-esu nassa ṇattaṃ. Ācarinīyalopo, ācariyā vā.
77 77. 在阴性词 bhariyāyaṃ 中,接续 mātulā 等词。显示巴利原文
77.Mātulāditvānībhariyāyaṃ.
以 mātulā 等不以 ka 结尾的词,在阴性词 bhariyā 中,变为 ānī。显示巴利原文
Mātulādīhi akārantehi bhariyāyaṃ ānī hoti.
母亲的兄弟称为mātulo,其妻称为mātulānī;同样,varuṇānī、gahapatānī、ācariyānī、khattiyānī等词也是如此。显示巴利原文
Mātubhātā mātulo, tassa bhariyā mātulānī, evaṃ varuṇānī, gahapatānī, ācariyānī, khattiyānī.
依‘bahulā’之通则,khattiyī与khattiyā两种形式皆可。显示巴利原文
‘Bahulā’dhikārā khattiyī khattiyā ca.
78 78. 以yuvaṇṇehi(表青年之词)加nī构成。显示巴利原文
78.Yuvaṇṇehi nī.
以ivaṇṇanta和uvaṇṇanta结尾的词,阴性词干变为nī。显示巴利原文
Ivaṇṇantehi uvaṇṇantehi ca itthiyaṃ nī hoti.
持伞女、持杖女、执杖女、撑伞女、母象、戴花环女、具幻术女、聪慧女、赞爱女、梵行女、见怖女、求利女、行益女、比丘尼、刹帝利亲族女、能干女、知他心女、知量女、知义女、知法女等。显示巴利原文
Chattapāṇinī, daṇḍapāṇinī, daṇḍinī, chattinī, hatthinī, mālinī, māyāvinī, medhāvinī, piyapasaṃsinī, brahmacārinī, bhayadassāvinī, atthakāminī, hitacārinī, bhikkhunī, khattiyabandhunī, paṭunī, paracittavidunī, mattaññunī, atthaññunī, dhammaññunī iccādi.
79 79. timhā用于其他义。显示巴利原文
79.Timhāññatthe.
在表其他意义的复合词中,以 ti 为词末,于阴性词中则变为 nī。显示巴利原文
Aññapadatthasamāse tipaccayantamhā itthiyaṃ nī hoti.
如:不害乐女、法乐女、贪牛女、贪子女、失念女、邪见女、正见女、护己女等。显示巴利原文
Ahiṃsāratinī, dhammaratinī, vacchagiddhinī, puttagiddhinī, muṭṭhassatinī, micchādiṭṭhinī, sammādiṭṭhinī, attaguttinī iccādi.
为何说是其他意义?于法生起的喜乐,名为法喜。显示巴利原文
Aññattheti kiṃ? Dhamme rati dhammarati.
“青年”用于女性时,指年轻女子。显示巴利原文
Yuvato itthiyanti hoti.
此处‘ti’这一音节,依经文分解,表‘二十’与‘三十’之义。即:vīsati、vīsaṃ,tiṃsati、tiṃsaṃ。显示巴利原文
Ettha ca ‘ti’ iti suttavibhattena vīsa, tiṃsatopiti hoti vā. Vīsati, vīsaṃ, tiṃsati, tiṃsaṃ.
81 带有譬喻、结合、约束、协同、蹄、美丽、相好等前缀的‘ūru’(大腿)一词。显示巴利原文
81.Upamāsaṃhita sahita saññata saha sapha vāmalakkhaṇāditūrutvū.
从‘lakkhaṇa’(相好)等词开始,至‘ūru’(大腿)为止,再附加‘ū’音,作如此切分。显示巴利原文
Lakkhaṇādito+ūruto+ūti chedo.
在以譬喻等为前分的依他义复合词中,由“ūru”(腿)一词构成阴性词时,变为“ū”。显示巴利原文
Aññapadatthasamāse upamādipubbā ūrusaddamhā itthiyaṃ ū hoti.
腿如龙鼻者,故称“龙鼻腿”;其腿紧密相连、相互联结,故称“结合腿”;其腿和合无间、合为一体,故称“和合腿”;其腿收摄、不散乱,故称“收摄腿”;与腿一起活动者,故称“俱腿”;所谓“蹄”即是指蹄甲,其腿因紧密相连而如蹄者,故称“蹄腿”;其左侧之腿美丽者,故称“左美腿”;其腿具足相好者,故称“相好腿”。显示巴利原文
Nāgassa nāsā viya ūrū yassāti nāganāsūrū, saṃhitā sambandhā ūrū yassāti saṃhitorū, sahitā ekabaddhā ūrū yassāti sahitorū, saññatā alolā ūrū yassāti saññatorū, ūruyā saha vattatīti sahorū, sapho vuccati khuro, saṃsiliṭṭhatāya saphabhūtā ūrū yassāti saphorū, vāmā sundarā ūrū yassāti vāmorū, lakkhaṇasampannā ūrū yassāti lakkhaṇorū.
依经文的解析,“梵族亲属”一词得以成立。显示巴利原文
Suttavibhattena brahmabandhūti sijjhati.
经文中可见如下语句:‘若那象鼻般美腿的光辉女神注视我’、‘你独自站立,双腿浑圆紧实’、‘双腿端庄的大幻化女,容貌可爱的少女’、‘美腿的人啊,拥抱我吧,贤善女’、‘我不知何故,竟为这相好美腿者而迷醉’、‘我应成为婆罗门亲族中可受呵责者’。显示巴利原文
‘‘Sace maṃ nāganāsūrū, olokeyya pabhāvatī’’ti ca ‘‘ekā tuvaṃ tiṭṭhasi sahitūrū’’ti ca ‘‘saññatūrū mahāmāyā, kumāri cārudassanā’’ti ca ‘‘vāmorū saja maṃ bhadde’’ti ca ‘‘kāraṇaṃ nappajānāmi, sammatto lakkhaṇūruyā’’ti ca ‘‘gārayhassaṃ brahmabandhuyā’’ti ca pāḷipadāni dissanti.
其中,‘saja’是拥抱的意思;‘gārayhassaṃ’意为‘我应成为可受呵责者’。显示巴利原文
Tattha ‘sajā’ti āliṅgāhi, ‘gārayhassa’nti ahaṃ gārayho bhaveyyaṃ.
此处,以 tā 为后缀者,皆是表示自性的阴性词,例如:lahutā(轻性)、mudutā(柔性)、gāmatā(村性)、janatā(人群)、devatā(天神)等。显示巴利原文
Ettha ca tāpaccayantā sabhāvaitthiliṅgā eva – lahutā, mudutā, gāmatā, janatā, devatā iccādi.
同样,以 ti 结尾的词有:gati(趣向)、mati(思惟)、ratti(夜晚)、sati(念)、tuṭṭhi(满足)、diṭṭhi(见)、iddhi(神通)、siddhi(成就)等;同样,还有 yāgu(粥)、dhātu(界)、dhenu(母牛)、kaṇḍu(痒)、kacchu(疥疮)、mātu(母亲)、dhītu(女儿)、duhitu(女儿)等;以及 jambū(蒲桃树)、vadhū(新娘)、camū(军队)、sutanū(细身)、sarabū(蜥蜴)等。然而,在梵文典籍中,sutanū、sarabū 等词亦被分析为带有 ū 后缀。显示巴利原文
Tathā tipaccayantā – gati, mati, ratti, sati, tuṭṭhi, diṭṭhi, iddhi, siddhi iccādi, tathā yāgu, dhātu, dhenu, kaṇḍu, kacchu, mātu, dhītu , duhitu iccādi, jambū, vadhū, camū, sutanū, sarabū iccādi ca. Sakkataganthesu pana sutanū, sarabū iccādīsupi ūpaccayaṃ vidahanti.
其中,凡属阴性词者,依‘ivaṇṇuvaṇṇā pitthiya’之规则,恒常称为 pasaññā;依‘Ākāro ca ghā’之规则,恒常称为 ghasaññā。显示巴利原文
Tattha itthiliṅgabhūtā sabbe ‘ivaṇṇuvaṇṇā pitthiya’nti suttena niccaṃ pasaññā honti. ‘Ākāro ca ghā’ti suttena niccaṃ ghasañño.
以 ā 结尾的女性性集显示巴利原文
Ākārantitthiliṅgarāsi
阴性词有六种:以 ā 结尾、以 i 结尾、以 ī 结尾、以 u 结尾、以 ū 结尾、以 o 结尾。其中,如 kaññā(少女)一词,在仅表词义时,为第一变格。显示巴利原文
Itthiliṅgaṃ chabbidhaṃ ākārantaṃ, ikārantaṃ, īkārantaṃ, ukārantaṃ, ūkārantaṃ, okārantaṃ. Tattha kaññāsaddamhā atthamatte paṭhamā.
82 82. gasīnaṃ(关于诸gas语尾)。显示巴利原文
82.Gasīnaṃ.
对于未借助任何规则而取得规范的诸gas语尾,其音便会消失,这称为silopa(语尾消失)。显示巴利原文
Kenaci suttena aladdhavidhīnaṃ gasīnaṃ lopo hotīti silopo.
例如:Kaññā tiṭṭhati(少女站立)。显示巴利原文
Kaññā tiṭṭhati.
83 或者,在‘jantu’、‘hetu’、‘īgha’、‘ape’等词之后。显示巴利原文
83.Jantuhetvīghapehi vā.
对于以‘jantu’、‘hetu’等结尾的词、中性名词、以‘gha’结尾的词、辅音结尾的词,以及以‘i’音和‘u’音结尾的词,复数主格与宾格的‘yo’词尾可以发生省略。显示巴利原文
Jantu, hetūhi ca punnapuṃsakesu īkārantehi ca ghato ca pasaññehi ivaṇṇuvaṇṇehi ca yonaṃ lopo hoti vā.
少女们站立,少女们站立。显示巴利原文
Kaññā tiṭṭhanti, kaññāyo tiṭṭhanti.
呼格意义上用第一格,依‘gosyālapane’规则,称为ga音。显示巴利原文
Āmantanatthe paṭhamā, ‘gosyālapane’ti gasaññā.
84 84. 以gha与brahmā等开头的词,有两种情况。显示巴利原文
84.Ghabrahmāditve.
对于以gha结尾的词和以brahmā等开头的词,ga音可变为e。由‘ādi’一词,亦包括isi、muni、revatī、kattu、khattu等词。显示巴利原文
Ghato ca brahmādito ca gassa e hoti vā. Ādisaddena isi, muni, revatī, kattu, khattuiccāditopi.
“Bhoti kaññe”、“bhoti kaññā”、“bhotiyo kaññāyo”、“bhotī kaññāyo”——《长老尼偈》中有“起来吧,女儿!出家是艰难的,女儿!”因此,当其后有“ge”音时,依《大语法》,短音亦得适用。在《拘舍本生》中也有:“女儿啊,你一心为我好,却不听从我的话。”显示巴利原文
Bhoti kaññe, bhoti kaññā, bhotiyo kaññāyo, bhotī kaññāyo, ‘‘uṭṭhehi puttika pabbajjā dukkarā puttika’’ iti therīpāḷi , tasmā ge pare mahāvuttinā rassopi yujjati. Kusajātake ‘‘na me akāsi vacanaṃ, atthakāmāya puttike’’tipi atthi.
表宾格时用第二格,依“元音前省略元音”的规则,前一元音省略。显示巴利原文
Kammatthe dutiyā, ‘saro lopo sare’ti pubbasaralopo.
“看见少女”、“少女看见”、“少女们看见”。显示巴利原文
Kaññaṃ passati, kaññā passati, kaññāyo passati.
工具格作第三格。显示巴利原文
Kattari tatiyā.
85 85. 对于以‘gha’结尾、以辅音(pasañña)结尾,以及以‘ivaṇṇa’和‘uvaṇṇa’结尾的词,在单数时,以‘nā’等为首的五种单数词尾依次变为‘ya’和‘yā’。显示巴利原文
85.Ghapatekasmiṃ nādīnaṃ yayā.
对于以‘gha’结尾、以辅音(pasañña)结尾,以及以‘ivaṇṇa’和‘uvaṇṇa’结尾的词,在单数时,以‘nā’等为首的五种单数词尾依次变为‘ya’和‘yā’。显示巴利原文
Ghato ca pasaññehi ivaṇṇuvaṇṇehi ca ekatte pavattānaṃ nādīnaṃ pañcannaṃ ekavacanānaṃ kamena ya, yā honti.
由少女所作,由少女们所作。此处,还可见到从“gha”词尾变为“yā”的替代。巴利语中有“他们坐在那里,在那棵树的树荫下”与“他们环绕四周,在那棵树的树荫下”等语,同样可见“如碎石般”、“如幼童游戏般”等文句。依《大语法》,“gha”音变为短音。显示巴利原文
Kaññāya kataṃ, kaññāhi kataṃ. Ettha ca ghatopi yāādeso dissati. ‘‘Te ca tattha nisīditvā, tassa rukkhassa chāyayā’’ ti ca ‘‘samantā parivāriṃsu, tassa rukkhassa chāyayā’’ ti ca pāḷi, tathā ‘‘sakkharopamayā vade’’ , ‘‘bāladārakalīlayā’’ti ca dissanti. Mahāvuttinā ghassa rasso.
86 86. 对于词尾“smā”、“hi”、“smiṃ”,依次变为“mhā”、“bhi”、“mhi”,或不变。显示巴利原文
86.Smāhismiṃnaṃ mhābhimhi vā.
它们依次变为“mhā”、“bhi”、“mhi”,或不变。这些替代形式在偈颂中随处可见。显示巴利原文
Tesaṃ kamena mhā, bhi, mhi honti vā. Ete ādesā gāthāsu bahulaṃ dissanti.
由少女们所做,由少女们所做。显示巴利原文
Kaññāhi kataṃ, kaññābhi kataṃ.
与格为第四格,例如:给少女,给少女们;带给少女的衣服,带给少女们的衣服。显示巴利原文
Sampadāne catutthī, kaññāya deti, kaññānaṃ deti, kaññāya ābhataṃ vatthaṃ, kaññānaṃ ābhataṃ vatthaṃ.
夺格为第五格,例如:从少女离开,从少女离开(短音形式),从少女们离开。显示巴利原文
Apādāne pañcamī, kaññāya apeti, kaññamhā apetirassattaṃ, kaññāhi kaññābhi apeti.
属格用第六格,表示“属于少女的”“属于少女们的”。显示巴利原文
Sambandhe chaṭṭhī, kaññāya santakaṃ, kaññānaṃ santakaṃ.
处格用第七格,表示“在少女处站立”。显示巴利原文
Okāse sattamī, kaññāya tiṭṭhati.
87 87. “yaṃ”词尾。显示巴利原文
87.Yaṃ.
对于以‘gha’、‘pasañña’结尾的词,以及以‘ivaṇṇa’、‘uvaṇṇa’结尾的词,词尾‘smiṃ’可变为‘yaṃ’。显示巴利原文
Ghato ca pasaññehi ivaṇṇuvaṇṇehi ca smiṃno yaṃ hoti vā.
于少女处站立,于少女处站立,于诸少女处站立。显示巴利原文
Kaññāyaṃ tiṭṭhati, kaññāya tiṭṭhati, kaññāsu tiṭṭhati.
信、慧、般若、明、思惟、思虑、维那琴、渴爱。显示巴利原文
Saddhā medhā paññā vijjā, cintā mantā vīṇā taṇhā.
欲望、迷醉、贪爱、诳惑;慈、慢、学、乞食。显示巴利原文
Icchā mucchā ejā māyā, mettā mattā sikkhā bhikkhā.
小腿、颈、舌、言语;影、期望、恒河、船。显示巴利原文
Jaṅghā gīvā jivhā vācā, chāyā āsā gaṅgānāvā.
偈颂、军队、书写、枝条;花环、时间、供养、游戏。显示巴利原文
Gāthā senā lekhā sākhā, mālā velā pūjā khiḍḍā.
渴、受、想;思、渴爱、后代。显示巴利原文
Pipāsā vedanā saññā, cetanā tasiṇāpajā.
天神、鹌鹑、蜥蜴;鹤、大众、会堂。显示巴利原文
Devatā vaṭṭakā godhā, balākā parisā sabhā.
虱子、七叶树、楞伽;签、沙、顶髻。显示巴利原文
Ūkā sephālikā laṅkā, salākā vālikā sikhā.
毗舍佉、街道、枝条,树丛、不孕者、结发、水罐。显示巴利原文
Visākhā visikhā sākhā, gacchā vañjhā jaṭā ghaṭā.
最上者、象鼻、论诤,伐楼那、女子、藤蔓。显示巴利原文
Jeṭṭhā soṇḍā vitaṇḍā ca, varuṇā vanitā latā.
谈论、睡眠、甘露、罗陀,习气、发簪、饮水处。显示巴利原文
Kathā niddā sudhā rādhā, vāsanā sīsapā papā.
光辉、界限、安忍、妻子;刹帝利、砂砾、酒。显示巴利原文
Pabhā sīmā khamā jāyā, khattiyā sakkharā surā.
秋千、秤、石、游戏;唾液、腰带、技艺。显示巴利原文
Dolā tulā silā līlā, lāle’lā mekhalā kalā.
母马、垂腹者、鼠;箱、苏拉萨、方向。显示巴利原文
Vaḷavā’ lambusā mūsā, mañjūsā sulasā disā.
鼻、月光、洞穴、努力;滑液、大地等。显示巴利原文
Nāsā juṇhā guhā īhā, lasikā vasudhādayo.
88 88. 对于amba等词。显示巴利原文
88.Nambādīhi.
对于被称为“ga”的词,如amba、anna、amma等,其末尾的ga不变为e。显示巴利原文
Gasaññehi amba, anna, ammaiccetehi gassa e na hoti.
89 89. 或变为短音。显示巴利原文
89.Rasso vā.
以“amba”等开头的词,当后续有“ge”音时,亦可变为短音。显示巴利原文
Ambādīnaṃ rasso hoti vā ge pare.
Bhoti amba、bhoti ambā、bhoti anna、bhoti annā、bhoti amma、bhoti ammā,其余与“kaññā”相同。显示巴利原文
Bhoti amba, bhoti ambā, bhoti anna, bhoti annā, bhoti amma, bhoti ammā, sesaṃ kaññāsamaṃ.
此处,说明的是特殊规则。显示巴利原文
Ettha visesavidhānamuccate.
90 90. 就“sabhā”与“parisā”而言。显示巴利原文
90.Ti sabhāparisāya.
于“sabhā”和“parisā”,词尾“smiṃ”变为“ti”。依“gho ssaṃssāssāya tīsū”之经句,“ti”中的元音缩为短音。显示巴利原文
Sabhāparisāhi smiṃnoti hoti. ‘Gho ssaṃssāssāya tīsū’ti suttena timhi rasso.
“sabhati、sabhāya、sabhāyaṃ、sabhāsu;parisati、parisāya、parisāyaṃ、parisāsu”——如“大梵天看见他,坐在自己的会众中”;又如“世尊在那会众中展现金色的身体”。显示巴利原文
Sabhati, sabhāya, sabhāyaṃ, sabhāsu, parisati, parisāya, parisāyaṃ, parisāsu, tamaddasa mahābrahmā, nisinnaṃ samhi parisati, iti bhagavā tasmiṃ parisati suvaṇṇavaṇṇaṃ kāyaṃ vivari .
如“nandamātā”、“rājadhītā”等词,依“ghabrahmāditve”规则,“gha”音变为“e”。显示巴利原文
Nandamātā, rājadhītāiccādīsu ‘ghabrahmāditve’ti ghassa ettaṃ.
“奇妙啊,欢喜母亲!稀有啊,欢喜母亲!”“尊贵的公主!”“尊贵的释迦族女儿!”——依《大语法》,在复合词中,于“syā”等词尾前,有长音与短音的变化。然而,以“ltu”后缀结尾之词,于三性中大多同形,如《长老尼偈》中:“询问义法者、持法者、听法者、亲近者”。同样,于某处,“gacchanta”等词亦如此。如“破除黑暗之蕴”、“说如此恶语”等——其中“padālayanti”意为“他们破除”,“bhaṇanti”意为“他们说”。显示巴利原文
Acchariyaṃ nandamāte, abbhutaṃ nandamāte , bhoti devadhīte, bhoti sakyadhītare-mahāvuttinā samāse syādīsu ārattaṃ rassattañca. Ltupaccayantā pana yebhuyyena tīsu liṅgesu samānarūpā honti, ‘‘atthadhammaṃ paripucchitā ca uggahetā ca dhammānaṃ sotā ca payirūpāsitā cā’’ti therīpāḷi. Tathā kvaci gacchantādisaddāpi. Tamokhandhaṃ padālayaṃ, evaṃ dubbhāsitaṃ bhaṇaṃ iccādi-tattha padālayanti padālayantī, bhaṇanti bhaṇantīti attho.
二十、三十、四十、五十,这些数字将在后文出现。显示巴利原文
Vīsā, tiṃsā, cattālīsā, paññāsā iccete saṅkhyārāsimhi āgamissanti.
以 i 结尾的阴性名词类。显示巴利原文
Ikārantitthiliṅgarāsi
‘Gasīna’指词尾省略。Ratti tiṭṭhati(夜晚站立),rattiyo tiṭṭhanti(夜晚们站立)。显示巴利原文
‘Gasīna’nti silopo. Ratti tiṭṭhati, rattiyo tiṭṭhanti.
依据‘jantuhetvā’等规则,‘yo’词尾省略——显示巴利原文
‘Jantuhetvā’disuttena yolope –
91 91. 省略词尾‘yo’时,元音变为长音。显示巴利原文
91.Yolopanīsu dīgho.
于三性中,当省略词尾‘yo’或以‘ni’作替代时,短元音变为长音。显示巴利原文
Tiliṅge yonaṃ lope ca niādese ca rassānaṃ dīgho hoti.
诸夜晚站立。显示巴利原文
Rattī tiṭṭhanti.
92 此条说明“ya”音之前“passa”与“ivaṇṇa”的省略。显示巴利原文
92.Ye passivaṇṇassa.
当“ya”音作为词尾或词尾替代形式出现于后续时,以“pasañña”结尾的“ivaṇṇa”发生省略。此规则仅适用于偈颂。显示巴利原文
Vibhattibhūte vibhattādesabhūte ca yakāre pare pasaññassa ivaṇṇassa lopo hoti. Gāthāsuyeva idaṃ vidhānaṃ daṭṭhabbaṃ.
“ratyo tiṭṭhanti”——由于连音,开头的“ā”音省略。显示巴利原文
Ratyo tiṭṭhanti -sandhivasena āditakāralopo.
63 “a”、“i”、“u”音可以变为长音。显示巴利原文
63.Ayunaṃ vā dīgho.
当后续为“ge”音时,三性中的“a”、“i”、“u”音可以变为长音。显示巴利原文
Ge pare tiliṅge aiunaṃ dīgho hoti vā.
呼格单数:he rattī, he ratti。呼格复数:he rattī, he rattiyo, he ratyo。显示巴利原文
He rattī, he ratti. Bahuvacane he rattī, he rattiyo, he ratyo.
在宾格单数形式中,依“paro kvaci”规则,当后接元音省略时,随韵便保留在前面的i音或u音上。显示巴利原文
Aṃvacane ‘paro kvacī’ti suttena parasare lutte niggahītaṃ pubbe ivaṇṇuvaṇṇesu tiṭṭhati.
rattiṃ;同样地,itthiṃ、dhenuṃ、vadhuṃ、aggiṃ、daṇḍiṃ、bhikkhuṃ、sayambhuṃ。Rattiyaṃ——如巴利语“bujjhassu jinabodhiya”(愿觉知胜者的菩提);或rattinaṃ——如巴利语“yāvanto purisassatthaṃ, guyhaṃ jānanti mantina”(那些了知男人目的者,了知秘密)。显示巴利原文
Rattiṃ, tathā itthiṃ, dhenuṃ, vadhuṃ, aggiṃ, daṇḍiṃ, bhikkhuṃ, sayambhuṃ iti. Rattiyaṃ, ‘bujjhassu jinabodhiya’nti pāḷi , rattinaṃ vā, ‘yāvanto purisassatthaṃ, guyhaṃ jānanti mantina’ntipāḷi .
Rattī(单数主格)、rattiyo(复数主格)、ratyo——“ghapatekasmiṃ nādīnaṃ yayā”:凡属nadi(河)类词,其单数与格、夺格形式为rattiyā;当后接ya时,i音脱落,遂成ratyā。显示巴利原文
Rattī, rattiyo, ratyo-‘ghapatekasmiṃ nādīnaṃ yayā’ti nādīnaṃ yā hoti, rattiyā, yakāre pare ivaṇṇalopo, ratyā.
94 94. 关于 su、naṃ、hisu。显示巴利原文
94.Sunaṃhisu.
在 su、naṃ、hisu 之前,短元音变为长元音。显示巴利原文
Su, naṃ, hisu rassānaṃ dīgho hoti.
rattīhi、rattībhi(复数工具格);rattiyā、ratyā(单数与格、离格);rattīnaṃ(复数属格);rattiyā、ratyā(单数属格);rattīhi、rattībhi(复数离格);rattiyā、ratyā(单数离格);rattīnaṃ(复数属格、离格);rattiyā、ratyā(再次出现);rattiyaṃ、ratyaṃ(单数处格);rattīsu(复数处格)。显示巴利原文
Rattīhi, rattībhi, rattiyā, ratyā, rattīnaṃ, rattiyā, ratyā, rattīhi, rattībhi, rattiyā, ratyā, rattīnaṃ, rattiyā, ratyā, rattiyaṃ, ratyaṃ, rattīsu.
此处,诸阿阇梨认为 su、naṃ、hisu 前的长元音化并非必然,此适用于偈颂。显示巴利原文
Ettha garū su, naṃ, hisu dīghattaṃ aniccaṃ icchanti, taṃ gāthāsu yujjati.
patti、yutti、vutti、kitti、mutti、titti、khanti 及 kanti。显示巴利原文
Patti yutti vutti kitti, mutti titti khanti kanti.
santi、tanti、siddhi、suddhi、iddhi、vuddhi、buddhi 及 bodhi。显示巴利原文
Santi tanti siddhi suddhi, iddhi vuddhi buddhi bodhi.
bhūmi, jāti, pīti, suti, nandi, sandhi, sāṇi, koṭi。显示巴利原文
Bhūmi jāti pīti suti, nandi sandhi sāṇi koṭi.
diṭṭhi, vuḍḍhi, tuṭṭhi, yaṭṭhi, pāḷi, āḷi, nāḷi, keḷi。显示巴利原文
Diṭṭhi vuḍḍhi tuṭṭhi yaṭṭhi, pāḷi āḷi nāḷi keḷi.
sati, mati, gati, muti, dhīti, yuvati, vikati。显示巴利原文
Sati mati gati muti, dhīti yuvati vikati.
rati、ruci、rasmi、asani、vasani、osadhi、aṅguli、dhūli、dudrabhi 等词。显示巴利原文
Rati ruci rasmi asani vasani osadhi aṅguli dhūli dudrabhi
doṇi、aṭavi、chavi 等词,以及 ratti 等词,皆属此类。显示巴利原文
Doṇi aṭavi chaviādayo rattādi.
于此宣说特殊规则。显示巴利原文
Ettha visesavidhānamuccate.
95 95. 在ratti等词的复数处格中,用ṭo替代。显示巴利原文
95.Rattādīhi ṭo smiṃno.
在ratti词及同类词的复数处格中,可选择是否以ṭo替代。显示巴利原文
Rattisadda, ādisaddehi smiṃno ṭo hoti vā.
divā ca ratto ca(白天与黑夜),ādo、ādimhi、pādādo、pādādimhi、gāthādo、gāthādimhi——这些ādi词仅属阳性;rattiṃ bhojanaṃ bhuñjati(于夜间进食),ādiṃ tiṭṭhatīti(立于起始),此处表依处义,故用单数对格;ratyo amoghā gacchanti(诸夜不空过),tiṇalatāni osadhyo(草木与药草),tato ratyā vivasāne(从彼夜之末),na jaccā vasalo hoti(非由出生而为贱民),na jaccā hoti brāhmaṇo(非由出生而为婆罗门)——jaccā即jātiyā(由出生);na khantyā sukhamedhati(由忍辱不能得乐),khantyā bhiyyo na vijjati(无有更胜于忍辱者)。显示巴利原文
Divā ca ratto ca , ādo, ādimhi, pādādo, pādādimhi, gāthādo, gāthādimhi-ādisaddo pana pulliṅgoyeva, rattiṃ bhojanaṃ bhuñjati, ādiṃ tiṭṭhatīti ādhāratthe dutiyāva, ratyo amoghā gacchanti , tiṇalatāni osadhyo , tato ratyā vivasāne , na jaccā vasalo hoti, na jaccā hoti brāhmaṇo -jaccāti jātiyā, na nikatyā sukhamedhati , khantyā bhiyyo na vijjati .
“nāññatra bojjhā tapasā”(非除智慧与苦行),“yatheva khalatī bhūmyā, bhūmyāyeva patiṭṭhati”(譬如从大地跌落,即依大地而立)——依大规则而为“māti”;“pitisaddā”与“nādī”类词结合,则成“matyā”、“petyā”;“matyā ca petyā ca etaṃ jānāmi mātito pitito”其义为“我以此知由母及父”;“matyā ca petyā ca kataṃ susādhu”意为“由母及父所作甚善”——其中“kataṃ”即“所作”,“susādhu”即“极美”;“anuññāto ahaṃ matyā, sañcatto pitarā aha”等经文句(意为“我未得母允,父已聚合”)。显示巴利原文
Nāññatra bojjhā tapasā , yatheva khalatī bhūmyā, bhūmyāyeva patiṭṭhati , mahāvuttinā māti, pitisaddā nādīhi saddhiṃ matyā, petyāti sijjhanti, matyā ca petyā ca etaṃ jānāmimātito pititoti attho, matyā ca petyā ca kataṃ susādhu -katanti kataṃ nāmaṃ, susādhūti atisundaraṃ. ‘Anuññāto ahaṃ matyā, sañcatto pitarā aha’nti pāḷipadāni. ‘Mātīnaṃ dohaḷo nāma janinda vuccatī’ ti ca pāḷi, vīsati, tiṃsati, saṭṭhi, sattati, asīti, navuti, koṭi, pakoṭi iccete saṅkhyārāsimhi āgamissanti.
以 ī 结尾的阴性名词类。显示巴利原文
Īkārantitthiliṅgarāsi
96 96. 在复数处格中,非中性词(的ī变长)。显示巴利原文
96.Simhi nānapuṃsakassa.
在复数处格之后,非中性词中阳性与阴性词的长ī不转为短i。显示巴利原文
Simhi pare anapuṃsakassa pumitthīnaṃ dīghassa rasso na hoti.
如 itthī tiṭṭhati 表示单数“女人站立”,itthī tiṭṭhanti 则表示复数“女人们站立”。显示巴利原文
Itthī tiṭṭhati, itthī tiṭṭhanti.
97 97. 于单数及复数处格中,以 gho 替代。显示巴利原文
97.Ekavacanayosvaghonaṃ.
gho 及 o 即是 gho,非 gho 则非 gho。于单数及复数处格中,对于后随的 gha,除被替代者外,所有长元音皆变为短元音。显示巴利原文
Gho ca o ca gho, na gho agho. Ekavacanesu ca yosu ca paresu gha, ovajjitānaṃ sabbesaṃ dīghānaṃ rasso hoti.
itthiyo tiṭṭhanti(女人们站立),ithyo tiṭṭhanti(女人们站立,异形)。显示巴利原文
Itthiyo tiṭṭhanti, ithyo tiṭṭhanti.
98 98. ge(替代),或。显示巴利原文
98.Ge vā.
当 ge 后为 gha 时,除被替代而排除者外,所有长元音可变为短元音。显示巴利原文
Ge pare gha, ovajjitānaṃ sabbesaṃ dīghānaṃ rasso hoti vā.
bhoti itthi(呼格:女人!)、bhoti itthī(呼格复数:女人们!)、bhotiyo itthī、bhotiyo itthiyo、bhotiyo ithyo,以及 itthiṃ passati(见到女人)。显示巴利原文
Bhoti itthi, bhoti itthī, bhotiyo itthī, bhotiyo itthiyo, bhotiyo ithyo, itthiṃ passati.
99 99. 以 yaṃ 替代 pīto。显示巴利原文
99.Yaṃ pīto.
当 ī 音被确认时,由此,单数对格的 yaṃ 替代,是可选的。显示巴利原文
Yo pasañño īkāro, tato aṃvacanassa yaṃ hoti vā.
itthiyaṃ passati(看见女人),依经文分辨,此处亦成就 bujjhassu jinabodhiyaṃ(当觉知胜者菩提)。itthī passati、 itthiyo passati、 ithyo passati,以及 itthiyā、 ithyā、 itthīhi、 itthībhi、 itthiyā、 ithyā、 itthīnaṃ、 itthiyā、 itthimhā、 ithyā、 itthīhi、 itthībhi、 itthiyā、 ithyā、 itthīnaṃ、 itthiyā、 ithyā、 itthiyaṃ、 ithyaṃ。显示巴利原文
Itthiyaṃ passati, ettha ca yanti suttavibhattena ‘‘bujjhassu jinabodhiya’’nti sijjhati. Itthī passati, itthiyo passati, ithyo passati, itthiyā, ithyā, itthīhi, itthībhi, itthiyā, ithyā, itthīnaṃ, itthiyā, itthimhā, ithyā, itthīhi, itthībhi, itthiyā, ithyā, itthīnaṃ, itthiyā, ithyā, itthiyaṃ, ithyaṃ, itthimhi, itthīsu.
nadī sandati(单数:河流流淌),nadī sandanti(复数:河流流淌),nadiyo sandanti(复数:河流流淌)。显示巴利原文
Nadī sandati, nadī sandanti, nadiyo sandanti.
依元音 i 脱落的连声规则,后接 ya 时,ta 组辅音转为 ca 组,且前形同化。najjo sandanti,在 nadī 的单数语形中作 najjā,如 najjā deti、 najjā apeti、 najjā santakaṃ、 najjā tiṭṭhati、 najjaṃ tiṭṭhati,其余词形与 itthi 类相同。显示巴利原文
Ivaṇṇalope sandhisuttena yakāre pare tavaggassa cavaggo, yassa ca pubbarūpaṃ . Najjo sandanti , nādyekavacanesu najjā kataṃ, najjā deti, najjā apeti, najjā santakaṃ, najjā tiṭṭhati, najjaṃ tiṭṭhati, sesarūpāni itthisadisāni.
如此,gacchatī 与 gacchantī、satī 与 santī、asatī 与 asantī、mahatī 与 mahantī、brahmatī 与 brahmantī、bhotī 与 bhontī、bhavissatī 与 bhavissantī、gamissatī 与 gamissantī、guṇavatī 与 guṇavantī、sīlavatī 与 sīlavantī、satimatī 与 satimantī、sirimatī 与 sirimantī、katavatī 与 katavantī、bhuttāvatī 与 bhuttāvantī、sabbāvatī 与 sabbāvantī、yāvatī 与 yāvantī、tāvatī 与 tāvantī。当替换出现在 kam 等词中时,变为短元音,例如 yāvatikā、tāvatikā。显示巴利原文
Evaṃ gacchatī gacchantī, satī santī, asatī asantī, mahatī mahantī, brahmatī brantī, bhotī bhontī, bhavissatī bhavissantī, gamissatī gamissantī, guṇavatī guṇavantī, sīlavatī sīlavantī, satimatī satimantī, sirimatī sirimantī, katavatī katavantī, bhuttāvatī bhuttāvantī, sabbāvatī sabbāvantī, yāvatī yāvantī, tāvatī tāvantī. Kamhi āgame rasso, yāvatikā, tāvatikā.
如 gāvī、yakkhī、yakkhiīī、ārāmikinī、daṇḍapāṇinī、daṇḍinī、bhikkhunī、paracittavidunī、muṭṭhassatinī、gharaṇī、pokkharaṇī、ācarinī、mātulānī、gahapatānī 等。此类词属于 nadī(河)类词。显示巴利原文
Gāvī, yakkhī, yakkhinī, ārāmikinī, daṇḍapāṇinī, daṇḍinī, bhikkhunī, paracittavidunī, muṭṭhassatinī, gharaṇī, pokkharaṇī, ācarinī, mātulānī, gahapatānī iccādayo. Nadādi.
此为特例规则。显示巴利原文
Visesavidhānamuccate.
100 在nadi的复数处格词尾yosu中,有āma的插入。显示巴利原文
100.Najjā yosvāma.
在nadi的复数处格词尾中,āma的插入是可选性的。显示巴利原文
Yosu paresu nadiyā ante āmaāgamo hoti vā.
巴利语中有‘najjāyo sandanti, najjāyo supatitthāyo’(诸河流淌,诸河易渡);然而在《尼弥本生》中则作‘najjonupariyāti’,以及‘nānāpupphadumāyutāti ca najjo cānupariyātīti ca’(种种花木严饰,诸河环绕)。依大规则,于此为sissa ottaṃ(字尾变化)。显示巴利原文
Najjāyo sandanti , najjāyo supatitthāyo ti pāḷi, nimijātake pana najjonupariyāyati, nānāpupphadumāyutāti ca najjo cānupariyātīti ca pāḷi, tattha mahāvuttinā sissa ottaṃ.
uṭṭhehi revate supāpakamme, dāsā ca dāsyo ca, anujīvino, bārāṇasyaṃ mahārāja, kākarājā nivāsako, bārāṇasyaṃ ahu rājā, rañño mano ummādantyā niviṭṭho, ummādantyā ramitvāna, sivirājā tato siyaṃ, dārakeva ahaṃ nessaṃ. Brāhmaṇyā paricārake. Tathā yosu pokkharañño. Nādīsu pathabyā, puthabyā, pokkharaññā. Smiṃmhi pathabyā, pathabyaṃ, puthabyā, puthabyaṃ, pokkharaññā, pokkharaññaṃ, vetraññā, vetraññaṃ iccādīni dissanti。显示巴利原文
Uṭṭhehi revate supāpakamme , dāsā ca dāsyo ca, anujīvino , bārāṇasyaṃ mahārāja, kākarājā nivāsako , bārāṇasyaṃ ahu rājā , rañño mano ummādantyā niviṭṭho, ummādantyā ramitvāna, sivirājā tato siyaṃ , dārakeva ahaṃ nessaṃ. Brāhmaṇyā paricārake . Tathā yosu pokkharañño. Nādīsu pathabyā, puthabyā, pokkharaññā. Smiṃmhi pathabyā, pathabyaṃ, puthabyā, puthabyaṃ, pokkharaññā, pokkharaññaṃ, vetraññā, vetraññaṃ iccādīni dissanti.
以 u 结尾的阴性名词类。显示巴利原文
Ukārantitthiliṅgarāsi
词尾省略示例如下:母牛去,母牛们去;在复数主格词尾中元音变长,作“母牛们去”;尊贵的母牛(单数呼格),尊贵的母牛们(复数呼格),尊贵的母牛们(复数呼格);见母牛,见母牛们,见母牛们;以母牛,以诸母牛,以诸母牛;与母牛,与诸母牛;从母牛,从诸母牛,从诸母牛;母牛的,诸母牛的;于母牛处,于母牛之上,于诸母牛之中。显示巴利原文
Silopo, dhenu gacchati, dhenuyo gacchanti, yolope dīgho, dhenū gacchanti, bhoti dhenu, bhoti dhenū, bhotiyo dhenuyo, bhotiyo dhenū, dhenuṃ passati, dhenuyo passati, dhenū passati, dhenuyā, dhenūhi, dhenūbhi, dhenuyā, dhenūnaṃ, dhenuyā, dhenumhā, dhenūhi, dhenūbhi, dhenuyā, dhenūnaṃ, dhenuyā, dhenuyaṃ, dhenumhi, dhenūsu.
同样地,yāgu(粥)、kāsu(坑)、daddu(癣)、kaṇḍu(痒)、kacchu(疥)、rajju(绳)、kareṇu(母象)、piyaṅgu(荜茇)、sassu(婆婆)等词也是如此。此类属于dhenu(母牛)词群。显示巴利原文
Evaṃ yāgu, kāsu, daddu, kaṇḍu, kacchu, rajju, kareṇu, piyaṅgu, sassu iccādayo. Dhenvādi.
然而,dhātu(界)一词,在经教传统中为阴性名词,在语法传统中则为阳性名词。显示巴利原文
Dhātusaddo pana pāḷinaye itthiliṅgo, saddasatthanaye pumitthiliṅgo.
mātu(母亲)、dhītu(女儿)、duhitu(女儿)等词为阴性名词,其形态将在 pitādi 群组中述及。显示巴利原文
Mātu, dhītu, duhitusaddā itthi liṅgā, tesaṃ rūpaṃ pitādigaṇe āgamissati.
以 ū 结尾的阴性名词类。显示巴利原文
Ūkārantitthiliṅgarāsi
新娘行走,新娘们行走;在复数主格中元音缩短,故说新娘们行走。呼格:尊贵的新娘,尊贵的新娘们,尊贵的新娘们。业格等:新娘们,见新娘,新娘们,新娘们。工具格:以新娘,以诸新娘,以诸新娘。为格:与新娘,与诸新娘。从格:从新娘,从诸新娘,从诸新娘。属格:新娘的,诸新娘的。处格:在新娘中,在新娘上,在诸新娘中。同样地,阎浮树、萨罗婆鹿、细身女、龙鼻腿女、合腿女、美腿女、相腿女、梵志女、地、军队等词也是如此,属于 vadhū(新娘)一类。显示巴利原文
Vadhū gacchati, vadhū gacchanti, yosu rasso, vadhuyo gacchanti, bhoti vadhu, bhoti vadhū, bhotiyo vadhū, vadhuyo, vadhuṃ, vadhū, vadhuyo, vadhuyā, vadhūhi, vadhūbhi, vadhuyā, vadhūnaṃ, vadhuyā, vadhumhā, vadhūhi, vadhūbhi, vadhuyā, vadhūnaṃ, vadhuyā, vadhuyaṃ, vadhūsu. Evaṃ jambū, sarabhū, sutanū, nāganāsūrū, saṃhitorū, vāmorū, lakkhaṇūrū, brahmabandhū, bhū, camū iccādayo. Vadhādi.
如“我来到人间,成为乐施者、离悭者”及“易怒者、忘恩者”等经文所示,因此,某些以 ū 结尾的过去分词即使不带有 nī 后缀,亦可用作阴性名词。显示巴利原文
Sāhaṃ gantvā manussattaṃ, vadaññū vītamaccharāti ca kodhanā akataññū cāti ca pāḷiyo, tasmā nīpaccayaṃ vināpi kvaci ūkārantakitakasaddā itthiliṅgā bhavanti.
以 o 结尾的名词类。显示巴利原文
Okārantarāsi
“go”(牛)一词为双性名词。它的某些形态依所指意义,既可用于阴性,也可用于阳性,亦可用于混合性;另一些形态则专用于阴性,或专用于阳性。此处则将一切形态汇集一处,加以说明。显示巴利原文
Gosaddo dviliṅgo. Tassa rūpāni kānici dviyatthavasena itthiyampi vattanti pumepi vattanti missakepi vattanti, kānici itthiyaṃ kānici pume. Idha pana sabbāni yāni samodhānetvā dīpiyante.
