《语义阐明》显示巴利原文
Niruttidīpanīpāṭha
八万四千法蕴之照明者;
于世间放射光明,具足无量的光辉与色彩。
显示巴利原文 Caturāsītisahassa , dhammakkhandhāpabhaṅkarā; Lokamhi yassa jotanti, nantavaṇṇapabhassarā.
我礼敬那具足无量光辉的正自觉者,通达语义之彼岸者;
及彼正法与僧团,清净光辉的承载者。
显示巴利原文 Anantavaṇṇaṃ sambuddhaṃ, vande niruttipāraguṃ; Saddhammañcassa saṅghañca, visuddhavaṇṇabhājanaṃ.
摩诃迦罗具大智慧,是语义林中的狮子;
发出语法的吼声,遍满善逝教法的森林。
显示巴利原文 Moggallāno mahāñāṇī, niruttāraññakesarī; Nadi byākaraṇaṃnādaṃ, sogatāraññabyāpanaṃ.
我将阐明其义理,分别种种类别;
深入研习声论典籍,以及导师的九分教。
显示巴利原文 Tassatthaṃ dīpayissāmi, nānārāsiṃvibhājayaṃ; Ogāyha saddasatthāni, navaṅgaṃ satthusāsananti.
一、连声章显示巴利原文
1. Sandhikaṇḍa
字母、元音、同组元音、长音、短音、辅音、辅音组、随韵。显示巴利原文
Vaṇṇo , saro, savaṇṇo, dīgho, rasso, byañjano, vaggo, niggahītaṃ.
1 一、以阿字为首的四十三个字母。显示巴利原文
1.Aādayo titālīsaṃvaṇṇā.
以阿等为首至随韵点止的四十三字母,名为音。显示巴利原文
Aādayo bindantā tecattālīsakkharā vaṇṇā nāma honti.
A, ā, i, ī, u, ū, eta, e, ota, o。Ka, kha, ga, gha, ṅa, ca, cha, ja, jha, ña, ṭa, ṭha, ḍa, ḍha, ṇa, ta, tha, da, dha, na, pa, pha, ba, bha, ma, ya, ra, la, va, sa, ha, ḷa, aṃ。所谓‘音’(vaṇṇā),能阐明、显示义理;亦名‘字母’(akkharā),因为是名称施设之相,不趣灭尽,故称字母。正如经中所说:‘名称与种姓不老。’显示巴利原文
A, ā, i, ī, u, ū, eta, e, ota, o. Ka, kha, ga, gha, ṅa, ca, cha, ja, jha, ña, ṭa, ṭha, ḍa, ḍha, ṇa, ta, tha, da, dha, na, pa, pha, ba, bha, ma, ya, ra, la,va sa, ha, ḷa, aṃ. Atthaṃ vaṇṇenti pakāsentīti vaṇṇā, akkharāti ca vuccanti, nāmapaññattirūpattā nakkharanti khayavayaṃ na gacchantīti akkharā. ‘‘Nāmagottaṃ na jīratī’’ti hi vuttaṃ.
2 二、十种元音。显示巴利原文
2.Dasādo sarā.
这些音中,最初的十个音称为元音。它们自身获得了自性,因而照耀、辉耀,故名为元音。显示巴利原文
Tesu vaṇṇesu ādimhi dasa vaṇṇā sarā nāma honti. Sayameva laddhasarūpā hutvā rājanti virocantīti sarā.
3 三、每两个元音为一组,称为同元音。显示巴利原文
3.Dve dve savaṇṇā.
在这些元音中,每两个元音称为同元音。显示巴利原文
Tesu saresu dve dvesarā savaṇṇā nāma honti.
阿与长阿为阿音组,伊与长伊为伊音组,乌与长乌为乌音组,埃与艾为埃音组,奥与欧为奥音组。音声相同者,称为同元音;形声相同者,称为同形。显示巴利原文
A, ā avaṇṇo, i, ī ivaṇṇo, u, ū uvaṇṇo, eta, e etavaṇṇo, ota, o otavaṇṇo. Samāno vaṇṇo suti etesanti savaṇṇā, sarūpāti ca vuccanti, samānaṃ rūpaṃ suti etesanti sarūpā.
4 四、前者为短音。显示巴利原文
4.Pubbo rasso.
在每一对同元音中,居前者即为短音。以短促的时间发音,故为短音;所谓短时间,即眼睑一开一合所需的时间。显示巴利原文
Dvīsu dvīsu savaṇṇesu yo yo pubbo hoti, so so rasso nāma hoti. Rassena kālena vattabbāti rassā, rassakālo nāma akkhidalānaṃ ummisananimmisanasamakālo.
其中,‘埃’与‘奥’此二音,于单语结合之后的后续字中,有时可得。例如:eṭṭhi, seṭṭho, oṭṭho, sotthi。显示巴利原文
Tattha eta, ota iti dve ekapadasaṃyoge pare kvaci labbhanti. Eṭṭhi, seṭṭho, oṭṭho, sotthi.
所谓‘单语结合’,是何义?谓:于跨词结合的后续字中,不应令其成为短音。例如:maṃ ce tvaṃ nikhaṇaṃ vane, putto tyāhaṃ mahārāja。显示巴利原文
Ekapadasaṃyogeti kiṃ? Padantarasaṃyoge pare rassā mā hontūti. Maṃ ce tvaṃ nikhaṇaṃ vane, putto tyāhaṃ mahārāja .
所谓‘有时’,是何义?谓:即使在单语结合中,若后接组末字,或后接 ya, ra, la, va 等字,亦不应令其成为短音。例如:enti, senti, eyya, bhāseyya, meṇḍo, soṇḍo。显示巴利原文
Kvacīti kiṃ? Ekapadasaṃyogepi vaggantesu vā ya, ra, la, vesu vā paresu rassā mā hontūti. Enti, senti, eyya, bhāseyya, meṇḍo, soṇḍo.
5 五、后者为长音。显示巴利原文
5.Paro dīgho.
在两个相同元音中,凡是后一个,即名为长音。因以较长的时间发音,故称为长音;所谓长时间,即是短音的两倍时长。显示巴利原文
Dvīsu dvīsu savaṇṇesu yo yo paro hoti, so so dīgho nāma hoti. Dīghena kālena vattabbāti dīghā, dīghakālo nāma rassehi diguṇakālo.
6 六、以迦等字母为首的是辅音。显示巴利原文
6.Kādayo byañjanā.
在这些音中,从迦等开始、至随韵点为止的音,称为辅音。因其能阐明义理,故称辅音。这些辅音又有:纯粹为半摩陀量;与短音相合时,则为一摩陀半量;与长音相合时,则为三摩陀半量。显示巴利原文
Tesu vaṇṇesu kādayo bindantā vaṇṇā byañjanā nāma honti. Atthaṃ byañjayantīti byañjanā. Te pana suddhā addhamattikā, rassayuttā diyaddhamattikā, dīghayuttā tiyaddhamattikā.
7 七、五五为组。显示巴利原文
7.Pañcapañcakā vaggā.
在这些辅音中,从迦等开始,以五个辅音各编为一组,这五组即名为组。显示巴利原文
Tesu byañjanesu kādi-mantā pañcabyañjanapañcakā vaggā nāma honti.
以迦等字为首的五字组为迦组,以遮等字为首为遮组,以咤等字为首为咤组,以多等字为首为多组,以波等字为首为波组。其余为非组,此义已成立。在音声解说中,将同一发音部位的辅音归入组、聚中,故称为‘组’。显示巴利原文
Kādi pañcako kavaggo, cādi ca vaggo, ṭādi ṭavaggo, tādi tavaggo, pādi pavaggo. Sesā avaggāti siddhaṃ. Vaṇṇuddese ekaṭṭhānikānaṃ byañjanānaṃ vagge samūhe niyuttāti vaggā.
8 8. 点为随韵。显示巴利原文
8.Bindu niggahītaṃ.
位于末端、形量如点的音,名为随韵。将其压抑后再持之、发之,故称随韵。显示巴利原文
Ante bindumatto vaṇṇo niggahītaṃ nāma. Niggayha gayhati uccāriyatīti niggahītaṃ.
辅音用法集显示巴利原文
Byañjanavuttirāsi
处所、作具、方便。显示巴利原文
Ṭhānaṃ, karaṇaṃ, payatanaṃ .
六种发音处所:喉处、腭处、头处、齿处、唇处、鼻处。其中,发音清晰者说‘akkha’时所用之处,即是喉处;说‘iccha’时所用之处,即是腭处;说‘raṭṭha’时所用之处,即是头处;说‘sattha’时所用之处,即是齿处;说‘puppha’时所用之处,即是唇处;鼻之区域则为鼻处。显示巴利原文
Cha ṭhānāni – kaṇṭhaṭṭhānaṃ, tāluṭṭhānaṃ, muddhaṭṭhānaṃ, dantaṭṭhānaṃ, oṭṭhaṭṭhānaṃ, nāsikaṭṭhānaṃ. Tesu byattaṃ vadantena yattha ‘‘akkha’’nti vuccati, taṃ kaṇṭhaṭṭhānaṃ. Yattha ‘‘iccha’’nti, taṃ tāluṭṭhānaṃ. Yattha ‘‘raṭṭha’’nti, taṃ muddhaṭṭhānaṃ. Yattha ‘‘sattha’’nti, taṃ dantaṭṭhānaṃ. Yattha ‘‘puppha’’nti vuccati, taṃ oṭṭhaṭṭhānaṃ. Nāsapadeso nāsikaṭṭhānaṃ.
然而,有些地方也提到胸处、头处及舌根处。其中,所谓‘头处’即是前述的‘头处’;而舌根处,则被称为一切音的共同处所。显示巴利原文
Katthaci pana uraṭṭhānaṃ, siraṭṭhānaṃ, jivhāmūlaṭṭhānantipi āgataṃ. Tattha siraṭṭhānaṃ nāma muddhaṭṭhānameva. Jivhāmūlaṭṭhānaṃ pana sabbavaṇṇānaṃ sādhāraṇanti vadanti.
发音部位有四种:舌根、舌侧、舌尖、各自本位。显示巴利原文
Karaṇaṃ catubbidhaṃ – jivhāmūlaṃ, jivhopaggaṃ, jivhaggaṃ, sakaṭṭhānanti.
发音方式有四种:闭合、开放、触、微触。其中,发音器官与各自所处部位相合,呈现出闭合等特有的行相,因此名为‘闭合’等。显示巴利原文
Payatanaṃ catubbidhaṃ – saṃvuṭaṃ, vivaṭaṃ, phuṭṭhaṃ, īsaṃphuṭṭhanti. Tattha karaṇānaṃ sakasakaṭṭhānehi saddhiṃ saṃvaraṇādiko visesākāro saṃvuṭādi nāma.
其中,由喉部相互碰撞而生起的音,名为喉音:阿音组、迦组、诃音。由腭处与舌中碰撞而生起的音,名为腭音:伊音组、遮组、耶音。由口腔内颚嵴处与舌侧碰撞而生起的音,名为头音:吒组、罗音、ḷ音。由上齿列与舌尖碰撞而生起的音,名为齿音:多组、拉音、萨音。由双唇碰撞而生起的音,名为唇音:乌音组、波组。随韵名为鼻音。然而,五组中的末音,亦从鼻处与自处生起。埃音为喉腭音。奥音为喉唇音。瓦音为齿唇音。此外,伊音组、乌音组亦确实生于喉处。当诃音与组末音,或者与 ya、ra、la、va 相结合时,则说为胸音。如:pañho、tuṇhi、nhāto、vimhito、gayhate、vulhate、avhānaṃ。显示巴利原文
Tattha kaṇṭhapadesānaṃ aññamaññaṃ saṅghaṭṭanena uppannā avaṇṇa, kavagga, hakārā kaṇṭhajā nāma. Tālumhi jivhāmajjhasaṅghaṭṭanena uppannā ivaṇṇa, cavagga, yakārā tālujā nāma. Mukhabbhantaramuddhamhi jivhopaggasaṅghaṭṭanena uppannā ṭavagga, ra, ḷakārā muddhajā nāma. Upari dantapantiyaṃ jivhaggasaṅghaṭṭanena uppannā tavagga, la, sakārā dantajā nāma. Oṭṭhadvayasaṅghaṭṭanena uppannā uvaṇṇa, pavaggā oṭṭhajā nāma. Niggahītaṃ nāsikajaṃ nāma. Pañcavaggantā pana nāsikaṭṭhānepi sakaṭṭhānepi jāyanti. Ekāro kaṇṭhatālujo. Okāro kaṇṭhoṭṭhajo. Vakāro dantoṭṭhajo. Apica ivaṇṇuvaṇṇā kaṇṭhepi jāyantiyeva. Yadā hakāro vaggantehi vā ya, ra, la, vehi vā yutto hoti, tadā urajoti vadanti. Pañho, tuṇhi, nhāto, vimhito, gayhate, vulhate, avhānaṃ.
收拢喉部而发出的a音,称为“闭音”。各自打开发音部位与发音器官而发出的其余元音及h音,称为“开音”。使发音部位紧密接触而发出的五个音类,称为“触音”。轻微接触而发出的y、r、l、v,称为“半触音”。其中,发pa等唇音时,应理解为双唇紧密接触。何以故?因为pa等是以触为主的音。发u等元音时,应理解为双唇张开。何以故?因为u等是以开为主的音。其余一切音也应如此理解。显示巴利原文
Kaṇṭhaṃ saṃvaritvā uccārito akāro saṃvuṭo nāma. Sakasakaṭṭhāna, karaṇāni vivaritvā uccāritā sesasarā ca sa, hakārā ca vivaṭā nāma. Tāniyeva gāḷhaṃ phusāpetvā uccāritā pañcavaggā phuṭṭhā nāma. Thokaṃ phusāpetvā uccāritā ya, ra, la, vā īsaṃphuṭṭhā nāma. Tattha oṭṭhajesu tāva pavaggaṃ vadantānaṃ oṭṭhadvayassa gāḷhaṃ phusanaṃ icchitabbaṃ. Kasmā? Phuṭṭhapayatanikattā pavaggassa. Uvaṇṇaṃ vadantānaṃ pana oṭṭhadvayassa vivaraṇaṃ icchitabbaṃ. Kasmā? Vivaṭapayatanikattā uvaṇṇassa. Esa nayo sesesu sabbesūti.
然而,《小声律学》中说:一切短元音名为“闭音”,一切长元音名为“开音”。《声义网》及某些《萨迦特论》中也作此说。此说更为合理。与不同发音部位的辅音结合时,元音虽舍弃自身的发音位置与发音器官,却不舍弃其发音用力方式。因此,不同音结合时,亦应知有发音用力方式的差异。例如,说“suṇātu me(请听我)”时,若将ṇ音以舌端置于齿位而发,即成齿音ṇ;若将tu音以舌端置于头位而发,即成头音ṭu。如此,便会得“字母缺失”之名。其余头音与齿音也是如此。因此,诵持甘马语者,必须通晓发音位置、发音器官与发音用力方式。显示巴利原文
Cūḷaniruttiyaṃ pana sabbe rassasarā saṃvuṭā nāma, sabbedīghasarā vivaṭā nāmāti vuttaṃ. Tathā saddasāratthajāliniyaṃ, katthaci sakkaṭaganthe ca. Idaṃ yuttataraṃ. Aññaṭṭhānikabyañjanehi yuttā sarā attano ṭhāna, karaṇāni jahantāpi payatanaṃ na jahanti. Tasmā nānāvaṇṇānaṃ saṃsagge payatanānaṃ saṃsaggabhedopi veditabboti. Tattha ‘‘suṇātu me’’ti vadanto yadi ṇā-kāraṃ jivhaggena dantaṭṭhāne katvā vadeyya, dantajo nā-kāro eva bhaveyya. Tu-kārañca jivhopaggena muddhaṭṭhāne katvā vadeyya, muddhajo ṭu-kāro eva bhaveyya. Evañca sati akkharavipatti nāma siyā. Esa nayo sesesu muddhajadantajesu. Tasmā kammavācaṃ sāventehi nāma ṭhāna, karaṇa, payatanesu suṭṭhu kusalehi bhavitabbanti.
Sithilañca , dhanitañca, dīghaṃ, rassaṃ, garuṃ, lahuṃ; Niggahītaṃ, vimuttañca, sambandhañca, vavatthitaṃ .
各音组的第一、第三、第五音,以柔和的发音读出,名为“软音”;各音组的第二、第四音,以坚硬的发音读出,名为“硬音”。长音与短音如前已述。既是长音,又于辅音结合之前且以鼻音结尾者,名为“重音”;其余名为“轻音”。犹如伴随声音的气息不从口中而出,而转向鼻孔,如此不张开口而应读的辅音,名为“被抑止音(鼻音)”。依此相应,一切以鼻音结尾的辅音名为“抑止尾音”;其余名为“解脱音”。依词语的结合而读者,名为“连音”;将词语断开而读者,名为“定音”。显示巴利原文
Mudunā vacīpayogena vattabbā vaggapaṭhama, tatiya, pañcamā sithilā nāma. Thaddhena vacīpayogena vattabbā vaggadutiya, catutthā dhanitā nāma. Dīgha, rassā pubbe vuttā. Dīghā ceva saṃyogapubbā ca niggahītantā ca garukā nāma. Sesā lahukā nāma. Yathā saddasahito vāto mukhachiddena bahi anikkhamma nāsasotābhimukho hoti, tathā mukhaṃ avivaṭaṃ katvā vattabbaṃ byañjanaṃ niggahītaṃ nāma. Tena yuttāni sabbabyañjanāni niggahītantāni nāma. Sesā vimuttā nāma. Padasandhivasena vattabbaṃ sambandhaṃ nāma. Padacchedaṃ katvā vattabbaṃ vavatthitaṃ nāma.
jho、lo、po、gho、go。显示巴利原文
Jho, lo, po, gho, go.
9 9. 非阴性名词词尾,y、v二音依次得浊音标记。显示巴利原文
9.Yuvaṇṇājhalā nāmassante.
于非阴性名词词尾,y音与v音依次得浊音标记。显示巴利原文
Anitthiliṅgassa nāmassa ante ivaṇṇuvaṇṇā kamena jhalasaññā honti.
10 10. 于后方。显示巴利原文
10.Pitthiyaṃ.
阴性名词词末的 i 音与 u 音,称为清音标记。显示巴利原文
Itthiliṅge nāmassante ivaṇṇuvaṇṇā pasaññā honti.