词尾省略:在“gogacchati”(牛行走)一词中,由于 go 是词形不变的词,它既可理解为 goṇo(公牛),也可理解为 gāvī(母牛)。显示巴利原文
Silopo, gogacchati-ettha ca goti abhinnasaddaliṅgattā goṇotipi yujjati, gāvītipi yujjati.
101 101. 于 ga、si、hi、naṃ 以外的格尾处,go 一词变为 gāva、gava 等形式。显示巴利原文
101.Gossāgasihinaṃsugāvagavā.
除去 ga(主格单数)、si(具格单数)、hi(与格单数)及 naṃ(属格复数)之外的各格尾中,go 一词出现 gāva 与 gava 两种替换形式。显示巴利原文
Ga, si, hi, naṃvajjitāsu vibhattīsu gosaddassa gāva, gavādesā honti.
102 102. 在 ubha 与 go 之后,变为 ṭo。显示巴利原文
102.Ubhagohi ṭo.
当 ubha 和 go 后接 yo 与 naṃ 时,即变为 ṭo。显示巴利原文
Ubha, gohi yonaṃ ṭo hoti.
gāvo、gavo;呼格单数:go;呼格复数:gāvo、gavo;宾格单数:gāvaṃ、gavaṃ。显示巴利原文
Gāvo, gavo, he go, he gāvo, he gavo, gāvaṃ, gavaṃ.
103 103. 在词缀 aṃ 和 mhi 前,go 变为 gāvu。显示巴利原文
103.Gāvumhi.
在 aṃ 与 mhi 之前,go 可选择变为 gāvu。显示巴利原文
Aṃmhi gossa gāvu hoti vā.
宾格单数为 gāvuṃ,主格复数为 gāvo、gavo,具格单数为 gāvena、gavena。显示巴利原文
Gāvuṃ, gāvo, gavo, gāvena, gavena.
104 104. nā 之后变为 ā。显示巴利原文
104.Nāssā.
在 go 的替换形式 gāva、gava 等之后,词尾 nā 可变为 ā,但并非必然。显示巴利原文
Gossa gāva, gavādesato nāvacanassa ā hoti vā.
离格单数形式为 gāvā、gavā;具格复数形式为 gohi、gobhi;属格单数形式为 gāvassa、gavassa。显示巴利原文
Gāvā, gavā, gohi, gobhi, gāvassa, gavassa.
105 105. go 与 sena 结合时,转为 gavaṃ。显示巴利原文
105.Gavaṃ sena.
与 sena 连用时,go 的属格亦可作 gavaṃ。显示巴利原文
Sena saha gossa gavaṃ hoti vā.
属格复数:gavaṃ、gonaṃ。显示巴利原文
Gavaṃ, gonaṃ.
106 106. 与 naṃ 连用时,go 也可变为 gunnaṃ 和 gavaṃ。显示巴利原文
106.Gunnañca naṃnā.
当与 naṃ 相连时,go 也会变成 gunnaṃ 和 gavaṃ。显示巴利原文
Naṃnā saha gossa gunnañca hoti gavañca.
gunnaṃ, gavaṃ;离格单数:gāvasmā, gavasmā, gāvamhā, gavamhā, gāvā, gavā;具格复数:gohi, gobhi;属格单数:gāvassa, gavassa;属格复数:gavaṃ, gonaṃ, gunnaṃ, gavaṃ;处格单数:gāvasmiṃ, gāvamhi, gāve, gavasmiṃ, gavamhi, gave;处格复数:gosu, gāvesu, gavesu。显示巴利原文
Gunnaṃ, gavaṃ, gāvasmā, gavasmā, gāvamhā, gavamhā, gāvā, gavā, gohi, gobhi, gāvassa, gavassa, gavaṃ, gonaṃ, gunnaṃ, gavaṃ, gāvasmiṃ, gāvamhi, gāve, gavasmiṃ, gavamhi, gave, gosu, gāvesu, gavesu.
当复数主格词尾 yo 出现时,若将词干替换为 gāva、gava 等形式,则从该 a 音起,复数词尾变为 ā 或 e。例如:usabhā rukkhā gāviyo gavā ca(公牛、树木、母牛与牛群);balagavā dammagavā vā gaṅgāya pāraṃ agamiṃsu(力牛、御牛渡至恒河彼岸);athāpare patāresi balagāve dammagāve(另一批力牛、御牛则被渡过)——这些都是经典中的文句。显示巴利原文
Yosu gāva, gavādese kate ato yonaṃ ṭā, ṭe ca honti, usabhā rukkhā gāviyo gavā ca . Balagavā dammagavā vā gaṅgāya pāraṃ agamiṃsu. Athāpare patāresi balagāve dammagāve ti pāḷipadāni.
在这里,gāvo no paramā mittā, yāsu jāyanti osadhā(牛是我们最上的朋友,在它们之中生长出草药)等句中,gavā khīraṃ, khīramhā dadhi, dadhimhā navanītaṃ, navanītamhā sappi, sappimhā sappimaṇḍo(从牛得乳,从乳得酪,从酪得生酥,从生酥得熟酥,从熟酥得醍醐)等句中,用于阴性。gāviyo gavā(母牛们与牛群)以及 balagavā dammagavā balagave dammagave(力牛、御牛)以及 gāvuṃ vā te dammi gāviṃ vā te dammi(我给你一头牛或一头母牛)以及 gavaṃva siṅgino siṅganti(如同牛角一样)等句中,用于阳性。atittheneva gāvo patāresi, atha kho tā gāvo majjhe gaṅgāya anayabyasanaṃ āpajjiṃsu(牛群正被渡过去,然而那些牛在恒河中央遭遇了不幸)以及 annadā baladā cetā, vaṇṇadā sukhadā ca tā, etamatthavasaṃ ñatvā, nāssu gāvo haniṃsu te(它们是施食者、施力者、施色者、施乐者,了解了这个道理后,他们不杀牛)等句中,根据所指的吉祥意义用于阴性,根据所指意义用于混合性。gunnaṃ ce taramānānaṃ, gavaṃ ce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo, sabbā tā ujuṃ gacchanti(当牛群匆忙行走时,牛王笔直前行,所有那些牛都笔直前行)等句中,只用于混合性。balagava、dammagava 等词,如同 jaraggava(老牛)、puṅgava(牛王)、sagava(自牛)、paragava(他牛)、dāragava(妻牛)等词一样,也可以理解为以 a 结尾的复合词。显示巴利原文
Ettha ca gāvo no paramā mittā, yāsu jāyanti osadhā ti ca, gavā khīraṃ, khīramhā dadhi, dadhimhā navanītaṃ, navanītamhā sappi, sappimhā sappimaṇḍoti ca itthiyaṃ vattanti. Gāviyo gavāti ca balagavā dammagavā balagave dammagaveti ca gāvuṃ vā te dammi gāviṃ vā te dammīti ca gavaṃva siṅgino siṅganti ca pume bhavanti. Atittheneva gāvo patāresi, atha kho tā gāvo majjhe gaṅgāya anayabyasanaṃ āpajjiṃsū ti ca annadā baladā cetā, vaṇṇadā sukhadā ca tā, etamatthavasaṃ ñatvā, nāssu gāvo haniṃsu teti ca bhaddavasena itthiyaṃ atthavasena missake vattanti. Gunnaṃ ce taramānānaṃ, gavaṃ ce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo, sabbā tā ujuṃ gacchantīti ca missake eva. Balagava, dammagavasaddā jaraggava, puṅgava, sagava, paragava, dāragavasaddā viya akārantā samāsasaddātipi yujjati.
然而,在相杂的情形中,由于雌性占多数,如“那些牛、这些牛”等表述中,只显现阴性词形。显示巴利原文
Missakaṭṭhānesu pana itthibahulattā tā gāvo etā gāvotiādinā itthiliṅgameva dissati.
以 a 音结尾的阳性“人”等名词类显示巴利原文
Akāranta pulliṅgapurisādirāsi
接着将显示阳性名词。显示巴利原文
Atha pulliṅgāni dīpiyante.
阳性名词有七种:以 a 结尾、以 ā 结尾、以 i 结尾、以 ī 结尾、以 u 结尾、以 ū 结尾、以 o 结尾。显示巴利原文
Sattavidhaṃ pulliṅgaṃ – adantaṃ, ādantaṃ, idantaṃ, īdantaṃ, udantaṃ, ūdantaṃ, odantaṃ.
在阳性词中,以 a 结尾者变为 o。显示巴利原文
Ato sissa o hoti pume.
男子站着。显示巴利原文
Puriso tiṭṭhati.
108 108. 以 a 结尾的词,其词尾 yo 和 naṃ 变为 ā 和 e。显示巴利原文
108.Ato yonaṃ ṭāṭe.
以 a 结尾的词,其第一格复数与第二格复数词尾,依序变为 ā 和 e;阳性和中性皆如此。ṭ 为标记字母,表示替换整个词尾。显示巴利原文
Ato paṭhamāyonaṃ dutiyāyonañca kamena ṭā, ṭe honti puṃ, napuṃsakesu. Ṭānubandho sabbādesattho.
男人们站立。显示巴利原文
Purisā tiṭṭhanti.
依‘ga与si之省略’规则,有 bho purisa(尊贵的人啊);依‘复数呼格词尾元音可选择性变长’规则,有 bho purisā、bhonto purisā(尊贵的人们啊);purisaṃ(见人)、purise(见人们)。显示巴利原文
‘Gasīna’nti silopo, bho purisa, ‘ayunaṃ vā dīgho’ti dīgho, bho purisā, bhonto purisā, purisaṃ, purise.
109 109. 以 a 结尾的词,变为 ena。显示巴利原文
109.Atena.
对于以 a 结尾的词,其 nā 词尾替换为 ena;此规则通用于阳性与中性。显示巴利原文
Ato nāvacanassa enādeso hoti puṃ, napuṃsakesu.
110 110. 在 su 与 hi 之后,assa 变为 e。显示巴利原文
110.Suhisvasse.
于 su 与 hi 之后,assa 变为 e,阳性和中性皆然。显示巴利原文
Su, hisu paresu assa e hoti puṃ, napuṃsakesu.
用于男子们,用于男子们(另一形式)。显示巴利原文
Purisehi, purisebhi.
111 第111条:善字之“乌”变为“嗯”。显示巴利原文
111.Suusassa.
在‘sas’之首有‘s’增音。字母‘u’为发音而设;说‘ñ附于前’是为了表明其功用。显示巴利原文
Sassa ādimhi sāgamo hoti. Ukāro uccāraṇattho, ñānubandho ādimhīti dīpanattho.
「人」(属格单数);依『须南希须』而成,长音也。「诸人」(属格复数);「从人」(离格单数);「从人」(离格单数,另一形式)。显示巴利原文
Purisassa, ‘sunaṃhisū’ti dīgho. Purisānaṃ, purisasmā, purisamhā.
112 112. 词尾 smā 与 smiṃ。显示巴利原文
112.Smāsmiṃnaṃ.
在「阿」词干之后,「斯玛」格与「斯明」格的词尾依次变为「塔」和「德」,适用于男性和中性名词。显示巴利原文
Ato smā, smiṃnaṃ kamena ṭā, ṭe honti puṃ, napuṃsakesu.
众人(主格复数)、以众人(工具格复数)、以众人(工具格复数另一形)、众人的(属格单数)、众人的(属格复数)、于众人中(处格单数)、于众人中(处格单数另一形)、众人(对格复数)、于众人中(处格复数)。显示巴利原文
Purisā, purisehi, purisebhi, purisassa, purisānaṃ, purisasmiṃ, purisamhi, purise, purisesu.
如是,佛、法、僧、帝释、天、众生、人、牛、雄牛、老牛、自牛、他牛、王牛、女众、内宫、妻等皆是。显示巴利原文
Evaṃ buddho, dhammo, saṅgho, sakko, devo, satto, naro, goṇo, puṅgavo, jaraggavo, sagavo, paragavo, rājagavo, mātugāmo, orodho, dāroiccādi.
殊胜规则,被宣说。显示巴利原文
Visesavidhānamuccate.
113 113. 有时,或者。显示巴利原文
113.Kvace vā.
于‘阿’语基后,属格单数词尾‘斯’有时变为‘诶’,适用于阳性及中性名词。显示巴利原文
Ato sissa kvaci e hoti vā puṃ, napuṃsakesu.
对于阳性词,则如下:显示巴利原文
Pume tāva –
犹如林丛中花满枝头:‘哪些是乾闼婆、罗刹与龙,哪些是紧那罗与人类,哪些是能施一切欲的智者,将长久做我的丈夫?’所谓无自我造作、无他者造作、无男子造作,某些说为同义,某些说为同分,其实不应这么说。就如那些死尸般的豺狼,那些死尸般的波提迦子之流。显示巴利原文
Vanappagumbe yatha phussitagge , ‘‘ke gandhabbe rakkhase ca nāge, ke kimpurise cāpi mānuse. Ke paṇḍite sabbakāmadade. Dīgharattaṃ bhattā me bhavissati’’ . Natthi attakāre natthi parakāre natthi purisakāre , eke ekatthe, same samabhāge, nahevaṃ vattabbe , ke chave siṅgāle, ke chave pāthikaputte iccādi.
对于中性词,则如下:显示巴利原文
Napuṃsake pana –
名为 Bhogavatī 的宫殿,建于黄金所造之城,等等。显示巴利原文
Bhogavatī nāma mandire, nagare nimmite kañcanamaye iccādi.
“或者”并非恒常适用,例如“森林灌丛”(此处须用变化形)。显示巴利原文
Vāti kiṃ? Vanappagumbo.
“有时”是什么意思?就像 purisa 一词(此处不适用)。显示巴利原文
Kvacīti kiṃ? Puriso.
依大注,第一属格复数词尾“约南”有时变为“德”。愚者与智者流转轮回,终将作苦之边际。有时“约南”保持原形,如:林中猛兽,熊、狼、鬣狗,众多障碍,何为险途等。显示巴利原文
Mahāvuttinā paṭhamāyonañca kvaci ṭe hoti. Bāle ca paṇḍite ca sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karissanti , kvaci yonaṃ pakati hoti, vane vāḷamigā ceva, acchakokataracchayo, bahūhi paripanthayo , kyassa byapathayo assu iccādi.
114 114. 从“div”等词开始。显示巴利原文
114.Divādito.
“div”等词之后,“smiṃ”格尾变为“ṭi”。显示巴利原文
Divādīhi smiṃno ṭi hoti.
Divi,意为天界。显示巴利原文
Divi-devaloketyattho.
像“asa”“bhuvi”这类以“ādi”为代表的词,常有增音现象。据《大注》,词根“ayya”构成呼格复数时,词尾“yonaṃ”有时变为“o”。其形式为:bho ayyo 或 ayya,bhonto ayyo 或 ayyā。其余变化,与“purisa(人)”相同。显示巴利原文
Ādisaddena asa bhuvi, niccaṃ vāgamo. Ayyasaddamhā mahāvuttinā ālapane ga, yonaṃ ṭo hoti vā. Bho ayyo ayya vā, bhonto ayyo ayyā vā. Sesaṃ purisasamaṃ.
意(单数主格)、意(复数主格)、呼格单数、呼格复数、呼格复数(另一形式)。显示巴利原文
Mano, manā, bho mana, bho manā, bhonto manā.
115 在「意」等词之后,词尾「smiṃ」「sa」「aṃ」「nā」「smā」依次变为「si」「so」「o」「sā」「sā」。显示巴利原文
115.Manādīhi smiṃsaṃnāsmānaṃ sisoosāsā.
在这些词之后,词尾「smiṃ」「sa」「aṃ」「nā」「smā」亦可依次变为「si」「so」「o」「sā」「sā」。显示巴利原文
Tehi smiṃ, sa, aṃ, nā, smānaṃ kamena si, so, o, sā, sā honti vā.
意(对格单数)、意(主格单数)、意(处格单数)、以意(工具格单数)、以意(工具格单数另一形式)、以意(工具格复数)、以意(工具格复数另一形式)、意的(属格单数)、意的(属格单数另一形式)、意们的(属格复数)、从意(离格单数)、从意(离格单数另一形式)、以意(工具格单数)、意(复数主格)、以意(工具格复数)、以意(工具格复数另一形式)、意的(属格单数)、意的(属格单数另一形式)、意们的(属格复数)、在意中(处格单数)、在意中(处格单数另一形式)、在意中(处格单数另一形式)、意(处格单数)、在意们中(处格复数)。显示巴利原文
Manaṃ , mano, mane, manena, manasā, manehi, manebhi, manassa, manaso, manānaṃ, manasmā, manamhā, manasā, manā, manehi, manebhi, manassa, manaso, manānaṃ, manasmiṃ, manamhi, manasi, mane, manesu.
暗、苦行、光、头、胸、语、尘、力、铁、乳、年龄、声、名声、心、欲、专注、白昼等,属于“意”组。显示巴利原文
Tamo, tapo, tejo, siro, uro, vaco, rajo, ojo, ayo, payo, vayo, saro, yaso, ceto, chando, radhatā, aho iccādi manogaṇo.
这是“意”组的特征。在动词业上,词尾为“o”;于“nā”等词,则有“sā”等变化;在复合词和派生词中间,词尾也是“o”。显示巴利原文
Idaṃ manogaṇalakkhaṇaṃ. Kriyākamme odanto, nādīnaṃ sāditā, samāsataddhitamajjhe odanto cāti.
说了“Yo ve dassanti”之后,心不行布施;听闻迦叶之语后,苦行于此被行;遍知心已,了知“我将令你头痛”等等。显示巴利原文
Yo ve dassanti vatvāna, adāne kurute mano , kassapassa vaco sutvā, tapo idha pakrubbati , ceto paricca jānāti , siro te bādhayissāmi iccādi.
若以清净之心、以澄净之意,以语与意,我礼敬诸如来。年二十九,以威光、以声名而闪耀,以苦行而为最上众生。或以酥、或以乳,汝当受食。我以头面礼足,若人亲近这些,或以爱欲、或以财物。我以胸膛排开,为铁所触怒等。显示巴利原文
Manasā ce pasannena , vippasannena cetasā , vacasā manasā ceva, vandā me te tathāgate . Ekūnatiṃso vayasā , tejasā yasasā jalaṃ , tapasā uttamo satto, ghatena vā bhuñjassu payasā vā, vandāmi sirasā pāde , ye etā upasevanti, chandasā vā dhanena vā , urasā panudissāmi , ayasā paṭikujjhito iccādi.
我所不悦意之念,心中生起思虑,心之作意:实为乳饮之善,萨维蒂乃韵律之始等。显示巴利原文
Na mayhaṃ manaso piyo , cetaso parivitakko udapādi , cetaso samannāhāro, sādhu khalu payaso pānaṃ, sāvittī chandaso mukhaṃ iccādi.
善作意于心,将此义持于心间,于头上合掌,身毛竖立,于隐处作恶等。显示巴利原文
Sādhukaṃ manasi karotha , etamatthaṃ cetasi sannidhāya, sirasi añjaliṃ katvā , urasilomo, pāpaṃ akāsi rahasi iccādi.
意界、意所成、破暗蕴、苦行财者、火界、头生之发、湖生之莲、除尘之衣、夺力之枝、铁钵、年龄之功德渐次舍弃、耶输陀罗妃、与心相应之法、韵律分别论、独一静处思维、日夜过后等。显示巴利原文
Manodhātu, manomayaṃ, tamokhandhaṃ padālayi, tapodhano, tejodhātu, siroruhā kesā, saroruhaṃ padumaṃ, rajoharaṇaṃ vatthaṃ, ojoharaṇā sākhā, ayopatto, vayoguṇā anupubbaṃ jahanti, yasodharā devī, cetoyuttā dhammā, chandovicitipakaraṇaṃ, rahogato cintesi, ahorattānamaccaye iccādi.
依《大注》,从「aha」词,「smiṃ」词尾变为「ni」及「u」,如 tadahani, tadahu。从「raha」词,「smiṃ」词尾变为「o」,如与妇人一起,一男一女独处而坐,独处而立,独处而语。显示巴利原文
Mahāvuttinā ahamhā smiṃno ni ca u ca hoti, tadahani, tadahu. Rahamhā smiṃno o hoti, mātugāmena saddhiṃ eko ekāya raho nisīdati , raho tiṭṭhati, raho manteti.
“意”等组类聚显示巴利原文
Manādigaṇarāsi
116 116. 以「嗔恨」等词。显示巴利原文
116.Kodhādīhi.
117.「Nāssa sā」的意思是:“非彼之”,即不属于他那一个。显示巴利原文
Etehi nāvacanassa sā hoti vā.
以忿怒,以忿怒之义;以义,以义之义。显示巴利原文
Kodhasā, kodhena, atthasā, atthena.
117 117.「非彼之」者,即非属于彼者也。显示巴利原文
117.Nāssa sā.
在「足」等词干之后,具格单数词尾变为「sā」,此为或然。显示巴利原文
Padādīhi nāvacanassa sā hoti vā.
以足、以足(另一形式);以穴、以穴(另一形式)。显示巴利原文
Padasā, padena, bilasā, bilena.
118 118. 以「足」等词干。显示巴利原文
118.Padādīhisi.
“足”等词之后,词尾“smiṃ”变为“si”,或是另行变化。显示巴利原文
Padādīhi smiṃno si hoti vā.
于足中、于足上;于穴中、于穴上。显示巴利原文
Padasi, pade, bilasi, bile.
其中,“嗔恚”等词为阳性,“足”等词为中性。又,某些词在复合词及派生词中间,词尾为“o”,例如:“水界”、“水所成”、“风界”、“风所成”、“愿你活至百秋”、“随行于四方”等。显示巴利原文
Tattha kodhādiko pulliṅgo, padādiko napuṃsako. Tattha keci saddā samāsa, taddhitamajjhe odantā honti , āpodhātu, āpomayaṃ, vāyodhātu, vāyomayaṃ, jīva tvaṃ saradosataṃ , anuyanti disodisaṃ iccādi.
某些词以具格单数词尾“sā”替换,例如:以忿怒之箭射,以坚固之力执持,以足而行,勿以口造恶,以真实调伏、以调伏而具足——即依调伏诸根而具足,清净妙食具足美味,以速行已,以寿命护独子等。显示巴利原文
Keci nāssa sādesaṃ labhanti, kodhasā usunā vijjhi , daḷhaṃ gaṇhāhi thāmasā , padasāva agamāsi, mākāsi mukhasā pāpaṃ, saccena danto damasā upeto-damasāti indriyadamanena, suciṃ paṇītaṃ rasasā upetaṃ , vegasā gantvāna, āyusā ekaputtamanurakkhe iccādi.
某些词以处格单数词尾“si”替换,例如:在足中、在穴中等。显示巴利原文
Keci smiṃno syādesaṃ labhanti, padasi, bilasi iccādi.
当某些词干以 mahāvutti(大后缀)结尾时,从意义、字母、经文、文句、原因、根源、方法、处所、长度、胸量、众多、个别、适量、部分等角度,它成为如此。显示巴利原文
Kehici mahāvuttinā nā, smānaṃ so hoti, atthaso, akkharaso, suttaso, byañjanaso, hetuso, yoniso, upāyaso, ṭhānaso, dīghaso, oraso, bahuso, puthuso, mattaso, bhāgaso iccādi.
而在“应逐句诵说法”“应分部分析而坐”等句中,该后缀用于表示分配(vicchā)。显示巴利原文
‘‘Padaso dhammaṃ vāceyya , bilaso vibhajitvā nisinno assa’’ iccādīsu pana vicchāyaṃ sopaccayo.
然而,当复合词末尾的 mahāvutti(大后缀)在 syā 等格尾中发生 sāgama(插入 s)时,也属于 purisādi 类,例如 byāsattamanaso(心散乱者)、abyaggamanaso(心无散乱者)、putto jāto acetaso(生而无智之子)、sumedhaso(妙慧者)、bhūrimedhaso(广慧者)等。显示巴利原文
Yadā pana samāsante mahāvuttinā syādīsu vibhattīsu sāgamo hoti, tadā purisādigaṇopi hoti, byāsattamanaso, abyaggamanaso , putto jāto acetaso , sumedhaso , bhūrimedhaso iccādi.
guṇavant 等词群之集合显示巴利原文
Guṇavādigaṇarāsi
119 119. ntussa(关于 -ntu 词缀)。显示巴利原文
119.Ntussa.
当位于 simhi(阳性单数主格格尾)时,ntu 词缀变为 ṭā。显示巴利原文
Simhi ntussa ṭā hoti.
guṇavā(具德者)站立。显示巴利原文
Guṇavā tiṭṭhati.
120 120. 当格尾以 yo 等开头时,ntussa 的变化。显示巴利原文
120.Yvādo ntussa.
在以 yo 等开头的格尾中,ntu 词缀变为 attaṃ。显示巴利原文
Yoādīsu ntussa attaṃ hoti.
guṇavantā(有德者们)站立。显示巴利原文
Guṇavantā tiṭṭhanti.
121 121. nta 与 ntu 词缀在 paṭhame yomhi(第一格 yo 尾)中的变化。显示巴利原文
121.Ntantūnaṃ nto yomhi paṭhame.
在第一格 yo 词尾中,带有格尾的 nta 和 ntū 词缀变为 nto。显示巴利原文
Paṭhame yomhi savibhattīnaṃ nta, ntūnaṃ nto hoti.
guṇavanto(有德者们)站立。显示巴利原文
Guṇavanto tiṭṭhanti.
122 122. 在 ge 格尾之前,变为 ṭa、ṭā、aṃ。显示巴利原文
122.Ṭaṭāaṃ ge.
当后接 ge 格尾时,带格尾的 nta、ntu 词缀分别变为 ṭa、ṭā、aṃ。显示巴利原文
Ge pare savibhattīnaṃ nta, ntūnaṃ ṭa, ṭā, aṃ honti.
呼格单数:bho guṇava, bho guṇavā, bho guṇavaṃ;呼格复数:bhonto guṇavantā, bhonto guṇavanto;业格单数:guṇavantaṃ;业格复数:guṇavante;具格单数:guṇavantena。显示巴利原文
Bho guṇava, bho guṇavā, bho guṇavaṃ, bhonto guṇavantā, bhonto guṇavanto, guṇavantaṃ, guṇavante, guṇavantena.
123 规则:在 sa、smā、smiṃ、nā 等格尾前,变为 to、tā、ti、tā。显示巴利原文
123.Totātitā sasmāsmiṃnāsu.
在 sa、smā、smiṃ、nā 等格尾中,带有这些格尾的 nta、ntu 词干,依次可变作 to、tā、ti、tā,此为可选。显示巴利原文
Sa, smā, smiṃ, nāsu savibhattīnaṃ nta, ntūnaṃ kamena to, tā,ti, tā honti vā.
guṇavatā 为具格单数,guṇavantehi 与 guṇavantebhi 为具格复数,guṇavantassa 与 guṇavato 为属格单数。显示巴利原文
Guṇavatā, guṇavantehi, guṇavantebhi, guṇavantassa, guṇavato.
124 124. 在 naṃ 格尾中,可变作 taṃ(可选)。显示巴利原文
124.Naṃmhitaṃ vā.
在 naṃ 语尾中,带有语尾的 nta 与 ntu 词缀可随意变为 taṃ。显示巴利原文
Naṃmhi savibhattīnaṃ nta, ntūnaṃ taṃ hoti vā.
属格复数:guṇavantānaṃ、guṇavataṃ;离格单数:guṇavantasmā、guṇavantamhā、guṇavantā、guṇavatā;具格复数:guṇavantehi、guṇavantebhi;属格单数:guṇavantassa、guṇavato;属格复数:guṇavantānaṃ、guṇavataṃ;处格单数:guṇavantasmiṃ、guṇavantamhi、guṇavati、guṇavante;处格复数:guṇavantesu。显示巴利原文
Guṇavantānaṃ, guṇavataṃ, guṇavantasmā, guṇavantamhā, guṇavantā, guṇavatā, guṇavantehi, guṇavantebhi, guṇavantassa, guṇavato, guṇavantānaṃ, guṇavataṃ, guṇavantasmiṃ, guṇavantamhi, guṇavati, guṇavante, guṇavantesu.
如此,诸如 bhagavā(世尊)、sīlavā(具戒者)、paññavā(具慧者)、balavā(具力者)、dhanavā(具财者)、vaṇṇavā(具色者)、bhogavā(具受用者)、sutavā(多闻者)等。其中,在呼格形式中,bhagavā 的词末元音恒为长音。显示巴利原文
Evaṃ bhagavā, sīlavā, paññavā, balavā, dhanavā, vaṇṇavā, bhogavā, sutavā iccādi. Ettha ca ālapane bhagavāti niccaṃ dīgho.
sabbāvā, sabbāvanto, sabbāvantaṃ, sabbāvante, sabbāvantena, sabbāvatā, sabbāvantehi…乃至…sabbāvantesu。显示巴利原文
Sabbāvā, sabbāvanto, sabbāvantaṃ, sabbāvante, sabbāvantena, sabbāvatā, sabbāvantehi…pe… sabbāvantesu.
如此,yāvā、yāvanto;tāvā、tāvanto;ettāvā、ettāvanto;kiṃvā、kiṃvanto;kittāvā、kittāvanto 等。同样,bhojanaṃ bhuttavā, bhuttavanto(已食者);dhammaṃ buddhavā, buddhavanto(已觉法者);kammaṃ katavā, katavanto(已作业者)等。显示巴利原文
Evaṃ yāvā, yāvanto, tāvā, tāvanto, ettāvā, ettāvanto, kiṃvā, kiṃvanto, kittāvā, kittāvanto iccādi. Tathā bhojanaṃ bhuttavā, bhuttavanto, dhammaṃ buddhavā, buddhavanto, kammaṃ katavā, katavanto iccādi ca.
satimā, satimantā, satimanto; bho satima, bho satimā, bho satimaṃ; bhonto satimantā, bhonto satimanto; satimantaṃ, satimante, satimantena, satimatā, satimantehi, satimantebhi, satimantassa, satimato, satimantānaṃ, satimataṃ, satimantasmā, satimantamhā, satimantā, satimatā, satimantehi, satimantebhi, satimantassa, satimato, satimantānaṃ, satimataṃ, satimantasmiṃ, satimantamhi, satimati, satimante, satimantesu。显示巴利原文
Satimā, satimantā, satimanto, bho satima, bho satimā, bho satimaṃ, bhonto satimantā, bhonto satimanto, satimantaṃ, satimante, satimantena, satimatā, satimantehi, satimantebhi, satimantassa, satimato, satimantānaṃ, satimataṃ, satimantasmā, satimantamhā, satimantā, satimatā, satimantehi, satimantebhi, satimantassa, satimato, satimantānaṃ, satimataṃ, satimantasmiṃ, satimantamhi, satimati, satimante, satimantesu.
如此,matimā(具慧者)、gatimā(具去向者)、pāpimā(具恶者)、jātimā(具生者)、bhāṇumā(具光者)、āyumā(具寿者)、āyasmā(具寿者)、sirimā(具祥者)、hirimā(具惭者)、dhitimā(具志者)、kittimā(具名者)、iddhimā(具神通者)、jutimā(具光者)、mutimā(具慧者)、thutimā(具赞者)、buddhimā(具觉者)、cakkhumā(具眼者)、bandhumā(具亲者)、gomā(具牛者)等。显示巴利原文
Evaṃ matimā, gatimā, pāpimā, jātimā, bhāṇumā, āyumā, āyasmā, sirimā, hirimā, dhitimā, kittimā, iddhimā, jutimā , mutimā, thutimā, buddhimā, cakkhumā, bandhumā, gomā iccādi.
此即宣说特殊规则。显示巴利原文
Visesavidhānamuccate.
125 125. himavato 一词的语基亦可转为 o。显示巴利原文
125.Himavato vā o.
当处于 simhi 格尾时,himavant 一词的音形可随宜变为 o;‘gasīna’nti 则表示省略(lopa)。显示巴利原文
Simhi himavantasaddassa o hoti vā. ‘Gasīna’nti lopo.
例如 himavanto pabbato(雪山)、himavā pabbato(雪山)。显示巴利原文
Himavanto pabbato , himavā pabbato.
126 126. 在表示‘传承’(vaṃse)的意义时,nta 与 ntu 词缀的整个语形变为 ṭa。显示巴利原文
126.Ntassa ca ṭa vaṃse.
在 aṃ 与 sesu 格尾中,nta 和 ntu 词缀可整体变为 ṭa。显示巴利原文
Aṃ, sesu ntassa ca ntussa ca sabbassa ṭa hoti vā.
“ajjhogāhetvā himava”为巴利语引文。例如:satimaṃ、bandhumaṃ、guṇavassa、satimassa、bandhumassa。显示巴利原文
‘‘Ajjhogāhetvā himava’’nti pāḷi. Satimaṃ, bandhumaṃ, guṇavassa, satimassa, bandhumassa.
当 mahāvutti 后缀在某些 simhi 与 ge 格尾前时,ntu 词缀变为 attaṃ。巴利圣典中有:“atulo nāma nāmena, paññavanto jutindharo”(名为无与伦比者,具慧持光者)、“gatimanto satimanto, dhitimanto ca yo isī”(具去向、具念、具志之仙)、“cakkhumanto mahāyaso”(具眼大名者)、“tuyhaṃ pitā mahāvīra, paññavanta jutindharā”(汝父大雄,具慧持光者)。显示巴利原文
Mahāvuttinā kvaci simhi ge ca pare ntussa attaṃ hoti, ‘‘atulo nāma nāmena, paññavanto jutindharo’’ti ca ‘‘gatimanto satimanto, dhitimanto ca yo isī’’ti ca ‘‘cakkhumanto mahāyaso’’ti ca ‘‘tuyhaṃ pitā mahāvīra, paññavanta jutindharā’’ti ca pāḷī.
某些以第一格 yo 结尾的词中,ntu 词缀转化为 ṭa。至于 vaggumudātīriyā 比丘众,则为 vaṇṇavā(具色者);‘etha tumhe āvuso sīlavā hotha’(诸友,你们当具戒);‘cakkhumā andhakā honti, ye itthīnaṃ vasaṃ gatā’(凡随女人所转者,虽具眼亦成盲);‘saṃsuddhapaññā kusalā mutimā bhavanti’(具清净慧、善巧、具慧者)。显示巴利原文
Paṭhamāyomhi kvaci ntussa ṭa hoti, vaggumudātīriyā pana bhikkhū vaṇṇavā honti , etha tumhe āvuso sīlavā hotha , cakkhumā andhakā honti, ye itthīnaṃ vasaṃ gatā , saṃsuddhapaññā kusalā mutimā bhavanti .
gacchant 等词群之集合显示巴利原文
Gacchantādigaṇarāsi
127 127. 于 simhi 格尾中,nta 词缀之变化。显示巴利原文
127.Ntassaṃ simhi.
于 simhi 格尾中,nta 词缀可变作 aṃ。此处 silopo 指省略 si。显示巴利原文
Simhi ntassa aṃ hoti vā. Silopo.
gacchaṃ, gacchanto(正在走);gacchantā, gacchanto(诸位正在走);bho gaccha、bho gacchā、bho gacchaṃ(喂,走吧);bhonto gacchantā、bhonto gacchanto(诸位,正在走);gacchantaṃ(正在走者)、gacchante(于正在走者)、gacchantena(由正在走者)、gacchatā(由正在走者)、gacchantehi、gacchantebhi(由正在走者们)、gacchantassa、gacchato(对正在走者)、gacchantānaṃ、gacchataṃ(对正在走者们)、gacchantasmā、gacchantamhā(从正在走者)、gacchantā、gacchatā(正在走者们)、gacchantehi、gacchantebhi(由正在走者们)、gacchantassa、gacchato(对正在走者)、gacchantānaṃ、gacchataṃ(对正在走者们)、gacchantasmiṃ、gacchantamhi(在正在走者)、gacchati(他走)、gacchante(他们走)、gacchantesu(于正在走者们)。显示巴利原文
Gacchaṃ, gacchanto, gacchantā, gacchanto, bho gaccha, bho gacchā, bho gacchaṃ, bhonto gacchantā, bhonto gacchanto, gacchantaṃ, gacchante, gacchantena, gacchatā, gacchantehi, gacchantebhi, gacchantassa, gacchato, gacchantānaṃ, gacchataṃ, gacchantasmā, gacchantamhā, gacchantā, gacchatā, gacchantehi, gacchantebhi, gacchantassa, gacchato, gacchantānaṃ, gacchataṃ, gacchantasmiṃ, gacchantamhi, gacchati, gacchante, gacchantesu.
如此,即 karaṃ(正在做)、kubbaṃ(正在做)、caraṃ(正在行)、cavaṃ(正在堕)、jayaṃ(正在胜)、jahaṃ(正在舍)、jānaṃ(正在知)、jiraṃ(正在衰)、dadaṃ(正在施)、dahaṃ(正在烧)、juhaṃ(正在祭祀)、suṇaṃ(正在听)、pacaṃ(正在煮)、saraṃ(正在念)、bhuñjaṃ(正在食)、muñcaṃ(正在解脱)、sayaṃ(正在躺卧)、saraṃ(正在忆念)、haraṃ(正在持)、tiṭṭhaṃ(正在住立)、bhavissaṃ(将有)、karissaṃ(将做)、gamissaṃ(将行)等等。显示巴利原文
Evaṃ karaṃ, kubbaṃ, caraṃ, cavaṃ, jayaṃ, jahaṃ, jānaṃ, jiraṃ, dadaṃ, dahaṃ, juhaṃ, suṇaṃ, pacaṃ, saraṃ, bhuñjaṃ, muñcaṃ, sayaṃ, saraṃ, haraṃ, tiṭṭhaṃ, bhavissaṃ, karissaṃ, gamissaṃ iccādi.
此处说明特殊规则。显示巴利原文
Visesavidhānamuccate.
“于其族姓中”一句,在“aṃ”格位时,“nta”词干变为“ṭa”。凡是国王所亲近之人,无论是善士或非善士,持戒者或破戒者,他都会受其影响。应当为他做应做之事——“为他做”是指再次为他而做。显示巴利原文
‘Ntassa ca ṭa vaṃse’ti aṃ, sesu ntassa ṭattaṃ, yaṃ yañhi rāja bhajati, santaṃ vā yadi vā asaṃ. Sīlavantaṃ visīlaṃ vā, vasaṃ tasseva gacchati . Kiccānukrubbassa kareyya kiccaṃ – anukrubbassāti puna karontassa.
依大义注,在“paṭhamāyaṃ”中,带变格的“nta”词干变为“aṃ”。难道你们了知、现见纯一乐的世界而安住吗?耕田、播种,年轻人获得财富;赡养父母,忆念过去所造之业。显示巴利原文
Mahāvuttinā paṭhamāyomhi ca savibhattissa ntassa aṃ hoti, api nu tumhe ekantasukhaṃ lokaṃ jānaṃ passaṃ viharatha , kasaṃ khettaṃ bījaṃ vapaṃ, dhanaṃ vindanti māṇavā , bharanti mātāpitaro, pubbe katamanussaraṃ .
128 128. 表示“大”、“阿拉汉”等词的“ṭā”词形。显示巴利原文
128.Mahantārahantānaṃ ṭā vā.
在“si”格位中,这些词的“nta”词干变为“ṭā”。显示巴利原文
Simhi etesaṃ ntassa ṭā hoti vā.
Mahā, mahaṃ, mahanto, mahantā, mahanto, bho maha, bho mahā, bho mahaṃ, bhonto mahantā, bhonto mahanto, mahantaṃ。显示巴利原文
Mahā , mahaṃ, mahanto, mahantā, mahanto, bho maha, bho mahā, bho mahaṃ, bhonto mahantā, bhonto mahanto, mahantaṃ.
在“Ntassa ca ṭa vaṃse”这句中,处于“aṃ”格位时,“nta”词干变为“ṭa”。“sumahaṃ puraṃ, parikkhipissaṃ”这句经文的意思是“我将围绕那座极为广大的波罗奈城”。其余部分与“gacchanta”相同。显示巴利原文
‘Ntassa ca ṭa vaṃse’ti aṃmhi ntassa ṭattaṃ, ‘‘sumahaṃ puraṃ, parikkhipissa’’nti pāḷi-suṭṭhu mahantaṃ bārāṇasipuranti attho. Sesaṃ gacchantasamaṃ.
句中“阿拉汉站立”——以“nta”为词干的词,在“si”格位时,“nta”变为“aṃ”。由此而有 arahaṃ sugato loke, arahaṃ sammāsambuddho, arahantā, arahanto, arahantaṃ, arahante, arahantena, arahatā, arahantehi, arahantebhi, arahantassa, arahato, arahantānaṃ, arahataṃ 等形式。显示巴利原文
Arahā tiṭṭhati. ‘Ntassaṃ simhī’ti simhi ntassa aṃ, arahaṃ sugato loke , arahaṃ sammāsambuddho , arahantā, arahanto, arahantaṃ, arahante, arahantena, arahatā, arahantehi, arahantebhi, arahantassa, arahato, arahantānaṃ, arahataṃ iccādi.
依《大义注》,brahmant 词干的“nta”在“si”格位变为“ṭā”,于是有 brahā, brahanto, brahantā, brahanto, brahantaṃ, brahante 等形式。显示巴利原文
Mahāvuttinā brahmantassa ca ntassa ṭā hoti simhi, brahā, brahanto, brahantā, brahanto, brahantaṃ, brahante iccādi.
诸如“那个集会很大”“那支军队看上去很大”“尊者,地大震动”“优婆塞,你的布施很大”“大恐怖已降临于我”“波罗奈王国名为大”“他有众多婆罗门居士随从,他有众多比丘、比丘尼随从”“大者承载邪见,寻思依附贪欲”——以上皆为经文所载。在此,“大”字亦可视作不变词的仿形词。显示巴利原文
‘‘Sā parisā mahā hoti, sā senā dissate mahā’’ti ca ‘‘mahā bhante bhūmicālo’’ti ca ‘‘mahā te upāsaka pariccāgo’’ti ca ‘‘mahā me bhayamāgata’’nti ca ‘‘bārāṇasirajjaṃ nāma mahā’’ti ca ‘‘mahāssa honti parivārā brāhmaṇagahapatikā, mahāssa honti parivārā bhikkhū bhikkhuniyo’’ti ca ‘‘mahā vahanti dudiṭṭhiṃ, saṅkappā rāganissitā’’ti ca pāḷī. Atra mahāsaddo nipātapaṭirūpakopi siyā.
129 129. Bhūto(存在者)。显示巴利原文
129.Bhūto.
由词根“bhū”所成,于“si”格位时,词尾“nta”变为“aṃ”。若为单纯词,此规则恒常;若有前导词,则不恒常。显示巴利原文
Bhūdhātusiddhato ntassa aṃ hoti simhi. Suddhe niccaṃ, upapade aniccaṃ.
Bhavaṃ tiṭṭhati(他站立),sampattiṃ anubhavaṃ(正在受用福报),anubhavanto(正在受用者),taṇhaṃ abhibhavaṃ(正在超越渴爱),abhibhavanto(正在超越者),dukkhaṃ paribhavaṃ(正在轻慢苦),paribhavanto tiṭṭhati(他正轻慢着站立);复数主格:bhavantā、bhavanto;呼格:he bhavanta、he bhavantā、he bhavanto、he bhava、he bhavā、he bhavaṃ。经文中有:“Kacci bhavaṃ abhiramasi araññe”——意为“您是否乐于安住林中?”显示巴利原文
Bhavaṃ tiṭṭhati, sampattiṃ anubhavaṃ, anubhavanto, taṇhaṃ abhibhavaṃ, abhibhavanto, dukkhaṃ paribhavaṃ, paribhavanto tiṭṭhati, bhavantā, bhavanto, he bhavanta, he bhavantā, he bhavanto, he bhava, he bhavā, he bhavaṃ. ‘‘Kacci bhavaṃ abhiramasi araññe’’ti pāḷi.
以下是尊称“bhavant”(尊、仁者)一词在各种格位中的变格形式:he bhavantā, he bhavanto, bhavantaṃ, bhavante, bhavantena, bhavatā, bhavantehi, bhavantebhi, bhavantassa, bhavato, bhavantānaṃ, bhavataṃ, bhavantasmā, bhavantamhā, bhavantā, bhavatā, bhavantehi, bhavantebhi, bhavantassa, bhavato, bhavantānaṃ, bhavataṃ, bhavantasmiṃ, bhavantamhi, bhavati, bhavante, bhavantesu。显示巴利原文
He bhavantā, he bhavanto, bhavantaṃ, bhavante, bhavantena, bhavatā, bhavantehi, bhavantebhi, bhavantassa, bhavato, bhavantānaṃ, bhavataṃ, bhavantasmā, bhavantamhā, bhavantā, bhavatā, bhavantehi, bhavantebhi, bhavantassa, bhavato, bhavantānaṃ, bhavataṃ, bhavantasmiṃ, bhavantamhi, bhavati, bhavante, bhavantesu.
130 130. 或者,bhavato 也可变为 bhonto,这种变化发生在以 ga、yo、nā、se 等结尾的格位中。显示巴利原文
130.Bhavato vā bhonto gayonāse.
在以 ga、yo、nā、se 等结尾的格位中,bhavantassa 可选择性地变为 bhonto。依据经文分别,在以 aṃ、hi、naṃ、smā 等结尾的格位中,亦有此变化。显示巴利原文
Ga, yo, nā, sesu bhavantassa bhonto hoti vā. Suttavibhattena aṃ, hi, naṃ, smādīsu ca.
Bhontā、bhonto、he bhonta、he bhontā、he bhonto、bhontaṃ、bhonte、bhontena、bhotā、bhontehi、bhontebhi、bhontassa、bhoto、bhontānaṃ、bhotaṃ、bhontasmā、bhontamhā、bhontā、bhotā、bhontehi、bhontebhi、bhontassa、bhoto、bhontānaṃ、bhotaṃ、bhontasmiṃ、bhontamhi、bhoti、bhonte、bhontesu。显示巴利原文
Bhontā, bhonto, he bhonta, he bhontā, he bhonto, bhontaṃ, bhonte, bhontena, bhotā, bhontehi, bhontebhi, bhontassa, bhoto, bhontānaṃ, bhotaṃ, bhontasmā, bhontamhā, bhontā, bhotā, bhontehi, bhontebhi, bhontassa, bhoto, bhontānaṃ, bhotaṃ, bhontasmiṃ, bhontamhi, bhoti, bhonte, bhontesu.
Bho与bhante——这两个词是为表达尊重而设的不变化词,专作呼格使用。其后接续的ga、yo等格位词尾脱落。例如:ito bho sugatiṃ gaccha(尊者,从此处往生善趣吧)、ummujjabho puthusile(尊者,于宽石上浮现)、kuto nu āgacchatha bho tayo janā(三位尊者,究竟从何而来)、passatha bho imaṃ kulaputtaṃ(尊者,请看这位善男子)、ehi bhante khamāpehi(来,尊者,请原谅)、so te bhikkhū khamāpesi “khamatha bhante”ti(他使那些比丘原谅:“请原谅,尊者”)。同样地,bhaddante与bhaddantā是在“愿你吉祥”“愿你们吉祥”的意义上成立的不变化呼格词。例如:“bhaddante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ(那些比丘回应世尊:“尊者”)、taṃ vo vadāmi bhaddante。显示巴利原文
Bho, bhanteti dve vuddhiatthe siddhā āmantanatthe nipātā eva, tehi paraṃ ga, yonaṃ lopo, ito bho sugatiṃ gaccha , ummujjabho puthusile, kuto nu āgacchatha bho tayo janā , passatha bho imaṃ kulaputtaṃ, ehi bhante khamāpehi, so te bhikkhū khamāpesi ‘‘khamatha bhante’’ti. Tathā bhaddante, bhaddantāti dve ‘‘tuyhaṃ bhaddaṃ hotu , tumhākaṃ bhaddaṃ hotū’’ti atthe siddhā āmantananipātāva, ‘‘bhaddante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ , taṃ vo vadāmi bhaddante, yāvantettha samāgatā . Bhaddanta, bhadantasaddā pana purisādigaṇikā eva.
而“santa”一词,于此处可得见其用于善士、存在、相同等意义。善者与不善者相处。Saṃ、santo、santā、santo、bhosanta、bhosantā、bhosa、bho sā、bho saṃ,又或bhonto santā、bhonto santo。凡国王亲近之人,无论其为善士或非善士。Sante、santena、satā。显示巴利原文
Santasaddo pana sappurise vijjamāne samāne ca pavatto idha labbhati. Sameti asatā asaṃ . Saṃ, santo, santā, santo, bhosanta, bhosantā, bhosa, bho sā, bho saṃ vā, bhonto santā, bhonto santo. Yaṃ yañhi rāja bhajati, santaṃ vā yadi vā asaṃ . Sante, santena, satā.
131 131. Sato 在 bha 之前变为 sabba。显示巴利原文
131.Sato sabba bhe.
在 bha 之前时,santassa 可变为 sabba。显示巴利原文
Bhe pare santassa sabaādeso hoti vā.
Santehi, santebhi, sabbhi(具格复数);santassa, sato(属格单数);santānaṃ, sataṃ(属格复数);santasmā, santamhā, santā, satā(从格单数);santehi, santebhi, sabbhi(从格复数);santassa, sato(属格单数);santānaṃ, sataṃ(属格复数);santasmiṃ, santamhi, sati(处格单数);sante, santesu(处格复数)。例如:‘Santo sappurisā loke’ 世间善士;‘dūresanto pakāsenti’ 虽处远方,亦能照耀;‘cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ’ 世间存在四种人;‘pahusanto na bharati’ 富足者却不供养。显示巴利原文
Santehi, santebhi, sabbhi, santassa, sato, santānaṃ, sataṃ, santasmā, santamhā, santā, satā, santehi, santebhi, sabbhi, santassa, sato, santānaṃ, sataṃ, santasmiṃ, santamhi, sati, sante, santesu. Santo sappurisā loke, dūresanto pakāsenti , cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ , pahusanto na bharati .
“santo”一词用于表示疲倦与灭尽的语境,亦用于“purisa”等词群;长音形式的“santassa yojanaṃ”;而“santā”则有寂静、平息、灭尽等义。显示巴利原文
Khede nirodhe ca pavatto santo purisādigaṇādiko, dīghaṃ santassa yojanaṃ , santā honti samitā niruddhā iccādi.
rājan 等及 yuvan 等词群之聚显示巴利原文
Rājādiyuvādigaṇarāsi
132 132. 关于“rāja”等词与“yuva”等词。显示巴利原文
132.Rājādiyuvādīhā.
在“rāja”等词及“yuva”等词之后,属格格尾变为长音“ā”。显示巴利原文
Rājādīhi yuvādīhi ca sissa ā hoti.
国王前往。显示巴利原文
Rājā gacchati.
133 第一百三十三条:以“yo”结尾的词,其“yo”变为“āno”。显示巴利原文
133.Yonamāno.
对于“rāja”等词及“yuva”等词,其词尾“yo”有时变为“āno”。显示巴利原文
Rājādīhi yuvādīhi ca yonaṃ āno hoti vā.
为何说“或”?因为有“四位大国王”这样的形式。显示巴利原文
Vāti kiṃ? Caturo ca mahārājā.
呼格:bho rāja, bho rājā, bhonto rājāno(喂,大王!喂,大王!诸位大王!)显示巴利原文
Bho rāja, bho rājā, bhonto rājāno.
134 第一百三十四条:词尾“vaṃ、mha、āna、ṅa”。显示巴利原文
134.Vaṃmhānaṅa.
rāja等词与yuva等词之后,在aṃ和mhi之前,有时变为ānaṅa。显示巴利原文
Rājādīnaṃ yuvādīnañca ānaṅa hoti vā aṃmhi.
例如:rājānaṃ、rājaṃ、rājāno,以及caturo ca mahārāje(四位大国王)。显示巴利原文
Rājānaṃ, rājaṃ, rājāno, caturo ca mahārāje .
135 第一百三十五条:在 nā 与 smāsu 之后,转为 raññā。显示巴利原文
135.Nāsmāsu raññā.
在 nā 和 smāsu 之后,词干 rāja 有时变为 raññā。显示巴利原文
Nā, smāsu rājassa raññā hoti vā.
例如:raññā、rājena(意为“以王”“由王”)。显示巴利原文
Raññā, rājena.
136 第一百三十六条:于“nāmhi”前,“rāja”词干变为“rājassi”。显示巴利原文
136.Rājassi nāmhi.
在nāmhi中,rājassa(王的)变为i。显示巴利原文
Nāmhi rājassa i hoti.
Rājinā(以王,具格单数)。显示巴利原文
Rājinā.
137 137. Sunaṃhisu。显示巴利原文
137.Sunaṃhisvu.
138. 词干 su、naṃ、hisu,加于 rājassa(王的)时,变为 u 形或 hoti。显示巴利原文
Su , naṃ, hisu rājassa uhoti vā.
139. Rājūhi, rājūbhi, rājehi, rājebhi(诸王,具格/离格复数)。显示巴利原文
Rājūhi, rājūbhi, rājehi, rājebhi.
138 138. 在 se 之前,rājassa(王的)有 rañño、raññassa、rājino 等变化形式。显示巴利原文
138.Raññoraññassarājino se.
在 se 之前,带有词尾变化的 rājassa(王的),可转为 rañño、raññassa 或 rājino。显示巴利原文
Separe savibhattissa rājassa rañño, raññassa, rājino honti vā.
rañño、raññassa、rājino(王的属格替代形式)。显示巴利原文
Rañño, raññassa, rājino.
“vā(或)”是指什么?指“rājassa”(王的)。显示巴利原文
Vāti kiṃ? Rājassa.
“rājūnaṃ”与“rājānaṃ”,意为“诸王的”,属格复数。显示巴利原文
Rājūnaṃ, rājānaṃ.
139 139. “rājassa”(王的)变为“raññaṃ”。显示巴利原文
139.Rājassa raññaṃ.
在“naṃ”的情况下,“rājassa”(王)变为“raññaṃ”或“hoti”。显示巴利原文
Naṃmhi rājassa raññaṃ hoti vā.
『诸王的』;『从王(离格单数)』,又作『从王』;『由王(具格单数)』,『由诸王(具格复数)』,又作『由诸王』,又作『由诸王』,又作『由诸王』;『王之(属格单数)』,又作『王之』,又作『王之』,又作『王之』;『诸王之(属格复数)』;『王(业格单数)』,又作『王』。显示巴利原文
Raññaṃ, rājasmā, rājamhā, raññā, rājūhi, rājūbhi, rājehi, rājebhi, rañño, raññassa, rājino, rājassa vā, rājūnaṃ, rājānaṃ, raññaṃ.
140 第140则:于第七格(位格)单数处,“于王”有“raññe”与“rājini”二形。显示巴利原文
140.Smiṃmhi raññerājini.
“王”字(rāja)依格位语尾变化,在依格单数中可以作 raññe 或 rājini。显示巴利原文
Smiṃmhi savibhattissa rājassa raññe, rājini honti vā.
如 raññe(于王)、rājini(于王)、rājasmiṃ(于王)、rājamhi(于王)、rājūsu(于诸王)、rājesu(于诸王)。显示巴利原文
Raññe, rājini, rājasmiṃ, rājamhi, rājūsu, rājesu.
141 第141条“Samāse vā”,意为“或在复合词中”。显示巴利原文
141.Samāse vā.
在复合词的位置上,所有这些替代形式均为可选。显示巴利原文
Samāsaṭṭhāne sabbe te ādesā vikappena honti.
四大王,四大王(复数主格异形),天王(业格),天王(业格异形),诸天王(复数主格),诸天王(复数业格),四位大王(复数业格),于宝石中观看所造之物,迦尸王(具格),迦尸王(具格异形),诸天王(具格),诸天王(具格异形),迦尸王(属格),迦尸王(属格异形),诸天王(属格),诸天王(属格异形)……迦尸王(位格),迦尸王(位格异形),诸天王(位格),诸天王(位格异形)。显示巴利原文
Cattāro mahārājā , cattāro mahārājāno , devarājānaṃ, devarājaṃ, devarājāno, devarāje, cattāro ca mahārāje , maṇimhi passa nimmitaṃ , kāsiraññā, kāsirājena, devarājūhi, devarājehi, kāsirañño, kāsirājassa, devarājūnaṃ, devarājānaṃ…pe… kāsiraññe, kāsirāje, devarājūsu, devarājesu.
根据《大义释》,词根 rājato 中的 yona 变为 ino,例如:“名为 Samantapāsādikā,有十六位王,于三十九劫中,从此十六位王,大力 Kusarāja,如盛开的 Sālarāja,如闪耀的 Uḷurāja,四位大王,Yudhañcaya 被认可,由一切施王,那时父亲将我给予 Bimbisāra 王,当大王出游时,大地震动”等巴利语句。显示巴利原文
Mahāvuttinā rājato yonaṃ ino hoti, ‘‘samantapāsādikā nāma, soḷasāsiṃsu rājino, ekūnatiṃse kappamhi, ito soḷasarājino , kusarājaṃ mahabbalaṃ , sālarājaṃva pupphitaṃ , uḷurājaṃva sobhitaṃ, caturo ca mahārāje , yudhañcayo anuññāto, sabbadattena rājinā , tadā adāsi maṃ tāto, bimbisārassa rājino , nikkhamante mahārāje, pathavī sampakampatha’’ iccādīni pāḷipadāni.
Brahma(梵天)、brahmāno(诸梵天,复数主格)、bho brahma(呼格)、bho brahmā(呼格异形)。依“ghabramhādito”等规则,g 转为 e,故有 bho brahme(哦,梵天)、bhonto brahmāno(诸位梵天)、brahmānaṃ(业格)、brahmaṃ(业格异形)、brahmāno(复数业格)。显示巴利原文
Brahmā, brahmāno, bho brahma, bho brahmā. ‘Ghabrahmāditve’ti gassa ettaṃ, bho brahme, bhonto brahmāno, brahmānaṃ, brahmaṃ, brahmāno.
142 第一四二条。于呼格。显示巴利原文
142.Nāmhi.
在呼格中,brahma 词干末尾的 u 可出现亦可不出现。显示巴利原文
Nāmhi brahmassa uhoti vā.
brahmunā 是梵天的具格单数,brahmena 是其具格单数异形;brahmehi 是具格复数,brahmebhi 是具格复数异形。显示巴利原文
Brahmunā, brahmena, brahmehi, brahmebhi.
143 143. 梵天(brahma)一词,在属格词尾“sa”与“naṃ”前,可作“u”音变。显示巴利原文
143.Brahmassu vā.
即:在“sa”与“naṃ”前,梵天(brahma)词干的末音变为“u”。显示巴利原文
Sa, naṃsu brahmassa u hoti vā.
144 以 jha 或 la 结尾的词干,其属格词尾 assa 变为 no。显示巴利原文
144.Jhalā sassa no.
即:jha 与 la 结尾的词干之后,属格词尾 sa 变为 no。显示巴利原文
Jha, lato sassa no hoti.
brahmuno、brahmassa、brahmūnaṃ、brahmānaṃ,分别是梵天的属格单数 no 形、ssa 形、属格复数 ūnaṃ 形、ānaṃ 形。显示巴利原文
Brahmuno, brahmassa, brahmūnaṃ, brahmānaṃ.
145 145. “梵天”(brahma)一词的变格方式与“我”(attā)相同。显示巴利原文
145.Smānāva brahmā ca.
即:“梵天”(brahma)一词的离格词尾“smā”,其形态与“我”(attā)及“自己”(tumā)的离格词尾相同。显示巴利原文
Attā’tumehi ca brahmato ca smāssa nā viya rūpaṃ hoti.
(具格)以梵天;(离格)从梵天、自梵天;(属格·为格)梵天的、对梵天;(复数属格)诸梵天的。依“从业等词起”之规则,位格词尾“smiṃ”转为“ni”,故有:在梵天中、在梵天处、于梵天、于诸梵天中。显示巴利原文
Brahmunā, brahmasmā, brahmamhā, brahmuno, brahmassa, brahmūnaṃ, brahmānaṃ. ‘Kammādito’ti suttena smiṃno ni hoti, brahmasmiṃ, brahmamhi, brahmani, brahme, brahmesu.
(主格)我;(主格复数)诸我;(呼格单数)喂,我!(呼格单数)喂,我!(呼格复数)喂,诸位我!(业格单数)我自身;(业格复数)诸我自身。依“nā词尾以ena替换”之变例,具格可作“attanā”或“attena”。显示巴利原文
Attā, attāno, bho atta, bho attā, bhonto attāno, attānaṃ, attaṃ, attāno. ‘Nāsseno’ti vikappena nāssa enattaṃ, attanā, attena.
146 146. 在su与hi之后,attā与tumā的词干末音变为anaka。显示巴利原文
146.Suhisvanaka.
即:在“su”和“hi”之后,“attā”与“tumā”的词干末音变为“anaka”。显示巴利原文
Su, hisu attā’tumānaṃ anto anaka hoti.
(具格复数)义为“以诸自身”:attanehi, attanebhi, attehi, attebhi。显示巴利原文
Attanehi, attanebhi, attehi, attebhi.
147 147. 并非 ātumā。显示巴利原文
147.Nottātumā.
“attā”与“tumā”并不为其所有。显示巴利原文
Attā’tumato sassa no hoti.
attano, attassa, attānaṃ, attasmā, attamhā, attā, attanā, attanehi, attanebhi, attehi, attebhi, attano, attassa, attānaṃ, attasmiṃ, attamhi, attani, atte, attesu, attanesu。显示巴利原文
Attano, attassa, attānaṃ, attasmā, attamhā, attā, attanā, attanehi, attanebhi, attehi, attebhi, attano, attassa, attānaṃ, attasmiṃ, attamhi, attani, atte, attesu, attanesu.
然而在复合词中,则呈现如“purisa”等词的形式:已策励自我者,称为“pahitatto”;其变格为:pahitatto, pahitattā, pahitattaṃ, pahitatte, pahitattena, pahitattehi, pahitattebhi, pahitattassa, pahitattānaṃ, pahitattasmā, pahitattamhā, pahitattā, pahitattehi, pahitattebhi, pahitattassa, pahitattānaṃ, pahitattasmiṃ, pahitattamhi, pahitatte, pahitattesu。显示巴利原文
Samāse pana purisādirūpaṃ hoti, pahito attā etenāti pahitatto, pahitattā, pahitattaṃ, pahitatte, pahitattena, pahitattehi, pahitattebhi, pahitattassa, pahitattānaṃ, pahitattasmā, pahitattamhā, pahitattā, pahitattehi, pahitattebhi, pahitattassa, pahitattānaṃ, pahitattasmiṃ, pahitattamhi, pahitatte, pahitattesu.
ātumā, ātumāno, ātumānaṃ, ātumaṃ, ātumāno, ātumanā, ātumena, ātumanehi, ātumanebhi, ātumano, ātumassa, ātumānaṃ 等。显示巴利原文
Ātumā , ātumāno, ātumānaṃ, ātumaṃ, ātumāno, ātumanā, ātumena, ātumanehi, ātumanebhi, ātumano, ātumassa, ātumānaṃ iccādi.
“sakhā”保持原形。显示巴利原文
Sakhā tiṭṭhati.
148 148. “āyo”变格不适用于“sakhā”。显示巴利原文
148.Āyo no ca sakhā.
从“sakhā”的“ya”与“na”变格中,可以衍生出“āyo”与“no”,也可合成为“āno”。显示巴利原文
Sakhato yonaṃ āyo ca no ca honti vā āno ca.
sakhāno、sakhāyo。显示巴利原文
Sakhāno, sakhāyo.
149 149. 在 no、nā、su 等语尾的情形下显示巴利原文
149.Nonāsesvi.
在 no、nā、naṃsu 之后,以 sakha 为词干者,可选择性地变为 i。显示巴利原文
No, nā, sesu sakhantassa i hoti vā.
依经文分析,「tta」词缀之后变为「itta」。经文说:‘应作朋友之事,不应作朋友之事。’显示巴利原文
Suttavibhattena ttapaccayamhi ittaṃ, ‘‘sakhittaṃ kareyya, sakhittaṃ na kareyyā’’ti pāḷī.
150 150. 位于「yosu」「aṃ」「hi」「smā」「naṃsu」之后时,以「sakha」为词干的词变为「āraṅa」。显示巴利原文
150.Yosvaṃhismānaṃsvāraṅa.
在「yosu」「aṃ」「hi」「smā」「naṃsu」之后,以「sakha」为词干者变为「āraṅa」。依「ṭoṭe vā」规,以「āra」开头的「yona」依次变为「ṭo」「ṭe」。显示巴利原文
Yosu aṃ, hi, smā, naṃsu sakhantassa āraṅa hoti. ‘Ṭoṭe vā’ti suttena ārādesato yonaṃ kamena ṭo, ṭe honti.
「sakhāro tiṭṭhanti」。依「ghabrahmāditve」规,「gassa」可有条件地转为「etta」,例如:bho sakha, bho sakhā, bho sakhe, hare sakhā kissa maṃ jahāsi。显示巴利原文
Sakhāro tiṭṭhanti. ‘Ghabrahmāditve’ti gassa vikappena ettaṃ, bho sakha, bho sakhā, bho sakhe, hare sakhā kissa maṃ jahāsi .
「sakhi」「sakhī」此二词于阴性中成立,此义已于注释中说。显示巴利原文
‘‘Sakhi, sakhīti dvayaṃ itthiyaṃ siddha’’nti vuttiyaṃ vuttaṃ.
“诸贤友”的呼格复数形式:bhonto sakhāno, bhonto sakhāyo, bhonto sakhino, bhonto sakhāro;属格复数:sakhānaṃ, sakhāraṃ, sakhaṃ;宾格复数:sakhāno, sakhāyo, sakhino, sakhāre, sakhāro;具格单数:sakhinā, sakhārena, sakhena;具格复数:sakhārehi, sakhārebhi, sakhehi, sakhebhi;属格单数:sakhissa, sakhino;属格复数:sakhārānaṃ, sakhānaṃ。显示巴利原文
Bhonto sakhāno, bhonto sakhāyo, bhonto sakhino, bhonto sakhāro, sakhānaṃ, sakhāraṃ, sakhaṃ, sakhāno, sakhāyo, sakhino, sakhāre, sakhāro, sakhinā, sakhārena, sakhena, sakhārehi, sakhārebhi, sakhehi, sakhebhi, sakhissa, sakhino, sakhārānaṃ, sakhānaṃ.
151 151. 「smā」与「naṃsu」两者皆可。显示巴利原文
151.Smānaṃsu vā.
以「sakha」为词干时,在「smā」和「naṃsu」之后亦可变为「i」。显示巴利原文
Smā, naṃsu sakhantassa i hoti vā.
属格复数:sakhīnaṃ;离格单数:sakhismā、sakhimhā、sakhā、sakhinā、sakhārasmā、sakhāramhā、sakhārā;离格复数:sakhārehi、sakhārebhi、sakhehi、sakhebhi;属格单数:sakhissa、sakhino;属格复数:sakhārānaṃ、sakhānaṃ、sakhīnaṃ。显示巴利原文
Sakhīnaṃ, sakhismā, sakhimhā, sakhā, sakhinā, sakhārasmā, sakhāramhā, sakhārā, sakhārehi, sakhārebhi, sakhehi, sakhebhi, sakhissa, sakhino, sakhārānaṃ, sakhānaṃ, sakhīnaṃ.
152 152. 于「ṭe」「smiṃ」「no」之中。显示巴利原文
152.Ṭe smiṃno.
以「sakha」为词干者,在「smiṃ」与「no」之后变为「ṭe」。此规则为恒常法。显示巴利原文
Sakhato smiṃno ṭe hoti. Niccatthamidaṃ suttaṃ.
处格单数:sakhe;处格复数:sakhāresu, sakhesu。经文:“这样的朋友实难获得,我活着时尚可得友。”依男性等规则,yona的作法。显示巴利原文
Sakhe, sakhāresu, sakhesu. ‘‘Netādisā sakhā honti, labbhā me jīvato sakhā’’ti pāḷi. Purisādinayena yonaṃ vidhi.
于复合词中,一切男性等形式皆可得。经文曰:“一切为友者即一切友,恶友者即恶友。”例如:pāpasakho(恶友)、pāpasakhā(恶友)、pāpasakhaṃ(恶友)、pāpasakhe(恶友)、pāpasakhena(以恶友)、pāpasakhehi, pāpasakhebhi(以诸恶友)……乃至……pāpasakhasmiṃ, pāpasakhamhi, pāpasakhe, pāpasakhesu(于恶友中)。显示巴利原文
Samāse pana sabbaṃ purisādirūpaṃ labbhati, ‘‘sabbamitto sabbasakho, pāpamitto pāpasakho’’ti ca pāḷi. Pāpasakho, pāpasakhā, pāpasakhaṃ, pāpasakhe, pāpasakhena, pāpasakhehi, pāpasakhebhi…pe… pāpasakhasmiṃ, pāpasakhamhi, pāpasakhe, pāpasakhesu.
“yuvā gacchati”(青年去)。显示巴利原文
Yuvā gacchati.
153 153. 在“yo”的诸格中,可变为“no”或“ne”,依情况而定。显示巴利原文
153.Yonaṃnone vā.
“yuva”等词,由“puma”等词的第一格、第二格的“yo”依次变为“no”或“ne”,此为可选。显示巴利原文
Yuva, pumādīhi paṭhamā, dutiyāyonaṃ kamena no, ne honti vā.
154 154. 于“no”“n┓ne”之中。显示巴利原文
154.Nonānesvā.
在以 yuva 等为词干的情况下,位于 no、nā、ne 之后时,词末可变为 ā。显示巴利原文
No, nā, nesu yuvādīnaṃ anto ā hoti vā.
主格复数:yuvāno, yuvānā, yuvā;呼格单数:he yuva, he yuvā;呼格复数:he yuvāno, he yuvā vā;属格复数:yuvānaṃ;宾格单数:yuvaṃ;宾格复数:yuvāne, yuve;具格单数:yuvena, yuvānā。显示巴利原文
Yuvāno, yuvānā, yuvā, he yuva, he yuvā, he yuvāno, he yuvā vā, yuvānaṃ, yuvaṃ, yuvāne, yuve, yuvena, yuvānā.
155 155. 以 yuva 等为词干者,在 su、hi 中变为 ānaṅa。显示巴利原文
155.Yuvādīnaṃ suhisvānaṅa.
「yuva」「puma」等词,词干末音变为「ānaṅa」,在「su」「hi」中则为可选。显示巴利原文
Yuva, pumādīnaṃ anto ānaṅa hoti vā su, hisu.
具格复数:yuvānehi、yuvehi、yuvānebhi、yuvebhi;属格单数:yuvassa。显示巴利原文
Yuvānehi, yuvehi, yuvānebhi, yuvebhi, yuvassa.
156 第156条:「yuva」的「sa」变为「ino」。显示巴利原文
156.Yuvā sassino.
词干为「yuva」时,其属格单数词尾「sa」可变作「ino」,此为可选。显示巴利原文
Yuvato sassa ino hoti vā.
属格单数:yuvino;属格复数:yuvānaṃ;从格单数:yuvasmā 或 yuvamhā。显示巴利原文
Yuvino, yuvānaṃ, yuvasmā, yuvamhā.
157 157. 词尾「smā」与「smiṃ」变为「nā」与「ne」。显示巴利原文
157.Smāsmiṃnaṃ nāne.
yuva、puma 等词的 smā、smiṃ 形式可变为 nā、ne。根据 nonānesvā 规则,在 nā 之前,词干末尾元音变为 ā。显示巴利原文
Yuva, pumādīhi smā, smiṃnaṃ nā, ne honti vā. ‘Nonānesvā’ti nāmhi āttaṃ.
离格单数为 yuvānā;具格复数有 yuvānehi、yuvānebhi、yuvehi、yuvebhi;属格单数为 yuvassa、yuvino;属格复数为 yuvānaṃ;处格单数有 yuvasmiṃ、yuvamhi、yuve;处格复数有 yuvāne、yuvānesu、yuvesu。显示巴利原文
Yuvānā, yuvānehi, yuvānebhi, yuvehi, yuvebhi, yuvassa, yuvino, yuvānaṃ, yuvasmiṃ, yuvamhi, yuve, yuvāne, yuvānesu, yuvesu.
而《色成就》中说:「maghava、yuva 等词,其词干末音变为 āna,在一切格中皆属可选。」显示巴利原文
Rūpasiddhiyaṃ pana ‘‘maghava, yuvādīnamantassa ānādeso hoti vā sabbāsu vibhattīsū’’ti vuttaṃ.
主格单数形式为 pumā;主格复数形式为 pumāno;呼格单数形式为 he puma、he pumā。显示巴利原文
Pumā , pumāno, he puma, he pumā.
158 158. 「ga」变为「aṃ」。显示巴利原文
158.Gassaṃ.
以「puma」为词干时,其「ga」格尾可变为「aṃ」,此为可选。显示巴利原文
Pumato gassa aṃ hoti vā.
呼格单数形式:he pumaṃ, he pumāno;属格复数形式:pumānaṃ;宾格单数形式:pumaṃ;宾格复数形式:pumāne, pume。显示巴利原文
He pumaṃ, he pumāno, pumānaṃ, pumaṃ, pumāne, pume.
159 159. 处于「nā」格。显示巴利原文
159.Nāmhi.
当处于「nā」格时,以「puma」为词干的词,其词干末音变为「ā」,此为可选。显示巴利原文
Nāmhi pumantassa ā hoti vā.
puma 一词的具格单数形式为 pumānā 与 pumena。显示巴利原文
Pumānā, pumena.
160 puma、kamma、thāma、addhāna 等词,在 sa 与 smā 词尾前亦可选用词干末音 u。显示巴利原文
160.Pumakammathāmaddhānaṃ vā sasmāsu ca.
于 nā 格、sa 格及 smā 格中,puma、kamma、thāma、addhāna 等词的词干末音可变为 u。显示巴利原文
Nāmhi ca sa, smāsu ca puma, kamma, thāmaddhānaṃ anto u hoti vā.
pumunā(具格单数),pumānehi、pumānebhi、pumehi、pumebhi(具格复数),pumassa、pumuno(属格单数),pumānaṃ(属格复数),pumasmā、pumamhā、pumānā、pumunā(离格单数),pumānehi、pumānebhi、pumehi、pumebhi(离格复数),pumuno、pumassa(属格单数),pumānaṃ(属格复数),pumasmiṃ、pumamhi、pume(处格单数)。显示巴利原文
Pumunā, pumānehi, pumānebhi, pumehi, pumebhi, pumassa, pumuno, pumānaṃ, pumasmā, pumamhā, pumānā, pumunā, pumānehi, pumānebhi, pumehi, pumebhi, pumuno, pumassa, pumānaṃ, pumasmiṃ, pumamhi, pume.
161 161. pumā显示巴利原文
161.Pumā.
以 puma 为词干时,smiṃ 之后可变作 ne,此为可选。依‘nonānesvā’规则,puma 词干的尾音变为 ā。显示巴利原文
Pumato smiṃno ne hoti vā. ‘Nonānesvā’ti pumantassa āttaṃ.
处格复数形式为 pumāne。显示巴利原文
Pumāne.
162 162. 也从「su」变化而来。显示巴利原文
162.Sumhā ca.
在「su」之上,以「puma」为词干的词,词干末音转成「ā」,也转成「āne」。显示巴利原文
Sumhi pumantassa ā ca hoti āne ca.
处格复数形式有:pumānesu、pumāsu、pumesu。显示巴利原文
Pumānesu, pumāsu, pumesu.
在si、yo诸格位中,亦有如purisa等词的规则。经文云:‘譬如白鹭之胎,恒无雄性;彼一万六千名女性中,其时亦无雄性;彼今由女身而成男性天人,其所生子女悉为女性,其族中全然不诞男性。’显示巴利原文
Si , yonaṃ purisādividhi ca hoti, ‘‘yathā balākayonimhi, na vijjati pumo sadā , soḷasitthisahassānaṃ, na vijjati pumo tadā , itthī hutvā svajja pumomhi devo , thiyo tassa pajāyanti, na pumā jāyare kule’’ti pāḷī.
「maghava」一词与「yuva」相似,此义《色成就》中已有说明;将其归入guṇavā等词群,则为《声论》所许。所谓‘agha’,是指苦与恶;非agha即是‘magha’,意指乐与善。‘magha’为其旧有名称,因具有此旧名,故称‘maghavā’——此义可见于巴利圣典之中。显示巴利原文
Maghavasaddo yuvasaddasadisoti rūpasiddhiyaṃ vuttaṃ, guṇavādigaṇikoti saddanītiyaṃ icchito. Aghanti dukkhaṃ pāpañca vuccati, na aghaṃ maghaṃ, sukhaṃ puññañca, magho iti purāṇaṃ nāmaṃ assa atthīti maghavāti attho pāḷiyaṃ dissati.
“thāma”一词属“purisa”等词群:具格单数为 thāmena、thāmunā;属格单数为 thāmassa、thāmuno;离格单数为 thāmasmā、thāmamhā、thāmā、thāmunā;属格单数再作 thāmassa、thāmuno。其余变格皆与“purisa”相同。显示巴利原文
Thāmasaddo purisādigaṇo, thāmena, thāmunā, thāmassa, thāmuno, thāmasmā, thāmamhā, thāmā, thāmunā, thāmassa, thāmuno. Sesaṃ purisasamaṃ.
“Addhā”表示时间。据《小摩嘎剌那文法》所载,其单数诸格中呈现长音形式:具格长音形有 dīghena addhunā、addhanā、addhena;属格长音形有 dīghassa addhuno、addhussa、addhassa;离格长音形有 addhunā、addhumhā、addhusmā、addhā、addhamhā、addhasmā;属格异形有 addhuno、addhussa、addhassa;位格形有 addhani、addhe、addhamhi、addhasmiṃ。其余变格与“青年”(yuva)词相同。显示巴利原文
Addhā vuccati kālo. Nādyekavacanesu-dīghena addhunā, addhanā, addhena, dīghassa addhuno, addhussa, addhassa, addhunā, addhumhā, addhusmā, addhā, addhamhā, addhasmā, addhuno, addhussa, addhassa, addhani, addhe, addhamhi, addhasminti cūḷamoggallāne āgataṃ. Sesaṃ yuvasadisaṃ.
此处,“addha”一词并非表示“半”义的不变词,唯作表达单一含义的不变词而用。然而,在“Addhānamaggappaṭipanno”(行于半路)等用例中,“addhāna”一词则独立成立,且仅为中性。显示巴利原文
Upaddhavācako addhasaddo idha na labbhati, ekaṃsatthavācako ca nipāto eva. ‘‘Addhānamaggappaṭipanno’’tiādīsu addhānasaddo pana visuṃ siddho napuṃsakaliṅgova.
“muddha”一词:在“愿你的头颅七裂”“愿我的头颅七裂”等句中,指“头”;在“立于山顶”等句中,指“顶端”。于此,此二义皆可成立。处格形式“muddhani”已得成立,其余变格与“yuva”相同。若表“愚者”义,则依“purisa”词变格;若表“拳头”义,则为阴性词。显示巴利原文
Muddhasadde ‘‘muddhā te phalatu sattadhā, muddhā me phalatu sattadhā’’ iccādīsu siro vuccati, ‘‘pabbatamuddhaniṭṭhito’’ iccādīsu matthakaṃ vuccati, tadubhayaṃ idha labbhati, smiṃvacane muddhanīti siddhaṃ, sesaṃ yuvasamaṃ. Bālavācako pana purisanayo. Hatthamuṭṭhivācako itthiliṅgo.
“Asmā”指石头,“Usmā”指身火,“Bhismā”指令人怖畏的巨大身躯。显示巴利原文
Asmā vuccati pāsāṇo, usmā vuccati kāyaggi, bhismā vuccati bhayānako mahākāyo.
此处,关于“asma”一词,巴利原文为:“taṃ te paññāya bhindāmi, āmaṃ pakkaṃva asmanā, mā tvaṃ cande khali asmanī”。其馀变格与“yuva”词相同。据说,“usmā”与“bhismā”二词的变格亦同“yuva”。显示巴利原文
Tattha asmasadde ‘‘taṃ te paññāya bhindāmi, āmaṃ pakkaṃva asmanā , mā tvaṃ cande khali asmanī’’ti pāḷī. Sesaṃ yuvasamaṃ. Usmā, bhismāsaddāpi yuvasadisāti vadanti.
《小目犍连》中说,「muddha」(头)、「gāṇḍīvadhanva」(持甘狄拨弓者)、「aṇima」(极微)、「laghimā」(极轻)等词的变格,皆与「asma」(石头)相同。显示巴利原文
Cūḷamoggallāne muddha, gāṇḍīvadhanva, aṇima, laghimādayo ca asmasadisāti vuttaṃ.
凡经文未明示规则之处,则依《大通规》或依经文所析之义来规范其词形。显示巴利原文
Yattha suttavidhānaṃ na dissati, tattha mahāvuttinā vā suttavibhattena vā rūpaṃ vidhiyati.
以ā为尾音之阳性〔名词〕群显示巴利原文
Ākārantapulliṅgarāsi
「gasīna」意为省略,该规则成立。显示巴利原文
‘Gasīna’nti silopo, sā tiṭṭhati.
“ekavacanayosvaghona”者:于复数及单数中作短音,依“ato yonaṃ”等规则而安立,此规则成立。显示巴利原文
‘Ekavacanayosvaghona’nti yosu ca ekavacanesu ca rasso, ‘ato yona’miccādinā vidhānaṃ, sā tiṭṭhanti.
163 163. 于sā词之saṃ与aṅ格中。显示巴利原文
163.Sāssaṃse cānaṅa.
于aṃ格及余诸格中,sāsadda词之语尾成ānaṅ。显示巴利原文
Aṃ, sesu ge ca sāsaddassa ānaṅa hoti.
bho sā(呼格单数);bhonto sā(呼格复数);saṃ(业格单数);sānaṃ(业格复数);se(与格单数);sena(具格单数);sāhi,sābhi(具格复数);sassa,sānassa(属格单数);sānaṃ(属格复数);sasmā,samhā(离格单数);sā,sāhi,sābhi(离格复数);sassa,sānassa(属格单数);sānaṃ(属格复数);sasmiṃ,samhi,se(位格单数);sāsu(位格复数)。显示巴利原文
Bho sāna, bhonto sā, saṃ, sānaṃ, se, sena, sāhi, sābhi, sassa, sānassa, sānaṃ, sasmā, samhā, sā, sāhi, sābhi, sassa, sānassa, sānaṃ, sasmiṃ, samhi, se, sāsu.
又或者,考虑到经文中「sāssaṃse cānaṅa」的 ca 字,也含有‘未言明之集聚’的意义,因而在省略 ca 后,其余诸格语尾同样可有 ānaṅ;且依《大通规》,由 ānā 作为替代,yo 转成 o。显示巴利原文
Atha vā ‘sāssaṃse cānaṅa’iti sutte casaddo avuttasamuccayatthopi hotītikatvā sito sesāsu vibhattīsupi ānaṅa hoti vā, mahāvuttinā ca ānādesato yonaṃ o.
sā gacchati(主格单数);sāno gacchanti(主格复数);sā vā(主格复数异形);he sa,he sā(呼格单数);he sāna,he sā(呼格复数);saṃ(业格单数);sānaṃ(业格复数);se(与格单数);sāne(与格复数)等。显示巴利原文
Sā gacchati, sāno gacchanti, sā vā, he sa, he sā, he sāna, he sā, he sāno, saṃ, sānaṃ, se, sāne iccādi.
《声明论》所示之词形为——显示巴利原文
Saddanītirūpaṃ vuccate –
其各格变化为:主格单数 sā tiṭṭhati,主格复数 sā tiṭṭhanti,主格复数异形 sāno tiṭṭhanti;呼格单数 bho sā,呼格复数 bhonto sā,呼格复数异形 sāno;业格复数 sānaṃ;与格复数 sāne;具格复数 sānā,具格复数异形 sānehi、sānebhi;属格单数 sāssa,属格复数 sānaṃ;离格复数 sānā,离格复数异形 sānehi、sānebhi;属格单数 sāssa,属格复数 sānaṃ;位格复数 sāne,位格复数异形 sānesu。显示巴利原文
Sā tiṭṭhati, sā tiṭṭhanti, sāno tiṭṭhanti, bho sā, bhonto sā, sāno, sānaṃ, sāne, sānā, sānehi, sānebhi, sāssa, sānaṃ, sānā, sānehi, sānebhi, sāssa, sānaṃ, sāne, sānesūti .
“Vattahā”指有情。显示巴利原文
Vattahā vuccati satto .
164 vattahā的saṃ与naṃ,并没有nānaṃ的变化。显示巴利原文
164.Vattahā sanaṃnaṃ nonānaṃ.
vattahā的saṃ变为no;naṃ词尾则变为nānaṃ。显示巴利原文
Vattahato sassa no hoti, naṃvacanassa nānaṃ hoti.
vattahāno deti(给予转行者),vattahānānaṃ deti(给予诸转行者)。其余变格与yuva(青年)词相同。显示巴利原文
Vattahāno deti, vattahānānaṃ deti. Sesaṃ yuvasaddasamaṃ.
然而《声明论》中无 nā,于其余诸格则说为 vattahinā、vattahino。显示巴利原文
Saddanītiyaṃ pana nā, sesu vattahinā, vattahinoti vuttaṃ.
daḷhadhammā, daḷhadhammā, daḷhadhammāno。巴利中亦云「Sikkhitā daḷhadhammino」。bho daḷhadhammā(呼格单数);bhonto daḷhadhammā(呼格复数);daḷhadhammāno, daḷhadhammino(主格复数);daḷhadhammānaṃ(业格复数);daḷhadhammāne(与格复数);daḷhadhamminā(具格单数);daḷhadhammehi(具格复数)。其余变格与「人」(purisa)词相同。「paccakkhadhammā」亦如是。然而在「vivaṭacchada」一词中,位格无ittaṃ,其余变格与「daḷhadhammā」相同。由于巴利语中见「daḷhadhammoti vissuto」(名为坚固法者)与「loke vivaṭacchado」(世间无覆者),这些词虽以a为尾音,亦适用阳性词形。显示巴利原文
Daḷhadhammā, daḷhadhammā, daḷhadhammāno. ‘‘Sikkhitā daḷhadhammino’’tipi pāḷi. Bho daḷhadhammā, bhonto daḷhadhammā, daḷhadhammāno, daḷhadhammino, daḷhadhammānaṃ, daḷhadhammāne, daḷhadhamminā, daḷhadhammehi. Sesaṃ purisasamaṃ. Evaṃ paccakkhadhammāti. Vivaṭacchadasadde pana nāmhi ittaṃ natthi, sesaṃ daḷhadhammasamaṃ. Pāḷiyaṃ pana ‘‘daḷhadhammoti vissuto’’ti ca ‘‘loke vivaṭacchado’’ti ca diṭṭhattā ete saddā purisarūpā akārantāpi yujjanti.