Ā 是二合音。在阴性中,ā 音称为 gha 标记。显示巴利原文
, Ā iti dvipadaṃ. Itthiliṅge ākāro ghasañño hoti.
12 12. go 为呼唤格。显示巴利原文
12.Go syālapane.
在呼唤格中,si 被称为 gha 标记。显示巴利原文
Ālapane si gasañño hoti.
13 13. 那个指示词的规则,是特指修饰语。显示巴利原文
13.Vidhi visesanaṃ yaṃ tassa.
经中所见的修饰语,当知其所用的规则。显示巴利原文
Sutte yaṃ visesanaṃ dissati, tassa vidhi ñātabbo.
“ato yonaṃ ṭāṭe”:narā, nare。其中,yonaṃ是修饰语,ṭāṭe是规则。显示巴利原文
‘Ato yonaṃ ṭāṭe’. Narā, nare. Yonanti visesanaṃ. Ṭāṭeti vidhi.
14 14. 当处于第七格时,前(一音)。显示巴利原文
14.Sattamiyaṃ pubbassa.
第七格说明中,当知前音的规则。显示巴利原文
Sattamīniddese pubbavaṇṇasseva vidhi ñātabbo.
“元音后,元音省略”:lokaggo。显示巴利原文
‘Saro lopo sare’. Lokaggo .
15 15. 在第五格中,后一音。显示巴利原文
15.Pañcamiyaṃ parassa.
于第五格的解说中,当知后音之规则。显示巴利原文
Pañcamīniddese parasseva vidhi ñātabbo.
“ato yonaṃ ṭāṭe”:在“Ṭāṭe”之下,如 narā、nare。显示巴利原文
‘Ato yonaṃ ṭāṭe’. Narā, nare.
16 16. 指示。显示巴利原文
16.Ādissa.
随顺后音时,应了知首音的规则。显示巴利原文
Parassa sissamāno vidhi ādivaṇṇassa ñātabbo.
“或称作r”:十三。显示巴利原文
‘Ra saṅkhyāto vā’. Terasa.
17 17. 以第六格结尾者。显示巴利原文
17.Chaṭṭhiyantassa.
在第六格的说明中,应知其词尾的规则。显示巴利原文
Chaṭṭhīniddese tadantassa vidhi ñātabbo.
“rājassa nāmhi”——rājinā。显示巴利原文
‘Rājassi nāmhi’. Rājinā.
18 18. ṅ随附显示巴利原文
18.Ṅānubandho.
应知:以ṅ为随附的替换,适用于第六格所示之词的末尾。显示巴利原文
Ṅānubandho ādeso chaṭṭhīniddiṭṭhassa antassa ñātabbo.
“gossāvaṅ”:即 gavassaṃ。显示巴利原文
‘Gossāvaṅa’. Gavassaṃ.
19 19. 以ṭ为随附的替换,适用于整个词的全部音。显示巴利原文
19.Ṭānubandhonekavaṇṇo sabbassa.
带 ṭ 随附的替换及多字母的替换,此二者皆应了知为,是对于第六格所示一切音聚的替换。显示巴利原文
Yo ca ṭānubandho ādeso, yo ca anekavaṇṇo ādeso, tadubhayaṃ chaṭṭhīniddiṭṭhassa sabbasseva vaṇṇasamudāyassa ñātabbaṃ.
先说带 ṭ 随附者——显示巴利原文
Ṭānubandhe tāva –
“imassānitthiyaṃ ṭe”:即这些。显示巴利原文
‘Imassānitthiyaṃ ṭe’. Esu.
在种种音节中——显示巴利原文
Anekavaṇṇe –
‘animi nāmhi’即anena、iminā。显示巴利原文
‘Animi nāmhi’. Anena, iminā.
20 20. ñ与k之随附,在首尾。显示巴利原文
20.Ñakānubandhā ādyantā.
应知,ñ随附的增音与k随附的增音,依次位于第六格所指之词的首与尾。显示巴利原文
Ñānubandho āgamo ca kānubandho āgamo ca kamena chaṭṭhīniddiṭṭhassa ādimhi ca ante ca ñātabbo.
于ñ随附增音中——显示巴利原文
Ñānubandhe –
“brūto tissiña”即 braviti。显示巴利原文
‘Brūto tissiña’. Braviti.
在k随附中——显示巴利原文
Kānubandhe –
“bhūssa vuka”即babhuva。显示巴利原文
‘Bhūssa vuka’. Babhuva.
21 m随附于元音词尾之后。显示巴利原文
21.Mānubandho sarānamantā paro.
增音 m,附随于诸元音的词尾元音之后。显示巴利原文
Mānubandho āgamo sarānaṃ antasaramhā paro hoti.
“najjāyo svāma”一句,如 najjāyo sandanti 所示。“maṃ vā rudhādīnaṃ”一句,如 rundhati 所示。“jara sadānamīma vā”一句,如 jīrati、sīdati 等所示。显示巴利原文
‘Najjāyo svāma’. Najjāyo sandanti. ‘Maṃ vā rudhādīnaṃ’. Rundhati. ‘Jara sadānamīma vā’. Jīrati, sīdati.
于此语法中,所谓“多类元音结尾”,唯见于 nadī 等名词的词形中,而不见于 gamu、paca 等词根中。一切词根皆以辅音收尾,故无需删减词根末音的操作。因此,najjāyo 中的 ī 音即是所谓的词尾元音,依“najjāyo svāma”之句,于其后增入 ā 音。而 rundhati 中的 u 音为词尾元音,依“maṃ vā rudhādīnaṃ”之句增入 m 音。jīrati、sīdati 等例,亦同此理。然而,在摩罗玛版本中,此句读作“m 随附在诸元音的词尾之后”,这与锡兰版本有所不同。显示巴利原文
Imasmiṃ byākaraṇe anekasaratā nāma nadī, purisa iccādīsu liṅgapadesu eva atthi, gamu, pacaiccādīsu dhātupadesu natthi. Sabbadhātuyo byañjanantā eva honti, dhātvantalopakiccaṃ natthi. Tasmā najjāyoti ettha ī-kāro antasaro nāma. Tato ‘najjāyo svāma’ iti suttena ā-kārāgamo. Rundhatīti ettha pana u-kāro antasaro nāma, tato ‘‘maṃ vā rudhādīna’’nti suttena bindāgamo. Evaṃ jīrati, sīdati iccādīsu. Mrammapotthakesu pana ‘‘mānubandho padānamantā paro’’ti pāṭho, so sīhaḷapotthakehi na sameti.
22 22. 相违(例外)显示巴利原文
22.Vippaṭisedhe.
当两条规则涉及相同范围且彼此不排斥时,后一规则通常获得适用机会。显示巴利原文
Samānavisayānaṃ dvinnaṃ vidhīnaṃ aññamaññapaṭisedharahite ṭhāne yebhuyyena paro vidhi okāsaṃ labhati.
“诸比丘,有四法”——此处,在“四”中,前音脱落达成时,后音脱落获得适用机会。显示巴利原文
Cattārome bhikkhave dhammā -ettha cattārimeti pubbalope sampatte paralopo okāsaṃ labhati.
23 约定并非组成部分,唯是随附。显示巴利原文
23.Saṅketo nāvayavonubandho.
任何音若并非使用的组成部分,在经中仅仅是一种约定,即名为“随附”。显示巴利原文
Yo vaṇṇo payogassa avayavo na hoti, suttesu saṅketamatto hoti, so anubandho nāma.
“Gossāva”:由此表明,在词形规则中,随附“gavassaṃ”并不适用。显示巴利原文
‘Gossāva’ . Gavassaṃ-etena padarūpavidhāne anubandho upayogaṃ na gacchatīti ñāpeti.
24 二十四、依音色之准则,同音亦被含摄。显示巴利原文
24.Vaṇṇaparena savaṇṇopi.
“vaṇṇapara”者,谓音色为后;依此音色之准则,短音之同音及自身皆被纳受。当说“a-音”时,即谓ā-音亦被纳受,a-音亦然。于i-音、u-音,亦复如是。显示巴利原文
Vaṇṇasaddo paro etasmāti vaṇṇaparo, vaṇṇaparena rassasarena savaṇṇopi gayhati sayañca, avaṇṇoti vutte ā-kāropi gayhati a-kāro cāti vuttaṃ hoti. Evaṃ ivaṇṇuvaṇṇesu.
25 二十五、系属 -ntu、-vantu、-mantu、-āvantu、-tavantu 者。显示巴利原文
25.Ntuvantumantāvantutavantusambandhī.
言“ntu”时,即摄与 vantu、mantu、āvantu、tavantu 相应的 ntukāra。显示巴利原文
Ntuiti vutte vantu, mantu, āvantu, tavantūnaṃ sambandhībhūto ntukāro gayhati.
“ntantūnaṃ nto yomhi paṭhame”:如 guṇavanto(具德者)、satimanto(具念者)、yāvanto(所有程度者)、bhuttavanto(已受用者)。显示巴利原文
‘Ntantūnaṃ nto yomhi paṭhame’. Guṇavanto, satimanto, yāvanto, bhuttavanto.
继而说明连音规则。显示巴利原文
Atha sandhividhānaṃ dīpiyate.
省略、延长、缩短、增长、替换、增音、重叠、颠倒。显示巴利原文
Lopo, dīgho, rasso, vuddhi, ādeso, āgamo, dvibhāvo, vipallāso.
26 二十六、元音于元音前省略。显示巴利原文
26.Saro lopo sare.
'Lopo'意为被省略。当后随元音时,前面的元音,无论同形或异形,皆被省略。显示巴利原文
Luppatīti lopo. Sare pare sarūpo vā asarūpo vā pubbo saro lopo hoti.
首先,关于同形:显示巴利原文
Sarūpe tāva –
a音:lokaggo、bhavāsavo、avijjāsavo、avijjānusayo。显示巴利原文
Avaṇṇe-lokaggo , bhavāsavo, avijjāsavo , avijjānusayo .
i音:munindo、munīrito、varavādīrito、itthindriyaṃ。显示巴利原文
Ivaṇṇe-munindo, munīrito, varavādīrito, itthindriyaṃ .
关于u音:如bahūpakāro、bahukā ūmi连为bahūmi、sarabhuyā ūmi连为sarabhūmi、sarabhuyā udakaṃ连为sarabhūdakaṃ。显示巴利原文
Uvaṇṇe-bahūpakāro , bahukā ūmi bahūmi, sarabhuyā ūmi sarabhūmi, sarabhuyā udakaṃ sarabhūdakaṃ.
例如:sotindriyaṃ、kāmupādānaṃ、bhavesanā、bhavogho、so tuṇhassa、diṭṭhānusayo、diṭṭhupādānaṃ、diṭṭhekaṭṭhaṃ、diṭṭhogho、mudindriyaṃ、puttā matthi、urassa dukkho、asantettha na dissanti等。显示巴利原文
Sotindriyaṃ , kāmupādānaṃ, bhavesanā , bhavogho , so tuṇhassa , diṭṭhānusayo , diṭṭhupādānaṃ, diṭṭhekaṭṭhaṃ, diṭṭhogho , mudindriyaṃ , puttā matthi , urassa dukkho , asantettha na dissanti iccādi.
27 二十七、后随元音于某些情况下省略。显示巴利原文
27.Paro kvaci.
前元音之后,其后的元音不论同形或异形,于某些情况下可省略。显示巴利原文
Pubbasaramhā sarūpo vā asarūpo vā paro saro kvaci lopo hoti.
同形的情形,先说——显示巴利原文
Sarūpe tāva –
taṃ kadāssu bhavissati, kudāssu nāma dummedho, dukkhassantaṃ karissati, yadāssa sīlaṃ paññañca, tadāssu kaṇhaṃ yuñjanti - kaṇhanti mahākaṇhagoṇaṃ, taṇhāssa vippahīnā, māssu kujjha rathesabha, satthahārakaṃ vāssa pariyeseyya, āgatāttha tumhe, sotukāmāttha tumhe, māyyo evarūpamakāsi, papaṃ avinduṃ - pavaḍḍhaṃ āpaṃ labhiṃsūti attho, nālaṃ kabaḷaṃ padātave - pa+ādātaveti chedo, gaṇhituntattho, ruppatīti rūpaṃ, bujjhatīti buddho - dīgho, aggīva tappati, itthīva gacchati, nadīva sandati, mātupaṭṭhānaṃ, pitupaṭṭhānaṃ, yete dhammā ādikalyāṇā 等等。显示巴利原文
Taṃ kadāssu bhavissati , kudāssu nāma dummedho, dukkhassantaṃ karissati , yadāssa sīlaṃ paññañca , tadāssu kaṇhaṃ yuñjanti -kaṇhanti mahākaṇhagoṇaṃ, taṇhāssa vippahīnā, māssu kujjha rathesabha, satthahārakaṃ vāssa pariyeseyya , āgatāttha tumhe, sotukāmāttha tumhe, māyyo evarūpamakāsi, papaṃ avinduṃ -pavaḍḍhaṃ āpaṃ labhiṃsūtyattho, nālaṃ kabaḷaṃ padātave -pa+ādātaveti chedo, gaṇhituntattho, ruppatīti rūpaṃ, bujjhatīti buddho-dīgho, aggīva tappati, itthīva gacchati, nadīva sandati, mātupaṭṭhānaṃ, pitupaṭṭhānaṃ, yete dhammā ādikalyāṇā iccādi.
itissa、itipi、assamaṇīsi(你是非沙门)、akataññūsi(你是忘恩者)、vandehaṃ(我礼)、sohaṃ(彼即我)、yassadāni(今属谁者)、chāyāva anapāyinī(如影不离)、mādisesu kathāva kā(于我等人有何言说)、kinnumāva samaṇiyo madhuvā maññati bālo(愚人何故想女沙门是蜜)、cakkhundriyaṃ(眼根)、dveme bhikkhave dhammā(诸比丘,这些二法)、tayome bhikkhave dhammā(诸比丘,这些三法)等等。显示巴利原文
Itissa , itipi , assamaṇīsi , akataññūsi , vandehaṃ, sohaṃ, yassadāni , chāyāva anapāyinī , mādisesu kathāva kā, kinnumāva samaṇiyo madhuvā maññati bālo , cakkhundriyaṃ , dveme bhikkhave dhammā , tayome bhikkhave dhammā iccādi.
为什么说“在某些情况下”呢?“阿难,什么是无常想?”显示巴利原文
Kvacīti kiṃ? Katamā cānanda aniccasaññā .
28 或者,两者均不省略。显示巴利原文
28.Na dve vā.
两个前后元音,在某些情况下,或可不予省略,即不省略。显示巴利原文
Dve pubbaparasarā kvaci lopā na honti vā.
不放逸是通往不死之道,又有谁能洞察此大地?显示巴利原文
Appamādo amataṃ padaṃ , ko imaṃ pathaviṃvicessati .
为何说“在某些情况下”?即指耳根、眼根。显示巴利原文
Kvacitveva? Sotindriyaṃ , cakkhundriyaṃ ,
为何说“或者”?即“谁会来触碰我这旃陀罗女?”显示巴利原文
Vāti kiṃ ? Komaṃ vasaliṃ parāmasissati.
从此处开始,一直到连音章节结束,在相应之处,“有时”一词与“或”字都普遍适用。其中,“有时”一词表示多种不同的运用情形,而“或”字则显示同一种运用的不同形式。这是省略的禁止规则。显示巴利原文
Ito paṭṭhāya yāvasandhikaṇḍāvasānā yuttaṭṭhānesu sabbattha kvacisaddo, vāsaddo ca vattante. Tattha kvacisaddo nānāpayogaṃ dasseti. Vāsaddo ekapayogassa nānārūpaṃ dasseti. Lopanisedho.
29 二十九、后随元音的省略。显示巴利原文
29.Parasarassa.
在随韵之后,后随的元音有时会被省略,也可以不省略。显示巴利原文
Niggahītamhā parasarassa kvaci lopo hoti vā.
tvaṃsi, candaṃva vimalaṃ suddhaṃ, cakkaṃva vahato padaṃ, halaṃ dāni pakāsituṃ, kinti vadeyyaṃ, cīvaranti, pattanti, bhikkhunti。显示巴利原文
Tvaṃsi , candaṃva vimalaṃ suddhaṃ , cakkaṃva vahato padaṃ , halaṃdāni pakāsituṃ , kinti vadeyyaṃ, cīvaranti, pattanti, bhikkhunti.
30 30. 复合辅音首音的省略显示巴利原文
30.Saṃyogādi lopo.
作为复合辅音之首的辅音,于某些情况下可省略,亦可不省略。显示巴利原文
Saṃyogassa ādibhūto byañjano kvaci lopo hoti vā.
“pupphaṃsā uppajjati”——此处依前文规则有元音省略;以此类推,“evaṃsa te āsavā pahīnā honti”、“sace bhutto bhaveyyāhaṃ”、“sājīvo garahito mama”,其中“assa+ājīvo”作切分,意为“bhaveyyā”。显示巴利原文
Pupphaṃsā uppajjati – idha pubbasuttena saralopo, evaṃsa te āsavā pahīnā honti , sace bhutto bhaveyyāhaṃ, sājīvo garahito mama - assa+ājīvoti chedo, bhaveyyāti attho.
于三辅音中,若有两个同形辅音,则省略首辅音:如“agyāgāraṃ”、“agyāhito”、“vutyassa”、“vityānubhūyate”、“ekasataṃ khatyā”、“ratyo”、“ratyā”、“ratyaṃ”、“sakvāhaṃ mārisa devānamindo”等等。显示巴利原文
Tīsu byañjanesu sarūpānaṃ dvinnaṃ ādibyañjanassa lopo – agyāgāraṃ , agyāhito, vutyassa, vityānubhūyate, ekasataṃ khatyā , ratyo, ratyā, ratyaṃ, sakvāhaṃ mārisa devānamindo , iccādi.
为何说“同形的”?如“titthyā puthuso vadanti”、“catutthyantaṃ”、“chaṭṭhuntaṃ”、“cakkhvābādhaṃ”、“vatthvettha”。显示巴利原文
Sarūpānanti kiṃ? Titthyā puthuso vadanti , catutthyantaṃ, chaṭṭhuntaṃ, cakkhvābādhaṃ, vatthvettha.
31 三十一、随韵的省略。显示巴利原文
31.Lopo.
随韵在某些情况下可省略,或不省略。显示巴利原文
Niggahītassa kvaci lopo hoti vā.
先看后接元音时的情况——显示巴利原文
Sare pare tāva –
我如是思惟已便施花:‘adāsiṃ ahaṃ’发生切断、点灭及前元音省略。‘大牟尼,这是为了你的利益;这恶作正是你的。’‘我于她们面前。’‘我于他们如是说。’‘此乃五法之异名。’‘此乃六法之异名。’‘我唯问沙门。’‘我唯问婆罗门。’——‘tvaṃ eva’切断,乃至‘于智者中最胜’云云。显示巴利原文
Evāhaṃ cintayitvāna , pupphadānaṃ adāsahaṃ-adāsiṃ+ahanti chedo, bindulopo, puna pubbasaralopo, tuyhatthāya mahāmuni, tuyhevetaṃ dukkaṭaṃ , tāsāhaṃ santike , tesāhaṃ evaṃ vadāmi, pañcannetaṃ dhammānaṃ adhivacanaṃ, channetaṃ dhammānaṃ adhivacanaṃ, samaṇa tveva pucchāmi , brāhmaṇa tveva pucchāmi -tvaṃ+evāti chedo, vidūnaggamiti.
当后有辅音时:显示巴利原文
Byañjane pare –
我于你跟前发露此事。显示巴利原文
Taṃ tuyhamūle paṭidesemi.
ariyasaccānadassanaṃ, etaṃ buddhāna sāsanaṃ, khandhānañca paṭipāṭi, dhātuāyatanāna ca。显示巴利原文
Ariyasaccānadassanaṃ , etaṃ buddhāna sāsanaṃ , khandhānañca paṭipāṭi, dhātuāyatanāna ca .
在“mā”增音之后——显示巴利原文
Māgame pare –
garuḷo uragāmiva, dhammo arahatāmiva, āloko passatāmiva, bako kakkaṭakāmiva, nabhaṃ tārakitāmiva, padumaṃ hatthagatāmiva ——在这些情形中,有m增音、随韵省略,以及辅音前的前元音延长。显示巴利原文
Garuḷo uragāmiva , dhammo arahatāmiva , āloko passatāmiva , bako kakkaṭakāmiva , nabhaṃ tārakitāmiva , padumaṃ hatthagatāmiva -etesu māgame bindulopo, byañjane pubbasaradīgho ca.
同样,前缀的随韵省略时,末尾元音延长——显示巴利原文
Tathā saṃupasaggassa bindulope antasaradīgho –
sārāgo, sāratto, avisāhāro, sārambho, sāraddho, sāketaṃ nagaraṃ, sādhāraṇaṃ;‘saṃ assa atthīti’即成sāmī(所有者)。显示巴利原文
Sārāgo, sāratto, avisāhāro, sārambho, sāraddho, sāketaṃ nagaraṃ, sādhāraṇaṃ, saṃ assa atthīti sāmī.
在复合词中,若带有 -tumanta 词尾,则必定省略。显示巴利原文
Samāse tumantamhi niccaṃ –
如 kattukāmo、gantukāmo 等。显示巴利原文
Kattukāmo, gantukāmo iccādi.
32 三十二、重叠时,前词的词尾省略。显示巴利原文
32.Syādilopo pubbassekassa.
在表示“各各”义时,将带有语尾的词重叠,前词的语尾省略。显示巴利原文
Vicchāyaṃ ekassa vibhatyantassa padassa dvitte kate pubbapadassa syādilopo hoti.
ekekaṃ、ekekāni、ekekena、ekekassa 等。显示巴利原文
Ekekaṃ, ekekāni, ekekena, ekekassa iccādi.
Māgame——此处作为示例引入,表示“不要走”之义。显示巴利原文
Māgame –
“每一个”“每一个”等。显示巴利原文
Ekamekaṃ, ekamekāni iccādi.
Appavidhānamuccate,意为“无前缀之规则被宣说”。显示巴利原文
Appavidhānamuccate.
33 33. Tadaminādīni(如 tadaminā 等)。显示巴利原文
33.Tadaminādīni.
此即《大句经》所述:“tadamin”等词形,依此不规则的固定用法而得成立。显示巴利原文
Mahāvuttisuttamidaṃ, tadaminādīni padarūpāni iminā nipātanena sijjhantīti attho.
元音于辅音前省略——显示巴利原文
Saralopo byañjane –
Lābu=alābu(葫芦),pidhānaṃ=apidhānaṃ(盖),dvāraṃ pidahitvā=apidahitvā(关了门),gini=aggini(火),ratnaṃ=ratanaṃ(宝),nhānaṃ=nahānaṃ(沐浴),asnāti=asanāti(吃),hanti=hanati(打杀),hanti kuddho puthujjano(忿怒的凡夫打杀),phalaṃ ve kadaliṃ hanti(果实确实毁坏芭蕉),sakkāro kāpurisaṃ hanti(恭敬毁坏恶人)。某些处也见到复数形式,例如:“他们以猛烈之声呼喊:杀害他们之中至尊至胜者。”显示巴利原文
Lābu=alābu , pidhānaṃ=apidhānaṃ, dvāraṃ pidahitvā=apidahitvā, gini=aggini, ratnaṃ=ratanaṃ, nhānaṃ=nahānaṃ, asnāti=asanāti, hanti=hanati, hanti kuddho puthujjano , phalaṃ ve kadaliṃ hanti , sakkāro kāpurisaṃ hanti. Katthaci bahuvacanampi dissati. Vikkosamānā tibbāhi, hanti nesaṃ varaṃ varaṃ .
Ārāmarukkhacetyāni 即 cetiyāni(园林树木与支提),atthatthekasataṃ khatyā 即 khattiyā(一百零八刹帝利),tithyā puthuso vadanti 即 titthiyā puthuso vadanti(外道各自宣说),tithyā puthuso niviṭṭhā 即 titthiyā puthuso niviṭṭhā(外道各自固执),viddhasto 即 viddhaṃsito(破坏),utrasto 即 utrāsito(恐惧),sneho 即 sineho(爱),klesavatthūni 即 kilesavatthūni(烦恼所依),kriyā 即 kiriyā(造作),plavanti 即 pilavanti(漂流)显示巴利原文
Ārāmarukkhacetyāni=cetiyāni , athatthekasataṃ khatyā =khattiyā, tithyā puthuso vadanti . Tithyā puthuso niviṭṭhā =titthiyā. Viddhasto=viddhaṃsito, utrasto=utrāsito, sneho=sineho, klesavatthūni=kilesavatthūni, kriyā=kiriyā, plavanti=pilavanti.
Paddhāni即padumāni(莲花),usmā即usumā(热),等等。显示巴利原文
Paddhāni=padumāni, usmā=usumā iccādi.
复合辅音等开头的辅音亦可省略。显示巴利原文
Saṃyogādibyañjanalopo ca –
如‘杀子确实苦,杀母者得苦,诸欲少乐而苦,无有超过欲之苦’。sekho即sekkho(有学),apekhā即apekkhā(期望),upasampadāpekho即upasampadāpekkho(希求具足戒者),等等。显示巴利原文
Puttānañhi vadho dukho, mātigho labhate dukhaṃ, appassādā kāmā dukhā, natthi kāmaparaṃ dukhaṃ , sekho=sekkho, apekhā=apekkhā, upasampadāpekho=upasampadāpekkho iccādi.
元音连同辅音一并省略显示巴利原文
Sarena saha byañjanalopo –
如理审察(Paṭisaṅkhā yoniso),说(akkhāti 即 akkhāyati),嗅香(gandhaṃ ghāti 即 ghāyati),证知后(abhiññā 即 abhiññāya),遍知后(pariññā 即 pariññāya),决意后(adhiṭṭhā 即 adhiṭṭhāya),安住后(patiṭṭhā 即 patiṭṭhāya),他的安乐已显现(āvīkatā hissa phāsu),因不闻法而退失(assavanatā dhammassa parihāyanti),彼所缘之果报生起(vipāko tadārammaṇatā uppajjati),最多可持十日(dasāhaparamatā dhāretabbaṃ),此非为婆罗门食(nāyaṃ brāhmaṇabhojanatthā),将有芝麻饭(tilodano hehiti),如被毒所制者应被呵责(visasenova gārayho,visasenova 即“如被毒所制者”),为彼利益而植树者(yassatthā rukkharopakā)显示巴利原文
Paṭisaṅkhā yoniso , akkhāti=akkhāyati, gandhaṃ ghāti=ghāyati, abhiññā=abhiññāya, pariññā=pariññāya, adhiṭṭhā=adhiṭṭhāya, patiṭṭhā=patiṭṭhāya, āvīkatā hissa phāsu , assavanatā dhammassa parihāyanti , vipāko tadārammaṇatā uppajjati , dasāhaparamatā dhāretabbaṃ , nāyaṃ brāhmaṇabhojanatthā, tilodano hehiti , visasenova gārayho, yassatthā rukkharopakā =visasenovāti evaṃnāmako rājā eva, yassatthā dūramāyanti – yassāti udarassa, pitu atthā candavatī , upādārūpaṃ, anupādā vimutto, saddhāpabbajito, upanidhāpaññatti. Saṃvidhāvahāro, yāti=yāyati, vāti=vāyati, nibbāti=nibbāyati, nibbanti=nibbāyanti, pahāti=pahāyati, sappatisso=sappatissayo, suhado=suhadayo=sabbattha yalopo,
Mukharo 即 mukhakharo(多嘴者),vācākaraṇo 即 vākkaraṇo(说话者),vācāpatho 即 byappatho(言语道),此处 vā 变为 bya 并短化;evaṃ byākho 即 evaṃ viya kho(犹如是),此处 vi 变为 bya,且长化、ya 省略显示巴利原文
Mukharo=mukhakharo, vācākaraṇo=vākkaraṇo, vācāpatho=byappatho=vāssa byattaṃ, rassattañca, evaṃ byākho=evaṃ viya kho=vissa byattaṃ, dīgho ca yalopo ca.
在“lolupo(贪婪者)、momuho(大愚者)、kukkuco(追悔者)、susukho(极乐者)、roruvo(大叫唤)”等词中,为表程度极甚之义,重复词根并在前分中省略部分字母。显示巴利原文
Lolupo, momuho, kukkuco, susukho, roruvoiccādīsu pana atisayatthadīpanatthaṃ padadvittaṃ katvā pubbapadesu akkharalopo.
词中的音节省略发生在开头、中间与末尾——显示巴利原文
Padalopo ādimajjhantesu –
Datto即Devadatto(提婆达多),assehi yutto ratho即assaratho(马车),rūpabhavo即rūpaṃ(色有),arūpabhavo即arūpaṃ(无色有),等等。显示巴利原文
Datto=devadatto, assehi yutto ratho=assaratho, rūpabhavo=rūpaṃ, arūpabhavo=arūpaṃ iccādi.
长音类、短音类。显示巴利原文
Dīgha, rassarāsi
现在说明长音与短音。显示巴利原文
Atha dīgha, rassā dīpiyante.
34 34. 其余元音为长音。显示巴利原文
34.Sesā dīghā.
这是插入的经文:“若音被省略或替代,余下的短元音于某些情形下会变为长音。”显示巴利原文
Pakkhittamidaṃ suttaṃ. Luttehi vā ādesakatehi vā vaṇṇehi sesā rassasarā kvaci dīghā honti vā.
先就前分省略而言——显示巴利原文
Pubbalutte tāva –
例如:“此为开始”(tatrāyamādi bhavatiṃ)、“应于彼处希求喜乐”(tatrābhiratimiccheyya)、“佛随念”(buddhānussati)、“信是此处人最上之财富”(saddhīdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ)、“与无家者共两者”(anāgārehi cūbhayaṃ)、“与法相应”(dhammūpasaṃhitā)、“教导了如是殊胜之法”(tathūpamaṃ dhammavaraṃ adesayi)、“他们之寂止是乐”(tesaṃ vūpasamo sukho)等。显示巴利原文
Tatrāyamādi bhavatiṃ , tatrābhiratimiccheyya , buddhānussati, saddhīdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ , anāgārehi cūbhayaṃ , dhammūpasaṃhitā , tathūpamaṃ dhammavaraṃ adesayi , tesaṃ vūpasamo sukho iccādi.
“Ajitā”——世尊说“阿吉达”;“sumedho”与“sājāto”——即“善慧”与“善生”;“ruppatīti rūpaṃ”——意为“被破坏故为色”;“bujjhatīti buddho”——意为“觉悟故为佛”;“sādhūtipatissuṇitvā”——闻“善哉”之后;“kiṃsūdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ”——“此世间何为人之最上财富”,等等。显示巴利原文
Ajitāti bhagavā avoca , sumedho sājāto cāti, ruppatīti rūpaṃ , bujjhatīti buddho, sādhūtipatissuṇitvā , kiṃsūdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ iccādi.
“tāsāhaṃ”即“她们之我”,“tesāhaṃ”即“他们之我”。显示巴利原文
Tāsāhaṃ , tesāhaṃ .
Myāyaṃ dhammo(此为我之法)、svāhaṃ(彼为我)、vityānubhūyate(被体验)等。显示巴利原文
Myāyaṃdhammo , svāhaṃ , vityānubhūyate iccādi.
虽然这些词形依据后述的经文在辅音层面得以成立,但应了知,此经是为了说明在省略与替代等情形中,长音如何恒常成就而被插入的。显示巴利原文
Yadipi imāni rūpāni byañjane uparisuttena sijjhanti, luttādesesu pana niccamiva dīghasiddhiñāpanatthaṃ idaṃ suttaṃ pakkhittanti daṭṭhabbaṃ.
35 35. 辅音上的长音与短音。显示巴利原文
35.Byañjane dīgharassā.
当后面有辅音时,长音与短音在某些情况下转成长音或短音。其中,所谓的“长音规则”,或依偈颂而施设,或依教法传承而施设,或为发音便利,或为理解便利而施设。显示巴利原文
Byañjane pare rassadīghānaṃ kvaci dīgha, rassā honti vā. Tattha dīghavidhi nāma gāthāvasena vā āgamavasena vā vacanasukhavasena vā buddhisukhavasena vā hoti.
其中,先依偈颂而言:显示巴利原文
Tattha gāthāvasena tāva –
Madhuvāmaññati bālo(愚者思为蜜),khantī ca sovacassatā(忍辱与从顺),evaṃ gāme munī care(牟尼如是行于村),sakko ujū ca suhujū ca(帝释正直且极正直),等等。显示巴利原文
Madhuvāmaññati bālo , khantī ca sovacassatā , evaṃ gāme munī care , sakko ujū ca suhujū ca iccādi.
“如蛇行”“如阿罗汉们”“如见者们”等。此义亦依偈颂而得通。显示巴利原文
Uragāmiva , arahatāmiva , passatāmiva iccādi. Gāthāvasenātipi yujjati.
言辞之乐与智慧之乐,于前述其余长音处亦可得。显示巴利原文
Vacanasukhañca buddhisukhañca purime sesadīghepi labbhati.
其中,言辞之乐者:显示巴利原文
Tattha vacanasukhe –
chārattaṃ mānattaṃ(六夜敬悦)、pakaṭṭhaṃ vacanaṃ pāvacanaṃ(殊胜之言即圣典)、pāsādo(殿堂)、pākāro(城墙)、pāvassi megho(云降雨)、nagaraṃ pāvisi(入城)、pāvekkhi(观察)、pārisuddhi(清净)、pāṭipado(初日)、caturāsītisahassāni(八万四千)等。显示巴利原文
Chārattaṃ mānattaṃ , pakaṭṭhaṃ vacanaṃ pāvacanaṃ, pāsādo, pākāro, pāvassi megho, nagaraṃ pāvisi, pāvekkhi, pārisuddhi, pāṭipado, caturāsītisahassāni iccādi.
所谓“智慧之乐”,是指分词断句之智所带来的快乐。此处——显示巴利原文
Buddhisukhaṃ nāma padacchedañāṇasukhaṃ. Tattha –
sātthaṃ sabyañjanaṃ(有义有文)、sātthikā dhammadesanā(有义的法教)、cakkhumāssa yathā andho(如盲者之于明眼人)等等。显示巴利原文
Sātthaṃ sabyañjanaṃ , sātthikā dhammadesanā, cakkhumāssa yathā andho iccādi.
至于“Bindulutte”等词中的“sārāgo, sāratto”等,前文已举出。显示巴利原文
Bindulutte pana sārāgo, sāratto iccādīni pubbe uddhaṭāniyeva.
关于短音连声,先以偈颂说明:显示巴利原文
Rassasandhimhi gāthāvasena tāva –
例如“Yiṭṭhaṃvahutaṃva loke, bhovādi nāma so hoti, yathābhāvi guṇena so”等。显示巴利原文
Yiṭṭhaṃvahutaṃva loke , bhovādi nāma so hoti , yathābhāvi guṇena so iccādi.
在经典中,ya、ra、dā的增音,前为短音——显示巴利原文
Āgame ya, ra, dāgamesu pubbarasso –
如‘yathayidaṃ, tathayidaṃ, yathariva amhākaṃ bhagavā, tathariva bhikkhusaṅgho, sammadeva samācare, sammadakkhāto mayā satisambojjhaṅgo’等语。显示巴利原文
Yathayidaṃ , tathayidaṃ, yathariva amhākaṃ bhagavā, tathariva bhikkhusaṅgho, sammadeva samācare , sammadakkhāto mayā satisambojjhaṅgo iccādi.
名为‘合缚’的短音常常可得——显示巴利原文
Saṃyogarasso nāma bahulaṃ labbhati –
如‘akkamo, parakkamo, akkhāto, aññā, aññindriyaṃ, aññātaṃ bhagavā, aññātaṃ sugata, attharaṇaṃ, apphoṭeti, alliyati, acchindati, assādo, ābhassaro, pabhassaro, sabbaññutaññāṇaṃ, jhānassa lābhimhi vasimhi’等。显示巴利原文
Akkamo, parakkamo, akkhāto, aññā, aññindriyaṃ, aññātaṃ bhagavā, aññātaṃ sugata, attharaṇaṃ, apphoṭeti, alliyati, acchindati, assādo, ābhassaro, pabhassaro, sabbaññutaññāṇaṃ, jhānassa lābhimhi vasimhi .