「Vuttasirā」指新剃发者。「Vuttasirā」婆罗门:vuttasirā, vuttasirāno, vuttasirānaṃ, vuttasirāne, vuttasirānā, vuttasirānehi。其余变格与「人」(purisa)词相同。然而巴利语中亦见「kāpaṭiko māṇavo vuttasiro」(狡诈学童新剃发)。显示巴利原文
Vuttasirā vuccati navavoropitakeso, vuttasirā brāhmaṇo, vuttasirā, vuttasirāno, vuttasirānaṃ, vuttasirāne, vuttasirānā, vuttasirānehi. Sesaṃ purisasamaṃ. Pāḷiyaṃ pana ‘‘kāpaṭiko māṇavo vuttasiro’’tipi dissati.
“Rahā”是指具恶法者。rahā, rahā, rahino, rahānaṃ, rahine, rahinā, rahinehi, rahinebhi, rahassa, rahino, rahānaṃ……乃至……rahāne, rahānesu——以上种种皆在《声明论》中有所说明,而此处则是依“大通规”成立。显示巴利原文
Rahā vuccati pāpadhammo. Rahā, rahā, rahino, rahānaṃ, rahine, rahinā, rahinehi, rahinebhi, rahassa, rahino, rahānaṃ…pe… rahāne, rahānesūti sabbaṃ saddanītiyaṃ vuttaṃ, idha pana mahāvuttinā siddhaṃ.
以ī为尾音之阳性〔名词〕群显示巴利原文
Ikārantapulliṅgarāsi
“gasīna”意为省略,muni gacchati 即“牟尼行去”。显示巴利原文
‘Gasīna’nti lopo, muni gacchati.
165 165. 省略。显示巴利原文
165.Lopo.
位于jha与la之后时,yo语尾脱落。依“yo脱落时则延长”之规则,前音延长为长音。显示巴利原文
Jha, lato yonaṃ lopo hoti. ‘Yolopanīsu dīgho’ti dīgho.
munī gacchanti(牟尼们行走)。显示巴利原文
Munī gacchanti.
166 166. 阳性词中,复数yo语尾变为jhi。显示巴利原文
166.Yosu jhissa pume.
在阳性词中,复数yo语尾的i音可转化为ṭa。显示巴利原文
Pulliṅge yosu jhasaññassa i-kārassa ṭa hoti vā.
munayo gacchanti(牟尼们行走)。显示巴利原文
Munayo gacchanti.
「jhissā」指什么?指rattiyo(夜)与daṇḍino(持杖者)。显示巴利原文
Jhissāti kiṃ? Rattiyo, daṇḍino.
“pume”指的是什么?指的是 aṭṭhīni(骨骼)。显示巴利原文
Pumeti kiṃ? Aṭṭhīni.
bho muni(呼格单数);依“ayunaṃ vā dīgho”之规,前音延长为长音:bho munī(呼格单数异形);bhonto munī(呼格复数);bhonto munayo(呼格复数异形);muniṃ(业格单数);munī(业格复数);munayo(业格复数异形);muninā(具格单数);munīhi, munībhi(具格复数);munissa, munino(属格单数);munīnaṃ(属格复数);munismā, munimhā(离格单数)。显示巴利原文
Bho muni, ‘ayunaṃ vā dīgho’ti dīgho, bho munī, bhonto munī, bhonto munayo, muniṃ, munī, munayo, muninā, munīhi, munībhi, munissa, munino, munīnaṃ, munismā, munimhā.
167 167. 无 nā、smā、ssa 语尾。显示巴利原文
167.Nāsmāssa.
在 jha 与 la 之后,smā 与 ssa 语尾可变为 nā。显示巴利原文
Jha, lato smāssa nā hoti vā.
以 muni 为例的变格如下:具格单数为 muninā;具格复数或离格复数为 munīhi、munībhi;属格单数或离格单数为 munissa、munino;属格复数为 munīnaṃ;处格单数为 munismiṃ、munimhi;处格复数为 munīsu。显示巴利原文
Muninā, munīhi, munībhi, munissa, munino, munīnaṃ, munismiṃ, munimhi, munīsu.
“仙人行走”——“仙人”作主格单数时为 isi,主格复数为 isī、isayo;呼格单数为 bho isi,呼格单数(长音形式)为 bho isī,呼格复数(长音形式)为 bhonto isī,呼格复数为 bhonto isayo,如这些等。显示巴利原文
Isi gacchati, isī, isayo, bho isi, bho isī, bhonto isī, bhonto isayo iccādi.
“火燃烧”:其中“火”的主格单数为 aggi,主格复数为 aggī、aggayo;呼格单数为 bho aggi,呼格单数长音为 bho aggī,呼格复数长音为 bhonto aggī,呼格复数为 bhonto aggayo,如这些等。显示巴利原文
Aggi jalati, aggī, aggayo, bho aggi, bho aggī, bhonto aggī, bhonto aggayo iccādi.
同样,以下诸词亦依此变格:kucchi(腹)、muṭṭhi(拳)、gaṇṭhi(结)、maṇi(宝珠)、pati(主)、adhipati(上主)、gahapati(家主)、senāpati(军主)、narapati(人主)、yati(行者)、ñāti(亲族)、sāti(记忆)、vatthi(膀胱)、atithi(宾客)、sārathi(御者)、bondi(囚系)、ādi(始)、upādi(近取)、nidhi(伏藏)、vidhi(轨则)、odhi(界限)、byādhi(病)、samādhi(定)、udadhi(大水)、upadhi(所依)、nirupadhi(无所依)、dhani(财)、senāni(军将)、kapi(猿)、dīpi(豹)、kimi(虫)、timi(鲸)、ari(敌)、hari(黄)、giri(山)、kali(凶时)、bali(供物)、sāli(稻谷)、añjali(合掌礼)、kavi(诗人)、ravi(日)、asi(刀)、masi(墨)、kesi(发)、pesi(肉块)。显示巴利原文
Evaṃ kucchi, muṭṭhi, gaṇṭhi, maṇi, pati, adhipati, gahapati, senāpati, narapati, yati, ñāti, sāti, vatthi, atithi, sārathi, bondi, ādi, upādi, nidhi, vidhi, odhi, byādhi, samādhi, udadhi, upadhi, nirupadhi, dhani, senāni, kapi, dīpi, kimi, timi, ari, hari, giri, kali, bali, sāli, añjali, kavi, ravi, asi, masi, kesi, pesi, rāsi, ahi, vīhiiccādayo.
特殊规则将予说明。显示巴利原文
Visesavidhānamuccate.
某些词虽未被《大语法》收录,但以 jhasa 为名的词,其属格复数并不变成 yonaṃ,而是变成 no。经文中可见如下语句:“cha munino(六位牟尼):agāramunino(在家牟尼)、anagāramunino(无家牟尼)、sekhamunino(有学牟尼)、asekhamunino(无学牟尼)、paccekamunino(独觉牟尼)、munimunino(牟尼中之牟尼)”,以及“ñāṇupapannā munino vadanti(具智慧者称为牟尼)”、“ekamekāya itthiyā, aṭṭhaṭṭha patino siyuṃ(每一女子可有八位丈夫)”、“patino kiramhākaṃ visiṭṭhanārīnaṃ(据说我们的丈夫们属于殊胜女子)”、“haṃsādhipatino ime(这些是天鹅之王)”。显示巴利原文
Mahāvuttinā akatarassehipi kehici jhasaññehi yonaṃ no hoti, ‘‘cha munino agāramunino, anagāramunino, sekhamunino, asekhamunino, paccekamunino, munimunino’’ti ca ‘‘ñāṇupapannā munino vadantī’’ti ca ‘‘ekamekāya itthiyā, aṭṭhaṭṭha patino siyu’’nti ca ‘‘patino kiramhākaṃ visiṭṭhanārīna’’ nti ca ‘‘haṃsādhipatino ime’’ti ca suttapadāni dissanti.
依“ghabrahmāditve”规则,在偈颂中,muni 词干的 ga 会变为 etta。例如:porohicco tavaṃ mune(你是家中的司祭,牟尼啊)、dhammadasso tavaṃ mune(你是见法者,牟尼啊)、ciraṃ jīva mahāvīra(愿你长寿,大雄啊)、kappaṃ tiṭṭha mahāmune(愿你住世一劫,大牟尼啊)、paṭiggaṇha mahāmune(请接受,大牟尼啊)、tuyhatthāya mahāmune(为了你的利益,大牟尼啊)。显示巴利原文
Gāthāsu ‘ghabrahmāditve’ti munito gassa ettañca hoti, porohicco tavaṃ mune , dhammadasso tavaṃ mune , ciraṃ jīva mahāvīra, kappaṃ tiṭṭha mahāmune , paṭiggaṇha mahāmune . Tuyhatthāya mahāmuneti .
同样地,这些词的宾格单数会变成 naṃ。例如:tamāhu ekaṃ muninaṃ carantaṃ(他们称他为独自行走的牟尼)、muninaṃ monapathesu sikkhamānaṃ(在牟尼道上修学的牟尼)、pitaraṃ puttagiddhinaṃ(贪著儿子的父亲)、sabbakāmasamiddhinaṃ(一切欲乐圆满者)。显示巴利原文
Tehiyeva aṃvacanassa nañca hoti, tamāhu ekaṃ muninaṃ carantaṃ , muninaṃ monapathesu sikkhamānaṃ , pitaraṃ puttagiddhinaṃ , sabbakāmasamiddhinaṃ .
然而,对于 isi 一词——显示巴利原文
Isisadde pana –
168 168. 从 isi 词干,sissa 可替换为 ṭe。显示巴利原文
168.Ṭe sissisismā.
从 isi 词干,sissa 可变为 ṭe。显示巴利原文
Isimhā sissa ṭe hoti vā.
例如:Yo no'jja vinaye kaṅkhaṃ, atthadhammavidū ise(今日于律中无疑惑、知法知义者,仙人啊)。依“ghabrahmāditve”规则,ga 变为 etta。又如:nisīdāhi mahāise(大仙人,请坐)、tvaṃ no'si saraṇaṃ ise(仙人,你是我们的皈依)、putto uppajjataṃ ise(仙人,愿子诞生)。显示巴利原文
Yo no’jja vinaye kaṅkhaṃ, atthadhammavidū ise . ‘Ghabrahmāditve’ti gassa ettañca hoti, nisīdāhi mahāise , tvaṃ no’si saraṇaṃ ise , putto uppajjataṃ ise .
169 169. 第二格(宾格)中,yo 变为 ssa。显示巴利原文
169.Dutiyassa yossa.
以 isi 为词干时,第二格(宾格)的 yo 可变为 ṭe。显示巴利原文
Isimhā dutiyassa yossa ṭe hoti vā.
例如:Samaṇe brāhmaṇe vande, sampannacaraṇe ise(我礼敬沙门、婆罗门,以及具足正行的仙人)。显示巴利原文
Samaṇe brāhmaṇe vande, sampannacaraṇe ise .
然而在复合词中:mahesi gacchati(大仙行走),mahesī gacchanti(大仙们行走),mahesayo(大仙们),mahesino(大仙们)。宾格单数 mahesinaṃ 成立。经文中可见如下语句:『Saṅgāyiṃsu mahesayo(大仙们结集)』、『vānamuttā mahesayo(脱离渴爱的大仙们)』、『na taṃ sammaggatā yaññaṃ, upayanti mahesino(不行正道之祭祀,大仙们不前往)』、『etaṃ sammaggatā yaññaṃ, upayanti mahesino(此行正道之祭祀,大仙们前往)』、『pahantā mahesino kāme(断除欲爱的大仙们)』、『yena tiṇṇā mahesino(由此大仙们得度)』、『mahesiṃ vijitāvinaṃ(已降伏的大仙)』、『saṅghañcāpi mahesinaṃ(以及大仙们的僧团)』、『kuñjaraṃva mahesinaṃ(如大仙们的象王)』、『upagantvā mahesinaṃ(亲近大仙们之后)』、『khippaṃ passa mahesinaṃ(速见大仙们)』、『katakiccaṃ mahesinaṃ(已作所作的大仙们)』。显示巴利原文
Samāse pana mahesi gacchati, mahesī gacchanti, mahesayo, mahesino. Aṃvacane mahesinanti sijjhati. ‘‘Saṅgāyiṃsu mahesayo , vānamuttā mahesayo’’ti ca ‘‘na taṃ sammaggatā yaññaṃ, upayanti mahesino, etaṃ sammaggatā yaññaṃ, upayanti mahesino , pahantā mahesino kāme, yena tiṇṇā mahesino’’ti ca ‘‘mahesiṃ vijitāvina’’nti ca ‘‘saṅghañcāpi mahesinaṃ, kuñjaraṃva mahesinaṃ, upagantvā mahesinaṃ , khippaṃ passa mahesinaṃ , katakiccaṃ mahesina’’nti ca suttapadāni dissanti.
170 170. 以 aggi 为词干,sissa 变为 ni。显示巴利原文
170.Sissaggito ni.
以 aggi 为词干,sissa 可变为 ni。显示巴利原文
Aggito sissa ni hoti vā.
如:aggi jalati(火燃烧)、aggini jalati(火燃烧)、aggī jalanti(诸火燃烧)、aggayo(诸火)等。显示巴利原文
Aggi jalati, aggini jalati, aggī jalanti, aggayo iccādi.
然而在巴利圣典中,可见 aggi、gini、agginī 三种表示“火”的同义词。例如:『rāgaggi, dosaggi, mohaggī(贪火、嗔火、痴火)』、『channā kuṭi āhito gini(覆盖的茅舍,火已点燃)』、『vivaṭā kuṭi nibbuto gini(敞开的茅舍,火已熄灭)』、『mahāgini sampajjalito(大火炽燃)』、『yasmā so jāyate ginī(因为那火生起)』、『agginiṃ sampajjalitaṃ pavisantī(进入炽燃的火中)』。这些词各自有不同的词形变化。显示巴利原文
Pāḷiyaṃ pana ‘‘aggi, gini, agginī’’ti tayo aggipariyāyā dissanti – ‘‘rāgaggi, dosaggi, mohaggī’’ti ca ‘‘channā kuṭi āhito gini, vivaṭā kuṭi nibbuto gini , mahāgini sampajjalito , yasmā so jāyate ginī’’ti ca ‘‘agginiṃ sampajjalitaṃ pavisantī’’ti ca. Tesaṃ visuṃ visuṃ rūpamālā labbhati.
而 seṭṭhi(长者)、pati(主)、adhipati(统领)、senāpati(将军)、atithi(宾客)、sārathi(御者)等词,属格复数不变成 yonaṃ,而变成 no;宾格单数可变成 naṃ。例如:seṭṭhino, seṭṭhinaṃ;patino, patinaṃ;adhipatino, adhipatinaṃ;senāpatino, senāpatinaṃ;atithino, atithinaṃ;sārathino, sārathinaṃ。而 gahapatayo(家主们)、jānipatayo(夫主们)等则是常见的固定形式。显示巴利原文
Seṭṭhi, pati, adhipati, senāpati, atithi, sārathisaddehi ca yonaṃ no hoti, aṃvacanassa naṃ hoti vā, seṭṭhino, seṭṭhinaṃ, patino, patinaṃ, adhipatino, adhipatinaṃ, senāpatino, senāpatinaṃ, atithino, atithinaṃ, sārathino, sārathinanti. Gahapatayo, jānipatayo iccādīni niccarūpāni dissanti.
关于“ādi”一词:显示巴利原文
Ādisadde –
依据‘ratthyādīhi ṭo smiṃno’规则,smiṃno 变为 ṭo。例如:ādismiṃ, ādimhi, ādo(在开始);gāthādo(在偈颂开始);pādādo(在句首)。然而,在‘ādiṃ, gāthādiṃ, pādādiṃ’等中,是以第二格(宾格)表示处所义,正如‘imaṃ rattiṃ(此夜)、imaṃ divasaṃ(此日)、purimaṃ disaṃ(前方)、pacchimaṃ disaṃ(后方)、taṃ khaṇaṃ(彼刹那)、taṃ layaṃ(彼时)、taṃ muhuttaṃ(彼须臾)’等。显示巴利原文
‘Ratthyādīhi ṭo smiṃno’ti smiṃno ṭo hoti, ādismiṃ, ādimhi, ādo, gāthādo, pādādo. ‘‘Ādiṃ, gāthādiṃ, pādādiṃ’’ iccādīsu pana ādhāratthe dutiyā eva ‘‘imaṃ rattiṃ, imaṃ divasaṃ, purimaṃ disaṃ, pacchimaṃ disaṃ, taṃ khaṇaṃ, taṃ layaṃ, taṃ muhuttaṃ’’ iccādīsu viya.
现在说明在复合词中,jhi 不出现 ṭā 替代的情形。显示巴利原文
Idāni samāse jhissa ṭādesābhāvo vuccati.
171 171. 在阳性词中,于他义复合词时,以 i 结尾的词干,第一格与第二格的语尾 yo 和 naṃ,依次变为 no 与 ne。显示巴利原文
171.Itoññatthepume.
于阳性、他词意义的复合词中,以 i 结尾的词干,其第一格、第二格的 yo 与 naṃ 依次变为 no、ne,或可不变。又依经文所示,在后分意义的复合词里,某些情况下 yo 和 naṃ 亦不变为 no、ne。显示巴利原文
Pume aññapadatthasamāse i-kāramhā paṭhamā, dutiyāyonaṃ kamena no, ne honti vā. Suttavibhattena uttarapadatthasamāsepi kvaci yonaṃ no, ne honti.
第一格 yo 的用例如下:显示巴利原文
Paṭhamāyomhi –
如 micchādiṭṭhino(邪见者)、sammādiṭṭhino(正见者)、muṭṭhassatino(失念者)、upaṭṭhitassatino(正念现前者)、asāre sāramatino(于非实执为实者)、nimmānaratino devā(乐无慢天众)、ye devā vasavattino(诸自在天众)、aṭṭhete cakkavattino(八位转轮王众)、dhamme dhammānuvattino(于法中随法行者众)、saggaṃ sugatino yanti(善逝者往生天界)、tomara'ṅkusapāṇino(手持刺棒钩杖者众)、daṇḍamuggarapāṇino(手持棍槌者众)、ariyavuttino(圣行者众)、nipakā santavuttino(贤明寂静行者众)等。显示巴利原文
Micchādiṭṭhino, sammādiṭṭhino, muṭṭhassatino, upaṭṭhitassatino, asāre sāramatino , nimmānaratino devā, ye devā vasavattino , aṭṭhete cakkavattino, dhamme dhammānuvattino , saggaṃ sugatino yanti , tomara’ṅkusapāṇino , daṇḍamuggarapāṇino, ariyavuttino, nipakā santavuttino iccādi.
naṃ为第二格的用例——显示巴利原文
Dutiyāyomhi –
诸如muṭṭhassatine(失念者)、upaṭṭhitassatine(正念现前者)、ariyavuttine(圣行者)、tomara'ṅkusapāṇine(手持刺棒钩杖者)等。显示巴利原文
Muṭṭhassatine, upaṭṭhitassatine, ariyavuttine, tomara’ṅkusapāṇine iccādi.
或者是不变格?例如:micchādiṭṭhī janā gacchanti(邪见者们行走),micchādiṭṭhī jane passati(他见邪见者们)。显示巴利原文
Vātveva? Micchādiṭṭhī janā gacchanti, micchādiṭṭhī jane passati.
然而,诸论师希望在此出现“tomara'ṅkusapāṇayo”(手持刺棒与钩杖者)、“atthe visāradamatayo”(精通义理者)等词形。显示巴利原文
Garū pana ‘‘tomara’ṅkusapāṇayo, atthe visāradamatayo’’ti rūpāni idha icchanti.
“他义”指什么?即“micchādiṭṭhiyo dhammā”(邪见的诸法)、“micchādiṭṭhiyo dhamme”(于邪见的诸法中)。显示巴利原文
Aññattheti kiṃ? Micchādiṭṭhiyo dhammā, micchādiṭṭhiyo dhamme.
“男性”指什么?即“micchādiṭṭhiniyo itthiyo”(邪见的女子们)、“micchādiṭṭhīni kulāni”(邪见的家族们)。显示巴利原文
Pumeti kiṃ? Micchādiṭṭhiniyo itthiyo, micchādiṭṭhīni kulāni.
172 172. 在某些情形中,smiṃno 变为 ne。显示巴利原文
172.Ne smiṃno kvaci.
于男性词、他义复合词中,由以 i 结尾的词干,有时 smiṃno 变为 ne。显示巴利原文
Pume aññatthe ito smiṃno kvaci ne hoti.
例如:kataññumhi ca posamhi, sīlavante ariyavuttine(于知恩者、具戒之圣行者中);sabbakāmasamiddhine kule(于诸欲圆满之家族中);chattapāṇine(于持伞盖者中);daṇḍapāṇine(于持杖者中);tomara'ṅkusapāṇine(于持刺棒与钩杖者中)等。显示巴利原文
Kataññumhi ca posamhi, sīlavante ariyavuttine . Sabbakāmasamiddhine kule, chattapāṇine, daṇḍapāṇine, tomara’ṅkusapāṇine iccādi.
即使依经文分别,此处也并非全无“ni”;例如:mātaṅgasmiṃ yasassine, devavaṇṇine, brahmavaṇṇine, arahantamhi tādine等。显示巴利原文
Suttavibhattena ītopi smiṃno kvaci ne hoti, mātaṅgasmiṃ yasassine , devavaṇṇine, brahmavaṇṇine, arahantamhi tādine iccādi.
以长伊音结尾的阳性词类聚显示巴利原文
Īkārantapulliṅgarāsi
关于以ī结尾的词:依“simhi nā'napuṃsakassā”这条规则,于处格单数中不发生短化;依“ge vā”,当后接ge时,可有条件地变为短音;而在主格复数以及aṃ、nā、sa、smā、smiṃ、su中,则依“ekavacanayosvaghona”这条规则,恒常变为短音。例如:daṇḍī gacchati(持杖者行走)。又依“Jantu hetu”等规则,可有条件地省略主格复数的词尾,例如:daṇḍī gacchanti(持杖者们行走)。显示巴利原文
Īkārante ‘simhi nā’napuṃsakassā’ti suttena simhi rassattaṃ natthi, ‘ge vā’ti ge pare vikappena rasso, yosu ca aṃ, nā, sa, smā, smiṃ su ca ‘ekavacanayosvaghona’nti niccaṃ rasso, daṇḍī gacchati. ‘Jantu hetu’ iccādisuttena vikappena yonaṃ lopo, daṇḍī gacchanti.
173 173. 在阳性词中,yonaṃ(主格复数词尾)变为 no 和 ne。显示巴利原文
173.Yonaṃ none pume.
在阳性词中,对于以 ī 结尾的所谓“jha”类词,其主格与宾格的复数词尾 yonaṃ,分别变为 no 和 ne,或两种形式均可。显示巴利原文
Pume jhasaññamhā ī-kārato paṭhamā, dutiyāyonaṃ kamena no, ne honti vā.
例如:daṇḍino gacchanti(持杖者们行走);bho daṇḍi、bho daṇḍī、bhonto daṇḍino(呼格形式);daṇḍiṃ(宾格单数)。显示巴利原文
Daṇḍino gacchanti, bhodaṇḍi, bho daṇḍī, bhonto daṇḍino, daṇḍiṃ.
174 174. 于 jhī 之后为 naṃ。显示巴利原文
174.Naṃ jhīto.
在阳性词中,凡有‘jha’之称、以ī收尾者,其宾格单数词尾 aṃ 或可变为 naṃ。显示巴利原文
Pume jhasaññamhā ī-kārato aṃvacanassa naṃ hoti vā.
Daṇḍinaṃ(持杖者,宾格单数)。显示巴利原文
Daṇḍinaṃ.
175 175. 或为 no。显示巴利原文
175.No vā.
在阳性中,以 jhī 结尾的词,其第二格(宾格)单数的词尾变为 no,可有此形。显示巴利原文
Pume jhīto dutiyāyossa no hoti vā.
Daṇḍī(持杖者)的变格如下:主格单数 daṇḍī;主格复数 daṇḍino、daṇḍī;宾格复数 daṇḍine;具格单数 daṇḍinā;具格复数 daṇḍīhi、daṇḍībhi;属格单数 daṇḍissa、daṇḍino;属格复数 daṇḍīnaṃ;从格单数 daṇḍismā、daṇḍimhā;重复形 daṇḍinā、daṇḍīhi、daṇḍībhi、daṇḍissa、daṇḍino、daṇḍīnaṃ;处格单数 daṇḍismiṃ、daṇḍimhi。显示巴利原文
Daṇḍī , daṇḍino, daṇḍine, daṇḍinā, daṇḍīhi, daṇḍībhi, daṇḍissa, daṇḍino, daṇḍīnaṃ, daṇḍismā, daṇḍimhā, daṇḍinā, daṇḍīhi, daṇḍībhi, daṇḍissa, daṇḍino, daṇḍīnaṃ, daṇḍismiṃ, daṇḍimhi.
176 176. smiṃno 变为 ni。显示巴利原文
176.Smiṃno niṃ.
以 jhī 结尾的词,处格单数词尾 smiṃ 变为 ni,或亦可作 ni。显示巴利原文
Jhīto smiṃno ni hoti vā.
Daṇḍini(处格单数:在持杖者中/对于持杖者)显示巴利原文
Daṇḍini.
依‘Ne smiṃno kvaci’这一词尾规则,处格单数的词尾 smiṃ 也转为 ne,例如 daṇḍine、daṇḍīsu。显示巴利原文
‘Ne smiṃno kvacī’ti vibhattasuttena smiṃno ne ca hoti, daṇḍine, daṇḍīsu.
同样地,cakkī(有轮者)、pakkhī(有翼者)、sukhī(快乐者)、sikhī(有顶髻者)、cāgī(布施者)、bhāgī(分享者)、bhogī(享受者)、yogī(瑜伽行者)、saṅghī(有僧团者)、vācī(有言语者)、dhajī(有旗帜者)、bhajī(崇拜者)、kuṭṭhī(麻风患者)、raṭṭhī(国王)、dāṭhī(有獠牙者)、ñāṇī(有智者)、pāṇī(有生命者)、gaṇī(有随从者)、guṇī(有德者)、cammī(有皮革者)、dhammī(有法者)、sīghayāyī(速行者)、pāpakārī(作恶者)、brahmacārī(梵行者)、māyāvī(有幻术者)、medhāvī(有慧者)、bhuttāvī(已食者)、bhayadassāvī(见怖畏者)、yasassī(有名声者)、tejassī(有光辉者)、chattī(有伞者)、pattī(有钵者)、dantī(有自制者)、mantī(有谋略者)、sattughātī(杀敌者)、sīhanādī(作狮子吼者)等,皆同此理。显示巴利原文
Evaṃ cakkī, pakkhī, sukhī, sikhī, cāgī, bhāgī, bhogī, yogī, saṅghī, vācī, dhajī, bhajī, kuṭṭhī, raṭṭhī, dāṭhī, ñāṇī, pāṇī, gaṇī, guṇī, cammī, dhammī, sīghayāyī, pāpakārī, brahmacārī, māyāvī, medhāvī, bhuttāvī, bhayadassāvī, yasassī, tejassī, chattī, pattī, dantī, mantī, sattughātī, sīhanādī, sāmī, piyappasaṃsī. Atthadassī, dhammadassī iccādayo. Gāmaṇī, senānī, sudhī iccādīsu pana smiṃno nittaṃ natthi.
接下来,说明特殊的规则。显示巴利原文
Visesavidhānamuccate.
根据《Mahāvutti》,当词形为 yosu(主格复数)时,即使是以 jhī 结尾的词,有时也会变为 ṭa。显示巴利原文
Mahāvuttinā yosu jhī-kārassapi kvaci ṭattaṃ hoti,
天鹅、鹳鸟与孔雀,大象、犀牛与鹿;
一切众生皆畏惧狮子,无有与其身相等者。
显示巴利原文 ‘‘Haṃsā koñcā mayūrā ca, hatthayo pasadā migā; Sabbe sīhassa bhāyanti, natthi kāyasmiṃ tulyatā .
此处可见‘purisālū ca hatthayo, saññatā brahmacārayo, apace brahmacārayo’等语。其中:‘hatthayo’意为象;‘purisālū’意为贪恋男人、力大凶猛的女夜叉;‘brahmacārayo’意为梵行者;‘apace’意为应当供养。显示巴利原文
Purisālū ca hatthayo, saññatā brahmacārayo , apace brahmacārayo’’ti dissanti. Tattha ‘hatthayo’ti hatthino, ‘purisālū’ti purisalolā balavāmukhayakkhiniyo, ‘brahmacārayo’ti brahmacārino, ‘apace’ti pūjeyya.
在 sus 中,有时也会出现 ne 的形式。例如:susukhaṃ vata jīvāma, verinesu averino, verinesu manussesu, viharāma averino。其中,‘verinesu’意为在有敌意的人中。显示巴利原文
Sussapi kvaci nesu hoti, susukhaṃ vata jīvāma, verinesu averino , verinesu manussesu, viharāma averino. Tattha ‘verinesū’ti verīcittavantesu.
在复合词中,第一格(主格)单数的词尾也变为 no,第二格(宾格)单数的词尾也变为 no 和 ne。其中,两种 no 的形式是常见的。而 ne 的形式则如下所述:‘assamaṇe samaṇamānine, nare pāṇātipātine, mañjuke piyabhāṇine, māladhārine, kāsikuttamadhārine, vaṇṇavante yasassine, cāpahatthe kalāpine, ubho bhassaravaṇṇine, brāhmaṇe devavaṇḍine, samuddharati pāṇine, evaṃ jarā ca maccu ca, adhivattanti pāṇine’等句中可见。其中,‘bhassaravaṇṇine’意为有光辉色泽者。而处格单数词尾 smiṃ 变为 ne 的情况,如‘mātaṅgasmiṃ yasassine’等,前面已经说过。显示巴利原文
Samāsepi paṭhamāyossa nottaṃ, dutiyāyossa nottaṃ nettañca hoti. Tattha dve nottāni pākaṭāni. Nettaṃ pana vuccate, ‘‘assamaṇe samaṇamānine , nare pāṇātipātine , mañjuke piyabhāṇine , māladhārine , kāsikuttamadhārine , vaṇṇavante yasassine , cāpahatthe kalāpine, ubho bhassaravaṇṇine , brāhmaṇe devavaṇḍine, samuddharati pāṇine , evaṃ jarā ca maccu ca, adhivattanti pāṇine’’ti dissanti. Tattha ‘bhassaravaṇṇine’ti pabhassaravaṇṇavante. Smiṃno nette pana ‘‘mātaṅgasmiṃ yasassine’’ iccādīni pubbe vuttāneva.
以乌音结尾的阳性词类聚显示巴利原文
Ukārantapulliṅgarāsi
以 bhikkhu 等为首的词群显示巴利原文
Bhikkhādigaṇarāsi
根据‘Gasīna’规则,省略 si(主格单数词尾),得到 bhikkhu。省略 yonaṃ(主格复数词尾)时,元音延长,得到 bhikkhū。显示巴利原文
‘Gasīna’nti silopo, bhikkhu. Yonaṃ lope dīgho, bhikkhū.
177 177. 在阳性词中,yonaṃ(主格复数词尾)变为 vo。显示巴利原文
177.Lā yonaṃ vo pume.
阳性名词中,对于有‘la’称、以 u 结尾的词,其 yonaṃ(主格复数词尾)变为 vo,或可有此形式。这就是 yonaṃ 变为 vo 的规则。显示巴利原文
Pume lasaññehi uvaṇṇehi yonaṃ vo hoti vāti yonaṃ vo.
178 178. 当 ve、vo、su 随后时,u 变为 ṭa。显示巴利原文
178.Vevosulussa.
阳性名词中,当 ve、vo、su 这些词尾随后时,有‘la’称、以 u 结尾之词的 u 变为 ṭa。显示巴利原文
Pume ve, vosu paresu lasaññassa u-kārassa ṭa hoti.
Bhikkhavo(比丘们,为呼格复数形式)。显示巴利原文
Bhikkhavo.
为何称为‘la’?例如:Sayambhuvo(自生者们,为呼格复数形式)。显示巴利原文
Lussāti kiṃ? Sayambhuvo.
Bho bhikkhu, bho bhikkhū, bhonto bhikkhū(以上诸形,皆为比丘一词的呼格形式)。显示巴利原文
Bho bhikkhu, bho bhikkhū, bhonto bhikkhū.
179 179. 在阳性呼格中,变为 ve 和 vo。显示巴利原文
179.Pumālapane vevo.
在阳性呼格中,对于被称为‘la’的、以 u 结尾的词,其单数词尾 si 变为 ve,复数词尾 yo 变为 vo,或可有这些形式。显示巴利原文
Pume ālapane lasaññamhā u-kārato yossa ve, vo honti vā.
Bhonto bhikkhave——诸位比丘(呼格复数);Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi ‘bhikkhavo’ti——那时,世尊称唤比丘们:‘比丘们!’;devakāyā abhikkantā, te vijānātha bhikkhavo——天众已来,比丘们,你们应了知;bhikkhuṃ——比丘(宾格单数);bhikkhū——比丘们(主格复数);bhikkhavo——比丘们(呼格复数);bhikkhunā——比丘(具格单数)。根据‘Sunaṃhisū’这条规则,元音变长:bhikkhūhi, bhikkhūbhi(具格复数);bhikkhussa, bhikkhuno(属格单数);bhikkhūnaṃ(属格复数);bhikkhusmā, bhikkhumhā(从格单数);bhikkhunā(具格单数);bhikkhūhi, bhikkhūbhi(具格复数);bhikkhussa, bhikkhuno(属格单数);bhikkhūnaṃ(属格复数)。显示巴利原文
Bhonto bhikkhave, atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi ‘‘bhikkhavo’’ti , devakāyā abhikkantā, te vijānātha bhikkhavo , bhikkhuṃ, bhikkhū, bhikkhavo, bhikkhunā. ‘Sunaṃhisū’ti dīgho, bhikkhūhi, bhikkhūbhi, bhikkhussa, bhikkhuno, bhikkhūnaṃ, bhikkhusmā, bhikkhumhā, bhikkhunā, bhikkhūhi, bhikkhūbhi, bhikkhussa, bhikkhuno, bhikkhūnaṃ, bhikkhusmiṃ, bhikkhumhi, bhikkhūsu.
同样地,maṅku(沮丧者)、maccu(死亡)、ucchu(甘蔗)、paṭu(精明者)、bhāṇu(太阳)、setu(桥梁)、ketu(旗帜)、sattu(敌人)、sindhu(海洋)、bandhu(亲属)、kāru(工匠)、neru(尼鲁山)、meru(须弥山)、ruru(鹿)、veḷu(竹子)等词也是如此。显示巴利原文
Evaṃ maṅku, maccu, ucchu, paṭu, bhāṇu, setu, ketu, sattu, sindhu, bandhu, kāru, neru, meru, ruru, veḷu iccādayo.
现说明特殊规则。显示巴利原文
Visesavidhānamuccate.
对于hetu(因)、jantu(众生)、kuru(俱卢)这些词,依‘jantuhetu’等文句,可有条件地省略yonaṃ(主格复数词尾)。例如:hetu dhammo(因法)、hetū dhammā(因诸法)、atīte hetavo pañca(过去有五因)。显示巴利原文
Hetu, jantu, kurusaddesu ‘jantuhetu’ iccādisuttena vikappena yonaṃ lopo, hetu dhammo, hetū dhammā, atīte hetavo pañca.
180 在 yomhi 中,有时亦有变化。显示巴利原文
180.Yomhi vā kvaci.
在 yosu(主格复数)中,对于有‘la’之称的、以 u 结尾之词,有时亦可变为 ṭa,或可有此形式。显示巴利原文
Yosu lasaññino u-kārassa kvaci ṭa hoti vā.
过去有五因(Atīte hetayo pañca)。显示巴利原文
Atīte hetayo pañca.
此处‘或’(vā)指什么?指 hetuyo(诸因)。显示巴利原文
Vāti kiṃ? Hetuyo.
此处‘有时’(kvaci)指什么?指 bhikkhavo(比丘们)。显示巴利原文
Kvacīti kiṃ? Bhikkhavo.
Bho hetu、bho hetū、bhonto hetū(因的呼格);hetavo、hetayo、hetuyo(诸因,主格复数,或作这些形式);hetuṃ(因,宾格单数);hetū、hetavo、hetayo、hetuyo(诸因,主格复数,或作这些形式)。其余变格与比丘(bhikkhu)相同。显示巴利原文
Bho hetu, bho hetū, bhonto hetū, hetavo, hetayo, hetuyo vā, hetuṃ, hetū, hetavo, hetayo, hetuyo vā. Sesaṃ bhikkhusamaṃ.
Jantu gacchati(众生行走),jantū、jantayo、jantuyo 是‘众生’一词的主格复数形式,这些形式皆可。显示巴利原文
Jantu gacchati, jantū, jantayo, jantuyo vā.
181 181. 以 jantu 等为首的词,其 yonaṃ 语尾亦变为 no。显示巴利原文
181.Jantādito no ca.
在阳性词中,以 jantu 等为首的词,其主格复数语尾 yonaṃ 变为 no,亦变为 vo。显示巴利原文
Pume jantādito yonaṃ no ca hoti vo ca.
众生(jantu)一词的变格形式有:jantuno、jantavo、bhojantu、bhojantū、bhonto jantū、jantayo、jantuyo、jantuno、jantavo、jantuṃ、jantū、jantayo、jantuyo、jantuno、jantavo。其余变化与比丘一词相同。显示巴利原文
Jantuno, jantavo, bhojantu, bhojantū, bhonto jantū, jantayo, jantuyo, jantuno, jantavo, jantuṃ, jantū, jantayo, jantuyo, jantuno, jantavo. Sesaṃ bhikkhusamaṃ.
拘罗(kuru)一词的变格形式有:kuru、kurū、kurayo、kuruyo、kuruno、kuravo,一切变化与‘众生’一词相同。显示巴利原文
Kuru, kurū, kurayo, kuruyo, kuruno, kuravoti sabbaṃ jantusamaṃ.
可以见到这样的句子:‘今日,愿众拘罗护送彼;今日,众拘罗因见彼而欢喜;今日,我令众拘罗护送彼。’显示巴利原文
‘‘Ajjeva taṃ kurayo pāpayātu , nandanti taṃ kurayo dassanena , ajjeva taṃ kurayo pāpayāmī’’ti dissanti.
据《大语》所述,以‘aṃ’结尾的词语有时会呈现‘naṃ’的形式,例如可见于如下语句:‘kimatthinaṃ bhikkhunaṃ āhu, bhikkhunamāhu maggadesiṃ, bhikkhunamāhu maggajīviṃ, buddhaṃ ādiccabandhuna’以及‘roganiḍḍaṃ pabhaṅgunaṃ, bhogānañca pabhaṅgunaṃ, viññāṇañca virāguna’。其中,‘kimatthina’意为‘何种性质者’,‘maggadesi’意为‘教导道路者’,‘maggajīvi’意为‘依道而活者’,‘roganiḍḍa’意为‘疾病之巢’,‘pabhaṅguna’意为‘有破坏习性者’,‘virāguna’意为‘有离染习性者’。此处亦可见主格形式,并出现‘nā’的增音。显示巴利原文
Mahāvuttinā latopi aṃvacanassa kvaci naṃ hoti, ‘‘kimatthinaṃ bhikkhunaṃ āhu, bhikkhunamāhu maggadesiṃ, bhikkhunamāhu maggajīviṃ, buddhaṃ ādiccabandhuna’’nti dissanti, tathā ‘‘roganiḍḍaṃ pabhaṅgunaṃ, bhogānañca pabhaṅgunaṃ , viññāṇañca virāguna’’nti ca. Tattha ‘kimatthina’nti kiṃsabhāvaṃ, ‘maggadesi’nti maggaṃ desentaṃ, ‘maggajīvi’nti magge jīvantaṃ, ‘roganiḍḍa’nti rogānaṃ kulāvakabhūtaṃ, ‘pabhaṅguna’nti pabhijjanasīlaṃ, ‘virāguna’nti virajjanasīlaṃ. Katthaci paṭhamantampi dissati, tattha nāgamo.
以‘导师’等为首的群体集合显示巴利原文
Satthādigaṇarāsi
182 182. 对于以ltu词缀结尾的词语,以及以‘pitā’等为首的词语,于主格单数词尾(si)时。显示巴利原文
182.Ltupitādīnamā simhi.
当主格单数词尾(si)随后时,以ltu词缀结尾的词语,以及以‘satthu’、‘kattu’等和‘pitā’等为首的词语,其末尾的u变为ā。依‘gasīna’规则,该词尾被省略。显示巴利原文
Simhi pare ltupaccayantānaṃ satthu, kattuiccādīnaṃ pitādīnañca u-kāro ā hoti. ‘Gasīna’nti lopo.
183 对于以 ltu 词缀结尾的词以及以‘pitā’等为首的词,当它们处于主格单数以外的语尾时:显示巴利原文
183.Ltupitādīnamase.
当主格单数以外的其他变格组跟随其后时,以 ltu 词缀结尾的词和以‘pitā’等为首的词,其中的 u 变为 āraṅa。显示巴利原文
Samhā aññasmiṃ vibhattigaṇe pare ltu, pitādīnaṃ u-kāro āraṅa hoti.
184 从 āraṅa 形式开始。显示巴利原文
184.Āraṅsmā.
在 āraṅa 形式之后,复数主格词尾 yo 变为 ṭo。显示巴利原文
Āraṅto yonaṃ ṭo hoti.
185 185. 在呼格中,词尾为a或ā。显示巴利原文
185.Ge a ca.
当呼格(ge)随后出现时,以ltu结尾的词及pitā等词,其u音变为a或ā。例如:bhosattha, bho satthā, bhonto satthāro, satthāraṃ。显示巴利原文
Ge pare ltu, pitādīnaṃ u-kāro hoti a ca ā ca. Bhosattha, bho satthā, bhonto satthāro, satthāraṃ.
186 186. 或者变为ṭo或ṭe。显示巴利原文
186.Ṭoṭe vā.
在āraṅa形式之后,复数主格词尾(yo)依次变为ṭo或ṭe。这里的‘vā’一词表示选项,与‘sakhasadda’相关,因为有其他规则存在。再次提及ṭo是为了简便。显示巴利原文
Āraṅto yonaṃ kamena ṭo, ṭe honti vā. Ettha ca vāsaddo sakhasadde vikappanattho tattha vidhyantarasabbhāvā. Puna ṭoggahaṇaṃ lahubhāvatthaṃ.
Satthāro, satthāre。显示巴利原文
Satthāro, satthāre.