同样,在tā等语基中也须发短音——显示巴利原文
Tā, topaccayesupi rasso –
例如:kataññutā, atthaññutā, dhammaññutā, kaññato, nadito, vadhuto。显示巴利原文
Kataññutā, atthaññutā, dhammaññutā, kaññato, nadito, vadhuto.
如‘itthipumaṃ、itthiliṅgaṃ、itthibhāvo、sabbaññubuddho’等。显示巴利原文
Itthipumaṃ, itthiliṅgaṃ, itthibhāvo, sabbaññubuddho iccādi.
其次说明增长连声。显示巴利原文
Atha vuddhisandhi dīpiyate.
36 36. 当i与u音被省略时。显示巴利原文
36.Yuvaṇṇānameo luttā.
当发生省略时,依前音或后音,所余的i音、u音依次变为e、o,或亦有此变。显示巴利原文
Luttā pubbasaramhā vā parasaramhā vā sesānaṃ ivaṇṇuvaṇṇānaṃ kamena e, oādesā honti vā.
当后为i音时——显示巴利原文
Paraivaṇṇe –
如‘bandhusseva samāgamo, ateva me acchariyaṃ, vāteritaṃ, jineritaṃ’。显示巴利原文
Bandhusseva samāgamo, ateva me acchariyaṃ , vāteritaṃ, jineritaṃ.
于后u音时——显示巴利原文
Parauvaṇṇe –
如‘gaṅgodakaṃ, pattaṃ vodakaṃ katvā, saṅkhyaṃ nopeti vedagū, udakomiva jātaṃ’一句。显示巴利原文
Gaṅgodakaṃ, pattaṃ vodakaṃ katvā , saṅkhyaṃ nopeti vedagū , udakomiva jātaṃ.
就动词形态而言——显示巴利原文
Kriyāpadesu –
如veti(去)、apeti(离去)、upeti(近去)、apekkhā(期待)、upekkhā(舍)等。显示巴利原文
Veti, apeti, upeti, apekkhā, upekkhā iccādi.
当位于i音之前时——显示巴利原文
Pubbaivaṇṇe –
如rathesabho、janesabho、munelayo等——此处,rathesabho意为车乘中之牛王,即最胜者;rathīnaṃ即拥有车乘、登车作战的战士。janesabho意为人中之牛王;janīnaṃ即拥有民众的统治者。munelayo意为牟尼之住处、精舍。显示巴利原文
Rathesabho, janesabho, munelayo iccādi- tattha rathīnaṃ āsabho jeṭṭhakoti rathesabho, rathīnanti rathavantānaṃ ratharuḷhānaṃ yodhānanti attho. Janīnaṃ āsabho janesabho, janīnanti janavantānaṃ issarānaṃ. Munīnaṃ ālayo vihāro munelayo.
在前u音的情形下显示巴利原文
Pubbauvaṇṇe –
例如:sundarā itthī sotthi,谓美丽之女即是吉祥;sundaro attho yassāti sotthi,谓意义美好者即是吉祥;音节缩短,意即吉祥。显示巴利原文
Sundarā itthī sotthi, sundaro attho yassāti sotthi, rassattaṃ, maṅgalaṃ.
接着说明替换连声。显示巴利原文
Athādesasandhi dīpiyate.
37 37. 当元音在前时,则替换为 y、v。显示巴利原文
37.Yavā sare.
当后接元音时,i 音、u 音或变为 y、v。显示巴利原文
Sare pare ivaṇṇuvaṇṇānaṃ ya, vādesā honti vā.
如‘paṭisanthāravutyassa, sabbā vityānubhūyate, kyāhaṃ aparajjhāmi’——此处先作点除。同样,在‘sutā ca paṇḍitā’等例中,‘sutā ca paṇḍitātyamhā’、‘ñāto senāpatītyāhaṃ’、‘iccetaṃ kusalaṃ’、‘iccassa vacanīyaṃ’、‘paccuttaritvā’、‘paccāharati’、‘pacceti’、‘paccayo’、‘acceti’、‘accayo’、‘accāyaṃ majjhimo khaṇḍo’——此句意为‘中间这部分多余’。‘apuccaṇḍatā’意为‘无子之暴恶’。另有‘jaccandho, jaccaghānako, jacceḷako, abbhuggacchati, abbheti, abbhokāso, ajjhokāso ajjhāgamā’等词。”},{显示巴利原文
Paṭisanthāravutyassa , sabbā vityānubhūyate, kyāhaṃ aparajjhāmi – idha paṭhamaṃ bindhulopo, sutā ca paṇḍitātyattha, sutā ca paṇḍitātyamhā , ñāto senāpatītyāhaṃ , iccetaṃ kusalaṃ , iccassa vacanīyaṃ , paccuttaritvā, paccāharati , pacceti, paccayo, acceti, accayo , accāyaṃ majjhimo khaṇḍo – atireko ayaṃ majjhimo khaṇḍotyattho, apuccaṇḍatā – aputiaṇḍatātyattho, jaccandho, jaccaghānako, jacceḷako, abbhuggacchati, abbheti, abbhokāso , ajjhokāso ajjhāgamā iccādi.
难道只是‘风’吗?此处‘itissa muhuttampi, atisigaṇo, adhīritaṃ’。显示巴利原文
Vātveva? Itissa muhuttampi , atisigaṇo, adhīritaṃ.
在此,‘iccetaṃ’等中,依此经,iti、pati、atiputi、jāti、abhi、adhi等词的i音变为y;依‘tavagga, varaṇānaṃ’等经,y后的tavagga被省略;依‘vagga, la, sehi te’经,y变为前形;而在abhi、adhi等词中,依‘catutthadutiyesvesa’等经,vaggacatuttha变为tatiya。显示巴利原文
Ettha ca iccetantiādīsu iminā suttena iti, pati, atiputi, jāti, abhi, adhisaddānaṃ ivaṇṇassa yattaṃ, ‘tavagga, varaṇāna’…nti suttena yamhi tavaggassa cattaṃ, ‘vagga, la, sehi te’ti suttena yassa pubbarūpattaṃ, abhi, adhisaddesu pana ‘catutthadutiyesvesa’…nti suttena vaggacatutthānaṃ tatiyattaṃ.
如 cakkhvābādhamāgacchati、pātvākāsi、vatthvettha vihitaṃ niccaṃ、dvākāro、madhvāsavo、anvayo、anveti、svākkhāto、svākāro、bahvābādho 等。显示巴利原文
Cakkhvābādhamāgacchati, pātvākāsi , vatthvettha vihitaṃ niccaṃ, dvākāro , madhvāsavo , anvayo, anveti, svākkhāto , svākāro , bahvābādho iccādi.
38 38. e、o的替换。显示巴利原文
38.Eonaṃ.
当后续为元音时,e、o 变为 y、v,或然。显示巴利原文
Sare pare e, onaṃ ya, vādeso hoti vā.
如‘kyassa byapathayo assu, kyassu idha gocarā’中,‘kyassa’意为‘ke assa’(谁的);‘byapathayo’意为‘言语道’;‘yathā nāmaṃ tathā jhassa’应切分为‘ce assa’。又如‘tyāhaṃ evaṃ vadeyyaṃ’、‘tyassa pahīnā honti’、‘putto tyāhaṃ mahārāja’、‘pabbatyāhaṃ gandhamādane’、‘adhigato kho myāyaṃ dhammo’、‘yyassa vippaṭisārajā’、‘yyassa te honti anatthakāmā’、‘yyassu maññāmi samaṇe’——此处,即使本无音声差别的‘ye assa’,为便于分词理解而写作‘yyassa’,也是合理的。如何呢?就如‘yadāssa sīlaṃ paññañca’等中那样。‘kvatthosi jīvitena me, yāvatakvassa kāyo, tāv…’显示巴利原文
Kyassa byapathayo assu , kyassu idha gocarā -ke+assa puggalassāti attho, byapathayoti vacanapathā, yathā nāmaṃ tathā jhassa-ce+assāti chedo, tyāhaṃ evaṃ vadeyyaṃ , tyassa pahīnā honti, putto tyāhaṃ mahārāja , pabbatyāhaṃ gandhamādane , adhigato kho myāyaṃ dhammo , yyassa vippaṭisārajā, yyassa te honti anatthakāmā, yyassu maññāmi samaṇe-ettha ca avisiṭṭhepi vacanasadde ye+assāti padacchedabuddhisukhatthaṃ ‘yyassā’ti potthakāropanaṃ yujjatiyeva, yathā taṃ? ‘Yadāssa sīlaṃ paññañca’ iccādīsu viya, kvatthosi jīvitena me, yāvatakvassa kāyo, tāvatakvassa byāmo , atha khvassa, atthi khvetaṃ brāhmaṇa, yatvādhikaraṇaṃ , yvāhaṃ, svāhaṃ iccādi.
难道仅是‘风’吗?如‘so ahaṃ vicarissāmi, so ahaṃ bhante’。显示巴利原文
Vātveva? So ahaṃ vicarissāmi , so ahaṃ bhante.
39 39. 以i、u结尾者,变为iya、uva。显示巴利原文
39.Yuvaṇṇānamiyaṅuvaṅa.
当后有元音时,以i、u结尾的词可有iya、uva的替换,此为可选。ṅa是界符,表示词尾的替换。一切处皆如此。显示巴利原文
Sare pare ivaṇṇuvaṇṇantānaṃ padānaṃ iyaṅa, uvaṅādesā honti vā. Ṅānubandho antādesattho. Evaṃ sabbattha.
此处,每个词都给出两种形式。显示巴利原文
Idha ekekassa padassa rūpadvayaṃ vuccate.
如‘tiyantaṃ tyantaṃ’——其中,‘tiyantaṃ’依此经而得成立,‘tyantaṃ’则依‘yavā sare’经而得成立。其余类推。例如‘aggiyāgāre agyāgāre, catutthiyatthe catutthyatthe, pañcamiyatthe pañcamyatthe, pathaviyākāso pathabyākāso, viyañjanaṃ byañjanaṃ, viyākato byākato, viyākaṃsu byākaṃsu, viyatto byatto, viyūḷho byūḷho, dhammaṃ adhiyeti ajjheti, patiyeti pacceti pattiyāyati vā, pariyaṅko pallaṅko, vipariyāso vipallāso’。此处另有一单独形式——在‘pariyatti, pariyatto, pariyāyo, pallaṅko’等词中,‘pari’词内的‘i’变为短音,然后依‘yavā’…显示巴利原文
Tiyantaṃ tyantaṃ – tattha tiyantanti iminā suttena siddhaṃ, tyantanti ‘yavā sare’ti suttena. Evaṃ sesesu. Aggiyāgāre agyāgāre, catutthiyatthe catutthyatthe, pañcamiyatthe pañcamyatthe, pathaviyākāso pathabyākāso, viyañjanaṃ byañjanaṃ, viyākato byākato, viyākaṃsu byākaṃsu, viyatto byatto, viyūḷho byūḷho, dhammaṃ adhiyeti ajjheti, patiyeti pacceti pattiyāyati vā, pariyaṅko pallaṅko, vipariyāso vipallāso, idha ekarūpaṃ hoti – pariyatti, pariyatto, pariyāyo, pallaṅkoiccādīsu parisadde rassa lattaṃ katvā issa ‘yavā sare’ti yatte kate yassa pubbarūpattaṃ.
在比丘语尾变化与自生者语尾变化中,此处亦可得两种形式:duvaṅgika 即 dvaṅgika(二支),bhuvādigaṇa 即 bhvādigaṇa(bhū 动词类)等。显示巴利原文
Bhikkhuvāsane, sayambhuvāsane, idhapi rūpadvayaṃ labbhati – duvaṅgikaṃ=dvaṅgikaṃ, bhuvādigaṇo=bhvādigaṇo iccādi.
40 第四十条中亦有此用法。显示巴利原文
40.Vitisseve vā.
当 eva 词在后时,iti 词中的 i 音或变为 v 音。显示巴利原文
Evasadde pare itisaddassa i-kārassa vo hoti vā.
盗贼鸯掘魔即以此名而著称;大海即以此名而被称为海;大水聚即以此名而被称为水聚;大选出者即以此名而生出第一个音节;仙人咽即以此名而成为通称。显示巴利原文
Itveva coro aṅgulimālo, samuddotveva saṅkhyaṃ gacchati, mahāudakakkhandhotveva saṅkhyaṃ gacchati, mahāsammatotveva paṭhamaṃ akkharaṃ nibbattaṃ , isigilitveva samaññā ahosi .
“或”是何义?即iccevattho(此即是义),如samuddoteva saṅkhyaṃ gacchati(大海即以此名而被称为海)。显示巴利原文
Vāti kiṃ? Iccevattho, samuddoteva saṅkhyaṃ gacchati.
依经分别,当eva词后置时,余处iti词中的i音即生变化。例如:vilapatveva so dijo(彼鸟即如是悲鸣);anusetvevassa kāmarāgo(其欲贪即随眠——此应分解为anuseti+eva+assa);anusetvevassa rūparāgo(其色贪即随眠);hotveva kāriyasanniṭṭhānaṃ(即有作用的完成);hoteva vā(或即有)。显示巴利原文
Suttavibhattena evasadde pare aññati-kārassa vattaṃ. Vilapatveva so dijo , anusetvevassa kāmarāgo, anusetvevassa rūparāgo – anuseti+eva+assāti chedo, hotveva kāriyasanniṭṭhānaṃ, hoteva vā.
41 第四十一条:关于e与o的元音变化。显示巴利原文
41.Eonama vaṇṇe.
当后随的音素具有元音或辅音性质时,e与o有时会变为a。其中,e变为a多数成为ma,唯在增音d时出现。显示巴利原文
Sarabyañjanabhūte vaṇṇe pare e, onaṃ attaṃ hoti vā. Tattha essa attaṃ yebhuyyena ma, dāgamesveva hoti.
“Akaramhasa te kiccaṃ”,意为“我们已为你做了应做之事”(akaramhasa iti attho);“disvā yācakamāgate”(见乞者来)、“disvā paṇḍitamāgate”(见智者来);“yamāhu natthi vīriyanti”,意为ye+āhu(他们所说);“kadassu”,即ke+assu(何时);“yadeva te jātinissitā, tadeva te jarānissitā”,可分解为ye+eva、te+eva(那些依生者,即是那些依老者);“sve bhavo svātanaṃ”,此为辅音延长。显示巴利原文
Akaramhasa te kiccaṃ – akaramhasetyattho, disvā yācakamāgate , disvā paṇḍitamāgate , yamāhu natthi vīriyanti – ye+āhutyattho. Kadassu – ke+assu, yadeva te jātinissitā, tadeva te jarānissitāye+eva, te+evāti chedo, sve bhavo svātanaṃ – byañjane dīgho.
'Sa sīlavā'即'他具戒','sa paññavā'即'他具慧','sa ve kāsāvamarahati'即'他确实堪着袈裟','esa attho'即'此为义','esa dhammo'即'此为法','dinnamāsi janindena'拆作'dinno+āsi',意为'由人主所施与';'maggamatthi'拆作'maggo+atthi',意为'有道';'aggamakkhāyati'即'被称为最上','paccayākārameva ca'即'及缘相','saṅgho pabbatamiva'即'僧团如山','saddo cicciṭamiva'即'声如cicciṭa','hiyyo bhavo hiyyattanaṃ'即'昨日之有即昨日性','pāto asanaṃ pātarāso'即'晨食即早餐','pātamanusiṭṭho'即'晨受教诫者','kakusandha koṇāgamano'即'拘留孙、拘那含佛','thera vādānamuttamo'拆作'therotī c'……显示巴利原文
Sa sīlavā , sa paññavā, sa ve kāsāvamarahati , esa attho, esa dhammo , dinnamāsi janindena – dinno+āsīti chedo, maggamatthi – maggo+atthi, aggamakkhāyati , paccayākārameva ca , saṅgho pabbatamiva, saddo cicciṭamiva, hiyyo bhavo hiyyattanaṃ, pāto asanaṃ pātarāso, pātamanusiṭṭho, kakusandha koṇāgamano, thera vādānamuttamo – kakusandhoti ca theroti ca chedo, theravādoti attho.
依《经分别》,于无相时亦有此。'Tuvañca dhanusekha ca'即'你与善射者','paccayamahāpadeso hesa'即'此实为大缘之说','ekakoṭṭhāso esa'即'此为一部分','abhilāpamattabhedo esa'即'此为唯言说差别'等。显示巴利原文
Suttavibhattena animittepi hoti. Tuvañca dhanusekha ca , paccayamahāpadeso hesa, ekakoṭṭhāso esa, abhilāpamattabhedo esa iccādi.
42 第四十二条:go词干末尾变为avaṅa。显示巴利原文
42.Gossāvaṅa.
当后接元音时,go词干末尾的o变为avaṅa。显示巴利原文
Sare pare gossa antassa avaṅa hoti.
牛与马合称gavāssaṃ。显示巴利原文
Go ca asso ca gavāssaṃ.
根据《经分别》,在辅音时也有此变化。如‘Sagavacaṇḍo’(对自牛凶暴者)、‘paragavacaṇḍo’(对他牛凶暴者)。显示巴利原文
Suttavibhattena byañjanepi. Sagavacaṇḍo , paragavacaṇḍo.
此即称为小规则。显示巴利原文
Appavidhānamuccate.
根据大规则,avaṇṇa变为utta和otta——显示巴利原文
Mahāvuttinā avaṇṇassa uttaṃ, ottañca –
Puthujjano(凡夫)一词,puthubhūto 即 puthu 为独立词干,意指广大,亦作 puthunā、puthunī,表示以广大。Apekkhiyāno 意为 apekkhitvā(已期待)。同样地,anumodiyāno 即已随喜,marīcikūpamaṃ abhisambuddhāno 即已觉悟阳焰喻,mā maṃ pisācā khādantu 即愿恶鬼不食我,jīva tvaṃ saradosataṃ 即愿你活百秋,也就是百岁。Rattidivova so dibbo 意为彼如天神般昼夜,mānusaṃ saradosataṃ 即 vassasataṃ,人间百岁。Anuyanti disodisaṃ 指他们各处追随,即各往彼方;sampatanti disodisaṃ 指他们各处奔走,即各赴彼方。Parosataṃ 是超百,parosahassaṃ 是超千,aññoññaṃ aññamaññaṃ。显示巴利原文
Puthujjano, puthubhūto-puthūti vā eko pāṭipadiko, puthunā puthunītipi dissati, apekkhiyāno apekkhiyānaapekkhitvātyattho. Evaṃ anumodiyāno, marīcikūpamaṃ abhisambuddhāno, mā maṃ pisācā khādantu, jīva tvaṃ saradosataṃ , rattidivova so dibbo, mānusaṃ saradosataṃ-vassasatantyattho, anuyanti disodisaṃ , sampatanti disodisaṃ-taṃ taṃ disantyattho, parosataṃ, parosahassaṃ, aññoññaṃ aññamaññaṃ, ponopuññaṃ punappunaṃ, ponobbhavikā taṇhā-punoti vā eko nipāto, puno tassa mahe sino, puno pattaṃ gahetvāna, na ca dāni puno atthi, mama tuyhañca saṅgamo, na puno amatākāraṃ, passissāmi mukhaṃ tava .
ivaṇṇa 变为 atta、utta 和 etta。显示巴利原文
Ivaṇṇassa attaṃ, uttaṃ, ettañca –
Tadamināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ 意为“此义应以此方式了知”,即 taṃ etaṃ atthajātaṃ iminā pariyāyena veditabbaṃ。Sakadāgāmī(一来者),即“以戒再来一次”之意。Itthattā(女性性)即 itthiyā bhāvo,指女性的状态。Evumaṃ 分解为 evaṃ + imaṃ(如此此)。Tvaṃ no satthā mahāmune 意为“你是我们的导师,大牟尼”,atthadhammavidū ise 意为“你是了知义与法的仙人”。显示巴利原文
Tadamināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ-taṃ etaṃ atthajātaṃ iminā pariyāyena veditabbanti attho, sakiṃ āgacchati sīlenāti sakadāgāmī, itthiyā bhāvo itthattaṃ, evumaṃ – evaṃ+imanti chedo, tvaṃ no satthā mahāmune, atthadhammavidū ise.
uvaṇṇa 变为 itta 与 otta。显示巴利原文
Uvaṇṇassa ittaṃ, ottañca –
‘Mātito’(从母)、‘pitito’(从父)、‘mātipakkho’(母方亲族)、‘pitipakkho’(父方亲族)、‘mātigho’(杀母者)、‘pitigho’(杀父者)、‘mattikaṃ dhanaṃ’(母方财产)、‘pettikaṃ dhanaṃ’(父方财产)、‘api no lacchasi’(你会得到我们吗)、‘kacci no tumhe yāpetha’(你们是否养活我们)、‘kathaṃ no tumhe yāpetha’(你们如何养活我们)、‘sotukāmattha no tumhe bhikkhave’(诸比丘,你们是否想听我们)、‘na no samaṃ atthi’(我们没有平等)、‘na hi no saṅkarantena’(因为我们不混杂)、‘natthi no koci pariyāyo’(我们没有任何方法)——于此三处,no 词表单一义;‘sosito’即 sotatto,意为极清凉与极热(suṭṭhu sītalo)。显示巴利原文
Mātito , pitito, mātipakkho, pitipakkho, mātigho , pitigho, mattikaṃ dhanaṃ , pettikaṃ dhanaṃ, api no lacchasi, kacci no tumhe yāpetha, kathaṃ no tumhe yāpetha, sotukāmattha no tumhe bhikkhave, na no samaṃ atthi , na hi no saṅkarantena , natthi no koci pariyāyo – imesu tīsu nusaddo ekaṃsatthe, sosito sotatto ceva – suṭṭhu sītalo suṭṭhu santattotyattho, jambunadiyā jātaṃ jambonadaṃ.
essa 变为 itta。显示巴利原文
Essa ittaṃ –
“Okandāmasi bhūtāni, pabbatāni vanāni ca”——意即“我们令众生、山岳及森林悲泣”(avakandāma);“yaṃ karomasi brahmuno, tadajja tuyhaṃ dassāma”(我们为梵天所作,今日示现于你);“idha hemantagimhisu”(于此冬夏之中);“buddhapaccekabuddhisu”(于佛与独觉);“cetehi cetaputtihi”——意即“与这些心子们一同”(cetaputtehi saddhiṃ)。显示巴利原文
Okandāmasi bhūtāni, pabbatāni vanāni ca – avakandāmasetyattho, yaṃ karomasi brahmuno, tadajja tuyhaṃ dassāma , idha hemantagimhisu , buddhapaccekabuddhisu, cetehi cetaputtihi – cetaputtehi saddhintyattho.
o 转为 utta——显示巴利原文
Ossa uttaṃ –
“Manuññaṃ”(可意),“na tenatthaṃ abandhisu”——意即“他们并未因此语而获得义理”(so tena vacanena atthaṃ na abandhi na labhi);“avhāyantu su yuddhena”——意即“让他们以战斗向我挑战吧”(so pahāravacanena maṃ avhayantu);“api nu hanukā santā”——意即“难道颚骨是安然的吗?”(no hanukā ekantaṃ khinnā dukkhapattā)。显示巴利原文
Manuññaṃ, na tenatthaṃ abandhisu – so tena vacanena atthaṃ na abandhi na labhītyattho. Avhāyantu su yuddhena – so pahāravacanena maṃ avhayantotyattho. Api nu hanukā santā – no hanukā ekantaṃ khinnā dukkhapattātyattho.
变化连声因具有替换连声的性质,亦被摄于此。显示巴利原文
Vikārasandhipi ādesasandhirūpattā idha saṅgayhati.
从喉音组开始,将阐明各组辅音的替换。显示巴利原文
Kavaggato paṭṭhāya vaggāvaggabyañjanānaṃ ādeso dīpiyate.
43 第四十三条:以组音与la、sa替换te。显示巴利原文
43.Vaggalasehi te.
当前以五组辅音及 la、sa 结尾时,其后的 ya 音在某些情况下依次转变为同组辅音及 la、sa,亦即 ya 音发生前字同化。显示巴利原文
Pañcavaggehi ca la, sehi ca parassa ya-kārassa kvaci te eva vagga la, sā honti vā yathākkamaṃ, ya-kāro pubbarūpattaṃ āpajjatīti vuttaṃ hoti.
“Nipaccatīti nipako”——由“被成就”故称“成就者”;“nipakassa bhāvo nepakkaṃ”,意为成就者的性质即成就性;“vipāko eva vepakkaṃ”,意为异熟即是异熟性;“vattabbanti vākkaṃ, vākyaṃ vā”,意为应说者即是语或语句。“Pamukhe sādhu pāmokkhaṃ”——于前为善者即是首要。当发生前字同化时,起初的两个音并作第一个音。“Subhagassa bhāvo sobhaggaṃ, dobhaggaṃ”,意为幸运者的性质即幸运性与不幸性;“bhuñjitabbanti bhoggaṃ”,意为应受用者即是受用物;“yuñjitabbanti yoggaṃ”,意为应系属者即是适合物;“kukkucabhāvo kukkuccaṃ”,意为恶作的性质即是恶作;“vattabbanti vāccaṃ”,意为应说者即是所说;“vuccate”(被说)、“paccate”(被煮)、“vaṇijānaṃ kammaṃ vāṇijjaṃ”,意为商人的事业即是商业;“bhu… …”显示巴利原文
Nipaccatīti nipako, nipakassa bhāvo nepakkaṃ, vipāko eva vepakkaṃ, vattabbanti vākkaṃ, vākyaṃ vā. Pamukhe sādhu pāmokkhaṃ – yassa pubbarūpatte kate ādidutiyassa paṭhamattaṃ, subhagassa bhāvo sobhaggaṃ, dobhaggaṃ, bhuñjitabbanti bhoggaṃ, yuñjitabbanti yoggaṃ, kukkucabhāvo kukkuccaṃ, vattabbanti vāccaṃ, vuccate, paccate, vaṇijānaṃ kammaṃ vāṇijjaṃ, bhuñjitabbanti bhojjaṃ, yuñjitabbanti yojjaṃ.
44 第四十四条:当 ya 音跟在 ta 组辅音、va、ra 及 ṇa 之后时,依次变为 ca 组辅音、ba、ya 及 ña。显示巴利原文
44.Tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā.
当后方有ya音时,无论是替换性的、语尾性的或因缘性的,ta组、va、ra、ṇa依次变为ca组、ba、ya、ña,或作相应变化。显示巴利原文
Ādesabhūte vā vibhattibhūte vā paccayabhūte vā ya-kāre pare tavaggānaṃva, ra, ṇānañca cavagga, ba, ya, ñādesā honti vā yathākkamaṃ.
Pokkharañño(池塘的)、pokkharaññā(以池塘)、pokkharaññaṃ(池塘),沙门的状态为沙门性,同样梵行的状态为梵行性,以及iccetaṃ kusalaṃ等,这些都是《Yavā sare》经中所举的例子。显示巴利原文
Pokkharañño, pokkharaññā, pokkharaññaṃ, samaṇassa bhāvo sāmaññaṃ, evaṃ brahmaññaṃ, iccetaṃ kusalaṃ iccādīni ‘yavā sare’ti sutte udāhaṭāni.
智者的状态为智慧性,真实者的状态为真实性,如实的状态为如实性,yajjevaṃ 即 yadi+evaṃ,najjo、najjā、najjaṃ,善心的状态为善心性,应被说者为所说,达到禅那后而住,达到,露天处,觉支,觉支或于菩提,应被觉知者为所觉,觉知,再生之福,从乳房所生为乳。显示巴利原文
Paṇḍitassa bhāvo paṇḍiccaṃ, santassa bhāvo saccaṃ, tathassa bhāvotacchaṃ, yajjevaṃ-yadi+evaṃ, najjo, najjā, najjaṃ, suhadassa bhāvo sohajjaṃ, vattabbanti vajjaṃ, jhānaṃ upasampajja viharati , upasampajjati, ajjhokāso, bojjhaṅgo, bojjhā, bodhiyā vā, bujjhitabbanti bojjhaṃ, bujjhati, ponopuññaṃ, thanato sambhūtaṃ thaññaṃ.
于 Pavagga 中,其所表前相即为——显示巴利原文
Pavagge yassa pubbarūpaṃ –
被播种,被破坏,上升的,露天处,公牛的状态为公牛性,应被获得者为所得,被获得,于村庄有益的为适合村庄的,譬喻,微细性,已来近,已近前,应被去者为所去,如此,应被调伏者为所调伏,可爱的,被去,被喜乐。显示巴利原文
Vappate, luppate, abbhuggato, abbhokāso, usabhassa bhāvo osabbhaṃ, labhiyateti labbhaṃ, labbhate, gāme hitaṃ gammaṃ, opammaṃ, sokhummaṃ, āgamma, upagamma, gamiyateti gammo, evaṃ dammo, rammo, gammate, rammate.
依“Tavagga varaṇāna…”此经,于其中,所依处即为——显示巴利原文
‘Tavagga varaṇāna…’nti iminā suttena yamhi rassa yattaṃ –
被作、被做,圣者、圣。显示巴利原文
Kayyate kariyate, ayyo ariyo.
‘Vaggalasehi te’等,以 la 为始,其前形为——显示巴利原文
‘Vaggalasehi te’ti lato yassa pubbarūpaṃ –
结跏趺坐、颠倒、善巧性、适时。显示巴利原文
Pallaṅko, vipallāso, kosallaṃ, pattakallaṃ.
于“Tavaggavaraṇāna…”等语句中,所言“居住之处”乃——显示巴利原文
‘Tavaggavaraṇāna…’nti yamhi vassa battaṃ –
以地,地,兄弟的后代为兄弟之子,Korabya 之子,于天中所生的为天的、天界的。显示巴利原文
Puthabyā, puthabyaṃ, bhātu apaccaṃ bhātabyo, korabyo, dive bhavaṃ dibbaṃ dibyaṃ.
于“Vaggalasehi te”等句中,“sato”一词的前身形为——显示巴利原文
‘Vaggalasehi te’ti sato yassa pubbarūpaṃ –
隐秘、秘密、喜悦、忧愁、易受教诫、难受教诫——因属意群,中间带有插入音;应被言说者即语言;开始后、指定后、近住后、触后;满足、变坏、消失等。显示巴利原文
Rahasi bhavaṃ rahassaṃ, somanassaṃ, domanassaṃ, sovacassaṃ, dovacassaṃ-manogaṇattā majjhe sāgamo, bhāsitabbanti bhassaṃ, ādissa=ādisitvā, uddissa=uddisitvā, upavassa=upavasitvā, samphussa=samphusitvā, tussati, dussati, nassatiiccādi.
45 45. 对于‘如彼者’等词,有ṭa、ṭha、ṇa、la等音替代。显示巴利原文
45.Tathanarānaṃṭaṭhaṇalā.
对于‘如彼者’等词,间或有ṭa等音替代。显示巴利原文
Tādīnaṃ ṭādiādesā honti vā.
ṭa 转为 ṭa 的例子——显示巴利原文
Tassa ṭattaṃ –
被阻碍、应给与回应、被覆盖、已出发的、忙碌的、被引述的、恶作等。显示巴利原文
Paṭihaññati, paṭaggi dātabbo, paṭicchanno, paṭippanno, byāvaṭo, udāhaṭo, dukkaṭaṃ iccādi.
ṭha 转为 ṭha 的例子——显示巴利原文
Thassa ṭhattaṃ –
压迫义、有为义、恭敬而听、义注等。显示巴利原文
Pīḷanaṭṭho , saṅkhataṭṭho , aṭṭhiṃkatvā suṇeyya , aṭṭhakathā iccādi.
其ṇa音变为——显示巴利原文
Nassa ṇattaṃ –
“引导村落者”故称村长,“引导军队者”故称将军;愿求、愿求、已安置的、敬礼、回向、低头、抬起、应作的、作、智、救护、量、皈依、执取等。显示巴利原文
Gāmaṃ netīti gāmaṇi, senaṃ netīti senāṇi, paṇidhi, paṇidhānaṃ, paṇihitaṃ, paṇāmo, pariṇāmo, oṇāmo, uṇṇāmo, karaṇīyaṃ, karaṇaṃ, ñāṇaṃ, tāṇaṃ, pamāṇaṃ, saraṇaṃ, gahaṇaṃ iccādi.
短音 la 变为——显示巴利原文
Rassa lattaṃ –
门闩、障碍、陷入的、床座、年轻的、年轻的、悲泣、大娑罗树、义释、具理者等。显示巴利原文
Paligho, palibodho, palipanno, pallaṅko, taluṇo taruṇo, kalunaṃ paridevayi , mahāsālo, aṭṭhasālinī, nayasālinī iccādīni.
现在宣说大词汇规则。显示巴利原文
Idāni mahāvuttividhānamuccate.
Kassa(迦)的Khattaṃ(迦多)——显示巴利原文
Kassa khattaṃ –
Nikkhamati(出离)、nikkhanto(已出离)、nekkhamo(弃舍)。所谓执行国事(rājakiccaṃ karotīti)者,即khattā,或作kattā。显示巴利原文
Nikkhamati, nikkhanto, nekkhamo, rājakiccaṃ karotīti khattā, kattā vā.
Dassa(达)的Dattañca(达多)——显示巴利原文
Dattañca –
可能是专求己利者(sadatthapasuto siyā)。显示巴利原文
Sadatthapasuto siyā .
Yassa(雅)的 Yattañca(雅多)——显示巴利原文
Yattañca –
自己舍弃国土,行花供养,故称 pupphadāniyo,或名 pupphadāniko;住于锡波利森林,故称 sippalivaniyo,或名 sippalivaniko;kumāriyā 即 kumārikā。显示巴利原文
Sayaṃ raṭṭhaṃ hitvāna, pupphadānaṃ dadātīti pupphadāniyo pupphadāniko, sippalivane vasatīti sippalivaniyo sippalivaniko, kumāriyā kumārikā.
Khassa(卡)的 gattaṃ(伽多)——显示巴利原文
Khassa gattaṃ –
Eḷamūgo,即 eḷamūkho。显示巴利原文
Eḷamūgo eḷamūkho.
Gassa(伽)的 kattaṃ(卡多)——显示巴利原文
Gassa kattaṃ –
坏灭(Lujjatīti)故名为世间(loko);授予健康(ārogyaṃ abhisajjetīti)故名为医师(bhisakko);常来家者(kulūpako)亦作常来家(kulūpago);常来取乳者(khīrūpako)亦作常来取乳(khīrūpago);颈上之物(gīvūpakaṃ)亦作颈上物(gīvūpagaṃ)。显示巴利原文
Lujjatīti loko, ārogyaṃ abhisajjetīti bhisakko, kulūpako kulūpago, khīrūpako khīrūpago, gīvūpakaṃ gīvūpagaṃ.
Ghassa(伽)的hattaṃ(哈多)——显示巴利原文
Ghassa hattaṃ –
因迅疾奔驰(sīghajavatāya),故得名为狮子(sīho)。显示巴利原文
Sīghajavatāya sīho.
『恰』字方音或字形转写为『恰』字的『遮』——显示巴利原文
Cassa chattaṃ –
『审断』、『稀奇』、『悭吝』,以及『光芒射出』、『流出』之义(包括其比喻用法)。显示巴利原文
Vinicchayo, acchariyaṃ, macchariyaṃ, raṃsiyo niccharanti-nigacchantīti attho.
『恰』字方音或字形转写为『萨』字的『七』——显示巴利原文
Chassa sattaṃ –
“有千生命”——即是“六”与“有”的拆解,即六处。显示巴利原文
Atthi sāhassa jīvitaṃ -chāhaṃ+assāti chedo, saḷāyatanaṃ.
他所施与的——显示巴利原文
Jassa dattaṃ –
“征服敌军,故名波斯匿”——依“大略说”之例,省略元音,后字之形转作前字之形。显示巴利原文
Parasenaṃ jinātītipassenadī-mahāvuttinā saralopo, rassa pararūpaṃ.
「依止而生起」,即是依止;依止即子。显示巴利原文
Nissāya jāyatīti niyo, niyako vā, niyaṃ puttaṃ.
「依止」的意义——显示巴利原文
Ñassaṇattaṃ –
“名称”,即是称谓;“五十”,即是五十;“二十五”,即是二十五。显示巴利原文
Paṇṇatti paññatti, paṇṇāsaṃ paññāsaṃ. Paṇṇavīsati pañcavīsati.
唯名不显现,无相不显现——即不被了知的意思。显示巴利原文
Nāmamattaṃ na nāyati, animittā na nāyare – na paññāyantīti attho.
他的所作──显示巴利原文
Tassa kattaṃ –
固有的、确定的。显示巴利原文
Niyako niyato.