187 187. 从āraṅa形式开始,nā和smā词尾变为ṭā。显示巴利原文
187.Ṭānāsmānaṃ.
在āraṅa形式之后,词尾nā与smā变为ṭā。显示巴利原文
Āraṅto nā, smānaṃ ṭā hoti.
Satthārā、satthārehi、satthārebhi。显示巴利原文
Satthārā, satthārehi, satthārebhi.
以ltu词缀结尾的词,以及以‘pitā’等为首者,其末尾的s有时会被省略。显示巴利原文
Ltu, pitādīhi salopo hoti vā.
Satthu、satthussa、satthuno。显示巴利原文
Satthu, satthussa, satthuno.
189 189. 在词尾naṃ之前,或有变化。显示巴利原文
189.Naṃmhi vā.
当词尾 naṃ 随后时,以 ltu 后缀结尾的词,以及以‘pitā’等为代表的词,所含的 u 音有时变为 āraṅa。例如:imesaṃ mahānāma tiṇṇaṃ satthārānaṃ ekā niṭṭhā udāhu puthu niṭṭhā 和 satthūnaṃ。显示巴利原文
Naṃmhi pare ltu, pitādīnaṃ u-kāro āraṅa hoti vā. Imesaṃ mahānāma tiṇṇaṃ satthārānaṃ ekā niṭṭhā udāhu puthu niṭṭhāti . Satthūnaṃ.
190 190. 变为 ā。显示巴利原文
190.Ā.
当词尾 naṃ 随后时,以 ltu 后缀结尾的词,以及以‘pitā’等为代表的词,其中的 u 音有时变为 ā。显示巴利原文
Naṃmhi pare ltu, pitādīnaṃ u-kāro ā hoti vā.
satthānaṃ, satthārā, satthārehi, satthārebhi, satthu, satthussa, satthuno, satthūnaṃ, satthārānaṃ, satthānaṃ。显示巴利原文
Satthānaṃ, satthārā, satthārehi, satthārebhi, satthu, satthussa, satthuno, satthūnaṃ, satthārānaṃ, satthānaṃ.
191 191. 在 smiṃ 词尾前,变为 ṭi。显示巴利原文
191.Ṭi smiṃno.
在 āraṅa 形式之后,smiṃ 词尾变为 ṭi。显示巴利原文
Āraṅto smiṃno ṭi hoti.
192 192. 缩略的āraṅa。显示巴利原文
192.Rassāraṅa.
当后接smiṃ词尾时,āraṅa形式中的长元音变为短元音。显示巴利原文
Smiṃmhi pare āraṅkato rasso hoti.
Satthari、satthāresu。显示巴利原文
Satthari, satthāresu.
依‘bahulādhikārā’规则,在nā和smā词尾时,有‘satthunā’等形式;在su词尾时,有‘satthūsu’等形式,这些皆可成立。巴利语中有:‘Dhammarājena satthunā, pūjaṃ labbhati bhattusū’。‘bhattusū’意为‘在主人中’,亦有读作‘bhattāsū’的版本。显示巴利原文
Bahulādhikārā nā, smāsu satthunāti ca sumhi satthūsūti ca siddhaṃ. ‘‘Dhammarājena satthunā, pūjaṃ labbhati bhattusū’’ti pāḷi. ‘Bhattusū’ti sāmīsu, ‘bhattāsū’tipi pāṭho.
依‘ltupitādīnamase’规则,若未包含‘as’,则在to词尾前会出现āraṅa形式。巴利语中有:‘satthārato satthāraṃ gacchanti, satthārato satthāraṃ ghaṭentī’。显示巴利原文
‘Ltupitādīnamase’ti aseggahaṇena tomhi āraṅa hoti , ‘‘satthārato satthāraṃ gacchanti, satthārato satthāraṃ ghaṭentī’’ti pāḷi.
同样地,kattā、bhattā、gantā、jetā、janetā、chettā、cheditā、viññātā、viññāpetā、uṭṭhātā、uṭṭhāpetā、taritā、tāretā、dātā、dāpetā、sandhātā、sandhāpetā、netā、nettā、posetā、bhettā、yātā、vattā、setā、hantā、sakamandhātā、mahāmandhātā等等。显示巴利原文
Evaṃ kattā, bhattā, gantā, jetā, janetā, chettā, cheditā, viññātā, viññāpetā, uṭṭhātā, uṭṭhāpetā, taritā, tāretā, dātā, dāpetā, sandhātā, sandhāpetā, netā, nettā, posetā, bhettā, yātā, vattā, setā, hantā, sakamandhātā, mahāmandhātā iccādayo.
现在说明特殊规则。显示巴利原文
Visesavidhānamuccate.
据《大语》所述,复数主格词尾‘yo’变为‘ā’。例如:‘avitakkitā gabbhamupavajanti, te bhikkhū brūhetā suññāgārānaṃ’。显示巴利原文
Mahāvuttinā yonaṃ ā hoti, avitakkitā gabbhamupavajanti , te bhikkhū brūhetā suññāgārānaṃ.
以‘amacca’等词结尾的‘kattu’词,以及以‘khattu’等词结尾的词,其属格词尾变为‘etta’。例如:‘uṭṭhehi katte taramāno, natthi bho khatte paroloko’。显示巴利原文
Amaccavācīhi kattu, khattusaddehi gassa ettaṃ, uṭṭhehi katte taramāno , natthi bho khatte paroloko .
若后接呼格词尾,亦出现āraṅa形式。如‘pucchāma kattāra anomapañña’,亦可作‘kattāraṃ anomapañña’。显示巴利原文
Ge pare āraṅa ca hoti, pucchāma kattāra anomapañña, ‘‘kattāraṃ anomapañña’’ntipi yujjati.
当后接aṃ词尾时,前面的元音亦被省略。如‘anukampakaṃ pāṇasamampi bhattuṃ jahanti itthiyo’。依‘So patīto pamuttena, bhattunā bhattugāravo’等用例可见,‘kattunā, gantunā’等形式也是合理的。显示巴利原文
Aṃmhi pare pubbassaralopo ca hoti, anukampakaṃ pāṇasamampi bhattuṃ jahanti itthiyo. ‘‘So patīto pamuttena, bhattunā bhattugāravo’’ti diṭṭhattā kattunā, gantunā iccādīnipi yujjanti.
词干‘nettumhā’在smiṃ词尾前变为‘etta’。如‘nette ujuṃ gate sati’。此类词在三性中形式相同,如‘kattā itthī, kattā puriso, kattā kulaṃ’等。显示巴利原文
Nettumhā smiṃno ettaṃ , nette ujuṃ gate sati , ete saddā tīsu liṅgesu samānarūpā honti, kattā itthī, kattā puriso, kattā kulaṃ iccādi.
Pitā gacchati(父亲去)。显示巴利原文
Pitā gacchati.
193 193. 对以‘pitā’等为首的词,不包括以‘nattā’等为首的词。显示巴利原文
193.Pitādīnamanattādīnaṃ.
除去以‘nattā’等为首的诸词,以‘pitā’等为首的诸词,其āraṅa形式中的长元音变为短元音。显示巴利原文
Nattādivajjitānaṃ pitādīnaṃ āraṅakato rasso hoti.
Pitaro, bho pita, bho pitā, bhonto pitaro。Pitaraṃ 或 pituṃ。可见“mātuṃ pituñca vanditvā”这样的用例。显示巴利原文
Pitaro, bho pita, bho pitā, bhonto pitaro. Pitaraṃ, pituṃ vā. ‘‘Mātuṃ pituñca vanditvā’’ti dissati.
父亲(单数主格),父亲(单数呼格),父亲(单数具格),由父亲,由诸父亲,由诸父亲,父亲的,属于父亲的,属于诸父亲的,父亲(单数属格),父亲的,属于父亲的,属于诸父亲的,父亲(单数具格),由父亲,由诸父亲,由诸父亲,父亲(单数属格),父亲的,属于父亲的,属于诸父亲的,在父亲中,在父亲处,在诸父亲中。显示巴利原文
Pitaro, pitare, pitarā, pitunā, pitarehi, pitarebhi, pitūhi, pitūbhi, pitu, pitussa, pituno, pitūnaṃ, pitarānaṃ, pitarā, pitunā, pitarehi, pitarebhi, pitūhi, pitūbhi, pitu, pitussa, pituno, pitūnaṃ, pitarānaṃ, pitānaṃ, pitusmiṃ, pitumhi, pitari, pitaresu, pitūsu.
他于亲属无债,于诸天及父亲亦无债。父母去世之后,大王,当行于法;刹帝利,在父母当中行法。显示巴利原文
Anaṇo ñātinaṃ hoti, devānaṃ pitunañca so , mātāpitūnaṃ accayena, dhammaṃ cara mahārāja, mātāpitūsu khattiya .
如是,兄弟,兄弟们,女婿,女婿们等。显示巴利原文
Evaṃ bhātā, bhātaro, jāmātā, jāmātaroiccādi.
所谓“anattādīni”是指什么呢?诸如:nattā、nattāro、nattāraṃ、nattāro、nattāre 等。同样,panattu 一词也是如此。显示巴利原文
Anattādīnanti kiṃ? Nattā, nattāro, nattāraṃ, nattāro, nattāre iccādi. Tathā panattusaddopi.
然而,mātu, dhītu, duhitu 等词仅为阴性词,mātā, mātaro, bhoti māta, bhoti mātā, bhoti māte 或如此出现:‘acchariyaṃ nandamāte, abbhutaṃ nandamāte’。‘Ghabrahmāditve’ti gassa ettaṃ。Bhotiyo mātaro, mātaraṃ, mātuṃ, mātaro, mātare, mātuyā, mātarā, mātarehi, mātarebhi, mātūhi, mātūbhi, mātu, mātussa, mātuyā。在经典中出现:‘Mātussa sarati, pitussa saratī’ti。也出现:‘Buddhamātussa sakkāraṃ, karotu sugatoraso’ti。Mātūnaṃ, mātānaṃ, mātarānaṃ。第五格形式与第三格相同。第六格形式与第四格相同。Mātusmiṃ, mātumhi, mātari, mātuyā, mātuyaṃ, mātaresu, mātūsu。如是,dhītu, duhitu 等词亦然。显示巴利原文
Mātu , dhītu, duhitusaddā pana itthiliṅgā eva, mātā, mātaro, bhoti māta, bhoti mātā, bhoti māte vā, ‘‘acchariyaṃ nandamāte, abbhutaṃ nandamāte’’ti dissati. ‘Ghabrahmāditve’ti gassa ettaṃ. Bhotiyo mātaro, mātaraṃ, mātuṃ, mātaro, mātare, mātuyā, mātarā, mātarehi, mātarebhi, mātūhi, mātūbhi, mātu, mātussa, mātuyā. ‘‘Mātussa sarati, pitussa saratī’’ti satthe dissati. ‘‘Buddhamātussa sakkāraṃ, karotu sugatoraso’’ti ca dissati. Mātūnaṃ, mātānaṃ, mātarānaṃ. Pañcamīrūpaṃ tatiyāsamaṃ. Chaṭṭhīrūpaṃ catutthīsamaṃ. Mātusmiṃ, mātumhi, mātari, mātuyā, mātuyaṃ, mātaresu, mātūsu. Evaṃ dhītu, duhitusaddā.
在特殊规则的偈颂中,依大注释,由 mātu、pitu 等词构成的五个 nādi 类单数形式,以及 smiṃ 的某些形式,会发生词尾省略。如:Matyā kataṃ、matyā deti、matyā apeti、matyā dhanaṃ、matyā ṭhitaṃ。又:Matyaṃ ṭhitaṃ。同样地,petyā kataṃ 等,此处则有元音增长。显示巴利原文
Visesavidhimhi gāthāsu mahāvuttinā mātu, pitusaddehi nādīnaṃ pañcannaṃ ekavacanānaṃ yā hoti, smiṃno pana yañca hoti, antalopo ca. Matyā kataṃ, matyā deti, matyā apeti, matyā dhanaṃ, matyā ṭhitaṃ. Matyaṃ ṭhitaṃ. Evaṃ petyā kataṃiccādi, idha vuddhi.
我得母亲允许,被父亲所舍弃。此事由母亲与父亲共同所作,甚为善妙。人主啊,我确知此事,由母亲与父亲所做的一切,皆如先前所述。显示巴利原文
Anuññāto ahaṃ matyā, sañcatto pitarā ahaṃ . Matyā ca petyā ca kataṃ susādhu , ahañhi jānāmi janinda etaṃ, matyā ca petyā ca , sabbaṃ pubbepi vuttameva.
关于 satthu、pitu 等的复合词构成规则,将于复合词章节中说明。显示巴利原文
Satthu, pitādīnaṃ samāse vidhānaṃ samāsakaṇḍe āgamissati.
以 ū 结尾的阳性词类显示巴利原文
Ūkārantapulliṅgarāsi
“Gasīna”指 lopo:sayambhū gacchati(自生者去)。“Lopo”指 yonaṃ lopo:sayambhū gacchanti(自生者们去)。显示巴利原文
‘Gasīna’nti lopo, sayambhū gacchati. ‘Lopo’ti yonaṃ lopo, sayambhū gacchanti.
“Jantādito no cā”指 yonaṃ vo, no:即 sayambhuvo, sayambhuno(自生者们)。显示巴利原文
‘Jantādito no cā’ti yonaṃ vo, no, sayambhuvo, sayambhuno.
‘Ge vā’ti:若 ge 在词尾,则依变化而有短音,如 bho sayambhu, bho sayambhū, bhonto sayambhū, sayambhuvo, sayambhuno。显示巴利原文
‘Ge vā’ti ge pare vikappena rasso, bho sayambhu, bho sayambhū, bhonto sayambhū, sayambhuvo, sayambhuno.
‘Ekavacanayosvaghona’nti:在 am 等单数形式中,恒为短音,如 sayambhuṃ;在偈颂中,亦作 sayambhunā。显示巴利原文
‘Ekavacanayosvaghona’nti amādīsu ekavacanesu niccaṃ rasso, sayambhuṃ, gāthāyaṃ ‘sayambhuna’ntipi yujjati.
Sayambhū, sayambhuvo, sayambhuno。作者格:Sayambhunā, sayambhūhi, sayambhūbhi。属格:Sayambhussa, sayambhuno, sayambhūnaṃ。从具格:Sayambhusmā, sayambhumhā, sayambhunā, sayambhūhi, sayambhūbhi。属格:Sayambhussa, sayambhuno, sayambhūnaṃ。处格:Sayambhusmiṃ, sayambhumhi, sayambhūsu。显示巴利原文
Sayambhū, sayambhuvo, sayambhuno. Sayambhunā, sayambhūhi, sayambhūbhi, sayambhussa, sayambhuno, sayambhūnaṃ. Sayambhusmā, sayambhumhā, sayambhunā, sayambhūhi, sayambhūbhi, sayambhussa, sayambhuno, sayambhūnaṃ. Sayambhusmiṃ, sayambhumhi, sayambhūsu.
如是,如 abhibhū、parābhibhū、vessabhū、gotrabhū、vatrabhū 等。然而在其余情况下,并无“yonaṃ no”这种形式,只如“cittasahabhuno dhammā”一般。显示巴利原文
Evaṃ abhibhū, parābhibhū, vessabhū, gotrabhū, vatrabhū iccādi. Sesesu pana yonaṃ no eva labbhati, cittasahabhuno dhammā .
194 194. 后缀 kū。显示巴利原文
194.Kūto.
对阳性词而言,以 kū 后缀结尾者,其 yonaṃ 可变为 no。显示巴利原文
Pume kūpaccayantehi yonaṃ no hoti vā.
Sabbaññū 与 sabbaññuno,其余易知。显示巴利原文
Sabbaññū, sabbaññuno. Sesaṃ suviññeyyaṃ.
Viññū、vadaññū、atthaññū、dhammaññū、mattaññū、vidū。在此,由“kū”音,也摄取了以 rū 为后缀的词,如 vedagū、pāragū。同样,bhīrū、pabhaṅgū、virāgū 等。显示巴利原文
Viññū , vadaññū, atthaññū, dhammaññū, mattaññū, vidū. Idha kūsaddena rūpaccayantāpi gayhanti, vedagū, pāragū. Tathā bhīrū, pabhaṅgū, virāgūiccādi ca.
至于以 o 结尾的词,唯独 go 一词,前文已说。显示巴利原文
Okāranto pana gosaddo eva, so pubbe vuttoyeva.
中性词聚显示巴利原文
Napuṃsakaliṅgarāsi
以a结尾的中性词群,例如citta等。显示巴利原文
Akārantanapuṃsaka cittādirāsi
现在说明中性词。中性词分为五种:以a结尾、以i结尾、以ī结尾、以u结尾、以ū结尾。显示巴利原文
Atha napuṃsakaliṅgaṃ dīpiyate. Taṃ pana pañcavidhaṃ adantaṃ, idantaṃ īdantaṃ, udantaṃ, ūdantanti.
195 195. 在中性词中,为aṃ。显示巴利原文
195.Aṃ napuṃsake.
中性名词以 a 结尾者,其 si 语尾变为 aṃ。显示巴利原文
Napuṃsake ato sissa aṃ hoti.
196 196. ya 的复数属格语尾 naṃ 变为 ni。显示巴利原文
196.Yonaṃ ni.
对于以 a 结尾的中性词,yonaṃ 变为 ni。根据‘Yolopanīsū’规则,此时 ni 前为长音。显示巴利原文
Napuṃsake ato yonaṃ ni hoti. ‘Yolopanīsū’ti nimhi dīgho.
197 197. 或变为 nīnaṃ。显示巴利原文
197.Nīnaṃ vā.
对于以 a 结尾的词,其 nīnaṃ 变为 ṭā 或 ṭe。显示巴利原文
Ato nīnaṃ ṭā, ṭe honti vā.
cittā、he citta、he cittā、he cittāni、he cittā vā、cittaṃ、cittāni、citte、cittena。其余变化与阳性相同。显示巴利原文
Cittā, he citta, he cittā, he cittāni, he cittā vā, cittaṃ, cittāni, citte, cittena. Sesaṃ purisasamaṃ.
如此,dakaṃ、udakaṃ、sukhaṃ、dukkhaṃ、mukhaṃ、aṅgaṃ、liṅgaṃ、siṅgaṃ、aghaṃ、saccaṃ、naccaṃ、rajjaṃ、pajjaṃ、ambujaṃ、dhaññaṃ、thaññaṃ、araññaṃ、puññaṃ、kiliṭṭhaṃ、piṭṭhaṃ、bhaṇḍaṃ、tuṇḍaṃ、ñāṇaṃ、tāṇaṃ、leṇaṃ、karaṇaṃ、caraṇaṃ、chattaṃ、khettaṃ、nettaṃ、amataṃ、sotaṃ、pīṭhaṃ、vatthaṃ、padaṃ、gadaṃ、āvudhaṃ、kānanaṃ、ghānaṃ、jhānaṃ、dānaṃ、dhanaṃ、vanaṃ、pāpaṃ、dumaṃ、hadayaṃ、cīraṃ、cīvaraṃ、kulaṃ、mūlaṃ、balaṃ、maṅgalaṃ、bhisaṃ、sīsaṃ、lohaṃ 等。显示巴利原文
Evaṃ dakaṃ, udakaṃ, sukhaṃ, dukkhaṃ, mukhaṃ, aṅgaṃ, liṅgaṃ, siṅgaṃ, aghaṃ, saccaṃ, naccaṃ, rajjaṃ, pajjaṃ, ambujaṃ, dhaññaṃ, thaññaṃ, araññaṃ, puññaṃ, kiliṭṭhaṃ, piṭṭhaṃ, bhaṇḍaṃ, tuṇḍaṃ, ñāṇaṃ, tāṇaṃ, leṇaṃ, karaṇaṃ, caraṇaṃ, chattaṃ, khettaṃ, nettaṃ, amataṃ, sotaṃ, pīṭhaṃ, vatthaṃ, padaṃ, gadaṃ, āvudhaṃ, kānanaṃ, ghānaṃ, jhānaṃ, dānaṃ, dhanaṃ, vanaṃ, pāpaṃ, dumaṃ, hadayaṃ, cīraṃ, cīvaraṃ, kulaṃ, mūlaṃ, balaṃ, maṅgalaṃ, bhisaṃ, sīsaṃ, lohaṃiccādayo.
kamma 等词群显示巴利原文
Kammādirāsi
关于 kamma 一词——显示巴利原文
Kammasadde –
198 198. nāsseno 即 nā 与 ena。显示巴利原文
198.Nāsseno.
在 kamma 等词后,nā 可变为 ena。显示巴利原文
Kammādīhi nāssa eno hoti vā.
Kammena, kammanā。显示巴利原文
Kammena, kammanā.
依‘Pumakammathāmaddhāna’经句所示,nā、smā等变化有:kammunā、kammassa、kammuno、kammasmā、kammamhā、kammanā、kammunā、kammassa、kammuno。显示巴利原文
‘Pumakammathāmaddhāna’nti suttena nā, smāsu uttaṃ, kammunā, kammassa, kammuno, kammasmā, kammamhā, kammanā, kammunā, kammassa, kammuno.
199 199. 始于kamma等词。显示巴利原文
199.Kammādito.
于 kamma 等词,smiṃ 可转变为 ni。显示巴利原文
Kammādīhi smiṃno ni hoti vā.
Kammasmiṃ、kammamhi、kammani、kamme。其余变化与 citta 相同。显示巴利原文
Kammasmiṃ, kammamhi, kammani, kamme. Sesaṃ cittasamaṃ.
诸如业、皮、热、石、家、路、头、日、梵天、我、自己等词,以业为首。其处格形式为:于业(kammani)、于皮(cammani)。经文中可见:“以何欲、何意图,你独坐于热处?”“大梵天,你希求什么,独坐于热处?”“月啊,你莫在石上跌倒。”“大梵天见他坐于家中。”于路、于头、于日、于梵天、于我、于自己,这些前文已述。其中,sammasi 意为“你坐”,ghammani 意为“于热时”或“于日晒处”,asmani 意为“于石上”,vesmani 意为“于家中”。显示巴利原文
Kamma camma ghamma asma vesma addha muddha aha brahma attaātumā kammādi. Kammani, cammani. ‘‘Kiṃ chando kimadhippāyo, eko sammasi ghammanī’’ti ca ‘‘kiṃ patthayaṃ mahābrahme, eko sammasi ghammanī’’ti ca ‘‘mā tvaṃ cande khali asmanī’’ti ca ‘‘tamaddasa mahābrahmā, nisinnaṃ samhi vesmanī’’ti ca dissanti. Addhani , muddhani, ahani, brahmani, attani, ātumani, sabbametaṃ pubbepi vuttameva ca. Tattha ‘sammasī’ti acchasi, ‘ghammanī’ti gimhakāle ātape vā, ‘asmanī’ti pāsāṇe, ‘vesmanī’ti ghare.
200 200. 于中性词,aṃ 为语尾。显示巴利原文
200.Aṃ napuṃsake.
于中性词,当为 si 语尾时,nt 语干可有 aṃ 语尾。此为语尾省略。显示巴利原文
Napuṃsake simhi ntussa aṃ hoti vā. Silopo.
具德之家。显示巴利原文
Guṇavaṃ kulaṃ.
当添加 si 语尾时,依大语法所述,nt 语干的末尾变为 a,继以 si 语尾变为 aṃ。例如:“guṇavantaṃ kulaṃ”(有德之家)。显示巴利原文
Simhi mahāvuttinā ntussa anto a hoti, tato sissa aṃ hoti, guṇavantaṃ kulaṃ.
所谓“yvā 等中 nt 语干”(Yvādo ntussā),意指在 yvā 等语尾前,nt 语干的末尾变为 at。譬如:guṇavantāni、guṇavantā、he guṇava、he guṇavā、he guṇavantāni、he guṇavantā、guṇavaṃ、guṇavantaṃ、guṇavantāni、guṇavante、guṇavantena、guṇavatā kulena。一切与阳性变化相同。显示巴利原文
‘Yvādo ntussā’ti yvādīsu ntussantassa attaṃ, guṇavantāni, guṇavantā, he guṇava, he guṇavā, he guṇavantāni, he guṇavantā, guṇavaṃ, guṇavantaṃ, guṇavantāni, guṇavante, guṇavantena, guṇavatā kulena. Sabbaṃ pulliṅgasamaṃ.
『具念之家』、『具念之家』等。显示巴利原文
Satimaṃ kulaṃ, satimantaṃ kulaṃ iccādi.
『去往之家』、『去往之家』,指的是正在前往的各个家庭等。显示巴利原文
Gacchaṃ kulaṃ, gacchantaṃ kulaṃ, gacchantāni kulāni iccādi.
i 韵尾中性词聚显示巴利原文
Ikārantanapuṃsakarāsi
aṭṭhi 是单数形式,aṭṭhī 是复数形式。显示巴利原文
Aṭṭhi tiṭṭhati, aṭṭhī tiṭṭhanti.
201 201. 以 jha、la 结尾的词,可作变化。显示巴利原文
201.Jhalā vā.
在中性名词中,以 jha、la 结尾的词,其 yo 语尾的 ni 可有可无。依“yo 省略”规则,元音变长。显示巴利原文
Napuṃsake jha, lato yonaṃ ni hoti vā. ‘Yolopanīsū’ti dīgho.
aṭṭhīni、he aṭṭhi、he aṭṭhī、he aṭṭhīni 或 he aṭṭhī;aṭṭhiṃ、aṭṭhinaṃ、aṭṭhīni、aṭṭhī;aṭṭhinā、aṭṭhīhi、aṭṭhībhi。其余与 muni 相同。显示巴利原文
Aṭṭhīni , he aṭṭhi, he aṭṭhī, he aṭṭhīni, he aṭṭhī vā, aṭṭhiṃ, aṭṭhinaṃ, aṭṭhīni, aṭṭhī, aṭṭhinā, aṭṭhīhi, aṭṭhībhi. Sesaṃ munisamaṃ.
在复合词中也是如此,如“sammādiṭṭhi kulaṃ”(正见之家)、“sammādiṭṭhīni kulāni”(正见诸家)等;其中,yo 语尾的 no、ne 形式并不存在。显示巴利原文
Samāsepi sammādiṭṭhi kulaṃ, sammādiṭṭhīni kulāni iccādi, yonaṃ no, ne natthi.
于 smiṃ 语尾时,如“sammādiṭṭhismiṃ”、“sammādiṭṭhimhi”、“sammādiṭṭhini”、“sammādiṭṭhine kule”,应作“ariyavuttine kule”(圣者所行之家)。显示巴利原文
Smiṃmhi sammādiṭṭhismiṃ, sammādiṭṭhimhi, sammādiṭṭhini, sammādiṭṭhine kule, ariyavuttine kule iti vattabbaṃ.
同样地,“akkhi”(眼)、“acchi”(眼)、“satthi”(大腿)、“dadhi”(凝乳)、“vāri”(水)等词,皆依此规则类推。显示巴利原文
Evaṃ akkhi, acchi, satthi, dadhi, vāri iccādayo.
ī 韵尾中性词之聚显示巴利原文
Īkārantanapuṃsakarāsi
以 ī 结尾的词,依“单数 yo 语尾无 ghona”之规则,于 si 语尾时元音变短,如“daṇḍi kulaṃ”(有杖之家)、“daṇḍīni kulāni”(有杖之诸家),yo 语尾省略时则为“daṇḍī”。显示巴利原文
Īkārante ‘ekavacanayosvaghona’nti suttena simhi rasso, daṇḍi kulaṃ, daṇḍīni kulāni, yonaṃ lope daṇḍī.
依“ge 语尾”规则,元音变短,如:he daṇḍi、或 he daṇḍī、he daṇḍīni、he daṇḍī、daṇḍiṃ、daṇḍinaṃ、daṇḍīni、daṇḍī、daṇḍinā、daṇḍīhi、daṇḍībhi。其变化与阳性相同。显示巴利原文
‘Ge vā’ti rasso, he daṇḍi, he daṇḍī vā, he daṇḍīni, he daṇḍī, daṇḍiṃ, daṇḍinaṃ, daṇḍīni, daṇḍī, daṇḍinā, daṇḍīhi, daṇḍībhi. Pulliṅgasamaṃ.
复合词中也是如此,如“sīghayāyi cittaṃ”(速行之心)、“sīghayāyīni”、“sīghayāyī”、“he sīghayāyi”、或“he sīghayāyī”、“he sīghayāyīni”、“he sīghayāyī”、“sīghayāyiṃ”、“sīghayāyinaṃ”、“sīghayāyīni”等。显示巴利原文
Samāsepi sīghayāyi cittaṃ, sīghayāyīni, sīghayāyī, he sīghayāyi, he sīghayāyī vā, he sīghayāyīni, he sīghayāyī, sīghayāyiṃ, sīghayāyinaṃ, sīghayāyīni iccādi.
同样地,应当了知那些与家族相关的词,例如“sukhakāri dānaṃ”(乐施)、“cakkī”(有轮者)、“pakkhī”(有翼者)、“sukhī”(有乐者)、“sikhī”(有髻者)等。显示巴利原文
Evaṃ sukhakāri dānaṃ, cakkī, pakkhī, sukhī, sikhī iccādayo kulasambandhino ca veditabbā.
u 韵尾中性词之聚显示巴利原文
Ukārantanapuṃsakarāsi
āyu 为单数。依“jha、la 等结尾可有变化”的规则,yo 语尾的 ni 省略时,元音便转长,例如:āyūni、āyū、he āyu、he āyū、he āyūni、he āyū、āyuṃ、āyunaṃ、āyūni、āyū。其余的变化与 bhikkhu 相同。显示巴利原文
Āyu tiṭṭhati, ‘jhalā vā’ti yonaṃ nitte lope ca dīgho, āyūni, āyū, he āyu, he āyū, he āyūni, he āyū, āyuṃ, āyunaṃ, āyūni, āyū. Sesaṃ bhikkhusamaṃ.
āyu 一词也用于阳性,如巴利文句所示:“我又重获寿命”“诸友,你等寿命几何?”“寿命已尽,死已临近”“寿命未尽,死尚遥远”。显示巴利原文
Āyusaddo pulliṅgepi vattati, ‘‘punarāyu ca me laddho , āyuñca vo kīvatako nu samma , āyu nu khīṇo maraṇañca santike, na cāyu khīṇo maraṇañca dūre’’ti pāḷipadāni.
如是,cakkhu(眼)、hiṅgu(阿魏)、siggu(辣木)、jatu(虫胶)、vatthu(事)、matthu(乳清)、madhu(蜜)、dhanu(弓)、tipu(锡)、dāru(木)、vasu(宝)、assu(泪)等,亦应了知。显示巴利原文
Evaṃ cakkhu, hiṅgu, siggu, jatu, vatthu, matthu, madhu, dhanu, tipu, dāru, vasu, assu iccādayo.
202 202. 如ambu等。显示巴利原文
202.Ambādīhi.
ambu、paṃsu等词,smiṃ语尾的ni可有可无。显示巴利原文
Ambu, paṃsuiccādīhi smiṃno ni hoti vā.
如“phalaṃ patati ambuni, pupphaṃ yathā paṃsuni ātape gataṃ”(果实落于水中,犹如花落于热沙之上)。其余与āyu相同。citragu、vahagu、digu等,亦是以u结尾的本原词干。显示巴利原文
Phalaṃ patati ambuni, pupphaṃ yathā paṃsuni ātape gataṃ. Sesaṃ āyusamaṃ. Citragu, vahagu, digu iccādayopi ukārantapakatikā evāti.
ū 韵尾中性词之聚显示巴利原文
Ūkārantanapuṃsakarāsi
当位于si语尾时,元音缩短,例如:gotrabhu ñāṇaṃ(种姓智)、gotrabhūni、gotrabhū、he gotrabhu、he gotrabhū、he gotrabhūni、he gotrabhū、gotrabhuṃ、gotrabhunaṃ、gotrabhūni、gotrabhū。其余与阳性相同。同理,sayambhu ñāṇaṃ(自然智)、abhibhu jhānaṃ(胜禅)等亦应了知。显示巴利原文
Simhi rasso, gotrabhu ñāṇaṃ, gotrabhūni, gotrabhū, he gotrabhu, he gotrabhū, he gotrabhūni, hegotrabhū, gotrabhuṃ, gotrabhunaṃ, gotrabhūni, gotrabhū. Sesaṃ pulliṅgasamaṃ. Evaṃ sayambhu ñāṇaṃ, abhibhu jhānaṃ iccādi.
以“一切”等词为首的词之聚显示巴利原文
Sabbādirāsi
现在说明一切代词。显示巴利原文
Atha sabbanāmāni dīpiyante.
sabba、katara、katama、ubhaya、itara、añña、aññatara、aññatama、pubba、para、apara、dakkhiṇa、uttara、adhara、ya、ta、tya、eta、ima、amu、kiṃ、eka、ubha、dvi、ti、catu、tumha、amha,此二十八词名为“一切代词”。所谓一切代词,即于一切性与义共通适用的名称。显示巴利原文
Sabba, katara, katama, ubhaya, itara, añña, aññatara, aññatama, pubba, para, apara, dakkhiṇa, uttara, adhara, ya, ta, tya, eta, ima, amu, kiṃ, eka, ubha, dvi,ti, catu, tumha, amha imāni aṭṭhavīsati sabbanāmāni nāma. Sabbesaṃ liṅgatthānaṃ sādhāraṇāni nāmāni sabbanāmāni.
其中,sabba一词意为“全部”。显示巴利原文
Tattha sabbasaddo sakalattho.
katara与katama二词意为“询问”。显示巴利原文
Katara, katamasaddā pucchanatthā.
“ubhaya”一词,指由两个部分组成的集合。显示巴利原文
Ubhayasaddo dvinnaṃ avayavānaṃ samudāyattho.
“itara”一词,是相对于已说一方而言的用语。显示巴利原文
Itarasaddo ekato vuttassa paṭiyogīvacano.
“añña”一词,是相对于已得者之外的其他者的用语。显示巴利原文
Aññasaddo yathādhigatamhā aparavacano.
“aññatara”与“aññatama”这两个词,表示的是不确定的意思。显示巴利原文
Aññatara, aññatamasaddā aniyamatthā.
“pubba”等词,是用来表示方位、时间等区分的用语。显示巴利原文
Pubbādayo saddā disā, kālādivavatthānavacanā.
“ya”这个词,是表示不定意义的用语。显示巴利原文
Yasaddo aniyamatthavacano.
“ta”与“tya”这两个词,是对不在面前或位于远处者的称呼用语。显示巴利原文
Ta, tyasaddā parammukhe dūravacanā.
“eta”一词,是对不在面前却在近处者,或对在面前却位于远处者的称呼用语。然而在注疏中这样说:“‘eta’是越过眼前、已至远处而招呼”,因此也可用于“ta”的意义。显示巴利原文
Etasaddo parammukhe samīpavacano, sammukhe dūravacano. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘eteti cakkhupathaṃ atikkamitvā dūragate sandhāyāhā’’ti vuttaṃ, tasmā tasaddatthepi vattati.
“ima”一词,是对在面前且在近处者的称呼用语。显示巴利原文
Imasaddo sammukhe samīpavacano.
“amu”一词为远指用语。近与远也可依假想与觉知而成立。显示巴利原文
Amusaddo dūravacano. Samīpa, dūratā ca parikappabuddhivasenāpi hoti.
“kiṃ”一词表“询问”之义。显示巴利原文
Kiṃsaddo pucchanattho.
“eka”词意为“数”,亦有其他意义。显示巴利原文
Ekasaddo saṅkhyattho aññattho ca.
“ubha”一词是“dvi”一词的同义词。显示巴利原文
Ubhasaddo dvisaddapariyāyo.
其中,“tya”一词也常见。如:khiḍḍā paṇihitā tyāsu, rati tyāsu patiṭṭhitā, bījāni tyāsu ruhanti, kathaṃ nu vissase tyamhi, atha vissasate tyamhi等。显示巴利原文
Tattha tyasaddopi bahulaṃ dissati. Khiḍḍā paṇihitā tyāsu, rati tyāsu patiṭṭhitā, bījāni tyāsu ruhanti , kathaṃ nu vissase tyamhi , atha vissasate tyamhiiccādi .
“Itthiyamatvā”:āpaccaya(后缀),ghasañña(gha之称),silopa(省略)。sabbā itthī, sabbā, sabbāyo, he sabbe, he sabbā, he sabbāyo, sabbaṃ, sabbā, sabbāyo, sabbāya, sabbāhi, sabbābhi, sabbāya。显示巴利原文
‘Itthiyamatvā’ti āpaccayo, ghasañño, silopo, sabbā itthī, sabbā, sabbāyo, he sabbe, he sabbā, he sabbāyo, sabbaṃ, sabbā, sabbāyo, sabbāya, sabbāhi, sabbābhi, sabbāya.
203 203.以 gha、pa 结尾的名词,其属格词尾 ssa 可替换为 ssā。显示巴利原文
203.Ghapāsassa ssā vā.
对于以 gha、pa 结尾的所有代词,其属格词尾 ssa 可替换为 ssā。显示巴利原文
Gha, pasaññehi sabbanāmehi sassa ssā hoti vā.
204 204.以 gh 结尾的名词,其 saṃ 词尾可替换为 ssā、ssāya 或 ṃsu。显示巴利原文
204.Ghossaṃssāssāyaṃtiṃsu.
在 ssa 等之前,gho 变为短音。显示巴利原文
Ssamādīsu gho rasso hoti.
sabbassā:一切,属格或与格单数阴性。显示巴利原文
Sabbassā.
205 205. saṃ 词尾替换为 sāna。显示巴利原文
205.Saṃsānaṃ.
对于sabba等词,naṃ语尾变为saṃ、sānaṃ。显示巴利原文
Sabbādīhi naṃvacanassa saṃ, sānaṃ honti.
sabbāsaṃ, sabbāsānaṃ, sabbāya, sabbāhi, sabbābhi, sabbāya, sabbassā, sabbāsaṃ, sabbāsānaṃ, sabbāya, sabbāyaṃ。显示巴利原文
Sabbāsaṃ, sabbāsānaṃ, sabbāya, sabbāhi, sabbābhi, sabbāya, sabbassā, sabbāsaṃ, sabbāsānaṃ, sabbāya, sabbāyaṃ.
206 206. smiṃ语尾变为ssaṃ。显示巴利原文
206.Smiṃno ssaṃ.
以sabba等词,smiṃ语尾亦可变为ssaṃ。显示巴利原文
Sabbādīhi smiṃno ssaṃ hoti vā.
即sabbassaṃ(一切,处格单数)与sabbāsu(一切,处格复数)。显示巴利原文
Sabbassaṃ, sabbāsu.
《Saddanīti》中亦说,nā、smā、smiṃ语尾可替换为ssā。如巴利文句:‘Tassā kumārikāya saddhiṃ, kassāhaṃ kena hāyāmī’(与彼少女一起,我因何而损减?)。而此处,则依经分别而成。如:sabbassā kataṃ(一切所作)、sabbassā apeti(一切离去)、sabbassā ṭhitaṃ(一切安立)。显示巴利原文
Saddanītiyaṃ nā, smā, smiṃnampi ssādeso vutto . ‘‘Tassā kumārikāya saddhiṃ , kassāhaṃ kena hāyāmī’’ti pāḷi. Idha pana suttavibhattena sādhiyati. Sabbassā kataṃ, sabbassā apeti, sabbassā ṭhitaṃ.
单数形式的“一切男人”。显示巴利原文
Sabbo puriso.
207 207. yona 词尾变为 eṭa。显示巴利原文
207.Yonameṭa.
对于以 a 结尾的 sabba 等词,yona 词尾变为 eṭa。显示巴利原文
Akārantehi sabbādīhi yonaṃ eṭa hoti.
难道仅此而已?sabbā itthiyo(一切女人),amū purisā(那些男人)。显示巴利原文
Atotveva? Sabbā itthiyo, amū purisā.
he sabba, he sabbā, he sabbe, sabbaṃ, sabbe, sabbena。显示巴利原文
He sabba, he sabbā, he sabbe, sabbaṃ, sabbe, sabbena.
208 于naṃmhi中,sabba等词中的a转为e。显示巴利原文
208.Sabbādīnaṃ naṃmhi ca.
于naṃmhi、su、hi中,sabba等词中的a转为e。显示巴利原文
Naṃmhi ca su, hisu ca sabbādīnaṃ assa e hoti.
sabbehi, sabbebhi, sabbassa, sabbesaṃ, sabbesānaṃ, sabbasmā, sabbamhā, sabbehi, sabbebhi, sabbassa, sabbesaṃ, sabbesānaṃ, sabbasmiṃ, sabbamhi, sabbesu。显示巴利原文
Sabbehi, sabbebhi, sabbassa, sabbesaṃ, sabbesānaṃ, sabbasmā, sabbamhā, sabbehi, sabbebhi, sabbassa, sabbesaṃ, sabbesānaṃ, sabbasmiṃ, sabbamhi, sabbesu.
然而,在《小语法》中,也说 smā、smiṃ 变为 ā、e。例如:sabbā apeti(一切离去),sabbe patiṭṭhitanti(一切安立)。经文中还有:‘Sabbā ca savati, sabbathā savatī’(一切流转,以一切方式流转),以及 ‘tyāhaṃ mante paratthaddho’(我因彼咒而傲慢)。其中,‘tyāha’是 te+ahaṃ,意为‘于彼咒中’。显示巴利原文
Cūḷaniruttiyaṃ pana smā, smiṃnaṃ ā, ettaṃ vuttaṃ, sabbā apeti, sabbe patiṭṭhitanti. ‘‘Sabbā ca savati, sabbathā savatī’’ti ca ‘‘tyāhaṃ mante paratthaddho’’ti ca pāḷī. Tattha ‘tyāha’nti te+ahaṃ, tasmiṃ manteti attho.
于一切代词中,也可见以 āyā 替代第四格(与格)词尾。例如经文:‘yāya no anukampāya, amhe pabbājayī muni. So no attho anuppatto’(以彼悲悯,牟尼令我等出家;我等已得此义成就),以及 ‘yāyeva kho panatthāya āgaccheyyātha, tameva atthaṃ sādhukaṃ manasi kareyyāthā’(你们正是为此义而来,应当善巧地作意此义),以及 ‘neva mayhaṃ ayaṃ nāgo, alaṃ dukkhāya kāyacī’(此象非我所有,不足以令身受苦)。显示巴利原文
Sabbanāmehi catutthiyā āyādesopi dissati, ‘‘yāya no anukampāya, amhe pabbājayī muni. So no attho anuppatto’’ti ca ‘‘yāyeva kho panatthāya āgaccheyyātha, tameva atthaṃ sādhukaṃ manasi kareyyāthā’’ti ca ‘‘neva mayhaṃ ayaṃ nāgo, alaṃ dukkhāya kāyacī’’ti ca pāḷī.
一切心(单数形式)。显示巴利原文
Sabbaṃ cittaṃ.
209 209. 从 sabba 等词。显示巴利原文
209.Sabbādīhi.
sabba 等词中,并无 nissaṭā 形式。显示巴利原文
Sabbādīhi nissa ṭā na hoti.
sabbāni、sabbaṃ、sabbāni;其余与阳性相同。显示巴利原文
Sabbāni, sabbaṃ, sabbāni. Sesaṃ pulliṅgasamaṃ.