已渡越者、渡越、非渡越显示巴利原文
Nitthiṇṇo, nittharaṇaṃ, netthāraṃ.
胜者、满者、依附者、独处者、已熟者、污秽者、梦、已断者、摇动者、再、已割者、供养、宾客显示巴利原文
Jino, pino, lino, paṭisallino, paḷino, malino, supino, pahīno, dhuno, puno, luno, āhunaṃ, pāhunaṃ.
“ḍa”的“ḍatta”变化——显示巴利原文
Dassa ḍattaṃ –
尸体的燃烧、方向的燃烧、身体的燃烧。显示巴利原文
Chavaḍāho, disāḍāho, kāyaḍāho.
以及“ḷa”的“ḷatta”变化——显示巴利原文
Ḷattañca –
“燃烧”,意为来此焚烧尸体之处,故名火葬场、坟场。显示巴利原文
Pariḷāho, āgantvā chavaṃ dahanti etthāti āḷahanaṃ, susānaṃ.
“Tattañca”——是ta的tatta变化形式,且——显示巴利原文
Tattañca –
善逝、如来、懈怠者、生起、流出,因此名为“季节”。显示巴利原文
Sugato, tathāgato, kusito, udati pasavatīti utu.
施予Dhassa——显示巴利原文
Dhassa dattaṃ –
诸比丘,一时——“一时”即指“此时”之义,为一小品词。显示巴利原文
Ekamidāhaṃ bhikkhave samayaṃ -idhāti vā nipāto.
“善哉,见诸圣者”:已集合、已安排、已关闭、已说示、已蓄藏、已立志;相信、安排、覆盖。显示巴利原文
Sāhu dassanamariyānaṃ , saṃhitaṃ, vihitaṃ, pihitaṃ, abhihitaṃ, sannihitaṃ, paṇihitaṃ, saddahati, vidahati, pidahati.
“无此上者”,意为无有更上、并非殊胜。显示巴利原文
Nassa uttaṃ –
“结论”即论说;“理趣”即正理——因为以此常得果报,故称理趣;“应知”即所应引导者。显示巴利原文
Upaññāso=upanyāso, ñāyo=nyāyo-niccaṃ eti phalaṃ etenāti ñāyo, ñeyyaṃ=neyyaṃ.
以及“如是”——即如此,承接前义。显示巴利原文
Yattañca –
其中,“贼业”指偷盗之业,“长老所应属者”指归属于长老的,“巴帝摩卡”,“归属于他人的苦”。显示巴利原文
Thenassa kammaṃ theyyaṃ, therādhinanti therādheyyaṃ, pātimokkhaṃ, parādheyyakaṃ dukkhaṃ.
“见所得”——显示巴利原文
Passa phattaṃ –
“成就”“成就性”“已成就的”。显示巴利原文
Nipphajjati, nipphatti, nipphannaṃ.
“众多”即众多,“多者不负担”即能者不负担。显示巴利原文
Sambahulaṃ=sampahulaṃ, bahusanto na bharati =pahu santo na bharati.
语言的分际——显示巴利原文
Bhassa phattaṃ –
无尽、遍一切处的分际。显示巴利原文
Anantaṃ sabbatopaphaṃ .
他的分际——显示巴利原文
Massa pattaṃ –
久旅未归者,发情之象。显示巴利原文
Cirappavāsiṃ , hatthippabhinnaṃ .
其分际——显示巴利原文
Yassa vattaṃ –
“长寿童子”即“长命童子”;“持命者”即“武器”,谓执持其寿命之义,亦即“寿命存于彼”之意,而“朋友”一词乃不变词;“袈裟”即坏色(袈裟色);“袈裟衣”即袈裟染色之衣;“割稻者”指割取稻谷之人,亦作“割草者”解。显示巴利原文
Dīghāvu kumāro =dīghāyu kumāro, āyuṃ dhāretīti āvudhaṃ=āyudhaṃ, āyu assa atthīti atthe ‘āvuso’ti nipāto, kasāvo=kasāyo, kāsāvaṃ=kāsāyaṃ, sāliṃ lunātīti sālilāyako, tiṇalāyako.
“尼连禅那”(Nerañjarā)意为“此中有蓝水”;“水瓶”(arañjaro)意为“足以盛水”;“常见”(sassataṃ)意为“延续”;“断见”(ucchedaṃ)意为“离去、毁灭”——以上为词义。显示巴利原文
Nīlaṃ jalaṃ etthāti nerañjarā, jalaṃ gaṇhituṃ alanti arañjaro, sassataṃ pareti, ucchedaṃ pareti-paletīti attho.
雨季的叶。显示巴利原文
Vassa pattaṃ –
渴望饮水(pipāsati)、饮用(pivāsati)显示巴利原文
Pipāsati pivāsati.
“已说明”(byākato)、“贤明”(byatto)、“文句”(byañjanaṃ)、“戒禁取”(sīlabbataṃ)、“涅槃”(nibbānaṃ)、“已寂灭”(nibbutaṃ)、“天界的”(dibbaṃ)、“嬉戏”(dibbati)、“缝纫”(sibbati)、“做”(kubbati)、“正在做”(kubbanto)、“做”(krubbati)、“正在做”(krubbanto);“愚者”(bālo)意为“因不应亲近故应被阻止”;“出家者”(pabbajito)、“出家”(pabbajjā)等等。显示巴利原文
Byākato, byatto, byañjanaṃ, sīlabbataṃ, nibbānaṃ, nibbutaṃ, dibbaṃ, dibbati, sibbati, kubbati, kubbanto, krubbati, krubbanto, asevitabbattā vāretabboti bālo, pabbajito, pabbajjā iccādi.
“己伞”——显示巴利原文
Sassa chattaṃ –
“残食”(ucchiṭṭhaṃ)意为“剩余”;在“诸天音声流布,诸光芒流布”等处,亦有取“己伞”之义。显示巴利原文
Ucchiṭṭhaṃ-avasiṭṭhantyattho, ‘‘dibbā saddā niccharanti, raṃsiyo niccharantī’’ti etthāpi sassa chattaṃ icchanti.
他们献上“起立之叶”;而在“起立时不应放逸”中,“起立”意为“为(某目的)而站立”。如所说:“圣者为(某目的)而站立,这便是圣者的乞求。”显示巴利原文
Uttiṭṭhapattaṃ upanāmenti , ‘‘uttiṭṭhe nappamajjeyyā’’ ti ettha pana uddissa tiṭṭhanaṃ uttiṭṭhanti attho. ‘‘Uddissa ariyā tiṭṭhanti, esā ariyāna yācanā ’’ti vuttaṃ.
“他的罐子”——显示巴利原文
Hassa ghattaṃ –
“暑热”,意为“此处常燃烧”;“轻”、“轻”。显示巴利原文
Niccaṃ dahati etthāti nidāgho, laghu lahu.
字母 ḷ 转为 ḍ 音显示巴利原文
Ḷassa ḍattaṃ –
“金翅鸟”(garuḍo)、“金翅鸟”(garuḷo)显示巴利原文
Garuḍo garuḷo.
以下说明混合音变(missaka)之替换规则。显示巴利原文
Missakādeso vuccate.
“必定”一词中的“u”音——显示巴利原文
Avassa uttaṃ –
非法、非律、邪道、邪途、轻蔑、被轻蔑、被轻蔑者、被藐视者、惯于挑剔者。显示巴利原文
Uddhammo, ubbinayo, uppatho, ummaggo, uññā avaññā, uññātaṃ avaññātaṃ, ujjhānasaññī.
“被缚者”、“机会”、“教诫”、“观察”等。显示巴利原文
Onaddho, okāso, ovādo, olokanaṃ iccādi.
“v”变为“o”音——显示巴利原文
Vassa ottaṃ –
“布萨”(uposatho)——即“近住”(upavasatho),义为安住。“非乳脂”(nonītaṃ)即“新鲜乳脂”(navanītaṃ)。“穿着铠甲者”(nivatthakavaco)。“大王,何为你的力量?何为你的车轮阵?”——此处ko意为kva。“你曾见闻何者?法随的猴子。”“乔达摩的弟子们去了何处?”——应分析为kva nu ime。“黄金”(soṇṇaṃ)即“妙色”(suvaṇṇaṃ)等等。显示巴利原文
Uposatho – upavasathoti ṭhiti, nonītaṃ navanītaṃ, nivatthakoco nivatthakavaco, ko te balaṃ mahārāja, ko nu te rathamaṇḍalaṃ – kvati attho. Ko te diṭṭho vā suto vā, vānaro dhammiko iti, ko nume gotamasāvakā gatā-kva nu+imeti chedo, soṇṇaṃ suvaṇṇaṃ iccādi.
字母“k”转为“kr”的情形——显示巴利原文
Kussa kruttaṃ –
如“krubbati”(做)与“kubbati”(做)。显示巴利原文
Krubbati kubbati.
字母“t”转为“tr”的情形——显示巴利原文
Ttassa trattaṃ –
“atrajo 儿子”、“khetrajo 儿子”,即“attajo”(自生儿)、“khettajo”(田生儿);“gotrabhū”(种姓者)、“vatrabhū”(未详);“citraṃ”(杂色)、“vicitraṃ”(种种杂色),即“cittaṃ”、“vicittaṃ”;“此心已惊恐”(utrastamidaṃ cittaṃ)、“已惊恐而逃遁”(utrāsī palāyī);“我将有旅行”(yātrā ca me bhavissati)等。显示巴利原文
Atrajo putto, khetrajo putto attajo, khettajo, gotrabhū, vatrabhū, citraṃ, vicitraṃ, cittaṃ, vicittaṃ, utrastamidaṃ cittaṃ , utrāsī palāyī , yātrā ca me bhavissati iccādi.
字母“d”与“r”合成之“dr”音。显示巴利原文
Dassa drattaṃ –
“根”(indriyaṃ);“乐生”(sukhudrayaṃ),意为“彼之乐生起”;“苦生业”(dukkhudrayaṃ kammaṃ);“地”(pathavī)被摇动(undriyyati),意为“破裂”;“害友者”(mittadrubbho),即“mittaddubbho”。显示巴利原文
Indriyaṃ, sukho udayo yassāti sukhudrayaṃ, dukkhudrayaṃ kammaṃ , pathavī undriyyati – bhijjatītyattho, mittadrubbho mittaddubbho.
“Dd”转为“dr”音——显示巴利原文
Ddassa drattaṃ –
“bhadra”转为“bhadda”——马是良马,恒见吉祥。愿一切众生皆见吉祥,套上吉祥的马车。“ludra”转为“ludda”。显示巴利原文
Bhadraṃ bhaddaṃ, asso bhadro , sadā bhadrāni passati , sabbe bhadrāni passantu , bhadrāni bhadrāni yānāni yojetvā, ludraṃ luddaṃ.
“b”转为“br”音——显示巴利原文
Bassa brattaṃ –
“梵林”者,即广大之林,或广大的林王;“梵天”者,即是梵;“婆罗门”者,因已断除诸恶,阿拉汉被称为婆罗门;梵天之后裔,称为种姓婆罗门。显示巴利原文
Brahāvanaṃ, brahantaṃ vā vanappatiṃ , brahmā, brāhmaṇo – bāhitapāpattā arahā brāhmaṇoti vuccati, brahmuno apaccanti jātibrāhmaṇo vuccati.
“v”与“vī”的“by”音——显示巴利原文
Va, vīnaṃ byattaṃ –
“byayo”即“vayo”,意为“衰灭”;“于应作不应作中忙碌”(byāvaṭo)即“vāvaṭo”;“陷入泥沼”(byasanno)即“visanno”;“惊愕”(byamhito)即“vimhito”;“天宫”(byamhaṃ)即“vimānaṃ”,意为“心之广大”。显示巴利原文
Byayo=vayo-vināsotyattho, kiccākiccesu byāvaṭo=vāvaṭo, paṅke byasanno=visanno, byamhito=vimhito, byamhaṃ=vimānaṃ-mānassa mhattaṃ.
“kkh”的“cch”音——显示巴利原文
Kkhassa cchattaṃ –
“acchi”即“akkhi”(眼);“sacchi”即“sakkhi”——意为“与眼俱”,是不变词,指“现前、亲证”。“证涅槃”(nibbānaṃ sacchikaroti);“macchikā”即“makkhikā”(蝇);“lacchī”即“lakkhī”,意为“吉祥”。显示巴利原文
Acchi=akkhi, sacchi=sakkhi-saha akkhinā vattatīti atthe nipāto, paccakkhanti attho. Nibbānaṃ sacchikaroti , macchikā=makkhikā, lacchī=lakkhī-sirīti attho.
依《大疏》,字母有略说。显示巴利原文
Mahāvuttinā akkharasaṃkhittaṃ hoti –
“ācero”即“ācariyo”(老师),有“非由父母养育”、“住于无师之家”、“于师处善学”等语例;“brahmacero”即“brahmacariyo”(梵行);“tiṇhaṃ”即“tikhiṇaṃ”(锐利);“taṇhā”即“tasiṇā”(渴爱);“suṇhā”即“suṇisā”(儿媳);“abhiṇhaṃ”即“abhikkhaṇaṃ”(屡屡);“paṇho”即“pubbaṇho”(上午);“paṇhe vajjho mahosadho”(?);“surāmerayo”即“surāmereyyo”(谷酒、果酒);“surāmereyyapānāni”(饮用谷酒果酒);“yo naro anuyuñjati”(凡所从事者);“kammadhārayo”即“kammadhāreyyo”(持业释);“pāṭihīraṃ”即“pāṭiheraṃ”、“pāṭihāriyaṃ”(神变);“accheraṃ”即“acchariyaṃ”(稀有);“maccheraṃ”即“maccharaṃ”、“macchariyaṃ”(吝啬)。显示巴利原文
Ācero ācariyo, na mātāpitarasaṃvaḍḍho, anācerakule vasaṃ , āceramhi susikkhitā , brahmacero brahmacariyo, tiṇhaṃ tikhiṇaṃ, taṇhā tasiṇā, suṇhā suṇisā, abhiṇhaṃ abhikkhaṇaṃ, paṇho pubbaṇho, paṇhe vajjho mahosadho , surāmerayo-surāmereyyo, surāmereyyapānāni, yo naro anuyuñjati . Kammadhārayo= kammadhāreyyo , pāṭihīraṃ pāṭiheraṃ pāṭihāriyaṃ, accheraṃ acchariyaṃ, maccheraṃ maccharaṃ macchariyaṃ iccādi.
字母亦有所增长。显示巴利原文
Akkharavaḍḍhipi hoti –
“ekacciyo”、“ekacceyyo”即“ekacco”(某个);“mātiyo”即“macco”(人);“kiccayaṃ”即“kiccaṃ”(应作);“paṇḍitiyaṃ”即“paṇḍiccaṃ”(智慧);“suvāmi”即“sāmi”(主人);“suvāmini”即“sāmini”(女主人);“suvakehi puttehi”即“sakehi puttehi”(自己的儿子们);“sattavo”即“satto”(众生);“tvañca uttamasattavo”(你也是最上众生),如是“最上众生”等等。显示巴利原文
Ekacciyo ekacceyyo ekacco, mātiyo macco, kiccayaṃ kiccaṃ, paṇḍitiyaṃ paṇḍiccaṃ, suvāmi sāmi, suvāmini sāmini, suvakehi puttehi sakehi puttehi, sattavo satto, tvañca uttamasattavo , evaṃ uttamasattavo iccādi.
以下说明随界音之替换。显示巴利原文
Bindādeso dīpiyate.
46 于诸组中,组末辅音。显示巴利原文
46.Vagge vagganto.
当组别辅音在后时,随界音或可变为自己组别之末辅音。显示巴利原文
Vaggabyañjane pare niggahītassa sakavaggantabyañjanādeso hoti vā.
在“dīpaṅkaro”(燃灯)、“saṅkhāro”(行)、“saṅgaho”(摄)、“sañcāro”(流转)、“sañjāto”(已生)、“saṇṭhitaṃ”(已住立)、“attantapo”(自苦行)、“parantapo”(他苦行)、“amatandado”(施不死者)、“purindado”(施城者)、“sandhi”(连结)、“sannidhi”(储藏)、“sampatti”(成就)、“sambuddho”(正觉者)、“sambhavo”(生起)、“sambhāro”(资具)、“sambhinno”(已破)、“sammato”(被认可)等词中,为常(niccaṃ);在“taṅkaro”、“taṃkaro”等词中,为无常(aniccaṃ);在“buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi”(我皈依佛)、“na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu”(彼所作业非善)等语句中,则无此变化。显示巴利原文
Dīpaṅkaro, saṅkhāro, saṅgaho, sañcāro, sañjāto, saṇṭhitaṃ, attantapo, parantapo, amatandado, purindado, sandhi, sannidhi, sampatti, sambuddho, sambhavo, sambhāro, sambhinno, sammato iccādīsu niccaṃ, taṅkaro, taṃkaro iccādīsu aniccaṃ, buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi , na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu iccādīsu natthi.
今说《大疏》之规则。显示巴利原文
Mahāvuttividhānamuccate.
当随后的辅音为同组或异组时,随界音(niggahīta)即成为后随形(pararūpaṃ):显示巴利原文
Vaggāvaggesu byañjanesu paresu niggahītaṃ pararūpaṃ gacchati –
Sakkaroti 意为恭敬,sakkato 意为被恭敬,sakkāro 意为恭敬,sakkaccaṃ 意为恭敬地,takkattā 意为彼因,takkaro 意为作彼者,takkhaṇaṃ、taṅkhaṇaṃ、taṃ khaṇaṃ 意为彼刹那,taggatikaṃ、taṃ gatikaṃ 意为彼趣,tanninno、tappoṇo、tappabbhāro 皆意为倾向彼,tappadhāno 意为以彼为主,etapparamo 意为此为最,yagguṇo、yaṃguṇo 意为何功德,talleṇā 意为彼庇护所,malleṇā (?),sallekho 意为减损,paṭisallīno 意为独处,tabbaṇṇanā、taṃvaṇṇanā 意为彼解说,tassamo、taṃsamo 意为与他们同,idappaccayatā 意为此缘性,cirappavāsiṃ 意为久居他乡者,hatthippa…显示巴利原文
Sakkaroti, sakkato, sakkāro, sakkaccaṃ, takkattā, takkaro, takkhaṇaṃ taṅkhaṇaṃ taṃ khaṇaṃ, taggatikaṃ taṃ gatikaṃ, tanninno, tappoṇo, tappabbhāro, tappadhāno, etapparamo, yagguṇo yaṃguṇo, talleṇā, malleṇā, sallekho, paṭisallīno, tabbaṇṇanā taṃvaṇṇanā, tassamo taṃsamo, idappaccayatā , cirappavāsiṃ, hatthippabhinnaṃ iccādi. Imasmiṃ ganthe ekattha siddhampi taṃ taṃ rūpaṃ tattha tattha punappunampi vidhiyyati ñāṇavicittatthaṃ.