依据多分通则,有些地方也会出现 nissaṭā、ṭe 的形式。而在巴利圣典中,nissaṭā、ṭe 也有所见:‘往昔菩萨坐于殊胜跏趺座时,诸相显现,他们今日当显现。少年有何宝物,致令赌徒胜者夺去?’。同样地,对 katara、katama 等词也应如此理解。显示巴利原文
Bahulādhikārā kvaci nissa ṭā, ṭepi honti. Pāḷiyaṃ pana nissa ṭā, ṭepi dissanti- ‘‘yā pubbe bodhisattānaṃ, pallaṅkavaramābhuje. Nimittāni padissanti, tāni ajja padissare . Kiṃ māṇavassa ratanāni atthi, ye taṃ jinanto hare akkhadhutto’’ti . Evaṃ katara, katamasaddāpi ñeyyā.
「两者」一词用于阴性与阳性时:阴性形式有 ubhayā、ubhayo,其中 ubhayo 作为主格单数形式较为罕见。依大规则,结尾的 yo 可转为 ṭo,从而得到:ubhayo itthiyo(主格复数,两位女子)、ubhayaṃ itthiṃ(宾格单数)、ubhayo itthiyo(宾格复数)、ubhayāya(为格/属格单数)、ubhayāhi 与 ubhayābhi(具格/从格复数)。其余格的变化,与‘一切’相同。显示巴利原文
Ubhayasadde itthi, pumesu ubhayā, ubhayoti paṭhamekavacanarūpaṃ appasiddhaṃ. Mahāvuttinā yonaṃ ṭo vā hoti, ubhayo itthiyo, ubhayaṃ itthiṃ, ubhayo itthiyo, ubhayāya, ubhayāhi, ubhayābhi. Sesaṃ sabbasamaṃ.
阳性形式:ubhayo purisā 与 ubhaye purisā(主格复数,两位男子)、ubhayaṃ(宾格单数)、ubhayo 与 ubhaye(宾格复数)、ubhayena(具格单数)、ubhayehi 与 ubhayebhi(具格/从格复数)、ubhayassa(属格/为格单数)、ubhayesaṃ 与 ubhayesānaṃ(属格复数)。其余格的变化,与‘一切’相同。显示巴利原文
Ubhayo purisā, ubhaye purisā, ubhayaṃ, ubhayo, ubhaye, ubhayena, ubhayehi, ubhayebhi, ubhayassa, ubhayesaṃ, ubhayesānaṃ. Sabbasamaṃ.
「ubhayaṃ kulaṃ tiṭṭhati(两个家族存续)」、「ubhayāni」、「ubhayaṃ」、「ubhayāni」。其余格变化同“一切”(sabba)。经文出处为:“以一夜故,两者——你与弓术学子、托底亚之子咖巴——两者今夜住于此;天与人两者,两者共住。”显示巴利原文
Ubhayaṃ kulaṃ tiṭṭhati, ubhayāni, ubhayaṃ, ubhayāni. Sabbasamaṃ. ‘‘Ekarattena ubhayo, tuvañca dhanusekha ca , todeyya, kappā ubhayo, idhekarattiṃ ubhayo vasema, ubhaye devamanussā, ubhaye vasāmase’’ti pāḷi.
210 210. 在 ssaṃ、ssā、ssāya 等替换之前,itarā、ekā、aññā、etā、imā 这些词的词尾变为 i。显示巴利原文
210.Ssaṃssāssāyesitarekaññetimānami.
在 ssa 等之前,itarā、ekā、aññā、etā、imā 这些词的词尾变为 i。显示巴利原文
Ssamādīsu itarā, ekā, aññā, etā, imāsaddānaṃ i hoti.
itarissā kataṃ(为另一女所作),itarissā deti(施与另一女),itarissā apeti(离开另一女),itarissā dhanaṃ(另一女的财富),itarissā, itarissaṃ ṭhitaṃ(安立于另一女)。其余与sabba相同。显示巴利原文
Itarissā kataṃ, itarissā deti, itarissā apeti, itarissā dhanaṃ, itarissā, itarissaṃ ṭhitaṃ. Sesaṃ sabbasamaṃ.
aññā、aññā、aññāyo、aññaṃ、aññā、aññāyo、aññāya、aññissā、aññāhi、aññābhi、aññāya、aññissā、aññāsaṃ、aññāsānaṃ、aññissā、aññāhi、aññābhi、aññāya、aññissā、aññāsaṃ、aññāsānaṃ、aññāya、aññissā、aññāyaṃ、aññissaṃ、aññāsu。于其余性中,与sabba相同。显示巴利原文
Aññā, aññā, aññāyo, aññaṃ, aññā, aññāyo, aññāya, aññissā, aññāhi, aññābhi, aññāya, aññissā, aññāsaṃ, aññāsānaṃ, aññissā, aññāhi, aññābhi, aññāya, aññissā, aññāsaṃ, aññāsānaṃ, aññāya, aññissā, aññāyaṃ, aññissaṃ, aññāsu. Sesaliṅgesu sabbasamaṃ.
经文“Aññatarissā itthiyā paṭibaddhacitto hotī”(心系著于某一女人),此处依经分别而成立。其余如aññatara、aññatama的变化,与sabba相同。显示巴利原文
‘‘Aññatarissā itthiyā paṭibaddhacitto hotī’’ti pāḷi, idha suttavibhattena sijjhati. Sesaṃ aññatara, aññatamesu sabbasamaṃ.
pubbā itthī, pubbā, pubbāyo, pubbaṃ, pubbā, pubbāyo, pubbāya, pubbassā, pubbāhi, pubbābhi, pubbāya, pubbassā, pubbāsaṃ, pubbāsānaṃ;第七格:pubbāya, pubbassā, pubbāyaṃ, pubbassaṃ, pubbāsu。显示巴利原文
Pubbā itthī, pubbā, pubbāyo, pubbaṃ, pubbā, pubbāyo, pubbāya, pubbassā, pubbāhi, pubbābhi, pubbāya, pubbassā, pubbāsaṃ, pubbāsānaṃ, sattamiyaṃ pubbāya, pubbassā, pubbāyaṃ, pubbassaṃ, pubbāsu.
211 211. 从pubbā等六词。显示巴利原文
211.Pubbādīhi chahi.
由彼六词,yona可变为eṭa。显示巴利原文
Tehi chahi yonaṃ eṭa hoti vā.
pubbe、pubbā、pare、parā、apare、aparā、dakkhiṇe、dakkhiṇā、uttare、uttarā、adhare、adharā——其中,“pubbe、pubbā”指东方一侧,或住于彼处,或指古昔的众生与诸行。在“pubbabuddhā(前世诸佛)、pubbadevā(昔日诸天)、pubbācariyā(前代诸师)”等用例中,应如此理解:“pubbe buddhā(前世诸佛)”即pubbabuddhā,或“pubbā buddhā(古昔诸佛)”即pubbabuddhā,依此类推。其余诸词也按此例类推。显示巴利原文
Pubbe, pubbā, pare, parā, apare, aparā, dakkhiṇe, dakkhiṇā, uttare, uttarā, adhare, adharā. Tattha ‘pubbe pubbā’ti puratthimadisābhāgā, tatraṭṭhakā vā atthā, purātanā vā sattā saṅkhārā ca. ‘‘Pubbabuddhā, pubbadevā, pubbācariyā’’tiādīsu ‘‘pubbe buddhā pubbabuddhā, pubbā buddhā vā pubbabuddhā’’tiādinā attho veditabbo. Evaṃ sesesu.
pubbesaṃ、pubbesānaṃ、paresaṃ、paresānaṃ、aparesaṃ、aparesānaṃ、dakkhiṇesaṃ、dakkhiṇesānaṃ、uttaresaṃ、uttaresānaṃ、adharesaṃ、adharesānaṃ——其余诸词应了知。显示巴利原文
Pubbesaṃ, pubbesānaṃ, paresaṃ, paresānaṃ, aparesaṃ, aparesānaṃ, dakkhiṇesaṃ, dakkhiṇesānaṃ, uttaresaṃ, uttaresānaṃ, adharesaṃ, adharesānaṃ. Sesaṃ ñeyyaṃ.
“以pubbādi(前等)”是何义?——一切。显示巴利原文
Pubbādīhīti kiṃ? Sabbe.
「以六」者,是何义?——即 ye、te。显示巴利原文
Chahīti kiṃ? Ye, te.
212 212. 非其他,亦非以名称为主。显示巴利原文
212.Nāññañca nāmappadhānā.
凡是纯名词且在复合词中非主要成分者,便没有前面所说的“一切等作用”,也没有下面将说的“一切等作用”。其中,不知“一切等”之义,故为表愚者义的 añña(其他)词;了知“一切等”之义,故为表中道果智的 añña 词,以及表阿罗汉果智的 añña 词;在“pubbo lohita(前红)”等中的 pubba(前)词;表多余、他等义的 para(他)词;从方向、时间等转作其他义的 dakkhiṇa(南)、uttara(北)词;以及表数义的一个 añña 词——这一切皆名为纯名词,于此则无“一切等作用”。显示巴利原文
Suddhanāmabhūtā ca samāse appadhānabhūtā ca sabbādito pubbe vuttaṃ sabbādikāriyaṃ aññañca upari vuccamānaṃ sabbādikāriyaṃ na hoti. Tattha suddhanāmabhūtaṃ sabbādināma na jānātīti atthena bālavācako aññasaddo, ājānātīti atthena majjhemaggaphalañāṇavācako aññasaddo, arahattaphalañāṇavācako aññasaddo, ‘pubbo lohita’ntiādīsu pubbasaddo, atirekaparamādivācako parasaddo, disākālādito aññesu atthesu pavattā dakkhiṇu’ttarasaddā ca saṅkhyatthavācito añño ekasaddo cāti sabbametaṃ suddhanāmaṃ nāma, tato sabbādikāriyaṃ natthi.
在非主要成分中,有diṭṭhapubba(曾见)、gatapubba(曾去)、piyapubba(先爱)等词。其中,先前曾被此人见过的佛,名为“曾见”;或先前曾见过佛的此人,名为“曾见”。同样地,先前曾被此人行过的道,名为“曾去”;或先前曾行过此道的此人,名为“曾去”。“爱”指妻子,其爱为先在者(旧),故名“先爱”(男);“爱”亦指丈夫,其爱为先在者,故名“先爱”(女)。于此类词语中,亦无“一切等作用”。显示巴利原文
Appadhāne diṭṭhapubba, gatapubba, piyapubba iccādi. Tattha pubbe diṭṭho diṭṭhapubbo buddho purisena. Pubbe diṭṭho yenāti vā diṭṭhapubbo puriso buddhaṃ. Evaṃ gatapubbo maggo purisena, gatapubbo vā puriso maggaṃ. Piyā vuccati bhariyā, piyā pubbā purāṇā etassāti piyapubbo, piyo vuccati pati, piyo pubbo yassāti piyapubbā. Etehi ca sabbādikāriyaṃ natthi.
213 213. 在第三义结合中。显示巴利原文
213.Tatiyatthayoge.
当以词之第三义结合时,无一切等之作用。显示巴利原文
Tatiyatthena padena yoge sabbādikāriyaṃ natthi.
以月为前,故名为“月前”(前月)。显示巴利原文
Māsena pubbānaṃ māsapubbānaṃ.
214 214. 在第四义复合词中。显示巴利原文
214.Catthasamāse.
第四义复合词称为相违释(并列复合词),其中并无“一切等”的作用。显示巴利原文
Catthasamāso vuccati dvandasamāso, tasmiṃ sabbādikāriyaṃ natthi.
南、北与东,即‘南北东’;‘南北东’之(属格复数)。显示巴利原文
Dakkhiṇā ca uttarā ca pubbā ca dakkhiṇuttarapubbā, dakkhiṇuttarapubbānaṃ.
‘第四义’是什么意思?南方与东方之间的方位名为‘东南’;南与东也就是‘东南’。‘东南’之(属格单数)、‘东南’之(属格复数)。显示巴利原文
Cattheti kiṃ? Dakkhiṇassā ca pubbassā ca yā antaradisāti dakkhiṇapubbā, dakkhiṇā ca sā pubbā cāti dakkhiṇapubbā, dakkhiṇapubbassā, dakkhiṇapubbassaṃ.
215 215. Veṭa(环绕)。显示巴利原文
215.Veṭa.
在第四义复合词中,有时会变成 veṭa(环绕)。显示巴利原文
Catthasamāse yonaṃ eṭa hoti vā.
如 katarakatame、katarakatamā、itaritare、itaritarā、aññamaññe、aññamaññā、pubbapare、pubbaparā、pubbāpare、pubbāparā 等。显示巴利原文
Katarakatame, katarakatamā, itaritare, itaritarā, aññamaññe, aññamaññā, pubbapare, pubbaparā, pubbāpare, pubbāparā iccādi.
在这些 pubbādi(前等)词中,由词尾 smā、smiṃ、naṃ、ā、ettaṃ 变化出 pubbā、pubbe、parā、pare、aparā、apare、dakkhiṇā、dakkhiṇe、uttarā、uttare、adharā、adhare 等形式。显示巴利原文
Imesu pubbādīsu smā, smiṃnaṃ ā, ettaṃ hoti, pubbā, pubbe, parā, pare, aparā, apare, dakkhiṇā, dakkhiṇe, uttarā, uttare, adharā, adhare.
阴性者:yā itthī、yā、yāyo、yaṃ、yā、yāyo、yāya、yassā、yāhi、yābhi、yāya、yassā、yāsaṃ、yāsānaṃ、yāya、yassā、yāhi、yābhi、yāya、yassā、yāsaṃ、yāsānaṃ、yāya、yassā、yāyaṃ、yassaṃ、yāsu。显示巴利原文
Yā itthī, yā, yāyo, yaṃ, yā, yāyo, yāya, yassā, yāhi, yābhi, yāya, yassā, yāsaṃ, yāsānaṃ, yāya , yassā, yāhi, yābhi, yāya, yassā, yāsaṃ, yāsānaṃ, yāya, yassā, yāyaṃ, yassaṃ, yāsu.
阳性者:yo puriso、ye、yaṃ、ye、yena、yehi、yebhi、yassa、yesaṃ、yesānaṃ、yasmā、yamhā、yehi、yebhi、yassa、yesaṃ、yesānaṃ、yasmiṃ、yamhi、yesu。显示巴利原文
Yo puriso, ye, yaṃ, ye, yena, yehi, yebhi, yassa, yesaṃ, yesānaṃ, yasmā, yamhā, yehi, yebhi, yassa, yesaṃ, yesānaṃ, yasmiṃ, yamhi, yesu.
中性者:yaṃ cittaṃ、yāni cittāni、yaṃ、yāni。其余与阳性相同。显示巴利原文
Yaṃ cittaṃ, yāni cittāni, yaṃ, yāni. Sesaṃ pulliṅgasamaṃ.
216 216. 在 tya、te、tānaṃ 中,其代词形式为 so。显示巴利原文
216.Tyatetānaṃ tassa so.
对于无性别的 tya、ta、eta 词,于辅音前且位于阳性单数主格时,其 t 变为 so,si 则被省略。显示巴利原文
Anapuṃsakānaṃtya, ta, etasaddānaṃ tabyañjanassa so hoti simhi. Silopo.
其阴性形式为:sā itthī、tā、tāyo、itthiyo、taṃ、tā、tāyo、tāya。显示巴利原文
Sā itthī, tā, tāyo, itthiyo, taṃ, tā, tāyo, tāya.
217 217. 于tā、etā、imā、amū等词,可替换为ssā。显示巴利原文
217.Ssā vā tetimāmūhi.
Gha,于tā、etā、imā、amū等词之后,五个阴性单数词尾的ssā为可选变化,且为短音。显示巴利原文
Gha, pasaññehi tā, etā, imā, amusaddehi nādīnaṃ pañcannaṃ ekavacanānaṃ ssā hoti vā. Rasso.
例如:tassā kataṃ、tāhi、tābhi、tāya、tassā。显示巴利原文
Tassā kataṃ, tāhi, tābhi, tāya, tassā.
218 218. 对tā词干而言,ssā为可选形式。显示巴利原文
218.Tāssi vā.
在ssaṃ、ssā、ssāyesu等形式中,tā词干的gha词缀之i为可选。显示巴利原文
Ssaṃ, ssā, ssāyesu ghasaññassa tāsaddassa i hoti vā.
219 219. 于te、imā词基,to之形式ssāya。显示巴利原文
219.Tetimātosassa ssāya.
于tā、etā、imā词基,sa之形式ssāya,为任选其一之代换。显示巴利原文
Tā, etā, imāhi sassa ssāyādeso hoti vā.
tassāya、tissāya、tāsaṃ、tāsānaṃ、tāya、tassā、tassāya、tissāya、tāsaṃ、tāsānaṃ、tāya、tāyaṃ、tassā、tassaṃ、tissā、tissaṃ、tāsu,皆为阴性依格、属格、具格复数之诸变体。显示巴利原文
Tassāya, tissāya, tāsaṃ, tāsānaṃ, tāya, tassā, tassāya, tissāya, tāsaṃ, tāsānaṃ, tāya, tāyaṃ, tassā, tassaṃ, tissā, tissaṃ, tāsu.
阳性代名词“ta”的变格:so puriso、te purisā、taṃ、te、tena、tehi、tebhi、tassa、tesaṃ、tesānaṃ、tasmiṃ、tamhi、tesu。显示巴利原文
So puriso, te purisā, taṃ, te, tena, tehi, tebhi, tassa, tesaṃ, tesānaṃ, tasmiṃ, tamhi, tesu.
中性代名词“ta”的变格:taṃ cittaṃ、tāni cittāni、taṃ、tāni。其余与阳性相同。显示巴利原文
Taṃ cittaṃ, tāni cittāni, taṃ, tāni. Sesaṃ pulliṅgasamaṃ.
220 220. tassa 在一切阴性格中变为 no。显示巴利原文
220.Tassa no sabbāsu.
在yvādi(如关系代词等)的一切格变化中,它的形式是no。显示巴利原文
Yvādīsu sabbāsu vibhattīsu tassa no hoti.
即ne purisā、naṃ、ne、nehi、nebhi、nesaṃ、nesānaṃ、nehi、nebhi、nesaṃ、nesānaṃ、namhi、nesu等。显示巴利原文
Ne purisā, naṃ, ne, nehi, nebhi, nesaṃ, nesānaṃ, nehi, nebhi, nesaṃ, nesānaṃ, namhi, nesu.
在此,虽然说了“一切格中”,但应当针对每一种实际出现的格,相应地去配合理解。显示巴利原文
Ettha ca ‘sabbāsū’ti vuttepi yā yā vibhatti labbhati, taṃ taṃ ñatvā yojetabbā.
naṃ cittaṃ、nehi、nebhi,其余与阳性相同。显示巴利原文
Naṃ cittaṃ, nehi, nebhi. Pulliṅgasamaṃ.
221 221. Ṭa,用于 smā、smiṃ、ssaṃ、ssā、saṃ、mhā、mhi、svī、mhi、ssa 以及 ima 之中。显示巴利原文
221.Ṭa sasmāsmiṃssāyassaṃssāsaṃmhāmhisvimassa ca.
在 sādi 等中,tassa 与 imassa 的 ṭa 为任选。显示巴利原文
Sādīsu tassa ca imassa ca ṭa hoti vā.
“assā”:属于那位女性的;“assā”:赠与那位女性的;“assaṃ”:处格,用长音——“āsaṃ”:属于那些女性的。“nāsaṃ kujjhanti paṇḍitā”:智者不怒于那些女性;“assā apeti”:从那位女性离开;“assā”:那位女性的;“assāya dhanaṃ”:财物赠与那位女性;“āsaṃ dhanaṃ”:那些女性的财物。“abhikkamo sānaṃ paññāyati, no paṭikkamo”此句中,“sānaṃ”指诸受,依大规则,其t转作s。如是,assā与assaṃ已安立。显示巴利原文
Assā itthiyā kataṃ, assā, assāya deti. Saṃmhi dīgho – āsaṃ itthīnaṃ, nāsaṃ kujjhanti paṇḍitā , assā apeti, assā, assāya dhanaṃ, āsaṃ dhanaṃ, ‘‘abhikkamo sānaṃ paññāyati, no paṭikkamo’’ti ettha ‘sāna’nti vedanānaṃ, mahāvuttinā tassa sattaṃ. Assā, assaṃ ṭhitaṃ.
“assa”:那位男子的;“āsaṃ”:那些男子的。“Nevāsaṃ kesā dissanti, hatthapādā ca jālino”:那些男子的头髪不可见,手足有网缦。asmā、amhā、assa、āsaṃ、asmiṃ、amhi。显示巴利原文
Assa purisassa, āsaṃ purisānaṃ. Nevāsaṃ kesā dissanti, hatthapādā ca jālino . Asmā, amhā, assa, āsaṃ, asmiṃ, amhi.
“assa cittassa”:那颗心的。其变化与阳性相同。显示巴利原文
Assa cittassa. Pulliṅgasamaṃ.
esā itthī——这位女性;etā, etāyo——这些女性;etaṃ——这位女性(业格);etā, etāyo——这些女性(业格);etāya, etassā, etissā kataṃ——由这位女性所作。显示巴利原文
Esā itthī, etā, etāyo, etaṃ, etā, etāyo, etāya, etassā, etissā kataṃ.
eso puriso——这位男子;ete——这些男子;etaṃ——这位男子(业格);ete——这些男子(业格);etena——以这位男子。显示巴利原文
Eso puriso, ete, etaṃ, ete, etena.
etaṃ cittaṃ——这颗心;etāni——这些心;etaṃ——这颗心(业格);etāni——这些心(业格);etena——以这颗心。除 nattaṃ 和 ṭattaṃ 外,其余皆与 ta 词相同。显示巴利原文
Etaṃ cittaṃ, etāni, etaṃ, etāni, etena. Sabbaṃ tasaddasamaṃ ṭhapetvā nattaṃ, ṭattañca.
222 222. 在处格中,非中性词的 ima 变为 ayaṃ。显示巴利原文
222.Simhānapuṃsakassāyaṃ.
在处格中,对于非中性词,ima 变为 ayaṃ。此谓 Silopa(音节省略)。显示巴利原文
Simhi napuṃsakato aññassa imassa ayaṃ hoti. Silopo.
阴性词 itthī 的指示代词 ima 变格如下:主格单数为 ayaṃ itthī(这位女性),主格复数为 imā, imāyo;业格单数为 imaṃ,业格复数为 imā, imāyo;具格为 imāya, imassā, imissā(单数)及 imāhi, imābhi(复数);属格为 imāya, imassā, imassāya, imissā, imissāya(单数)及 imāsaṃ, imāsānaṃ, āsaṃ(复数);与格为 imissaṃ, assā, assāya。第五格形式与第三格相同,第六格形式与第四格相同。处格单数为 imāya, imāyaṃ, imassā, imassāya, imassaṃ, imissā, imissāya, imissaṃ, assā, assaṃ;处格复数为 imāsu。显示巴利原文
Ayaṃ itthī, imā, imāyo, imaṃ, imā, imāyo, imāya, imassā, imissā, imāhi, imābhi, imāya, imassā, imassāya, imissā, imissāya, imissaṃ, assā, assāya, imāsaṃ, imāsānaṃ, āsaṃ. Pañcamīrūpaṃ tatiyāsamaṃ, chaṭṭhīrūpaṃ catutthīsamaṃ. Imāya, imāyaṃ, imassā, imassāya, imassaṃ, imissā, imissāya, imissaṃ, assā, assaṃ, imāsu.
“ayaṃ puriso”为“这位男子”,“ime”为“这些男子”,“imaṃ”为“这位男子(业格)”,“ime”为“这些男子(业格)”。显示巴利原文
Ayaṃ puriso, ime, imaṃ, ime.
223 223. 在名词词尾中,ima 变为 ana、imi。显示巴利原文
223.Nāmhinimi.
在名词词尾中,非阴性词的 ima 变为 ana、imi 等替代形式。显示巴利原文
Nāmhi anitthiliṅge imassa ana, imiādesā honti.
「iminā, anena」:表示‘以这位’;「imehi, imebhi」:表示‘以这些’。显示巴利原文
Iminā, anena, imehi, imebhi.
224 224. 非阴性词干的 ima 替换为 ṭe。显示巴利原文
224.Imassānitthiyaṃ ṭe.
非阴性词干的 ima 在 su、naṃ、hi 等语尾前,变为 ṭe。显示巴利原文
Anitthiliṅge imassa ṭe hoti vā su, naṃ, hisu.
“ehi, ebhi”:以这些(阳/中,复,具);“imassa, assa”:此(阳/中,单,属);“imesaṃ, imesānaṃ, esaṃ, esānaṃ”:这些(阳/中,复,属);“imasmā, imamhā, asmā, amhā”:从此(阳/中,单,从);“imehi, imebhi, ehi, ebhi”:以这些(阳/中,复,具);“imassa, assa”:此(阳/中,单,属);“imesaṃ, imesānaṃ, esaṃ, esānaṃ”:这些(阳/中,复,属);“imasmiṃ, imamhi, asmiṃ, amhi”:在此中(阳/中,单,处);“imesu, esu”:在这些中(阳/中,复,处)。显示巴利原文
Ehi, ebhi, imassa, assa, imesaṃ, imesānaṃ, esaṃ, esānaṃ, imasmā, imamhā, asmā, amhā, imehi, imebhi, ehi, ebhi, imassa, assa, imesaṃ, imesānaṃ, esaṃ, esānaṃ, imasmiṃ, imamhi, asmiṃ, amhi, imesu, esu.
“Anamhi bhadde susoṇe, kinnu jagghasi sobhane”(贤善的妙耳者,你为何轻笑?容貌端严者啊!)——依大规则,此经文中的“anamhi”一词,是处格词尾“smiṃ”变为“anādesa”的形式。显示巴利原文
‘‘Anamhi bhadde susoṇe, kinnu jagghasi sobhane’’ti pāḷi- ‘anamhī’ti imasmiṃ ṭhāne, mahāvuttinā smiṃmhi anādeso.
“imaṃ cittaṃ”:这颗心(阳/中,单,业)。显示巴利原文
Imaṃ cittaṃ.
225 对于 ima,也可采用 idaṃ 的形式。显示巴利原文
225.Imassidaṃ vā.
当中性词以 aṃ、si 等为词尾时,ima 与 tehi 结合可成为 idaṃ,此形式为可选。显示巴利原文
Napuṃsake aṃ, sisu imassa tehi aṃ, sīhi saha idaṃ hoti vā.
idaṃ cittaṃ 即“这颗心”;imāni cittāni 即“这些心”;imaṃ 与 idaṃ 为“这颗心”的业格;imāni 为“这些心”的业格;iminā 与 anena 为“以这颗心”的具格。其余形式皆与阳性相同。显示巴利原文
Idaṃ cittaṃ, imāni cittāni, imaṃ, idaṃ, imāni, iminā, anena. Sabbaṃ pulliṅgasamaṃ.
此处所说的是混合形式。显示巴利原文
Idha missakarūpaṃ vuccati –
“yā, sā itthī”指那位女性;“yā, tā itthiyo”指那些女性;“yaṃ, taṃ itthiṃ”指那位女性(业格);“yā, esā itthī”指这位女性;“yā, etā itthiyo”指这些女性;“yaṃ, etaṃ itthiṃ”指这位女性(业格);“yā, ayaṃ itthī”指这位女性;“yā, imā itthiyo”指这些女性;“yaṃ, imaṃ itthiṃ”指这位女性(业格);“yo, so puriso”指那位男子;“ye, te purisā”指那些男子,等等。显示巴利原文
Yā, sā itthī, yā, tā itthiyo, yaṃ, taṃ itthiṃ, yā, esā itthī, yā, etā itthiyo, yaṃ, etaṃ itthiṃ, yā, ayaṃ itthī, yā, imā itthiyo, yaṃ, imaṃ itthiṃ, yo, so puriso, ye, te purisāiccādayo.
在「Sa kho so kumāro vuddhimanvāya」一句中,so 即 so kumāro;在「ese se eke ekatthe」一句中,eso 即 so eko ekattho,应当这样理解。其中,前者为实义词,后者仅仅是表面的音声。在「Ayaṃ so sārathi eti」一句中,两者则各自是独立的实义词。而 yaṃ、taṃ、idanti 等词,虽属不变词,在巴利语句中通行无碍,于一切性、格之中形态皆无变化。显示巴利原文
‘‘Sa kho so kumāro vuddhimanvāyā’’ti ettha so so kumāroti, ‘ese se eke ekatthe’ti ettha eso so eko ekatthoti vattabbaṃ. Tattha pubbaṃ pubbaṃ atthapadaṃ, paraṃ paraṃ byañjanamattaṃ. ‘‘Ayaṃ so sārathi etī’’ti ettha pana dvepi visuṃ visuṃ atthapadāni evāti. Yaṃ, taṃ, idanti ime saddā nipātarūpāpi hutvā pāḷivākyesu sañcaranti sabbaliṅgavibhattīsu abhinnarūpāti.
226 ima、eta等词在复说时,于业格中变为ena。显示巴利原文
226.Imetānamenānvādese dutiyāyaṃ.
复说,即再次或重复言说。在复说之处,ima、eta等词于业格中变为ena。显示巴利原文
Anvādeso vuccati anukathanaṃ, punakathanaṃ, anvādesaṭhāne ima, etānaṃ enādeso hoti dutiyāvibhattīsu.
「imaṃ bhikkhuṃ vinayaṃ ajjhāpehi, atho enaṃ bhikkhuṃ dhammaṃ ajjhāpehi」:教诫这位比丘律藏,再教诫这位比丘法藏;「ime bhikkhū vinayaṃ ajjhāpehi, atho ene bhikkhū dhammaṃ ajjhāpehi」:教诫这些比丘律藏,再教诫这些比丘法藏;「etaṃ bhikkhuṃ vinayaṃ ajjhāpehi」等,应作如是说。「Tamenaṃ bhikkhave nirayapālā, yatvādhikaraṇamenaṃ bhikkhuṃ」等句中,亦同属复说之例。显示巴利原文
Imaṃ bhikkhuṃ vinayaṃ ajjhāpehi, atho enaṃ bhikkhuṃ dhammaṃ ajjhāpehi, ime bhikkhū vinayaṃ ajjhāpehi, atho ene bhikkhū dhammaṃ ajjhāpehi, etaṃ bhikkhuṃ vinayaṃ ajjhāpehiiccādinā vattabbaṃ. Tamenaṃ bhikkhave nirayapālā , yatvādhikaraṇamenaṃ bhikkhuṃ iccādīsupi anukathanameva.
227 amu 的 assa 变为 massa。显示巴利原文
227.Massāmussa.
对于非中性词,其代词形式为 amussa、assa、so。显示巴利原文
Simhi anapuṃsakassa amussa massa so hoti.
asu itthī,亦作 amu,指“那位女性”;amū 或 amuyo 指“那些女性”;amuṃ 指“那位女性”(业格);amū 或 amuyo 指“那些女性”(业格);amuyā 或 amussā 表示“以那位女性”;amūhi 或 amūbhi 表示“以那些女性”;amuyā 或 amussā 表示“那位女性的”;amūsaṃ 或 amūsānaṃ 表示“那些女性的”;amuyā 或 amussā 表示“给那位女性”;amūhi 或 amūbhi 表示“以那些女性”;amuyā 或 amussā 表示“那位女性的”;amūsaṃ 或 amūsānaṃ 表示“那些女性的”;amuyā、amuyaṃ、amussā 或 amussaṃ 表示“在那位女性中”;amūsu 表示“在那些女性中”。显示巴利原文
Asu itthī, amu vā, amū, amuyo, amuṃ, amū, amuyo, amuyā, amussā, amūhi, amūbhi, amuyā, amussā, amūsaṃ, amūsānaṃ, amuyā, amussā, amūhi, amūbhi, amuyā, amussā, amūsaṃ, amūsānaṃ, amuyā, amuyaṃ, amussā, amussaṃ, amūsu.
如同“asu puriso”或“amu vā”,指那位男子。显示巴利原文
Asu puriso, amu vā.
228 228. 删除 amu 的词尾 yo。显示巴利原文
228.Lopomusmā.
删除 amu 的词尾 yo。而 vo、no 等则不适用此规则。显示巴利原文
Amuto yonaṃ lopo hoti. Vo, nopavādoyaṃ .
“amū”意为“那些”;“amuṃ”意为“那个”(业格);“amū”意为“那些”(业格);“amunā”意为“以那个”;“amūhi, amūbhi”意为“以那些”。显示巴利原文
Amū , amuṃ, amū, amunā, amūhi, amūbhi.
229 229. amu 的 sassa 变为 no。显示巴利原文
229.Na no sassa.
amu 的 sassa 变为 no。显示巴利原文
Amuto sassa no na hoti.
“amussa”:那个的。显示巴利原文
Amussa.
依大规则,处格中 mussa 变为 dutta、adussa。经文中“dussa me khettapālassa, rattiṃ bhattaṃ apābhata”此处因偈颂缘故,a 音未予省略。“amūsaṃ, amūsānaṃ”:那些的;“amusmā, amumhā”:从那个;“amūhi, amūbhi”:以那些;“amussa, adussa”:那个的;“amūsaṃ, amūsānaṃ”:那些的;“amusmiṃ, amumhi”:在那个中;“amūsu”:在那些中。显示巴利原文
Mahāvuttinā samhi mussa duttaṃ, adussa. Pāḷiyaṃ ‘‘dussa me khettapālassa, rattiṃ bhattaṃ apābhata’’nti ettha gāthāvasena a-kāralopo. Amūsaṃ, amūsānaṃ, amusmā, amumhā, amūhi, amūbhi, amussa, adussa, amūsaṃ, amūsānaṃ, amusmiṃ, amumhi, amūsu.
230 230. amu 的中性变为 aduṃ。显示巴利原文
230.Amussāduṃ.
中性词词尾为 aṃ、si 等时,amu 与 tehi 结合,成为 aduṃ,亦可。显示巴利原文
Napuṃsake aṃ, sisu amussa tehi saha aduṃ hoti vā.
“amuṃ cittaṃ, aduṃ cittaṃ”:那颗心;“amūni”:那些心。“amuṃ, aduṃ”:那颗心(业格);“amūni”:那些心(业格)。其余与阳性相同。依“sakatthe”规则加上 kap 后缀之后,则无 sabbādi 形式。“amukā kaññā”:某位少女;“amukā, amukāyo”:某些少女。“amuko puriso”:某位男子;“amukā purisā”:某些男子。“amukaṃ cittaṃ”:某颗心;“amukāni cittāni”:某些心,等等。显示巴利原文
Amuṃ cittaṃ, aduṃ cittaṃ, amūni, amuṃ, aduṃ, amūni. Sesaṃ pulliṅgasamaṃ. ‘Sakatthe’ti suttena kapaccaye kate sabbādirūpaṃ natthi. Amukā kaññā, amukā, amukāyo. Amuko puriso, amukā purisā. Amukaṃ cittaṃ, amukāni cittāni iccādi.
231 231. ke,亦可用。显示巴利原文
231.Ke vā.
当ke位于其后时,amu的assa变为massa,此变化可选用。显示巴利原文
Ke pare amussa massa so hoti vā.
「asukā itthī」:某位女性;「asukā, asukāyo」:某些女性。「asuko puriso」:某位男子;「asukā purisā」:某些男子。「asukaṃ kulaṃ」:某个家族;「asukāni kulāni」:某些家族。其变格完全如同kaññā、purisa、citta。显示巴利原文
Asukā itthī, asukā, asukāyo. Asuko puriso, asukā purisā. Asukaṃ kulaṃ, asukāni kulāni. Sabbaṃ kaññā, purisa, cittasamaṃ.
「Itthiyamatvā」:此处,依「itthiyaṃ ā」这一格位规则,从kiṃ词干后附加阴性后缀ā而成。显示巴利原文
‘Itthiyamatvā’ti ettha ‘itthiyaṃ ā’ti vibhattasuttena kiṃsaddato itthiyaṃ āpaccayo.
232 232. kiṃ 的属格单数形式变为 ko。显示巴利原文
232.Kiṃssa ko.
在所有格位后缀中,kiṃ 的 ss 变为 ko。显示巴利原文
Sabbesu vibhattipaccayesu kiṃssa ko hoti.
阴性词形:kā itthī, kā, kāyo, kaṃ, kā, kāyo, kāya, kassā 等;其余变化皆同。阳性词形:ko puriso, ke purisā, kaṃ, ke, kena, kehi, kebhi, kassa。显示巴利原文
Kā itthī, kā, kāyo, kaṃ, kā, kāyo, kāya, kassā iccādi sabbasamaṃ. Ko puriso, ke purisā, kaṃ, ke, kena, kehi, kebhi, kassa.
233 233. 在sa与smiṃsu中,若非阴性,kiṃ可变为ki,或保持不变。显示巴利原文
233.Ki sasmiṃsu vānitthiyaṃ.
于非阴性中,kiṃ词干在sa、smiṃsu格位变为ki,或保持不变。显示巴利原文
Anitthiliṅge sa, smiṃsu kiṃsaddassa ki hoti vā.
kissa、kesaṃ、kesānaṃ、kasmā、kamhā、kehi、kebhi、kassa、kissa、kesaṃ、kesānaṃ、kasmiṃ、kamhi、kismiṃ、kimhi、kesu。显示巴利原文
Kissa, kesaṃ, kesānaṃ, kasmā, kamhā, kehi, kebhi, kassa, kissa, kesaṃ, kesānaṃ, kasmiṃ, kamhi, kismiṃ, kimhi, kesu.
234 234. 对中性词,在aṃ与sisu格位,kiṃ词干变为ki。显示巴利原文
234.Kimaṃsisu napuṃsake.
在中性词中,kiṃ词干于aṃ、sisu格位,与这些aṃ、si格位结合时变为ki。显示巴利原文
Napuṃsake aṃ, sisu kiṃsaddassa tehi aṃsīhi saha kiṃ hoti.
如:kiṃ cittaṃ?kāni?kiṃ或kaṃ?kāni。其余变化与阳性相同。以上为纯粹表疑问的kiṃ词干的词形。显示巴利原文
Kiṃ cittaṃ, kāni, kiṃ, kaṃ vā, kāni. Sesaṃ pulliṅgasamaṃ. Idaṃ pucchanatthassa suddhakiṃsaddassa rūpaṃ.
然而,与不变词‘ci’结合时,可表‘某一’或‘任一’之义。kāci itthī, kāci itthiyo, kiñci itthiṃ, kāci, kāyaci, kāhici, kāyaci, kassāci, kāsañci, kutoci, kāhici。第七格:kāyaci, katthaci, kāsuci。显示巴利原文
‘Ci’itinipātena yutte pana ekaccatthaṃ vā appatthaṃ vā vadati. Kāci itthī, kāci itthiyo, kiñci itthiṃ, kāci, kāyaci, kāhici, kāyaci, kassāci, kāsañci, kutoci, kāhici. Sattamiyaṃ - kāyaci, katthaci, kāsuci.
koci puriso, keci, kiñci, keci, kenaci, kehici, kassaci, kesañci, kismiñci, kimhici, katthaci, kesuci。显示巴利原文
Koci puriso, keci, kiñci, keci, kenaci, kehici, kassaci, kesañci, kismiñci, kimhici, katthaci, kesuci.
kiñci kulaṃ, kānici kulāni, kiñci, kānici。其余与阳性相同。显示巴利原文
Kiñci kulaṃ, kānici kulāni, kiñci, kānici. Sesaṃ pulliṅgasamaṃ.
再者,与‘ya’一词结合使用时,表达‘一切’的含义。例如:yā kāci itthī, yā kāci itthiyo。显示巴利原文
Puna yasaddena yutte sakalatthaṃ vadati. Yā kāci itthī, yākāci itthiyo.
例如:yo koci puriso, ye keci, yaṃ kiñci, ye keci, yena kenaci, yehi kehici, yassa kassaci, yesaṃ kesañci, yato kutoci, yehi kehici, yassa kassaci, yesaṃ kesañci, yasmiṃ kismiñci, yamhi kimhici, yattha katthaci, yesu kesuci。显示巴利原文
Yo koci puriso, ye keci, yaṃ kiñci, ye keci yena kenaci, yehi kehici, yassa kassaci, yesaṃ kesañci yato kutoci, yehi kehici, yassa kassaci, yesaṃkesañci, yasmiṃ kismiñci, yamhi kimhici, yattha katthaci, yesu kesuci.
例如:yaṃ kiñci cittaṃ, yāni kānici, yaṃ kiñci, yāni kānici。其余与阳性变化相同。显示巴利原文
Yaṃ kiñcicittaṃ, yāni kānici, yaṃ kiñci, yāni kānici. Sesaṃ pulliṅgasamaṃ.
“eka”一词,在数词义时,仅有单数语尾;在其他义中,则有单数和复数两种语尾。显示巴利原文
Ekasaddo saṅkhyatthe pavatto ekavacanantova, aññatthe pavatto ekabahuvacananto.
其中,在数词义下:如 ekā itthī、ekaṃ、ekāya、ekissā 等。在阳性和中性单数中,词形则如同 purisa 与 citta。显示巴利原文
Tattha saṅkhyatthe – ekā itthī, ekaṃ, ekāya, ekissā iccādi. Punnapuṃsakesu ekavacanesu purisa, cittarūpameva.
在其他义中:如 ekā itthī、ekā itthiyo、ekaṃ、ekā、ekāya、ekissā、ekāhi、ekābhi 等。显示巴利原文
Aññatthe – ekā itthī, ekā itthiyo, ekaṃ, ekā, ekāya, ekissā, ekāhi, ekābhi iccādi.
eko puriso, eke, ekaṃ, eke, ekena, ekehi, ekebhi, ekassa, ekesaṃ, ekesānaṃ。阳性变化悉同。显示巴利原文
Eko puriso, eke, ekaṃ, eke, ekena, ekehi, ekebhi, ekassa, ekesaṃ, ekesānaṃ. Pulliṅga sabbasamaṃ.
ekaṃ kulaṃ, ekāni kulāni, ekaṃ kulaṃ, ekāni kulāni。其余变化与阳性相同。显示巴利原文
Ekaṃ kulaṃ, ekāni kulāni, ekaṃ kulaṃ, ekāni kulāni. Sesaṃ pulliṅgasamaṃ.
当后接ka后缀时,sabbādi(一切等)的词基形式不存在。显示巴利原文
Kapaccaye pare sabbādirūpaṃ natthi.
圣典中有这样的句子:“Ekikā sayane setu, yā te ambe avāhari. Ekākinī gahaṭṭhāhaṃ, mātuyā paricoditā”,以及 ekako puriso, ekakaṃ, ekakena。ekakaṃ kulaṃ 等,都只有单数词尾;当需要表达 ekaka 的复数时,则可用 dve ekakā, dve ekake, dvīhi ekakehi。圣典中还有:“Pañcālo ca videho ca, ubho ekā bhavantu te”。依此类推,复数形式亦可成立。而“Ekā”则是混合词。显示巴利原文
‘‘Ekikā sayane setu, yā te ambe avāhari . Ekākinī gahaṭṭhāhaṃ, mātuyā paricoditā’’ti pāḷi, ekako puriso, ekakaṃ, ekakena. Ekakaṃ kulaṃ iccādi ekavacanantameva, ekakānaṃ bahutte vattabbe dve ekakā, dve ekake , dvīhi ekakehīti labbhati. ‘‘Pañcālo ca videho ca, ubho ekā bhavantu te’’ti pāḷi. Iminā nayena bahuvacanampi labbhati. ‘Ekā’ti missakā.