47 第47章:于母音后,ma、ya、da。显示巴利原文
47.Mayadā sare.
当后面有母音时,随界音(niggahīta)在某些情况下可转为 ma、ya 或 da。显示巴利原文
Sare pare niggahītassa kvaci ma, ya, dā honti vā.
其中,与 ya、ta、eta 等词结合时,中性名词中可见 da 的替换。显示巴利原文
Tattha dādeso ya, ta, etasaddehi napuṃsake dissati –
凡所宣说者,皆为无常,此是世尊所说。显示巴利原文
Yadabravi , tadaniccaṃ , etadavoca satthā .
而在复合词中,ya 等词尾于三种性中皆可见。显示巴利原文
Samāse pana dādeso tiliṅge dissati –
“yadanantaraṃ(紧接着它),tadanantaraṃ(紧随其后)”,这是对此义理的解释。此义理是指:对于某一义理、某一词句或某一言说,紧随其后者,即称为“yadanantaraṃ”。显示巴利原文
Yadanantaraṃ, tadanantaraṃ, etadatthā kathā . Etadatthā mantanā -tattha yassa atthassa vā yassa padassa vā yassā kathāya vā anantaraṃ yadanantaraṃ.
难道只在某处如此吗?“这水生之花,未经允许,你便去嗅闻。”显示巴利原文
Kvacitveva? Yametaṃ vārijaṃ pupphaṃ, adinnaṃ upasiṅghasi .
ya、ta、eta这些词,于阳性与阴性中可见。显示巴利原文
Mādeso ya, ta, etasaddehi pumitthiliṅgesu dissati –
“诸天之中,有善生主”,世尊了知此义后,为阐明此义而说。显示巴利原文
Yamāhu devesu sujampatīti , tamatthaṃ pakāsento satthā , etamatthaṃ viditvā .
而于 añña 等词中,可见两种词尾变化通于三性。显示巴利原文
Aññasaddehi pana dve ādesā tiliṅge dissanti –
“sakadāgāmī(一来),即 evametamabhiññāya(如是证知此)”等。显示巴利原文
Sakadāgāmī, evametamabhiññāya iccādi.
在idaṃ等词之后,ya的词尾有时便直接见于该词本身——显示巴利原文
Yādeso idaṃsadde pare tasaddamhā eva kvaci dissati –
那并不善,那并不妥当。显示巴利原文
Tayidaṃ na sādhu , tayidaṃ na suṭṭhu .
48 48. ya、eva、hi词中的ñ音变显示巴利原文
48.Yevahisu ño
在ya、eva、hi等词之后,其他词的鼻音转为ñ。这是前形规则。显示巴利原文
Ya , eva, hisaddesu paresu niggahītassa ño hoti. Yassa pubbarūpattaṃ.
“ānantarikaññamāhu”——从ānantarikaṃ + yaṃ + āhū分析得来,此处作切断;yaññadeva——yaṃ + yaṃ + eva,taññeva——taṃ + eva,purisaññeva、paccattaññeva、tañhi、purisañhi,而atthasañhito即atthasaṃhito,dhammasañhito亦即dhammasaṃhito。显示巴利原文
Ānantarikaññamāhu – ānantarikaṃ + yaṃ + āhūti chedo, yaññadeva-yaṃ + yaṃ + eva, taññeva taṃ+eva, purisaññeva, paccattaññeva, tañhi, purisañhi, atthasañhito atthasaṃhito, dhammasañhito dhammasaṃhito.
49 49. 当y等字母位于saṃ之前时。显示巴利原文
49.Ye saṃssa.
当前缀saṃ后面跟随鼻音时,该鼻音变为ñ。这便是前形规则。显示巴利原文
Yamhi pare saṃ upasaggassa niggahītassa ño hoti. Yassa pubbarūpattaṃ.
saññogo即saṃyogo,saññutto即saṃyutto。saṃyojanaṃ即saṃyojanaṃ,saññamo即saṃyamo,saññato即saṃyato,saññamati即saṃyamati,saññācikā即saṃyācikā,如kuṭiṃ等。显示巴利原文
Saññogo saṃyogo, saññutto saṃyutto. Saṃyojanaṃ saṃyojanaṃ, saññamo saṃyamo, saññato saṃyato, saññamati saṃyamati, saññācikā saṃyācikā kuṭiṃ iccādi.
接下来阐述增音连音。显示巴利原文
Athāgamasandhi dīpiyate.
依《大论》的元音增音——显示巴利原文
Mahāvuttinā sarāgamo –
“建造草屋后(amāpetvā)”与“建造草屋后(amāpiya)”,义同“建造后(māpetvā)”,并非指重复;“我将交付象夫(hatthibondiṃ)”即“重复”义;“世间无不死之处(anāmataṃ)”,义为“不死为前导”;anavajjaṃ(无过失)、anamataggo(无有边际)、jaccandho(生盲)、jaccabadhiro(生聋)、jaccamūgo(生哑)、jaccapaṇḍako(天生半择迦)。显示巴利原文
Paṇṇasālaṃ amāpetvā , paṇṇasālaṃ amāpiya – māpetvā iccevattho, na cāpi apunappunaṃ, hatthibondiṃ pavekkhāmi -punappunaṃ iccevattho , natthi loke anāmataṃ – amata pubbaṃ ṭhānanti attho, anavajjaṃ, anamataggo, jaccandho, jaccabadhiro, jaccamūgo, jaccapaṇḍako.
于富贵家族出生,或再生于人间,他的名声便遍满。显示巴利原文
Aḍḍhe ājāyare kule , manussesu paccājāto, āpūrati tassa yaso .
说法之后,它们忆念着爬行、游走,故称“蛇”(sarisapā)。显示巴利原文
Dhammikathaṃ katvā , sarantā sapanti gacchantīti sarisapā.
kabaḷīkāro(作团食)、manasīkāro(作意)、manasīkaroti(作意)、tappākaṭīkaroti(令彼明显)、dūrībhūto(成为远方)、abyayībhāvo(成为不变化)。显示巴利原文
Kabaḷīkāro, manasīkāro, manasīkaroti, tappākaṭīkaroti, dūrībhūto, abyayībhāvo.
亲族减损的状态,即是亲族衰损(ñātipārijuññaṃ);同样地,财富衰损(bhogapārijuññaṃ)也是如此——“parijinassa”即衰退(parihāna)、耗尽(parikkhaya)之义。显示巴利原文
Ñātiparijinassa bhāvo ñātipārijuññaṃ, evaṃ bhogapārijuññaṃ- parijinassāti parihānassa, parikkhayassa.
parosataṃ 意为百倍,saradosataṃ 意为百流,disodisaṃ 意为一处一处等。显示巴利原文
Parosataṃ, saradosataṃ, disodisaṃ iccādi.
“现在去托钵还太早”一句中,pāto(早晨)之义即是 pago 一词的含义。显示巴利原文
‘Atippago kho tāva piṇḍāya caritu’ nti ettha pātottho pagosaddo eva.
50 50. va、na、ta、ra、ga 及 ma、ya、dā 的增音显示巴利原文
50.Vanataragācāgamā
在元音之后,na、ta、ra、ga,以及ma、ya、dā,成为增音。显示巴利原文
Sare pareva na, ta, ra, gā ca ma, ya, dā ca āgamā honti.
go、to、do、no、mo、yo、ro、vo显示巴利原文
Go, to, do, no, mo, yo, ro, vo,
圣者们所称的‘此分别之人’即凡夫(puthujjano)。此处只是用了 pago 一词,例如:pageva vutyassa(何况贱民)、pageva manussitthiyā(何况女人)。显示巴利原文
Ariyehi puthagevāyaṃ janoti puthujjano , idha pana pagosaddo eva, pageva vutyassa, pageva manussitthiyāti .
ajjatagge(从今以后)、tasmātiha(因此)、katamo nāma so rukkho(那棵树叫什么名字)、yassa tevaṃ gataṃ phalaṃ(它的果实如此)——此中 te 即是 evaṃ(如此)。显示巴利原文
Ajjatagge , tasmātiha , katamo nāma so rukkho, yassa tevaṃ gataṃ phalaṃ -tevanti evaṃ.
udaggo(高举)、udabbahi(涌出)、udapādi(生起)、udayo(升起)、udāhaṭo(被提举)、udito(已说出)、udīrito(已宣说)、dubhato vuṭṭhānaṃ(从两者出离)、dubhayāni viceyya paṇḍarāni(审察两者后,白净之法)、todeyya(托迭亚)、kappā dubhayo(两位咖巴)——其意指两位仙人。又如kiñcideva(约略某事)、kocideva(约略某人)、kismiñcideva(约略于某处)、yāvadeva(乃至)、tāvadeva(如是之限),于转释中yāvade与tāvade如此成立。复有punadeva(再者)、sakideva(仅一次)、sammadeva——于圣典中作短音;sammadakkhāto(正说)、sammadaññā vimutto(以正智解脱)、bahudeva rattiṃ(大半夜)、ahudeva bhayaṃ(曾有恐惧)等。显示巴利原文
Udaggo, udabbahi, udapādi, udayo, udāhaṭo, udito, udīrito, dubhato vuṭṭhānaṃ , dubhayāni viceyya paṇḍarāni , todeyya, kappā dubhayo – dve isayoti attho. Kiñcideva, kocideva, kismiñcideva, yāvadeva, tāvadeva, valutte-yāvade, tāvadeti siddhaṃ, punadeva, sakideva, sammadeva-dāgame rasso, sammadakkhāto , sammadaññā vimutto , bahudeva rattiṃ , ahudeva bhayaṃ iccādi.
ito nāyati:由彼引导;ciraṃ nāyati:长时引导;kamme sādhu:于业善能,即适业、堪业;attano idaṃ attaniyaṃ:属于自己,故为自属;addhānaṃ khamatīti addhaniyaṃ:堪忍旅途,故谓堪历路者;lobhassa hitaṃ lobhaniyaṃ lobhaneyyaṃ:有益于贪,即贪所宜、贪所应;dosaniyaṃ dosaneyyaṃ:嗔所宜、嗔所应;mohaniyaṃ mohaneyyaṃ:痴所宜、痴所应;oghaniyaṃ:暴流所宜;yoganiyaṃ:轭所宜;ganthaniyaṃ:结所宜;niddhunanaṃ:振除事;niddhunanako:振除者;sañjānanaṃ:遍知事;sañjānanako:了知者;saññāpanako:令知者等。显示巴利原文
Ito nāyati, ciraṃ nāyati, kamme sādhu kammaniyaṃ kammaññaṃ, attano idaṃ attaniyaṃ, addhānaṃ khamatīti addhaniyaṃ, lobhassa hitaṃ lobhaniyaṃ lobhaneyyaṃ, dosaniyaṃ dosaneyyaṃ, mohaniyaṃ mohaneyyaṃ, oghaniyaṃ, yoganiyaṃ, ganthaniyaṃ, niddhunanaṃ, niddhunanako, sañjānanaṃ, sañjānanako, saññāpanako iccādi.
lahumessati:轻者将至;garumessati:重者将至;maggamatthi:有道存焉;aggamakkhāyati:说为最上;uragāmiva:如蛇栖行;arahatāmiva:如阿罗汉等。同样地,kena te idha mijjhati:何者令你于此沉迷;rūpāni manupassati:他见诸色;ākāse mabhipūjaye:于空中作礼敬;aññamaññassa:相互;ekamekassa:一一;samaṇamacalo:不动沙门;adukkhamasukhā vedanā:不苦不乐受等。显示巴利原文
Lahumessati , garumessati, maggamatthi , aggamakkhāyati , uragāmiva , arahatāmiva iccādīni. Tathā kena te idha mijjhati , rūpāni manupassati , ākāse mabhipūjaye, aññamaññassa , ekamekassa , samaṇamacalo , adukkhamasukhā vedanā iccādi.
例如:nayimassa vijjā(“非此之明”)、mayamatthi(“我此为有”)、yathayidaṃ(“如彼是”)、tathayidaṃ(“如是彼是”)、chayime dhammā(“此六法”)、navayime dhammā(“此九法”)、dasayime dhammā(“此十法”)、mamayidaṃ(“此为我所有”)、soyeva(“即是彼”)、teyeva(“即是他们”)、taṃyeva taññeva(“即是彼”)、tehiyeva(“即是以他们”)、tesaṃyeva tesaññeva(“即是他们的”)、tasmiyeva(“即是于彼”)、buddhoyeva(“即是佛”)、buddhesuyeva(“即是于诸佛”)、bodhiyāyeva kāraṇā(“即是菩提之因”)、hotiyeva(“即是生起”)、atthiyeva(“即是存在”)等。又,tiyantaṃ(三终)、aggiyāgāre(于火堂)、catutthīyatthe(在第四格义)等例,以yā增音亦得成立。显示巴利原文
Nayimassa vijjā mayamatthi , yathayidaṃ , tathayidaṃ, chayime dhammā , navayime dhammā , dasayime dhammā , mamayidaṃ, soyeva, teyeva, taṃyeva taññeva, tehiyeva, tesaṃyeva tesaññeva, tasmiyeva, buddhoyeva, buddhesuyeva, bodhiyāyeva kāraṇā , hotiyeva, atthiyeva iccādi. Tiyantaṃ, aggiyāgāre, catutthīyatthe iccādīni ivaṇṇantarūpāni yāgamenāpi sijjhantiyeva.
无间的、无义的、无食的、无病的、无执著的、无薪之火、无动的、无水的;言辞、无上的、无波浪之河、无味的;难超越的、难成就的、难亲近的诸佛;被恶说的法、恶来的、被恶说的言语;出现了(单数)、出现、出现了(复数)、晨食、再来;呸!;四禅那、四种守护、八万四千、四种神通成就、四瀑流;此是增长、此是地界、此是水界;应与善士共处;如群星中的星宿之王,如云峰间的闪电,如在针尖之上,如牛王;如,如实。此处‘rāgame’为短音。而此处,如‘atiriva kallarūpā, ativiya lābhaggayasaggapatto, paraṃviya mattāya’等句,iva、viya 词用于‘eva’(就、正是)之义;同样,如‘yathariva, tathariva, varamhākaṃ bhusāmiva, netaṃ ajjatanāmiva’等句,iva 词亦用于‘eva’之义。显示巴利原文
Nirantaraṃ, niratthakaṃ, nirāhāro, nirābādho, nirālayo, nirindhano aggi, nirīhakaṃ, nirudakaṃ, nirutti, niruttaro, nirūmikā nadī, nirojaṃ, duratikkamo, durabhisambhavo, durāsadā buddhā , durākhyāto dhammo , durāgataṃ, duruttaṃ vacanaṃ , pāturahosi , pāturahu , pāturahesuṃ , pātarāso, punareti, dhīratthu , caturaṅgikaṃ jhānaṃ , caturārakkhā, caturāsītisahassāni, caturiddhilābho, caturoghā, vuddhiresā , pathavīdhāturevesā , āpodhāturevesā , sabbhireva samāsetha, nakkhattarājāriva tārakānaṃ, vijjuriva abbhakūṭe, āraggeriva, usabhoriva , yathariva, tathariva -rāgame rasso. Ettha ca yathā ‘‘atiriva kallarūpā , ativiya lābhaggayasaggapatto, paraṃviya mattāya’’ iccādīsu iva, viyasaddā evatthe vattanti, tathā ‘‘yathariva, tathariva, varamhākaṃ bhusāmiva , netaṃ ajjatanāmiva’’ iccādīsu ivasaddo evatthe vattati.
‘二指’、‘二支’、‘三指’、‘三支’、‘熟练与正直’、‘已住’、‘已说’、‘被说’、‘从座起’、‘起立’、‘起立已’、‘比丘之住处’、‘广地之住处’、‘自生者之住处’等,此类带有u韵母替换形式的词,依规则亦得成立。显示巴利原文
Duvaṅgulaṃ, duvaṅgikaṃ, tivaṅgulaṃ, tivaṅgikaṃ, pāguññavujutā, vusitaṃ, vuttaṃ, vuccate, āsanā vuṭṭhāti , vuṭṭhānaṃ, vuṭṭhahitvā, bhikkhuvāsane, puthuvāsane, sayambhuvāsane iccādīni uvaṇṇantarūpāni vāgamenāpi sijjhantiyeva.
51 51. Cha ḷo.显示巴利原文
51.Chā ḷo.
当后接元音时,于「六」字后加「ḷ」音。显示巴利原文
Sare pare chamhā ḷāgamo hoti.
诸如此类:「六支」、「六处」、「八万四千」、「此六者是义之门首」、「有这些六随眠」、「有具大威力的六神通」。显示巴利原文
Chaḷaṅgaṃ, chaḷāyatanaṃ, chaḷāsītisahassāni , atthassa dvārā pamukhā chaḷete , chaḷevānusayā honti , chaḷabhiññā mahiddhikā .
这称为大规则之说明。显示巴利原文
Mahāvuttividhānamuccate.
当前接元音时,于 mana 等后加 s 音——显示巴利原文
Sare pare manādīhi sāgamo –
如:作意、意的、心所的、心无散乱者、无意识之子已生、胸中所生之子等。显示巴利原文
Manasikāro, mānasiko, cetasiko, abyaggamanaso naro , putto jāto acetaso, ure bhavo oraso iccādi.
后接元音时,常增入h音。显示巴利原文
Sare pare bahulaṃ hāgamo –
莫如此,阿难!‘非也,尊者!非也,乔达摩尊者!不应如此说,应如此说;他如此说;正直且极正直,善安立,善刹那’等。显示巴利原文
Māhevaṃ ānanda , nohetaṃ bhante , nohidaṃ bho gotama , nahevaṃ vattabbe , hevaṃ vattabbe, hevaṃ vadati, ujū ca suhujūca , suhuṭṭhitaṃ sukhaṇo iccādi.
52 第五十二条 随韵显示巴利原文
52.Niggahītaṃ.