而与否定词连用时,则有:anekā itthiyo, anekāsaṃ itthīnaṃ;aneke purisā, anekesaṃ purisānaṃ;anekāni kulāni, anekesaṃ kulānaṃ。圣典中也有这样的用法:‘nekāni dhaññagaṇāni, nekāni khettagaṇāni, nekānaṃ dhaññagaṇānaṃ, nekānaṃ khettagaṇānaṃ’。显示巴利原文
Paṭisedhayutte pana anekā itthiyo, anekāsaṃ itthīnaṃ. Aneke purisā, anekesaṃ purisānaṃ. Anekāni kulāni, anekesaṃ kulānaṃ. Pāḷiyaṃ pana ‘‘nekāni dhaññagaṇāni, nekāni khettagaṇāni, nekānaṃ dhaññagaṇānaṃ, nekānaṃ khettagaṇāna’’ntipi atthi.
此外,ekacca, ekacciya, kati, bahu 这些词也应在此说明。ekaccā itthī, ekaccā, ekaccāyo,其一切变化皆与 kaññā 相同。显示巴利原文
Ekacca, ekacciya, kati, bahusaddāpi idha vattabbā. Ekaccā itthī, ekaccā, ekaccāyoti sabbaṃ kaññāsamaṃ.
ekacco puriso。显示巴利原文
Ekacco puriso.
135 135. 在ekacca等词干之后。显示巴利原文
135.Ekaccādīhyato.
以a结尾的ekacca等词干之后,yo变为ṭe。显示巴利原文
Akārantehi ekaccādīhi yonaṃ ṭe hoti.
Ekacce purisā,ekacce purise。其余与purisa相同。此处以“ādi”一词,将appekacca、ekatiya、ubha等一并摄入。如appekacce purisā、ekatiye purisā、ubhe purisā。显示巴利原文
Ekacce purisā, ekacce purise. Sesaṃ purisasamaṃ. Ādisaddena appekacca, ekatiya, ubhādayo saṅgayhanti. Appekacce purisā, ekatiye purisā, ubhe purisā.
Ekaccaṃ cittaṃ。显示巴利原文
Ekaccaṃ cittaṃ.
236 236. 在ekacca等词干之后,不发生ni的ṭā变化。显示巴利原文
236.Na nissa ṭā.
ekacca等词干之后,ni不发生ṭā音变。显示巴利原文
Ekaccādīhi nissa ṭā na hoti.
ekaccāni cittāni。其余变化与citta相同。显示巴利原文
Ekaccāni cittāni. Sesaṃ cittasamaṃ.
ekacciya, ekacceyya, ekatiya这些词,按照kaññā、purisa、citta的规则变化。圣典中有:‘Itthīpi hi ekacciyā, seyyā posa janādhipa. Saccaṃ kirevamāhaṃsu, narā ekacciyā idha. Kaṭṭhaṃ niplavitaṃ seyyo, na tvevekacciyo naro’以及‘parivāritā muñcare ekacceyyā’以及‘na vissase ekatiyesu’。其中,‘niplavitaṃ’意为从水中取出。显示巴利原文
Ekacciya, ekacceyya, ekatiyasaddā kaññā, purisa, cittanayā. ‘‘Itthīpi hi ekacciyā, seyyā posa janādhipa . Saccaṃ kirevamāhaṃsu, narā ekacciyā idha. Kaṭṭhaṃ niplavitaṃ seyyo, na tvevekacciyo naro’’ti ca ‘‘parivāritā muñcare ekacceyyā’’ti ca ‘‘na vissase ekatiyesū’’ti ca pāḷī – tattha ‘niplavita’nti udakato ubbhataṃ.
kati一词仅有复数词尾。显示巴利原文
Katisaddo bahuvacanantova.
237 237. 于kati词干之后,yo转为ṭi。显示巴利原文
237.Ṭikatimhā.
从kati词干之后,yo转为ṭi。显示巴利原文
Katimhā yonaṃ ṭi hoti.
kati itthiyo, kati purisā, kati purise, kati cittāni。katihi itthīhi, katihi purisehi, katihi cittehi。显示巴利原文
Kati itthiyo, kati purisā, kati purise, kati cittāni. Katihi itthīhi, katihi purisehi, katihi cittehi.
238 238. 在naṃ中,bahu与katīnaṃ的末尾添入nuka。显示巴利原文
238.Bahukatīnaṃ.
在naṃ格位,bahu与katīnaṃ的末尾添入nuka。显示巴利原文
Naṃmhi bahu, katīnaṃ ante nuka hoti.
对“多少位女性”“多少位男性”“多少种心”而言,这种语形通常不出现;但也可以见到“katinaṃ tithīnaṃ pūraṇī katimī”这样的用法。又如“许多百年”“许多千年”,“许多善法”“许多不善法”,以及“如来们确实为了许多人的利益而出现于世”等经文。显示巴利原文
Katinnaṃ itthīnaṃ, katinnaṃ purisānaṃ, katinnaṃ cittānaṃ, ayaṃ nāgamo bahulaṃ na hoti, ‘katinaṃ tithīnaṃ pūraṇī katimī’ti ca dissati. ‘‘Bahūnaṃ vassasatānaṃ, bahūnaṃ vassasahassāna’’nti ca ‘‘bahūnaṃ kusaladhammānaṃ, bahūnaṃ akusaladhammāna’’nti ca ‘‘bahūnaṃ vata atthāya, uppajjiṃsu tathāgatā’’ti ca pāḷī.
于多少位女性中,于多少位男性中,于多少种心中。显示巴利原文
Katisu itthīsu, katisu purisesu, katisu cittesu.
在表示“多”的词上,于两种以“naṃ”结尾的格中,应作“bahunnaṃ”“bahunnaṃ”。其余的变化与“dhenu”“bhikkhu”“āyu”等相似。显示巴利原文
Bahusadde dvīsu naṃvacanesu bahunnaṃ, bahunnanti vattabbaṃ. Sesaṃ dhenu, bhikkhu, āyusadisaṃ.
关于‘ka’词缀,类似‘kaññā’、‘purisa’、‘citta’的用法,应说:‘bahū itthiyo’(许多女性)、‘bahukā itthiyo’(许多女性)。‘bahū purisā’(许多男性)、‘bahavo purisā’(许多男性)、‘bahukā purisā’(许多男性)。‘bahūni cittāni’(许多心)、‘bahukāni cittāni’(许多心)等。当着眼于众多事物的集合时,也可得单数形式,如经中所说:‘为了许多人的利益,为了许多人的幸福,为了众多人的利益与幸福。’显示巴利原文
Kapaccaye kaññā, purisa, cittasadisaṃ, bahū itthiyo, bahukā itthiyo. Bahū purisā, bahavo purisā, bahukā purisā. Bahūni cittāni, bahukāni cittāni iccādinā vattabbaṃ. Bahūnaṃ samudāyāpekkhane sati ekavacanampi labbhati, ‘‘bahujanassa atthāya bahujanassa hitāya, bahuno janassa atthāya hitāyā’’ti pāḷi.
‘ubha’一词仅有复数形式,从‘ubhagohi ṭo’得‘yo’格的‘ṭo’,例如:‘ubho itthiyo, purisā, kulāni gacchanti’(两位女性、两位男性、两个家族前往),‘ubho itthiyo, purisā, kulāni passati’(两位女性、两位男性、两个家族看见)。显示巴利原文
Ubhasaddo bahuvacanantova, ‘ubhagohi ṭo’ti yonaṃ ṭo, ubho itthiyo, purisā, kulāni gacchanti, ubho itthiyo, purisā, kulāni passati.
239 239. ‘su’、‘hi’、‘su’、‘bhassa’。显示巴利原文
239.Suhisubhasso.
‘su’、‘hi’、‘su’位于‘ubha’内部时,转为‘o’。显示巴利原文
Su, hisu ubhassa anto o hoti.
例:‘ubhohi’、‘ubhosu’。显示巴利原文
Ubhohi, ubhosu.
240 240. ‘ubhinnaṃ’。显示巴利原文
240.Ubhinnaṃ.
词干“ubha”加格词尾“naṃ”时,变为“innaṃ”。显示巴利原文
Ubhamhā naṃvacanassa innaṃ hoti.
“ubhinnaṃ”。无论是阴性、阳性还是任何家族,此形式一概适用。显示巴利原文
Ubhinnaṃ. Sabbattha itthi, purisa, kulehi yojetabbaṃ.
241 241. 当为“yo”格时,“dvinnaṃ”变为“duve”或“dve”。显示巴利原文
241.Yomhi dvinnaṃ duvedve.
在‘yo’格中,带格尾的‘dvi’变为‘duve’与‘dve’。提到‘dvinna’,是为了明确‘dvi’的复数词尾。显示巴利原文
Yosu savibhattissa dvissa duve, dve honti. ‘Dvinna’nti vacanaṃ dvissa bahuvacanantaniyamatthaṃ.
dve itthiyo(两位女性)、dve purisā(两位男性)、dve purise(两位男性)、dve cittāni(两种心);duve itthiyo(两位女性)、duve purisā(两位男性)、duve purise(两位男性)、duve cittāni(两种心);dvīhi(以二)、dvībhi(以二)。显示巴利原文
Dve itthiyo, dve purisā, dve purise, dve cittāni, duve itthiyo, duve purisā, duve purise, duve cittāni, dvīhi, dvībhi.
242 242. 十二至十七的数词,在‘naṃ’格中带有‘nuka’。显示巴利原文
242.Naṃmhi nuka dvādīnaṃ sattarasannaṃ.
在“naṃ”格之后,从十二到十八的数字中,十七个数字的末尾带有“nuka”。字母“u”是为发音便利。见到附加字“k”,即可知其为末尾。显示巴利原文
Naṃmhi pare dvādīnaṃ aṭṭhārasantānaṃ sattarasannaṃ saṅkhyānaṃ ante nuka hoti. U-kāro uccāraṇattho. Kānubandhaṃ disvā anteti ñāyati.
243 第243条。在“naṃ”格中,形式为“duvinnaṃ”。显示巴利原文
243.Duvinnaṃ naṃmhi.
带有格尾的‘dvi’在‘naṃ’格中变为‘duvinnaṃ’,或者。显示巴利原文
Naṃmhi savibhattissa dvissa duvinnaṃ hoti vā.
‘duvinnaṃ’、‘dvīhi’、‘dvībhi’、‘dvinnaṃ’、‘duvinnaṃ’、‘dvīsu’。据《大释》,在‘suṃ’格中变为‘duve’,例如‘显化于象之两齿’、‘于两足获得轮相’。如此,则‘duvehi’、‘duvebhi’也自然成立。此‘dvi’词如同‘ubha’词一样,是无性别词。显示巴利原文
Duvinnaṃ, dvīhi, dvībhi, dvinnaṃ, duvinnaṃ, dvīsu. Mahāvuttinā sumhi duve hoti, nāgassa duvesu dantesu nimmitā , cakkāni pādesu duvesu vindati . Evañca sati duvehi, duvebhītipi siddhameva hoti, ayaṃ dvisaddo ubhasaddo viya aliṅgo.
244 244. 在‘yo’格中,带格尾的形式为‘tisso’与‘catasso’。显示巴利原文
244.Tisso catasso yomhi savibhattīnaṃ.
在女性词中,对于带有‘yo’等格尾的变化,四个数词里‘tisso’、‘catasso’成为相应形式。显示巴利原文
Itthiyaṃ yosu savibhattīnanti, catunnaṃ tisso, catasso honti.
tisso itthiyo 即三位女性,catasso itthiyo 即四位女性。显示巴利原文
Tisso itthiyo, catasso itthiyo.
而据《大释》,在 hi 和 su 格中也变为 tissa、catassā。经文中说:‘tissehi catassehi parisāhi, catassehi sahito lokanāyako’(与三众、四众会众同在,与四众相伴的世间导者)。而 tīhi、tībhi itthīhi 表示以三位女性,catūhi、catūbhi、catubbhi itthīhi 表示以四位女性。显示巴利原文
Mahāvuttinā hisu ca tissa, catassā honti, ‘‘tissehi catassehi parisāhi, catassehi sahito lokanāyako’’ti pāḷī. Tīhi, tībhi itthīhi, catūhi, catūbhi, catubbhi itthīhi.
245 在‘naṃ’格中,‘三’和‘四’的阴性形式为‘tissa’、‘catassā’。显示巴利原文
245.Naṃmhi ticatunnamitthiyaṃ tissacatassā.
阴性词在‘naṃ’格时,‘四’有‘tissa’与‘catassā’两种形式。显示巴利原文
Itthiyaṃ naṃmhiti, catunnaṃ tissa, catassā honti.
tissannaṃ itthīnaṃ(三位女性)、catassannaṃ itthīnaṃ(四位女性)、tiṇṇaṃ itthīnaṃ(三位女性)、catunnaṃ itthīnaṃ(四位女性);沙门乔达摩受到四众的尊敬,沙门乔达摩是四众所喜爱、所合意的。具格:tissehi、catassehi、tīhi、tībhi、catūhi、catūbhi、catubbhi(以三、以四);属格:tissannaṃ、catassannaṃ、tiṇṇaṃ、catunnaṃ;位格:tīsu、catūsu(在三、在四)。显示巴利原文
Tissannaṃ itthīnaṃ, catassannaṃ itthīnaṃ, tiṇṇaṃ itthīnaṃ, catunnaṃ itthīnaṃ, samaṇo gotamo catunnaṃ parisānaṃ sakkato hoti, catunnaṃ parisānaṃ piyo hoti manāpoti , tissehi, catassehi, tīhi, tībhi, catūhi, catūbhi, catubbhi, tissannaṃ, catassannaṃ, tiṇṇaṃ, catunnaṃ, tīsu, catūsu.
经文中既见“catassehi”,故于“tissesu”“catassesu”亦自然可见。显示巴利原文
Pāḷiyaṃ ‘‘catassehī’’ti diṭṭhattā tissesu, catassesūtipi diṭṭhameva hoti.
246 阳性之中,作“tayo”“cattāro”。显示巴利原文
246.Pume tayo cattāro.
于阳性带格尾的体格中,四种当中,“三”为tayo,“四”为cattāro。显示巴利原文
Pulliṅge yosu savibhattīnanti, catunnaṃ tayo, cattāro honti.
阳性词形“三位”:tayo purisā、tayo purise;阳性词形“四位”:cattāro purisā、cattāro purise。显示巴利原文
Tayo purisā, tayo purise, cattāro purisā, cattāro purise.
247 247. caturo与catussa。显示巴利原文
247.Caturo catussa.
在阳性名词中,带格变化的“catu”词形变为caturo。显示巴利原文
Pume savibhattissa catusaddassa caturo hoti.
四男性(caturo purisā)、四男性(caturo purise)。如何理解“caturo nimitte nādassiṃ, caturo phalamuttame”?注释书中说:“由于性别的颠倒”。以三(tīhi、tībhi),以四(catūhi、catūbhi、catubbhi)。显示巴利原文
Caturo purisā, caturo purise. Kathaṃ caturo nimitte nādassiṃ, caturo phalamuttameti? ‘‘Liṅgavipallāsā’’ti vuttiyaṃ vuttaṃ, tīhi, tībhi, catūhi, catūbhi, catubbhi.
248 248. 由“ti”(三)以“jha”为标记,得“iṇṇaṃ”、“iṇṇannaṃ”。显示巴利原文
248.Iṇṇaṃiṇṇannaṃ tito jhā.
从名为“jha”的“ti”词干,其naṃ格变为“iṇṇaṃ”、“iṇṇannaṃ”。显示巴利原文
Jhasaññamhā timhā naṃvacanassa iṇṇaṃ, iṇṇannaṃ honti.
“tiṇṇaṃ”“tiṇṇannaṃ”“catunnaṃ”,以三——“tīhi”“tībhi”,以四——“catūhi”“catūbhi”“catubbhi”;“tiṇṇaṃ”“tiṇṇannaṃ”“catunnaṃ”,在三——“tīsu”,在四——“catūsu”。显示巴利原文
Tiṇṇaṃ, tiṇṇannaṃ, catunnaṃ, tīhi, tībhi, catūhi, catūbhi, catubbhi, tiṇṇaṃ, tiṇṇannaṃ, catunnaṃ, tīsu, catūsu.
249 249. 中性中为“tīṇi”“cattāri”。显示巴利原文
249.Tīṇicattāri napuṃsake.
于中性、带“yo”等格尾者,“catunnaṃ”变为“tīṇi”“cattāri”。显示巴利原文
Napuṃsake yosu savibhattīnanti, catunnaṃ tīṇi, cattāri honti.
三种心(tīṇi cittāni)、四种心(cattāri cittāni)。其余与男性相同。显示巴利原文
Tīṇi cittāni, cattāri cittāni. Sesaṃ pulliṅgasamaṃ.
然而,当文句通顺时,即使性别和数不同的词也会互相结合,例如:四念处(cattāro satipaṭṭhānā)、四正勤(cattāro sammappadhānā)、三大种(tayo mahābhūtā)、三大种(tayo mahābhūte)、一切花鬘来到我这里(sabbe mālā upenti maṃ)、一切少女来到我这里(sabbe kaññā upenti maṃ)、一切宝物来到我这里(sabbe ratanā upenti maṃ)、一切车辆来到我这里(sabbe yānā upenti maṃ)、无明存在则有行(avijjāya sati saṅkhārā honti)、行存在则有识(saṅkhāresu sati viññāṇaṃ hoti)等等。显示巴利原文
Vacanasiliṭṭhatte pana sati visadisaliṅgavacanānampi padānaṃ aññamaññasaṃyogo hoti, cattāro satipaṭṭhānā , cattāro sammappadhānā , tayomahābhūtā, tayo mahābhūte , sabbe mālā upenti maṃ , sabbe kaññā upenti maṃ , sabbe ratanā upenti maṃ , sabbe yānā upenti maṃ , avijjāya sati saṅkhārā honti, saṅkhāresu sati viññāṇaṃ hoti iccādi.
在偈颂中,颠倒用法也常见到,例如:他们教导其他法(aññe dhammāni desenti)、这样听了法之后(evaṃ dhammāni sutvāna)、听了善说的真实法之后(satañca dhammāni sukittitāni sutvā)、思考了义理之后(atthāni cintayitvāna)、我们在你这里得到了最上义(uttamatthāni tayi labhimhā)、你知道什么义理(kiṃ tvaṃ atthāni jānāsi)、尊者,我希望有七个儿子(iccheyyāmi bhante sattaputtāni)、召唤西维的儿子们(siviputtāni avhaya)、他们养育妻子儿女(puttadārāni posenti)、十六头公牛(balībaddāni soḷasa)等等。显示巴利原文
Gāthāsu vipallāsāpi bahulaṃ dissanti, aññe dhammāni desenti, evaṃ dhammāni sutvāna, satañca dhammāni sukittitāni sutvā, atthāni cintayitvāna, uttamatthāni tayi labhimhā, kiṃ tvaṃ atthāni jānāsi, iccheyyāmi bhante sattaputtāni, siviputtāni avhaya , puttadārāni posenti, balībaddāni soḷasa iccādi.
此处说明其余的数字名称。显示巴利原文
Idha sesasaṅkhyānāmāni dīpiyante.
250 250. 从‘五’等开始的十四个数字词,具有‘ṭa’。显示巴利原文
250.Ṭa pañcādīhi cuddasahi.
从‘五’等开始,直到十八的数字词,其 yo 格变为‘ṭa’。显示巴利原文
Pañcādīhi aṭṭhārasantehi saṅkhyāsaddehi yonaṃ ṭa hoti.
五位女性(pañca itthiyo)、五位男性(pañca purisā)、五位男性(purise)、五种心(pañca cittāni)、六位女性(cha itthiyo)。显示巴利原文
Pañca itthiyo, pañca purisā, purise, pañca cittāni, cha itthiyo.
然而,在带有插音‘ḷ’的读法里,有经文云:‘由于女身,我不得解脱,此六种趣处。’显示巴利原文
Ḷāgame pana ‘‘itthibhāvā na muccissaṃ, chaḷāni gatiyo imā’’ti pāḷi.
六位男性、于六位男性、六种心。如此,七、八、九、十、十一……乃至……十八。显示巴利原文
Cha purisā, cha purise, cha cittāni. Evaṃ satta, aṭṭha, nava, dasa, ekādasa…pe… aṭṭhārasa.
251 251. 以“五”等为首的十四种变化规则。显示巴利原文
251.Pañcādīnaṃ cuddasannama.
对于以“五”等为首的这十四种形式,“su”“naṃ”“hisu”等只是其本身而已,既非这种长度,也非那种长度。显示巴利原文
Su, naṃ, hisu pañcādīnaṃ cuddasannaṃ assa attameva hoti, na ettaṃ vā dīghattaṃ vā hoti.
五的具格、属格、处格;六的具格、属格、处格;七的具格、属格、处格;八的具格、属格、处格;九的具格、属格、处格;十的具格、属格、处格;十一的具格、属格、处格……乃至……十八的具格、属格、处格。显示巴利原文
Pañcahi, pañcannaṃ, pañcasu, chahi, channaṃ, chasu, sattahi, sattannaṃ, sattasu, aṭṭhahi, aṭṭhannaṃ, aṭṭhasu, navahi, navannaṃ, navasu, dasahi, dasannaṃ, dasasu, ekādasahi, ekādasannaṃ, ekādasasu…pe… aṭṭhārasahi, aṭṭhārasannaṃ, aṭṭhārasasu.
所有这些词均无性别区分,唯以复数词尾出现。显示巴利原文
Ete sabbe aliṅgā bahuvacanantā eva.
关于依阴性:二十、三十、四十、五十等,加上后缀,依大语法规则,于si格发生短化与删除;随niggahīta规则可任意附加鼻音,亦可随意删除aṃ;nā等单数词尾替换为yā。例如:二十位女性、二十位女性;二十位男性、二十位男性;二十位男性(处格)、二十位男性(处格);二十种心、二十种心。由二十位女性作业、由二十位男性作业、由二十个家庭作业;于二十位女性、男性、家庭(属格);第七格,于二十位女性中、于男性中、于家庭中。显示巴利原文
‘Itthiyamatvā’ti vīsa, tiṃsa, cattālīsa, paññāsehi āpaccayo, mahāvuttinā simhi rasso silopo ca, ‘niggahīta’nti vikappena niggahītāgamo, vikappena aṃlopo, nādīnaṃ ekavacanānaṃ yādeso, vīsa itthiyo, vīsaṃ itthiyo, vīsa purisā, vīsaṃ purisā, vīsa purise, vīsaṃ purise, vīsa cittāni, vīsaṃ cittāni, vīsāya itthīhi kammaṃ kataṃ, vīsāya purisehi kammaṃ kataṃ, vīsāya kulehi kammaṃ kataṃ, vīsāya itthīnaṃ, purisānaṃ, kulānaṃ, sattamiyaṃ vīsāya itthīsu, purisesu, kulesu.
三种后缀中,“二十”“三十”等词,如同“六十”“七十”“八十”“九十”,恒为阴性、单数词尾。删除si、aṃ后,例如:二十位女性、二十位男性、二十位男性(处格)、二十个家庭;由二十位女性、于二十位女性(属格),由二十位男性、于二十位男性(属格),由二十个家庭、于二十个家庭(属格);于二十位女性中、于男性中、于家庭中。应知如此乃至九十。然而,在区分种类时,亦可见复数形式,如“两个二十”等。显示巴利原文
Tipaccaye vīsati, tiṃsatisaddāpi saṭṭhi, sattati, asīti, navutisaddā viya niccaṃ itthi liṅgekavacanantā eva, si, aṃlopo, vīsati itthiyo, vīsati purisā, purise, vīsati kulāni, vīsatiyā itthīhi, itthīnaṃ, purisehi, purisānaṃ, kulehi, kulānaṃ , vīsatiyā, vīsatiyaṃ itthi, purisa, kulesu, evaṃ yāvanavutiyā veditabbā. Vaggabhede pana sati bahuvacanampi vikappena dissati, dve vīsatiyo iccādi.
“百”“千”“一万”“十万”“百万”等词,皆属中性。若所计之物性为阴性,则转成阴性词,如“千”“一万”“十万”等。区别类别时,则有“二百”“三百”“两千”“三千”等。“千万”“千万之千万”“千万千万”“无央数”等词,唯是阴性。其余乃至“不可数”,皆为中性。显示巴利原文
Sataṃ, sahassaṃ, dasasahassaṃ, satasahassaṃ, dasasatasahassanti ime napuṃsakaliṅgāyeva. Saṅkhyeyyapadhāne pana itthiliṅge vattabbe sahassī, dasasahassī, satasahassīti itthiliṅgaṃ bhavati. Vaggabhede pana dve satāni, tīṇi satāni, dve sahassāni, tīṇi sahassāni iccādīni bhavanti. Koṭi, pakoṭi, koṭipakoṭi, akkhobhiṇīsaddā itthiliṅgā eva. Sesaṃ sabbaṃ yāvaasaṅkhyeyyā napuṃsakameva.
“千”名为“迦尸”,“一万”名为“那护多”,“十万”名为“拉迦”。显示巴利原文
Sahassaṃ kāsi nāma, dasasahassaṃ nahutaṃ nāma, satasahassaṃ lakkhaṃ nāma.
数词有二种:以数为重者,与以所数之物为重者。例如“有二十位男性”“有九十位男性”“有百位男性”“有千位男性”等,此即以数为重者;“二十位男性”“九十位男性”“百位男性”“千位男性”等,此即以所数之物为重者。显示巴利原文
Duvidhaṃ padhānaṃ saṅkhyāpadhānaṃ, saṅkhyeyyapadhānañca. Purisānaṃ vīsati hoti, purisānaṃ navuti hoti, purisānaṃ sataṃ hoti, sahassaṃ hoti iccādi saṅkhyāpadhānaṃ nāma, vīsati purisā, navuti purisā, sataṃ purisā, sahassaṃ purisā iccādi saṅkhyeyyapadhānaṃ nāma.
此处,“二十”一词同样仅为阴性、单数。“百”“千”等词则仅为中性、单数。至于数词的词形构成与性质构成,将在复合篇中说明。显示巴利原文
Etthapi vīsatisaddo itthiliṅgekavacano eva. Sata, sahassasaddā napuṃsakekavacanā eva. Saṅkhyāsaddānaṃ pana padavidhānañca guṇavidhānañca samāsakaṇḍe āgamissati.
252 252. 在si格中,amha变为ahaṃ(即Simhāhaṃ规则)。显示巴利原文
252.Simhāhaṃ.
在si格中,带格变化形式的amha变为ahaṃ。显示巴利原文
Simhi savibhattissa amhassa ahaṃ hoti.
“ahaṃ gacchāmi”(我去)。显示巴利原文
Ahaṃ gacchāmi.
253 “amha”变为“mayaṃ”“asmā”。显示巴利原文
253.Mayamasmāmhassa.
在“yo”等格中,带有语基的“amha”依次变为“mayaṃ”“asmā”。显示巴利原文
Yosu savibhattissa amhassa kamena mayaṃ, asmā honti vā.
“mayaṃ gacchāma”(我们去),“asme passāmi”(我见我们)。显示巴利原文
Mayaṃ gacchāma, asme passāmi.
“Yonameṭa”这一规则,即“我们去”。显示巴利原文
‘Yonameṭa’ iti vidhi, amhe gacchāma.
254 254. 在“si”格和“aṃ”格中,“tumha”变为“tuvaṃ”与“tvaṃ”。显示巴利原文
254.Tumhassa tuvaṃtvaṃmhi ca.
在“si”格和“aṃ”格中,带语基的“tumha”变为“tuvaṃ”与“tvaṃ”。显示巴利原文
Simhi ca aṃmhi ca savibhattissa tumhassa tuvaṃ, tvaṃ honti.
“tuvaṃ buddho tuvaṃ satthā, tuvaṃ mārābhibhū muni, tvaṃ no satthā anuttaro”——你是佛,你是师,你是降伏魔罗的牟尼,你是我们无上的导师;“tumhe gacchatha”——你们去;“tuvaṃ passati”——他见你;“tvaṃ passati”——他见你。显示巴利原文
Tuvaṃ buddho tuvaṃ satthā, tuvaṃ mārābhibhū muni , tvaṃ no satthā anuttaro, tumhe gacchatha, tuvaṃ passati, tvaṃ passati.
255 于 aṃ 格中,有 taṃ、maṃ、tavaṃ、mamaṃ。显示巴利原文
255.Aṃmhi taṃ maṃ tavaṃ mamaṃ.
在 aṃ 格中,带有语基的 tumha 与 amha 变为 taṃ、maṃ、tavaṃ、mamaṃ。显示巴利原文
Aṃmhi savibhattīnaṃ tumhā’mhānaṃ taṃ, maṃ, tavaṃ, mamaṃ honti.
“maṃ passati”即他见我,“mamaṃ passati”即他见我,“taṃ passati”即他见你,“tavaṃ passati”即他见你,“amhe passati”即他见我们,“tumhe passati”即他见你们。显示巴利原文
Maṃ passati, mamaṃ passati, taṃ passati, tavaṃ passati, amhe passati, tumhe passati.
256 256. 第二格与 yo 格可有替代形式。显示巴利原文
256.Dutiyāyomhi vā.
在第二格与 yo 格中,带格变化的 tumha、amha,其随增的 ṅ 可有 aṃ、ākaṃ 等替代形式。显示巴利原文
Dutiyāyomhi savibhattīnaṃ tumhā’mhānaṃ ṅānubandhā aṃ, ākaṃādesā honti vā.
amhaṃ, amhākaṃ passati 意为“他看见我们”,tumhaṃ, tumhākaṃ passati 意为“他看见你们”。显示巴利原文
Amhaṃ, amhākaṃ passati, tumhaṃ, tumhākaṃ passati.
257 257. 在nā、smā格中,tumha与amha变为tayā、mayā。显示巴利原文
257.Nāsmāsu tayāmayā.
在nā、smā格中,带有语基的tumha和amha变为tayā、mayā。显示巴利原文
Nā , smāsu savibhattīnaṃ tumhā’mhānaṃ tayā, mayā honti.
mayā kataṃ(由我所做)、tayā kataṃ(由你所做)、mayā apeti(从我离去)、tayā apeti(从你离去)。显示巴利原文
Mayā kataṃ, tayā kataṃ, mayā apeti, tayā apeti.
258 对于“tayā”与“tayī”,“tva”可作为其替代形式。显示巴利原文
258.Tayātayīnaṃ tva vā tassa.
对于“tayā”与“tayī”,“tva”可作其替代。显示巴利原文
Tayā, tayīnaṃ tassa tva hoti vā.
“tvayā kataṃ”(由你所做),“tvayā apeti”(从你离去),“amhehi kataṃ”(由我们所做),“tumhehi kataṃ”(由你们所做)。显示巴利原文
Tvayā kataṃ, tvayā apeti, amhehi kataṃ, tumhehi kataṃ.
259 259. 在 se 格中,有 tava、mama、tuyhaṃ、mayhaṃ 等形式。显示巴利原文
259.Tavamamatuyhaṃmayhaṃ se.
在 saṃ 格中,带语基的 tumha 与 amha 变为 tava 等。显示巴利原文
Samhi savibhattīnaṃ tumhā’mhānaṃ tavādayo honti.
mama dīyate(给我)、mayhaṃ dīyate(给我)、tava dīyate(给你)、tuyhaṃ dīyate(给你)。显示巴利原文
Mama dīyate, mayhaṃ dīyate, tava dīyate, tuyhaṃ dīyate.
260 在“naṃ”和“sesu”格中,分别为“asmākaṃ”与“mamaṃ”。显示巴利原文
260.Naṃsesvasmākaṃmamaṃ.
在“naṃ”和“sesu”格中,带语基的“amha”依次变为“asmākaṃ”与“mamaṃ”。显示巴利原文
Naṃ, sesu savibhattissa amhassa kamena asmākaṃ, mamaṃ honti.
例如:“mamaṃ dīyate”(施与我)、“asmākaṃ dīyate”(施与我们)。显示巴利原文
Mamaṃ dīyate, asmākaṃ dīyate.
261 “ṅaṃ”与“ṅākaṃ”用于“naṃ”格。显示巴利原文
261.Ṅaṃṅākaṃ naṃmhi.
在“naṃ”格中,带语基的“tumha”和“amha”若伴有“ṅ”随增,则可有“aṃ”“ākaṃ”等替代。显示巴利原文
Naṃmhi savibhattīnaṃ tumhā’mhānaṃ ṅānubandhā aṃ, ākaṃādesā honti vā.
amhaṃ dīyate、amhākaṃ dīyate、tumhaṃ dīyate、tumhākaṃ dīyate。第五格中的 mayā、tayā、tvayā,前已说过。显示巴利原文
Amhaṃ dīyate, amhākaṃ dīyate, tumhaṃ dīyate, tumhākaṃ dīyate. Pañcamiyaṃ mayā, tayā, tvayā, pubbe vuttāva.
262 在smā格中,为“tvamhā”。显示巴利原文
262.Smāmhi tvamhā.
在smā格中,带词尾的tumha变为“tvamhā”。显示巴利原文
Smāmhi savibhattissa tumhassa tvamhā hoti.
例如“tvamhā apeti”(从你离去),以及“amhehi”“tumhehi”“mama”“mamaṃ”“mayhaṃ”“tava”“tuyhaṃ”“amhaṃ”“amhākaṃ”“asmākaṃ”“tumhaṃ”“tumhākaṃ”等。显示巴利原文
Tvamhā apeti, amhehi, tumhehi, mama, mamaṃ, mayhaṃ, tava, tuyhaṃ, amhaṃ, amhākaṃ, asmākaṃ, tumhaṃ, tumhākaṃ.
263 263. 在处格词尾“smiṃ”中,“tumha”和“amha”变为“tayi”与“mayi”。显示巴利原文
263.Smiṃmhi tumhamhānaṃ tayimayi.
当带词干的“tumha”与“amha”加上处格词尾“smiṃ”时,即变为“tayi”与“mayi”。显示巴利原文
Smiṃmhi savibhattīnaṃ tumhā’mhānaṃ tayi, mayi honti.
“tayi、mayi”;而“tva”则变成“tvayi”;此外还有“amhesu、tumhesu”。显示巴利原文
Tayi, mayi, tvatte tvayi, amhesu, tumhesu.
264 在 sumha、amha 与 asmā 中。显示巴利原文
264.Sumhāmhassāsmā.
sumhi 是 amhassa 的 asmā 替代形式。显示巴利原文
Sumhi amhassa asmā hoti.
依《大释》所说,yo、hi、su 是 amhassa 的 asmā 替代形式;yonaṃ 及 ettañca;此外还有 asmā gacchāma、asme passati、asmāhi kataṃ、asmākaṃ dīyate、asmāhi apeti、asmākaṃ dhanaṃ、asmāsu ṭhitaṃ 等用例。“Asmābhijappanti janā anekā”这句巴利语中,asme abhijappanti 意为“渴望”。“Asmābhi pariciṇṇosi, mettacittā hi nāyakā”出自《长老尼偈》,其中“pariciṇṇo”意为“被服侍”。显示巴利原文
Mahāvuttinā yo, hisu amhassa asmādeso, yonaṃ ettañca, asmā gacchāma, asme passati, asmāhi kataṃ, asmākaṃ dīyate, asmāhi apeti, asmākaṃ dhanaṃ, asmāsu ṭhitaṃ. ‘‘Asmābhijappanti janā anekā’’ti pāḷi-asme abhijappanti patthentīti attho. ‘‘Asmābhi pariciṇṇosi, mettacittā hi nāyakā’’ti therīpāḷi – ‘pariciṇṇo’ti paricārito.
第四格:asmākaṃ adhipannānaṃ, khamassu rājakuñjara——“adhipannānaṃ”意为“被苦所压倒者”。显示巴利原文
Catutthiyaṃ asmākaṃ adhipannānaṃ, khamassu rājakuñjara – ‘adhipannāna’nti dukkhābhibhūtānaṃ.
第六格:esasmākaṃ kule dhammo, esā asmākaṃ dhammatā。显示巴利原文
Chaṭṭhiyaṃ esasmākaṃ kule dhammo , esā asmākaṃ dhammatā.
第七格:yaṃ kiccaṃ parame mitte, katamasmāsu taṃ tayā. Pattā nissaṃsayaṃ tvamhā, bhattirasmāsu yā tava —— 其中,‘yaṃ kiccaṃ’意为应行之事,‘tava asmāsu yā bhatti’意为你对我们的忠诚,凭此我们对你已无疑惑。显示巴利原文
Sattamiyaṃ yaṃ kiccaṃ parame mitte, katamasmāsu taṃ tayā. Pattā nissaṃsayaṃ tvamhā, bhattirasmāsu yā tava – tattha ‘yaṃ kicca’nti yaṃ kammaṃ kattabbaṃ, tava asmāsu yā bhatti, tāya mayaṃ tvamhā nissaṃsayataṃ pattāti attho.
265 265. 词非句首,同在一句之中。显示巴利原文
265.Apādādo padatekavākye.
对于出现在非句首、位于其他词之后且同处一语句中的 tumha 与 amha,有此规则。此为限定适用范围之经句。显示巴利原文
Apādādimhi pavattānaṃ padato paresaṃ ekavākye ṭhitānaṃ tumhā’mhānaṃ vidhi hoti. Adhikārasuttamidaṃ.
266 在 yo、naṃ、hi、su 之后,若非第五格,则变为 vo、no。显示巴利原文
266.Yonaṃhisvapañcamyā vono.
除第五格外,在 yo、naṃ、hi、su 之后,对于不在句首、位于其他词之后、且同处一句中的带格尾的 tumha 与 amha 词,可变为 vo、no,也可保持不变。显示巴利原文
Pañcamīvajjitesu yo, naṃ, hisu paresu apādādopavattānaṃ padato paresaṃ ekavākye ṭhitānaṃ savibhattīnaṃ tumhā’mhasaddānaṃ vo, no honti vā.
gacchatha vo 即 gacchatha tumhe,gacchāma no 即 gacchāma amhe;passeyya vo 即 passeyya tumhe,passeyya no 即 passeyya amhe;dīyate vo 即 dīyate tumhākaṃ,dīyate no 即 dīyate amhākaṃ;dhanaṃ vo 即 dhanaṃ tumhākaṃ,dhanaṃ no 即 dhanaṃ amhākaṃ;kataṃ vo puññaṃ 即 kataṃ tumhehi puññaṃ,kataṃ no puññaṃ 即 kataṃ amhehi puññaṃ。显示巴利原文
Gacchatha vo, gacchatha tumhe, gacchāma no, gacchāma amhe, passeyya vo, passeyya tumhe, passeyya no, passeyya amhe, dīyate vo, dīyate tumhākaṃ, dīyate no, dīyate amhākaṃ, dhanaṃ vo, dhanaṃ tumhākaṃ, dhanaṃ no, dhanaṃ amhākaṃ, kataṃ vo puññaṃ, kataṃ tumhehi puññaṃ, kataṃ no puññaṃ, kataṃ amhehi puññaṃ.
何谓“非从格”?如:nissaṭaṃ tumhehi, nissaṭaṃ amhehi。显示巴利原文
Apañcamyāti kiṃ? Nissaṭaṃ tumhehi, nissaṭaṃ amhehi.
何谓“非句首”?如:balañca bhikkhūnamanuppadinnaṃ, tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ。显示巴利原文
Apādādotveva? Balañca bhikkhūnamanuppadinnaṃ, tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ .
何谓“随他词后”?如:tumhe gacchatha, amhe gacchāma。显示巴利原文
Padatotveva? Tumhe gacchatha, amhe gacchāma.
何谓“同一句”?例如:“Devadatto tiṭṭhati gāme, tumhe tiṭṭhatha nagare”。显示巴利原文
Ekavākyetveva? Devadatto tiṭṭhati gāme, tumhe tiṭṭhatha nagare.
何谓“带格尾”?例如:“arahati dhammo tumhādisānaṃ”。显示巴利原文
Savibhattīnantveva? Arahati dhammo tumhādisānaṃ.
267 267. 若为 nā 等,则变为 te 与 me。显示巴利原文
267.Teme nāse.
在 nā 等语尾之后,tādisa 等带格尾变化的 tumha、amha 词形,可变为 te、me,也可不转变。显示巴利原文
Nā , sesu tādisānaṃ savibhattīnaṃ tumha, amhasaddānaṃ te, me honti vā.
kataṃ te puññaṃ,即 kataṃ tayā puññaṃ;kataṃ me puññaṃ,即 kataṃ mayā puññaṃ;dinnaṃ te vatthaṃ,即 dinnaṃ tuyhaṃ vatthaṃ;dinnaṃ me vatthaṃ,即 dinnaṃ mayhaṃ vatthaṃ;idaṃ te raṭṭhaṃ,即 idaṃ tava raṭṭhaṃ;idaṃ me raṭṭhaṃ,即 idaṃ mama raṭṭhaṃ。显示巴利原文
Kataṃ te puññaṃ, kataṃ tayā puññaṃ, kataṃ me puññaṃ, kataṃ mayā puññaṃ, dinnaṃ te vatthaṃ, dinnaṃ tuyhaṃ vatthaṃ, dinnaṃ me vatthaṃ, dinnaṃ mayhaṃ vatthaṃ, idaṃ te raṭṭhaṃ, idaṃ tava raṭṭhaṃ, idaṃ me raṭṭhaṃ, idaṃ mama raṭṭhaṃ.
268 268. 在复指中。显示巴利原文
268.Anvādese.
在复指场合,tumha 与 amha 词的替代形式 vo、no、te、me 必定使用,且须再次提及。显示巴利原文
Anvādesaṭṭhāne tumhā’mhasaddānaṃ vo, no, te, meādesā niccaṃ bhavanti punabbidhānā.
村庄是你们的领地,城镇亦是你们的领地。其余类推。显示巴利原文
Gāmo tumhākaṃ pariggaho, atho nagarampi vo pariggaho. Evaṃ sesesu.
269 269. 若有前导词,则首词亦可有替代。显示巴利原文
269.Sapubbā paṭhamantā vā.
具有前导词者,称为‘有前导词’。在有前导词的首词之后,对于带格尾的 tumha、amha 词,vo、no、te、me 等替代形式可随宜出现,即使是在复指场合亦然。显示巴利原文
Saṃvijjati pubbapadaṃ assāti sapubbaṃ, sapubbā paṭhamantapadamhā paresaṃ savibhattīnaṃ tumhā’mhasaddānaṃ vo, no, te, meādesā vikappena honti anvādesaṭṭhānepi.
如:村中有你们的布,或城中有你们的毯子;又或,城中有你们的毯子。其余可类推。显示巴利原文
Gāme paṭo tumhākaṃ, atho nagare kambalaṃ vo, atho nagare kambalaṃ tumhākaṃ vā. Evaṃ sesesu.
270 270. 若与 ca、vā、ha、aha、eva 连用,则不发生替代。显示巴利原文
270.Na cavāhāhevayoge.
当与 ca、vā、ha、aha、eva 连用时,tumha 和 amha 的替代形式 vo、no、te、me 不出现。显示巴利原文
Ca, vā, ha, aha, evasaddehi yoge tumhā’mhānaṃ vo, no, te, meādesā na honti.
村庄是你和我的领地;村庄是你或我的领地。如这些等。显示巴利原文
Gāmo tava ca mama ca pariggaho, gāmo tava vā mama vā pariggaho iccādi.
为何说“与 ca 等连用”?例如:村庄是你的领地,城镇是我的领地。显示巴利原文
Cādiyogeti kiṃ? Gāmo ca te pariggaho, nagarañca me pariggaho.
271 271. 若意在‘看’而非‘注视’,则不发生替代。显示巴利原文
271.Dassanatthenālocane.
Ālocana 即‘注视’;若用于‘看’义而非‘注视’义,tumha 与 amha 的替代形式 vo、no、te、me 不发生。显示巴利原文
Ālocanaṃ olokanaṃ, ālocanato aññasmiṃ dassanatthe payujjamāne tumhā’mhānaṃ vo, no, te, meādesā na honti.
‘村庄为你们而来,村庄为我们而来’——此中‘村庄’指村中的大众。显示巴利原文
Gāmo tumhe uddissa āgato, gāmo amhe uddissa āgato – ‘gāmo’ti gāmavāsī mahājano.
为何说“非注视”呢?例如:“村庄看见你们”“村庄看见我们”。显示巴利原文
Anālocaneti kiṃ? Gāmo vo passati, gāmo no passati.
272 272. 呼格前导词视作不存在。显示巴利原文
272.Āmantanapubbaṃ asantaṃva.
充当呼格的前导词,视作不存在,不计入词数。显示巴利原文
Āmantanabhūtaṃ pubbapadaṃ asantaṃ viya hoti, padatoti saṅkhyaṃ na gacchati.
提婆达多!你的领地。显示巴利原文
Devadatta! Tava pariggaho.
273 273. 若有通称词且指同一事物,则不视为不存在。显示巴利原文
273.Na sāmaññavacanamekatthe.
当存在同位语词时,在前作为通称词的呼格词并非如同不存在,而是计入词数。显示巴利原文
Tulyādhikaraṇabhūte pade sati pubbaṃ sāmaññavacanabhūtaṃ āmantanapadaṃ asantaṃ viya na hoti, padatoti saṅkhyaṃ gacchati.
青年、结发者!你的领地。显示巴利原文
Māṇavaka jaṭila! Te pariggaho.
为何说“通称词”?如:“青年提婆达多!你的领地。”显示巴利原文
Sāmaññavacananti kiṃ? Māṇavaka devadatta! Tuyhaṃ pariggaho.
为何说“指同一事物”?如:“提婆达多!耶尼耶达多!你们的领地。”显示巴利原文
Ekattheti kiṃ? Devadatta! Yaññadatta! Tumhākaṃ pariggaho.
274 或者于多数人中。显示巴利原文
274.Bahūsu vā.
当通称词的呼格词在多数人中使用时,若已有指代同一事物的词存在,则此呼格词并非不存在,亦可视为即便有该词也不构成妨碍。显示巴利原文
Bahūsu janesu pavattamānaṃ sāmaññavacanabhūtampi āmantanapadaṃ ekatthe pade sati asantaṃ viya na hoti vā.
具德的婆罗门是你们的摄受,有德的婆罗门是你们的摄受。显示巴利原文
Brāhmaṇā guṇavanto vo pariggaho, brāhmaṇā guṇavanto tumhākaṃ pariggaho.
格尾词缀之集合。显示巴利原文
Vibhattipaccayantarāsi
现说明格尾词缀。显示巴利原文
Atha vibhattipaccayā dīpiyante.
因能阐明格义,住于格位的词缀,称为格尾词缀。显示巴利原文
Vibhatyatthānaṃ jotakattā vibhattiṭṭhāne ṭhitā paccayā vibhattipaccayā.
275 于第五格的意义,用to词缀。显示巴利原文
275.To pañcamyā.
在第五格的意义上,使用to词缀。显示巴利原文
Pañcamiyā vibhattiyā atthe topaccayo hoti.
加上to词缀时,dīghānaṃ变为rasso,如kaññato、rattito、itthito、dhenuto。依大规则,加上to词缀时,mātāpitūnaṃ变为ittaṃ,如mātito、pitito、vadhuto、purisato、munito、daṇḍito、bhikkhuto、satthārato、kattuto、gotrabhuto、sabbato、yato、tato。显示巴利原文
Tomhi dīghānaṃ rasso, kaññato, rattito, itthito, dhenuto. Mahāvuttinā tomhi mātāpitūnaṃ ittaṃ, mātito, pitito, vadhuto, purisato, munito, daṇḍito , bhikkhuto, satthārato, kattuto, gotrabhuto, sabbato, yato, tato.
对于ima、eta、kiṃ等词,加上to后缀。显示巴利原文
Ima, eta, kiṃsaddehi to.
276 276. 此即:ito、ato、etto、kuto。显示巴利原文
276.Itotettokuto.
ito、ato、etto、kuto——这些词是以「to」为词尾而构成的。显示巴利原文
Ito, ato, etto, kutoti ete saddā topaccayantā nipaccante.
或者,由imamhā、imehi变为ito;由etasmā、etehi变为ato与etto;由kasmā、kehi变为kuto。在此,因见到imamhā、imehi等意义句,故应知其常性(阳性)。依此经律,imassa变为ittaṃ,etassa变为attaṃ和ettaṃ,依“saramhā dve”之规则,esaramhā变为dvittaṃ,kiṃsadda变为kuttaṃ。此即其余词缀的法则。显示巴利原文
Imamhā imehīti vā ito, etasmā etehīti vā ato, etto, kasmā kehīti vā kuto. Ettha ca imamhā, imehītiādikaṃ atthavākyaṃ disvā pakatiliṅgaṃ veditabbaṃ. Iminā suttena imassa ittaṃ, etassa attaṃ ettañca, ‘saramhā dve’ti esaramhā dvittaṃ, kiṃsaddassa kuttaṃ. Esa nayo sesesu nipātanesu.
277 277. 关于“abhi”等词。显示巴利原文
277.Abhyādīhi.
在“abhi”等词之后加 to,因重新规定,即使在非从格的意义上也成立。显示巴利原文
Abhiādīhi to hoti, punabbidhānā’pañcamyatthepītipi siddhaṃ.
“abhi村庄”的意思是朝向村庄、面对村庄。显示巴利原文
Abhito gāmaṃ gāmassa abhimukheti attho.
“村庄周围”一语,是指村庄的周边、遍一切处而言。显示巴利原文
Parito gāmaṃ gāmassa samantatoti attho.
“村庄两侧”一语,是指村庄的两边而言。显示巴利原文
Ubhato gāmaṃ gāmassa ubhosu passesūti attho.
pacchato(从后面)、heṭṭhato(从下面)、uparito(从上面)。显示巴利原文
Pacchato, heṭṭhato, uparito.
278 278. ādi 等词。显示巴利原文
278.Ādyādīhi.
于 ādi 等词之后,即使非第五格(从格)义,亦加 to。显示巴利原文
Ādipabhutīhi apañcamyatthepi to hoti.
ādito(从开始)、majjhato(从中间)、purato(从前面)、passato(从侧面)、piṭṭhito(从背面)、orato(从此岸)、parato(从彼岸)、pacchato(从后面)、puratthimato(从东方)、dakkhiṇato(从南方)等词,多表第七格(处格)义。显示巴利原文
Ādito , majjhato, purato, passato, piṭṭhito, orato, parato, pacchato, puratthimato, dakkhiṇatoiccādīsu bahulaṃ sattamyatthe dissati.
同样地,在具格的意义中也能见到,例如:“他将色视为自我”(rūpaṃ attato samanupassati)、“他将五蕴视为无常”(pañcakkhandhe aniccato vipassati)等。显示巴利原文
Tathā tatiyatthepi rūpaṃ attato samanupassati , pañcakkhandhe aniccato vipassati iccādi.
在 yatonidānaṃ(从何因缘)、yatvādhikaraṇaṃ(以何为因)、yatodakaṃ tadādittaṃ(水从何处来,彼处即燃烧)等词中,论师们欲表达主格的意义。显示巴利原文
Yatonidānaṃ , yatvādhikaraṇaṃ, yatodakaṃ tadādittamiccādīsu paṭhamatthe icchanti.
在 ito ehi(从这里来)、ito balāke āgaccha(从鹤群中来)、caṇḍo me vāyaso sakhā(我的乌鸦朋友很凶猛)等词中,表达宾格的意义。显示巴利原文
Ito ehi, ito balāke āgaccha, caṇḍo me vāyaso sakhā iccādīsu dutiyatthe.
Paratoghoso(从他人处听闻)中,如“nādiṭṭhā parato dosaṃ”(未见他人之过失)等,表属格(第六格)义。显示巴利原文
Paratoghoso, nādiṭṭhā parato dosaṃ iccādīsu chaṭṭhyatthe.
279 于sabba(一切)等名词及代词,在第七格的意义上,加tra、tthā词缀。显示巴利原文
279.Sabbādito sattamyā tratthā.
于sabba(一切)等名词及代词,表第七格义时,有tra、tthā等词缀。显示巴利原文
Sabbādināmakehi sabbanāmehi sattamiyā atthe tra, tthā honti.
例如:sabbasmiṃ 或 sabbesu 的意义,可理解为 sabbatra、sabbattha;也可作为 sabbassaṃ 或 sabbāsu 的意义。同样地,kataratra、katarattha、aññatra、aññattha 等也是如此。显示巴利原文
Sabbasmiṃ sabbesūti vā sabbatra, sabbattha, sabbassaṃ sabbāsu vātipi. Evaṃ kataratra, katarattha, aññatra, aññattha iccādi.
yatra、yattha、tatra、tattha。显示巴利原文
Yatra, yattha, tatra, tattha.
280 kattha、ettha、kutra、atra、tva、iha、idha。显示巴利原文
280.Katthetthakutrātrakvehidha.
kattha、ettha、kutra、atra、tva、iha、idha——这些词以ttha、tra、va、ha、dhā等词缀结尾,表示第七格(处格)的意义。显示巴利原文
Kattha, ettha, kutra, atra, tva, iha, idhāti ete saddāttha, tra,va ha, dhāpaccayantā sattamyatthe sijjhanti.
例如,kasmiṃ(在哪一个中)或kesu(在哪些中)的意义,即用kattha、kutra、kva表示。‘kuvaṃ’也成立,如巴利语中所见:‘kuvaṃ sattassa kārako, kuvaṃ satto samuppanno, kuvaṃ asissaṃ, kuvaṃ khādissaṃ’(众生之作者在何处?众生在何处生起?我将于何处食?我将于何处嚼?)。显示巴利原文
Kasmiṃ kesūti vā kattha, kutra, kva. ‘Kuva’ntipi sijjhati, ‘‘kuvaṃ sattassa kārako, kuvaṃ satto samuppanno , kuvaṃ asissaṃ, kuvaṃ khādissa’’nti pāḷi.
例如,etasmiṃ(在此中)或etesu(在这些中)之义,即用ettha、atra;imasmiṃ(在此中)或imesu(在这些中)之义,即用iha、idha。显示巴利原文
Etasmiṃ etesūti vā ettha, atra, imasmiṃ imesūti vā iha, idha.
281 在第七格的意义上,“sabba”(一切)一词后可接dhi词缀。显示巴利原文
281.Dhi sabbā vā.
“sabba”(一切)一词,在第七格的意义上,可加dhi词缀,或亦可有其他形式。显示巴利原文
Sabbasaddamhā sattamyatthe dhi hoti vā.
“Namo te buddha vīra’tthu, vippamuttosi sabbadhi”(礼敬您,佛陀、英雄,您于一切处得解脱)。显示巴利原文
Namo te buddha vīra’tthu, vippamuttosi sabbadhi .
282 Yā hiṃ。显示巴利原文
282.Yā hiṃ.
当 yamhā 用作第七格(处格)的意义时,则变为 hiṃ。显示巴利原文
Yamhā sattamyatthe hiṃ hoti.
283 Tā hañca。显示巴利原文
283.Tā hañca.
由 tamhā 构成第七格(处格)时,变为 hiṃ 与 hañca。显示巴利原文
Tamhā sattamyatthe hiṃ hoti hañca.
Tahiṃ, tahaṃ。在第二格(宾格)的意义上也可见到,如“tahaṃ tahaṃ olokento gacchati”(一边处处观察,一边行走)。显示巴利原文
Tahiṃ, tahaṃ. Dutiyatthepi dissati ‘‘tahaṃ tahaṃ olokento gacchatī’’ti.
284 Kiṃssa kukañca。显示巴利原文
284.Kiṃssa kukañca.
从 kiṃmhā 构成处格(第七格)时,变为 hiṃ 和 taṃ;也变为 kiṃssa kuttaṃ 和 kattañca。显示巴利原文
Kiṃmhā sattamyatthe hiṃ, taṃ hoti. Kiṃssa kuttaṃ kattañca hoti.
Kuhiṃ gacchati(去何处),kuhaṃ gacchati(去何处)。Kahaṃ ekaputtaka kahaṃ ekaputtaka。Kuhiñci、kuhiñcananti 这两个词,是以不变词 ci 和 cana 结尾而成立的。显示巴利原文
Kuhiṃ gacchati, kuhaṃ gacchati. Kahaṃ ekaputtaka kahaṃ ekaputtaka . Kuhiñci, kuhiñcananti dve ci, cana-nipātantā sijjhanti.
此处说明时间第七格,即时间处格。显示巴利原文
Kālasattamyantaṃ vuccate.
285 sabba、eka、añña、ya 等词的时间处格,以 kāle 结尾。显示巴利原文
285.Sabbekaññayatehi kāledā.
当 sabba、eka、añña、ya、ta 等词表示时间时,构成以 dā 结尾的语形。显示巴利原文
Sabba, eka, añña, ya, tasaddehi kāle dā hoti.
于一切时:sabbadā;于一时:ekadā;于另一时:aññadā;于某时:yadā;于那时:tadā。显示巴利原文
Sabbasmiṃ kāle sabbadā, ekasmiṃ kāle ekadā, aññasmiṃ kāle aññadā, yasmiṃ kāle yadā, tasmiṃ kāle tadā.
286 286. kadā, kudā, sadā, adhunā, idāni。显示巴利原文
286.Kadākudāsadāadhunedāni.
这些词同样是在处格意义上,以 dā、dhunā、dāni 为结尾而构成,表示时间。显示巴利原文
Etepi sattamyatthe kāle dā, dhunā, dānipaccayantā sijjhanti.
表示“何时”:kadā、kudā;表示“一切时”:sadā;表示“此时”:adhunā、idāni。显示巴利原文
Kiṃsmiṃ kāle kadā, kudā, sabbasmiṃ kāle sadā, imasmiṃ kāle adhunā, idāni.
287 287. ajja、sajju、aparajju、etarahi、karaha。显示巴利原文
287.Ajjasajjuparajjetarahikarahā.
这些词也以 jja、jju、rahi、raha 为结尾,而成时间义。显示巴利原文
Etepi kāle jja, jju, rahi, raha paccayantā sijjhanti.
“在此时间”(imasmiṃ kāle)中的“ajja”,义为“在此日”。显示巴利原文
Imasmiṃ kāle ajja, imasmiṃ divasetyattho.
“在同一时间”(samāne kāle)的“sajju”:“同一”即“正在现行”。因为:“所作的恶业不会像乳汁那样立即凝结”,此“sajju”意为“立即”;“他当日派遣”(sajjukaṃ pāhesi)中,“sajjukaṃ”意为“在当日”——此处“sajjū”即是“在那一天”。显示巴利原文
Samāne kāle sajju-‘samāne’ti vijjamāne. Na hi pāpaṃ kataṃ kammaṃ, sajju khīraṃva muccati , sajjukaṃ pāhesi – tattha ‘sajjū’ti tasmiṃ divase.
“在后来的时间”(aparasmiṃ kāle)中的“aparajju”,义为“在另一天”。显示巴利原文
Aparasmiṃ kāle aparajju, punadivaseti attho.
etarahi 意为“在此时间”;karaha 意为“在什么时间”。而 kutoci、kvaci、katthaci、kuhiñci、kadāci、karahaci 等词,是以不变词 ci 结尾的;同样地,yato kutoci、yattha katthaci、yadā kadāci 也是如此。kiñcanaṃ、kuhiñcanaṃ、kudācanaṃ 则是以不变词 cana 结尾的。显示巴利原文
Imasmiṃ kāle etarahi, kiṃsmiṃ kāle karaha. Kutoci, kvaci, katthaci, kuhiñci, kadāci, karahacisaddā pana ci-nipātantā honti, tathā yato kutoci, yattha katthaci, yadā kadācīti. Kiñcanaṃ, kuhiñcanaṃ, kudācananti cana-nipātantāti.
前缀词集显示巴利原文
Upasaggapadarāsi
现在说明不变词。显示巴利原文
Atha abyayapadāni dīpiyante.
不变词有六种:前缀词、小品词、以格变化后缀结尾之词、不变复合词、不变派生词、以 tvā 等结尾之词。所谓“不变”,即变化之义;这些词不因性别、数、格的语尾而产生形式变化,故称“不变词”,也称为“无变化词”。显示巴利原文
Chabbidhāni abyayapadāni upasaggapadaṃ, nipātapadaṃ, vibhattipaccayantapadaṃ, abyayībhāvasamāsapadaṃ, abyayataddhitapadaṃ, tvādipaccayantapadanti. Byayo vuccati vikāro, nānāliṅgavibhattivacanehi natthi rūpabyayo etesanti abyayā, asaṅkhyāti ca vuccanti.
于此,语尾变化词后不再产生新的语尾。关于不变复合词中语尾的规则,将在〈复合品〉中加以说明,因此,这两种除外,此处说明其余四种。显示巴利原文
Tattha vibhattipaccayantapadato puna vibhattuppatti nāma natthi. Abyayībhāvasamāsamhi vibhattīnaṃ vidhi samāsakaṇḍe vakkhati, tasmā tāni dve ṭhapetvā sesāni cattāri idha vuccante.
288 288. 对无变化词,可对所有格(语尾)加以省略。显示巴利原文
288.Asaṅkhyehi sabbāsaṃ.
对于无变化词,依理可省略所有格的语尾,也就是说:对于某些词省略第一格的语尾,对于某些词省略第二格的语尾……乃至……对于某些词省略第七格的语尾;对于某些词省略两个格的语尾,对于某些词省略三个格的语尾……乃至……对于某些词省略七个格的语尾。显示巴利原文
Asaṅkhyehi padehi yathārahaṃ sabbāsaṃ vibhattīnaṃ lopo hoti, kehici padehi paṭhamāya lopo, kehici padehi dutiyāya lopo…pe… kehici sattamiyā, kehici dvinnaṃ, kehici tissannaṃ…pe… kehici sattannanti vuttaṃ hoti.
其中,以“友”“尊者”等称呼词,及“有”“无”“可”“得”“应是”“应为”“善”“默然”等,在第一格上有所省略。显示巴利原文
Tattha āvuso, bho, bhanteiccādīhi āmantananipātehi atthi, natthi, sakkā, labbhā, siyā, siyuṃ, sādhu, tuṇhīiccādīhi ca paṭhamāya lopo.
以“长久”“长远”“恒常”“常常”“屡屡”“无间”“片刻”等,在表达紧密连接的特征时,第二格有所省略。显示巴利原文
Ciraṃ, cirassaṃ, niccaṃ, satataṃ, abhiṇhaṃ, abhikkhaṇaṃ, muhuttaṃ iccādīhi accantasaṃyogalakkhaṇe dutiyāya.
以“如”“如是”“一切处”“遍”“妄”“邪”等,在第三格上有所省略。显示巴利原文
Yathā, tathā, sabbathā, sabbaso, musā, micchāiccādīhi tatiyāya.
在‘做’、‘应做’等词之后,第四格被省略。显示巴利原文
Kātuṃ, kātave iccādīhi catutthiyā.
在‘四周’、‘从四周’、‘长’、‘宽’等词之后,第五格被省略。显示巴利原文
Samantā , samantato, dīghaso, orasoiccādīhi pañcamiyā.
在‘以前’、‘从前’、‘之后’、‘上方’、‘上面’、‘下方’、‘下面’、‘中间’、‘内部’、‘隐秘’、‘明显’、‘昨日’、‘明日’等词之后,第七格被省略。显示巴利原文
Pure, purā, pacchā, uddhaṃ, upari, adho, heṭṭhā, antarā, anto, raho, āvi, hiyyo, suveiccādīhi sattamiyā lopo.
就“敬礼”一词而言:在“敬礼汝,佛陀勇者”中,有第一格的省略;在“向龙作敬礼”中,有第二格的省略。显示巴利原文
Namosaddamhā ‘‘namo te buddha vīra’tthū’’ti ettha paṭhamāya. ‘‘Namo karohi nāgassā’’ti ettha dutiyāya.
就“自己”一词而言:在“熟练者自己破碎”中,有第一格的省略;在“自作即苦乐”中,有第三格的省略。如是等,应如理了知诸格的分别。显示巴利原文
Sayaṃsaddamhā ‘‘kusūlo sayameva bhijjate’’ti ettha paṭhamāya. ‘‘Sayaṃ kataṃ sukhadukkha’’nti ettha tatiyāya, iccādinā yathārahavibhāgo veditabbo.
就“如是”“如此”等词而言,随顺其用法,许有七格的省略。显示巴利原文
Iti, evaṃsaddehi payogānurūpaṃ sattannaṃ vibhattīnaṃ lopaṃ icchanti.
前缀也随顺其义,而省略各个格位。显示巴利原文
Upasaggehipi atthānurūpaṃ taṃtaṃvibhattilopo.
而《色成就》中则说:“它们,在第一格中唯有单数。”显示巴利原文
Rūpasiddhiyaṃ pana ‘‘tehi paṭhamekavacanameva bhavatī’’ti vuttaṃ.
其中,在“前进”“阿毗达摩”等词中,前缀亲近词根,对其意义作种种变化而与之连结、组合,故称“前缀”。它们有时令该义变得殊胜,如在“知、解、识、钝知、悟、了、善戒、恶戒、好色、恶色、善王、恶王”等中。显示巴利原文
Tattha ‘‘abhikkamati, abhidhammo’’ iccādīsu dhātuliṅgāni upecca tesaṃ atthaṃ nānāppakāraṃ karontā sajjanti saṅkharontīti upasaggā. Te hi kvaci tadatthaṃ visiṭṭhaṃ karonti ‘‘jānāti, pajānāti, sañjānāti, avajānāti, abhijānāti, parijānāti, susīlo, dussīlo, suvaṇṇo, dubbaṇṇo, surājā, durājā’’ iccādīsu.
有时则将其义作种种分别而加以阐释,如“去、来、上升、下降”等。显示巴利原文
Kvaci tadatthaṃ nānāppakāraṃ katvā vibhajjanti ‘‘gacchati, āgacchati, uggacchati, ogacchati’’iccādīsu.
有时则否定其义,将其运用于其反义,或运用于他义之中。显示巴利原文
Kvaci tadatthaṃ bādhetvā tappaṭiviruddhe vā tadaññasmiṃ vā atthe tāni yojenti.
其中,运用于其反义者——显示巴利原文
Tattha tappaṭiviruddhe –
胜、败、解、系、吞、吐、没、出、法、非法等。显示巴利原文
Jeti, parājeti, omuñcati, paṭimuñcati, gilati, uggilati, nimmujjati, ummujjati, dhammo, uddhammoiccādi.
于他义者——显示巴利原文
Tadaññasmiṃ –
施、取、持、作、覆、藏、系缚、信受、抛掷等。显示巴利原文
Dadāti, ādadāti, dadhāti, vidheti, pidheti, nidheti, sandhiyati, saddahati, abhidhātiiccādi.
然而有时为求文句庄严,便随顺其义而转用,如“有、共存、得、获得”等。显示巴利原文
Kvaci pana padasobhaṇaṃ katvā tadatthaṃ anuvattanti, ‘‘vijjati, saṃvijjati, labhati, paṭilabhati’’ iccādi.
这些共有二十,即:pa、ā、u、o、du、ni、vi、su、saṃ、ati、adhi、anu、apa、api、abhi、ava、upa、pati、parā、pari。显示巴利原文
Te vīsati honti-pa, ā, u, o, du, ni, vi, su, saṃ, ati, adhi, anu, apa, api, abhi, ava, upa, pati, parā, pari.
然于《迦旃延那》,认为o音仅是替代音,故不取彼而取ni音;此处则认为ni音仅是nis之长音,故不取彼而取o音。显示巴利原文
Kaccāyane pana osaddo avakāriyamattanti taṃ aggahetvā nīsaddaṃ gaṇhāti, idha pana nīsaddo nissa dīghamattanti taṃ aggahetvā osaddaṃ gaṇhāti.
表方式义——慧。表初业义——未竟。表殊胜义——殊妙。表自在义——主宰。表内入义——投入,出息。表离别义——客居。表专彼义——亲教师。表随彼义——子,孙,曾孙,玄孙。表极义——增长。表生起义——发生。表充满义——丰足之食。表无浊义——清净。表愿求义——誓愿。显示巴利原文
Pakāratthe-paññā. Ādikamme-vippakataṃ. Padhāne-paṇītaṃ. Issariye-pabhū. Antobhāve-pakkhittaṃ, passāso. Viyoge-pavāso. Tappare-pācariyo. Tadanubandhe-putto, paputto, nattā, panattā. Bhusatthe-pavaḍḍho. Sambhave-pabhavati. Tittiyaṃ-pahutaṃ annaṃ. Anāvile-pasanno. Patthanāyaṃ-paṇidhānaṃ.
表面向义——来。表上行义——登。表界限义——至山为界之田。表殊胜义——声名远播至梵天。表得义——证得。表欲求义——期望。表拥抱义——拥抱。表初业义——发勤。表取义——执取。表住处义——居所。表近处义——邻近。表呼唤义——召唤。显示巴利原文
Abhimukhe-āgacchati. Uddhaṃkamme-ārohati. Mariyādāyaṃ-āpabbatā khettaṃ. Abhividhimhi-ābrahmalokā kittisaddo. Pattiyaṃ-āpanno. Icchāyaṃ-ākaṅkhā. Parissajane-āliṅgati. Ādikamme-ārambho. Gahaṇe-ādīyati. Nivāse-āvasatho. Samīpe-āsannaṃ. Avhāne-āmantanaṃ.
谓‘起’义,即‘起’;谓上行业义,即‘起立’;谓殊胜义,即‘胜’;谓离别义,即‘客居’;谓生起义,即‘生起’;谓得色义,即‘色之生’;谓勇猛义,即‘勇猛而行’;谓说相义,即‘宣说’。显示巴利原文
Uggate-uggacchati . Uddhaṃkamme-uṭṭhāti. Padhāne-uttaro. Viyoge-upavāso. Sambhave-ubbhūto. Atthalābhe-rūpassa uppādo. Sattiyaṃ-ussahati gantuṃ. Sarūpakhyāne-uddeso.
谓内处义,即‘下人’、‘内室’;谓下行业义,即‘放下’;谓调伏义,即‘教诫’;谓中间、处所义,即‘处所’;谓出现义,即‘化生’。凡‘ava’音所表之义,‘o’音亦表。显示巴利原文
Antobhāve-ocarako, orodho. Adhokamme-okkhitto. Niggahe-ovādo. Antare, dese ca-okāso. Pātubhāve-opapātiko. Yesu atthesu avasaddo vattati, tesupi osaddo vattati.
表不妙义——恶臭。表无义——饥馑,恶戒,劣慧。表恶作义——恶作。表不成就义——恶收成。表难义——难作。表恶相义——恶色,恶面。显示巴利原文
Asobhaṇe-duggandho. Abhāve-dubbhikkhaṃ, dussīlo, duppañño. Kucchite-dukkaṭaṃ. Asamiddhiyaṃ-dusassaṃ. Kicche-dukkaraṃ. Virūpe-dubbaṇṇo, dummukho.
表无余义——涅槃。表出离义——出离。表引出义——引出。表内入义——埋入。表无义——无垢。表禁止义——禁止。表出离义——涅槃。表出现义——化现。表决定义——决断。表分别义——指示。表譬喻义——显示。表审听义——谛听。表终竟义——终竟。表巧义——巧妙。显示巴利原文
Nissese-nirutti. Niggate-niyyānaṃ. Nīharaṇe-niddhāraṇaṃ. Antopavesane-nikhāto. Abhāve-nimmakkhikaṃ. Nisedhe-nivāreti. Nikkhante-nibbānaṃ. Pātubhāve-nimmitaṃ. Avadhāraṇe-vinicchayo. Vibhajjane-niddeso. Upamāyaṃ-nidassanaṃ. Upadhāraṇe-nisāmeti. Avasāne-niṭṭhitaṃ. Cheke-nipuṇo.
表殊胜义——观。表种种义——种种。表相违义——诤论。表离义——无垢。表离别义——离别。表异相义——恶作。显示巴利原文
Visese-vipassati. Vividhe-vicittaṃ. Viruddhe-vivādo. Vigate-vimalo. Viyoge-vippayutto. Virūpe-vippaṭisāro.
表妙之义——善趣。表美之义——悦意。表正之义——善逝。表圆满之义——丰足。表乐之义——易行。显示巴利原文
Sobhaṇe-suggati . Sundare-sumano. Sammāsaddatthe-sugato. Samiddhiyaṃ-subhikkhaṃ. Sukhatthe-sukaro.
表结合之义——连接。表正、等至之义——等持,等至。表周遍之义——杂。表和合之义——和合,略说。表极之义——染着。表共在之义——共住,受用。表无之义——等值。表生起之义——生。表面向之义——面前。表摄受之义——被摄受。表覆蔽之义——防护。表屡屡造作之义——奔走,流转。表成就之义——成就。显示巴利原文
Samodhāne-sandhi. Sammā, samatthesu-samādhi, sampayutto. Samantabhāve-saṃkiṇṇo. Saṅgate-samāgamo, saṅkhepe-samāso. Bhusatthe-sāratto. Sahatthe-saṃvāso, sambhogo. Appatthe-samaggho. Pabhave-sambhavo. Abhimukhe-sammukhaṃ. Saṅgahe-saṅgayhati. Pidahane-saṃvuto. Punappunakamme-sandhāvati, saṃsarati. Samiddhiyaṃ-sampanno.
表超越义——极耀,过失,已过。表越度义——终极。表过量义——不善。表极义——极怒。表内业义——将床或座搬入而置放。显示巴利原文
Atikkame-atirocati, accayo, atīto. Atikkante-accantaṃ. Atissaye-atikusalo. Bhusatthe-atikodho. Antokamme-mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā atiharitvā ṭhapeti.
表增上义——增上戒。表主宰义——主宰,如梵授王之于般遮罗人。表在上义——卧于上。表征服义——被征服。表习学义——学习,研习语法。表受持义——受持新业、受持衣、受持神变。表胜解义——胜解。表证得义——证得财富蕴集,证得不死。显示巴利原文
Adhike-adhisīlaṃ. Issare-adhipati, adhibrahmadatte pañcālā. Uparibhāve-adhiseti. Paribhavane-adhibhūto. Ajjhāyane-ajjheti, byākaraṇamadhīte. Adhiṭṭhāne-navakammaṃ adhiṭṭhāti, cīvaraṃ adhiṭṭhāti, iddhivikubbanaṃ adhiṭṭhāti. Nicchaye-adhimuccati. Pāpuṇane-bhogakkhandhaṃ adhigacchati, amataṃ adhigacchati.
表跟随义——随行。表未断义——随眠。表后义——随车而行。表重复义——每半月、每年。表适宜义——随宜。表幼小义——随佛、随长老。其余释义将在〈作句篇〉中说明。显示巴利原文
Anugate-anveti. Anuppacchinne-anusayo. Pacchāsaddatthe-anurathaṃ. Punappunabhāve-anvaḍḍhamāsaṃ, anusaṃvaccharaṃ. Yogyabhāve-anurūpaṃ .Kaniṭṭhabhāve-anubuddho, anuthero. Sesaṃ kārakakaṇḍe vakkhati.
表示离去义——‘离去’、‘恶趣’。表示呵责义——‘无惭’、‘恶声’。表示远离义——‘从厅堂外来’。表示尊敬义——‘尊敬长者’。表示毁坏义——‘犯罪’。显示巴利原文
Apa –
表示离去义——‘离去’、‘恶趣’。表示呵责义——‘无惭’、‘恶声’。表示远离义——‘从厅堂外来’。表示尊敬义——‘尊敬长者’。表示毁坏义——‘犯罪’。显示巴利原文
Apagate-apeti, apāyo. Garahe-apagabbho, apasaddo. Vajjane-apasālāya āyanti. Pūjāyaṃ-vuḍḍha-mapacāyanti. Padussane-aparajjhati.
表示可能义——‘纵使山岳亦可破碎,纵使须弥亦可摧破’。表示期望义——‘此法亦是不定’。表示合集义——‘如是亦为阿拉汉’、‘亦烧皮肤’、‘亦烧肉’、‘亦烧筋’。表示呵责义——‘亦是我等之愚者’。表示疑问义——‘尊者,您得到食物了吗?’、‘你们想听吗?’显示巴利原文
Api –
表可能义——纵使山岳亦可破碎,纵使须弥亦可摧破。表期望义——此法亦是不定。表合集义——亦是阿罗汉、亦烧皮肤、亦烧肉、亦烧筋。表呵责义——亦是我等之愚者。表疑问义——尊者,您得到食物了吗?你们想听吗?显示巴利原文
Sambhāvane-apipabbataṃ bhindeyya, merumpi vinivijjheyya. Apekkhāyaṃ-ayampi dhammo aniyato. Samuccaye-itipi arahaṃ, chavimpi dahati, cammampi dahati, maṃsampi dahati. Garahāyaṃ-api amhākaṃ paṇḍitaka. Pucchāyaṃ-api bhante bhikkhaṃ labhittha, api nu tumhe sotukāmāttha.
表对面义——已前往。表殊胜义——神通。表增上义——阿毗达摩。表向上动作义——上升。表家族义——生于良家。表相应义——相宜。表礼敬义——礼拜。其余将在〈作句篇〉中说明。显示巴利原文
Abhi –
表对面义——已前往。表殊胜义——神通。表增上义——阿毗达摩。表向上动作义——上升。表家族义——生于良家。表相应义——相宜。表礼敬义——礼拜。其余将在〈作句篇〉中说明。显示巴利原文
Abhimukhe-abhikkanto. Visiṭṭhe-abhiññā. Adhike-abhidhammo. Uddhaṃkamme-abhirūhati. Kule-abhijāto. Sāruppe-abhirūpo. Vandane-abhivādeti. Sesaṃ kārakakaṇḍe vakkhati.
表下方义——「被抛下」。表分离义——「离杜鹃之林」。表轻蔑义——「轻视」。表了知义——「了知」。表清净义——「清净」、「净白」。表决定义——「决定」。表处所义——「空间」。表偷盗义——「窃取」。显示巴利原文
Ava –
表下方义——「被抛下」。表分离义——「离杜鹃之林」。表轻蔑义——「轻视」。表了知义——「了知」。表清净义——「清净」、「净白」。表决定义——「决定」。表处所义——「空间」。表偷盗义——「窃取」。显示巴利原文
Adhobhāge-avakkhitto. Viyoge-avakokilaṃ vanaṃ. Paribhave-avajānāti. Jānane-avagacchati. Suddhiyaṃ-vodāyati, vodānaṃ. Nicchaye-avadhāraṇaṃ. Dese-avakāso. Theyye-avahāro.
表近至义——「近坐」。表邻近义——「近行」、「近城」。表往生义——「往生天界」。表相似义——「譬喻」、「所譬」。表增上义——「一斗余」。表上义——「具足」、「增长」。表断食义——「斋戒」。表说罪义——「指责他人」。表想义——「依着」、「前缀」。表前方便义——「努力」、「奉献」。表供养义——「侍奉佛陀」。表现前相义——「现前」。表强义——「取着」、「愁悲」、「亲依止」。显示巴利原文
Upa –
表靠近义——「近坐」。表邻近义——「近行」、「近城」。表往生义——「往生天界」。表相似义——「譬喻」、「所譬」。表增上义——「一斗又多」。表上义——「具足」、「增长」。表断食义——「斋戒」。表指责义——「指责他人」。表想义——「依着」、「前缀」。表前方便义——「努力」、「奉献」。表供养义——「侍奉佛陀」。表现前相义——「现前」。表强义——「取着」、「愁悲」、「亲依止」。显示巴利原文
Upagame-upanisīdati. Samīpe-upacāro, upanagaraṃ. Upapattiyaṃ-saggaṃ lokaṃ upapajjati. Sadise-upamāṇaṃ, upameyyaṃ. Adhike-upakhāriyaṃ doṇo. Uparibhāve – upasampanno , upacayo. Anasane-upavāso. Dosakkhāne-paraṃ upavadati. Saññāyaṃ-upadhā, upasaggo. Pubbakamme-upakkamo, upahāro. Pūjāyaṃ-buddhaṃ upaṭṭhāti. Gayhākāre-paccupaṭṭhānaṃ. Bhusatthe-upādānaṃ, upāyāso, upanissayo.
表返回义——「现前」。表逆义——「逆流」。表对敌义——「对手」。表遮止义——「遮止」。表退转义——「退去」。表相似义——「影像」。表对治义——「治病」。表受取义——「接受」。表通达义——「通达」。表缘起义——「缘」。其余将在〈作句篇〉中说明。显示巴利原文
Pati –
表返回义——「现前」。表逆义——「逆流」。表对敌义——「对手」。表遮止义——「遮止」。表退转义——「退去」。表相似义——「影像」。表对治义——「治病」。表受取义——「接受」。表通达义——「通达」。表缘起义——「缘」。其余将在〈作句篇〉中说明。显示巴利原文
Patigate-paccakkhaṃ. Paṭilome-paṭisotaṃ. Paṭiyogimhi-paṭipuggalo. Nisedhe-paṭisedho. Nivatte-paṭikkamati. Sadise-paṭirūpakaṃ. Paṭikamme-rogassa paṭikāro. Ādāne-paṭiggaṇhāti. Paṭibodhe-paṭivedho. Paṭicce-paccayo. Sesaṃ kārakakaṇḍe vakkhati.
表示衰损义——「衰亡」。表示败北义——「败者」。表示归趣义——「皈依处」。表示勇猛义——「精进」。表示触执义——「执取」。显示巴利原文
Parā –
表衰损义——「衰亡」。表败北义——「败者」。表归趣义——「皈依处」。表勇猛义——「精进」。表触执义——「执取」。显示巴利原文
Parihāniyaṃ-parābhavo. Parājaye-parājito. Gatiyaṃ-parāyanaṃ. Vikkame-parakkamo. Āmasane-parāmasanaṃ.
表示周遍义,如「被围绕」、「被包围」、「资具」。表示限定义,如「应遍知」、「遍知」。表示远离义,如「回避」、「遍护」。表示拥抱义——「拥抱」。表示穿着义——「穿衣」。表示供养义——「侍奉」。表示施食义——「分食」。表示凌越义——「轻蔑」。表示说罪义——「责骂」。其余将在〈作句篇〉中说明。显示巴利原文
Pari –
表周遍义:如“被围绕”、“被包围”、“资具”。表限定义:如“应遍知”、“遍知”。表远离义:如“回避”、“遍护”。表拥抱义:如“拥抱”。表穿着义:如“穿衣”。表供养义:如“侍奉”。表施食义:如“分食”。表凌越义:如“轻蔑”。表说罪义:如“责骂”。其余将在〈作句篇〉中说明。显示巴利原文
Samantabhāve-parivuto, parikkhitto, parikkhāro. Paricchede-pariññeyyaṃ, parijānāti. Vajjane-pariharati. Parihāro. Āliṅgane-parissajati. Nivāsane-vatthaṃ paridahati. Pūjāyaṃ-pāricariyā. Bhojane-parivisati. Abhibhave-paribhavati. Dosakkhāne-paribhāsati. Sesaṃ kārakakaṇḍe vakkhati.
而“nī”字用于表示“出离”、“障碍”等义,例如“出离”、“障碍”等。显示巴利原文
Nīsaddo pana nīharaṇa, nīvaraṇādīsu vattati, nīharaṇaṃ, nīvaraṇaṃiccādi.
不变词词群显示巴利原文
Nipātapadarāsi
恒常以同一形态落于语句道中,故称“不变词”。亦有说:因其落于词语之首、中、末,故名“不变词”。显示巴利原文
Niccaṃ ekarūpena vākyapathe patantīti nipātā. Padānaṃ ādi, majjhā’vasānesu nipatantīti nipātātipi vadanti.
“ca”等词不表实义,名为不变词。它们又分为有格尾与无格尾两种。其中有格尾者前已说明,“ca”等则称为无格尾。这些无格尾词有数百种差别,应于《尼犍度论》中了知。显示巴利原文
Asatvavācakā cādisaddā nipātā nāma. Te pana vibhattiyuttā, ayuttā cāti duvidhā honti. Tattha vibhattiyuttā pubbe dassitā eva. Cādayo ayuttā nāma. Te pana anekasatappabhedā honti. Nighaṇṭusatthesu gahetabbāti.
不变词后缀词群显示巴利原文
Abyayataddhitapaccayapadarāsi
所谓“不变词后缀结尾者”,如“yath┓tath┓ekadh┓ekajjhaṃ”“sabbaso”“kathaṃ”“itthaṃ”等。对这些词,第三格词尾省略。显示巴利原文
Abyayataddhitapaccayantā nāma yathā, tathā, ekadhā, ekajjhaṃ, sabbaso, kathaṃ, itthaṃ iccādayo. Tehi tatiyālopo.
「tvā」等后缀词群显示巴利原文
Tvādipaccayantapadarāsi
以“tvā”等后缀结尾的词,称为不变分词,例如:“katvā”(已作)、“katvāna”(已作)、“kātuna”(已作)、“kātuṃ”(为作)、“kātave”(为作)、“dakkhitāye”(为见)、“hetuye”(因)、“ādāya”(取已)、“upādāya”(依取)、“viceyya”(简择已)、“vineyya”(调伏已)、“sakkacca”(恭敬而)、“āhacca”(触已)、“upasampajja”(达上已)、“samecca”(遍知已)、“avecca”(证知已)、“paṭicca”(缘)、“aticca”(超越已)、“āgamma”(依止)、“ārabbha”(关于)等。其中,以“tv┓tvāna”结尾者,第一格(主格)词尾省略;以“tuṃ”“tave”“tāye”“tuye”结尾者,第四格(为格)词尾省略。显示巴利原文
Tvādipaccayantā nāma katvā, katvāna, kātuna, kātuṃ, kātave, dakkhitāye, hetuye, ādāya, upādāya, viceyya, vineyya, sakkacca, āhacca, upasampajja, samecca, avecca, paṭicca, aticca, āgamma, ārabbhaiccādayo. Tesu tvā, tvānantehi paṭhamālopo. Tuṃ, tave, tāye, tuyepaccayantehi catutthīlopoti.
诸词根、诸后缀,以及前缀与不变词,显示巴利原文
Dhātavo paccayā ceva, upasagganipātakā.
它们皆具多义,唯属无碍解智之境。显示巴利原文
Anekatthāva te paṭi-sambhidā ñāṇagocarā.