随韵有时出现,有时则不出现。显示巴利原文
Niggahītaṃ kvaci āgataṃ hoti vā.
如“近雨安居”“比丘因得衣而新”“不放逸是不死之道”“眼生起”“粗细”“应多作善”“头朝下堕”“为何目的”“为此目的”“为何目的”“彼作者”“彼作”等,前已述及;同样,“与之相应”“彼称谓”“彼为多”等亦然。显示巴利原文
Upavassaṃ kho pana , navaṃ pana bhikkhunā cīvaralābhena , appamādo amataṃ padaṃ , cakkhuṃ udapādi , aṇuṃthūlāni , kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ , avaṃsirā patanti , yadattho, tadattho, etadattho, takkattā, takkaro iccādīni pubbe vuttāneva, tathā taṃsampayutto, tabbohāro, tabbahulo iccādi.
依大典,gata、jāta、anta 等词处于词末时,即成增音。显示巴利原文
Mahāvuttinā padānaṃ ante gata, jāta, anta saddā āgamā honti.
如‘色所成’、‘受所成’、‘想所成’、‘粪所成’、‘尿所成’、‘见所成’、‘义所成’、‘法所成’、‘经’、‘林’、‘正业’、‘邪业’等。显示巴利原文
Rūpagataṃ vedanāgataṃ , saññāgataṃ , gūthagataṃ , muttagataṃ , diṭṭhigataṃ , atthajātaṃ , dhammajātaṃ, suttanto , vananto, sammākammanto, micchākammanto iccādi.
重叠连声。显示巴利原文
Dvibhāvasandhi
此处说明重叠连声。显示巴利原文
Atha dvibhāvasandhi dīpiyate.
重叠有三种。其中,pakkamo、parakkamo 等名为辅音重叠。rukkhaṃ rukkhaṃ siñcati 等名为语尾词重叠。titikkhā、tikicchā、jagamā、jagamu 等名为词根重叠。显示巴利原文
Dvibhāvo tividho. Tattha pakkamo, parakkamo iccādi byañjanadvittaṃ nāma. Rukkhaṃ rukkhaṃ siñcati iccādi vibhatyantapadadvittaṃ nāma. Titikkhā, tikicchā, jagamā, jagamu iccādi dhātupadadvittaṃ nāma.
53 53. 从元音生出二(音)。显示巴利原文
53.Saramhā dve.
在元音之后,后续辅音有时呈现两种形态。显示巴利原文
Saramhā parassa byañjanassa kvaci dve rūpāni honti.
其中,在元音之后,pa、pati、paṭi 等的辅音会重叠如下——显示巴利原文
Tattha saramhā pa, pati, paṭīnaṃ passa dvittaṃ –
不放逸、于此处不放逸、离系、正勤、不退转法轮、善安立、无对补特伽罗、极追悔、善行道等。显示巴利原文
Appamādo, idhappamādo, vippayutto, sammappadhānaṃ, appativattiyaṃ dhammacakkaṃ , suppatiṭṭhito, appaṭipuggalo, vippaṭisāro, suppaṭipanno iccādi.
“从元音起”是何义?“相应”(即不从元音起,故不重叠)。显示巴利原文
Saramhāti kiṃ? Sampayutto.
「kī」等词根,以及以「u」、「du」为首的词,其词首辅音重叠。显示巴利原文
Kī, kudha, kamu, kusa, gaha, juta, ñā, si, su, sambhu, sara, sasa iccādīnaṃ dhātūnañca, u, du, nipubbānaṃ padānañca ādibyañjanassa dvittaṃ.
贩卖、买卖、以金钱购得之物。显示巴利原文
Vikkināti, vikkayo, dhanakkīto.
瞋怒、无瞋。显示巴利原文
Akkuddho, akkodho.
前进、前进、已前进、举步、举步、已举步、精进、精进、跨越、跨越、踏入、已踏入。显示巴利原文
Abhikkamati, abhikkamo, abhikkanto, akkamati, akkamo, akkanto, parakkamati, parakkamo, vikkamati, vikkamo, okkamati, okkanto.
辱骂、呵骂。显示巴利原文
Akkosati, akkoso.
提举、执持、争论、摄持、摄受。显示巴利原文
Paggaṇhāti, paggaho, viggaho, pariggaho, anuggaho.
照耀、遍照。显示巴利原文
Ujjotati, vijjotati.
了知、慧、证智、遍知、识、一切知智、知夜者、知义者、知法者。显示巴利原文
Aññā, paññā, abhiññā, pariññā, viññāṇaṃ, sabbaññutaññāṇaṃ, rattaññū, atthaññū, dhammaññū.
(句首引导词,指示接下文内容)显示巴利原文
Si –
殊胜、依地者、依家者显示巴利原文
Atissayo, bhūmassito, gehassito.
少闻、多闻、名闻、有闻、无闻显示巴利原文
Appassuto, bahussuto, vissuto, assavo, anassavo.
令轻安,轻安,已得轻安者。显示巴利原文
Passambhati, passaddhi, passaddho.
随念、随念、随念者。显示巴利原文
Anussarati, anussati, anussaro.
入息、入息者、入息、出息。显示巴利原文
Assasati, assasanto, assāso, passāso.
释放,释放着,释放。显示巴利原文
Vissajjeti, vissajjanto, vissaggo.
遍舍、遍舍者、遍舍等。显示巴利原文
Pariccajati, pariccajanto, pariccāgo iccādi.
高举、赞扬、执取、发出、排泄、积聚、总聚、光耀、遍耀、升高、度越等。显示巴利原文
Ukkaṃsati, ukkaṃso, uggaho, uccāreti, uccāro, uccayo, samuccayo, ujjalo, samujjalo, uṇṇamati, uttarati iccādi.
以“du-”为前缀——显示巴利原文
Dupubbe –
“恶作”、“难行”、“恶趣”、“恶行”、“难渡”、“难调”、“难导”、“难养”、“无力”、“邪道”、“难得”等。显示巴利原文
Dukkaṭaṃ, dukkaraṃ, duggati, duccaritaṃ, duttaro, duddamo, dunnayo, dupposo, dubbalo, dummaggo, dullabho iccādi.
以“ni-”为前缀——显示巴利原文
Nipubbe –
出离、已出、已离、无贼、无老、无过、无罪、所造、无慢、出离道、无贪、涅槃、依处等。显示巴利原文
Nikkamo, nikkhanto, niggato, niccoro, nijjaro, niddoso, nippāpo, nimmito, nimmāno, niyyānaṃ, nillolo, nibbānaṃ, nissayo iccādi.
“三”、“三组”、“三十”等词,其后的辅音重叠——显示巴利原文
Tika, taya, tiṃsānaṃ tassa dvittaṃ –
善三组、受三组、三事、三宝、三十二、三十三。显示巴利原文
Kusalattikaṃ, vedanattikaṃ, vatthuttayaṃ, ratanattayaṃ, dvattiṃsaṃ, tettiṃsaṃ.
以“四”与“六”为前缀时,其后的辅音需要重叠——显示巴利原文
Catu , chehi parabyañjanassa dvittaṃ –
四种、十四、四方、四足、六种、九十六。显示巴利原文
Catubbidhaṃ, catuddasa, catuddisaṃ, catuppadaṃ, chabbidhaṃ, channavuti.
还是用“瓦”字?例如“四谛”“六百”。显示巴利原文
Vā tveva? Catusaccaṃ, chasataṃ.
当词根“sant-”(圣)后接以辅音开头的词时,该辅音须恒常重叠。显示巴利原文
Santassa satte parabyañjanassa niccaṃ dvittaṃ –
“善士”“善人”“正法”“圣者之性”即“实存”“实有”之义。显示巴利原文
Sajjano, sappuriso, saddhammo, santassa bhāvo sattā, sabbhāvo.
“vassa”变为“bassa”时,辅音重叠。显示巴利原文
Vassa batte bassa dvittaṃ –
「戒禁」、「涅槃」、「寂灭」等,如前所说。显示巴利原文
Sīlabbataṃ, nibbānaṃ, nibbutaṃ iccādi pubbe vuttameva.
「vatu」、「vaṭu」等词的末尾辅音重叠。显示巴利原文
Vatu, vaṭu iccādīnaṃ antabyañjanassa dvittaṃ –
转起、流转、还灭、合集、旋转、开显。显示巴利原文
Vattati, pavattati, nivattati, saṃvattati, vaṭṭati, vivaṭṭati.
在「saṃ」之后,若接鼻音字母,该鼻音字母须予以重叠——显示巴利原文
Saṃmhā anuno nassa dvittaṃ –
具足、摄取、寻求。显示巴利原文
Samannāgato, samannāhāro, samannesati.
此外,还有如下用例——显示巴利原文
Aññatrapi –
「应结界认可羯磨」、「作结界认可」、「结界认可」、「覆盖物」、「用衣换取之物」、「四者之」、「五者之」。显示巴利原文
Sīmaṃ sammanneyya , sīmaṃ sammannituṃ , sīmaṃ sammannati , sampaṭicchannaṃ, cīvaracetāpannaṃ, catunnaṃ, pañcannaṃ.
54 在第四类与第二类之中,这些依次为第三类与第一类。显示巴利原文
54.Catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā.
在这一品中,第四个与第二个品中的其他项相比,相当于第三项,而这第四个相当于第二项,这两种状态称为二重性质,即它们具有第二性质。经中言“此处有二”或“依品相似”等,这说明第四个与第二个相同,在发生时与前者同生成,属第一性质,且具第四性质的第三性质亦同时产生。显示巴利原文
Vagge catuttha, dutiyesu paresu kamena tatiya, paṭhamā esaṃ catuttha, dutiyānaṃ dvibhāvaṃ gacchanti, dutiyabhāvaṃ gacchantīti attho. ‘Saramhā dve’ti suttena vā ‘vaggalasehi te’iccādīhi vā dutiya, catutthānampi sadisatte jāte puna iminā suttena ādidutiyassa paṭhamattaṃ, ādicatutthassa tatiyattañca jātaṃ.
其中,于此品中说:显示巴利原文
Tattha kavagge –
开示、投入、加入,色蕴、受蕴、界动摇、寿尽、出离。显示巴利原文
Ākkhātaṃ, pakkhittaṃ, pakkhepo, rūpakkhandho, vedanākkhandho, dhātukkhobho, āyukkhayo, nakkhamati.
依《依品相似》之经文说法:显示巴利原文
‘Vaggalasehi te’ti suttavidhāne –
于面前善,解脱,舍离,断尽。显示巴利原文
Pamukhe sādhu pāmokkhaṃ, paggharati, ugghosati, nigghoso.
遮蔽者,断绝连续之轭,遮盖者,断除,白伞,树荫,彼之真实性为真实,车轮之利益为道,焦思,嫌责,省察,初禅,第二禅,空旷处,觉支,愚者之状态为愚,觉悟,应觉悟,觉,通达。显示巴利原文
Acchādeti, acchindati-saṃyoge rassattaṃ, pacchādeti, pacchindati, setacchattaṃ, rukkhacchāyā, tathassa bhāvo tacchaṃ, rathassa hitā racchā, pajjhāyati, ujjhāyati, nijjhāyati, paṭhamajjhānaṃ, dutiyajjhānaṃ, ajjhokāso, bojjhaṅgo, dummedhassa bhāvo dummejjhaṃ, bujjhati, bujjhitabbaṃ, bojjhaṃ, paṭivijjha, paṭivijjhiya, paṭivijjhitvā iccādi.
所在之处、立于彼处者、已起立者、已完成者、立于陆地者、立于水中者、长者等。显示巴利原文
Yatraṭṭhitaṃ, tatraṭṭhito, uṭṭhito, niṭṭhito, thalaṭṭho, jalaṭṭho, vuḍḍho iccādi.
苏摩那长老、耶舍长老、根本、根基、扩展、外露、被动摇、举起、提升、显扬、设置、建立、定住、固定、持久、消除、下降等。显示巴利原文
Sumanatthero, yasatthero, avatthā, avatthānaṃ, vitthāro, abhitthuto, vitthambhito, uddharati, uddharaṇaṃ, uddhaṭaṃ, niddhāreti, niddhāraṇaṃ, niddhāritaṃ, niddhano, niddhuto, niddhoto iccādi.
于「pa」组辅音前。显示巴利原文
Pavagge –
遍满、遍满(名词形)、遍满(另一名词形)、拍击、大果、无果、蜂蜜糖浆、徘徊、徘徊(名词形)、被举起、无畏、难以养活、善有、公牛之态即为雄牛性、得到、起始、由于、已起始等。显示巴利原文
Vippharati, vippharaṇaṃ, vipphāro, apphoṭeti, mahapphalaṃ, nipphalaṃ, madhupphāṇitaṃ, vibbhamati, vibbhamo, ubbhataṃ, nibbhayaṃ, dubbharo, sabbhāvo , usabhassa bhāvo osabbhaṃ, labbhati, ārabbho, ārabbha, ārabbhitvā iccādi.
此处亦然,凡以『伍』、『杜』起首,其后接词首辅音,学者特别希望将该辅音重叠。显示巴利原文
Idhapi u, du, nito parapadānaṃ ādibyañjanassa dvittaṃ visesato icchanti.
55 第五十五:于遍求与频繁义中,有两种形式。显示巴利原文
55.Vicchābhikkhaññesu dve.
于遍求与频繁义中,一个多义词有两种形式。欲以动作、事物或性质遍及于各别之义,此名遍求;动作之反复,则名频繁。显示巴利原文
Vicchāyaṃ abhikkhaññe ca anekatthassa ekapadassa dve rūpāni honti. Bhinne atthe kriyāya vā dabbena vā guṇena vā byāpituṃ icchā vicchā. Punappunakriyā abhikkhaññaṃ.
此处先说关于“分散”的用法:显示巴利原文
Vicchāyaṃ tāva –
逐棵浇灌树木;座座村庄皆有百罐之资,一一村庄都幽美宜人;家家都有主人;种种滋味皆被品尝;种种事务皆被着手行持。显示巴利原文
Rukkhaṃ rukkhaṃ siñcati. Gāme gāme sataṃkumbhā, gāmo gāmo ramaṇiyo, gehe gehe issaro, rasaṃ rasaṃ bhakkhayati, kriyaṃ kriyaṃ ārabhate.
于次第表述中,同样应理解为“分散”义。显示巴利原文
Ānupubbiyepi vicchāva gamyate –
根部粗壮,顶端柔细;最大的依次进入。每日施予这些天神一摩沙迦。犹如盒子树一朵一朵地盛开。这些人各走各的路。所有这些都是富裕的,哪些是他们的富裕?哪些是他们的富裕?显示巴利原文
Mūle mūle thūlā, agge agge sukhumā, jeṭṭhaṃ jeṭṭhaṃ anupavesetha, imesaṃ devasikaṃ māsakaṃ māsakaṃ dehi, mañjūsakarukkho pupphaṃ pupphaṃ pupphati, ime janā pathaṃ pathaṃ accenti, sabbe ime aḍḍhā, katarā katarā imesaṃ aḍḍhatā, katamā katamā imesaṃ aḍḍhatā.
茂盛之处──显示巴利原文
Abhikkhaññe –
饭在煮着煮着,非福在积累积累,吃了吃了后他们躺下,一块布一块布地制作,发出啪嗒啪嗒声,一个一个,一个一个等,在表示分散义时,前词有语尾省略。显示巴利原文
Bhattaṃ pacati pacati, apuññaṃ pasavati pasavati, bhutvā bhutvā nippajjanti, paṭaṃ paṭaṃ karoti, paṭapaṭāyati, ekamekaṃ, ekamekāni iccādīsu vicchāsu pubbapade syādilopo.
56 56. 一切等词的消逝。显示巴利原文
56.Sabbādīnaṃ vītihāre.
“超越而取”为“过取”;“非过取”即是“无过取”,意指彼此内部而取。当表达“无过取”义时,一切代词有两种形式,且前一词的语尾省略。显示巴利原文
Atikkamma haraṇaṃ atihāro, na atihāro vītihāro, aññamaññassa antoyeva haraṇantiattho, vītihāratthe gamyamāne sabbādīnaṃ sabbanāmānaṃ dve rūpāni honti, pubbassekassa ca syādilopo.
这两个人彼此相助,互为助伴;他们互相看见,互相给予,互相获得,共享财物,互相依止。显示巴利原文
Ime dve janā aññamaññassa upakārakā, itarītarassa upakārakā, aññamaññaṃ passanti, aññamaññassa denti, aññamaññassa apenti, aññamaññassa dhanaṃ, aññamaññe nissitā.
57 五十七、直到此数目为止。显示巴利原文
57.Yāvatātāvaṃ sambhame.
“其量为此”即“如此”。“其量为此”即“如彼”。反复旋转运转为“旋转”。以快速言语作用而显示彼彼方便为“旋转”,即所谓重复。当表示旋转时,以多少词能表达其义,即使用多少词,两次、三次或更多次说出,此为义。亦有读作“随觉而旋转”,其义相同。显示巴利原文
Yaṃ parimāṇamassāti yāvaṃ. Taṃ parimāṇamassāti tāvaṃ. Punappunaṃ bhamanaṃ pavattanaṃ sambhamo. Turitena vacīpayogena taṃ taṃ upāyadīpanaṃ sambhamo, āmeḍitameva vuccati, sambhame gamyamāne yāvatā yattakena padena so attho paññāyati, tattakaṃ padaṃ payujjate, dvikkhattuṃ vā tikkhattuṃ vā taduttari vā udīriyatetyattho. Yathābodhaṃ sambhametipi pāṭho, soyevattho.
于恐怖时、于忿怒时、于赞叹时、于急促时、于好奇时、于疑惑时。显示巴利原文
Bhaye, kodhe, pasaṃsāyaṃ, turite, kotūhale’cchare.
于欢笑、忧伤、净信之处,智者说重叠语。显示巴利原文
Hāse, soke, pasāde ca, kare āmeḍitaṃ budho.
此中,所谓怖畏者:显示巴利原文
Tattha bhaye –
如‘蛇、蛇’,又如‘贼、贼’——显示巴利原文
Sappo sappo, coro coro –
同样地,‘毁灭!击打!毁灭!击打!’显示巴利原文
Vijjha vijjha, pahara pahara.
去吧,去吧。显示巴利原文
Gaccha gaccha.
来,来显示巴利原文
Āgaccha āgaccha.
啊,佛陀!啊,佛陀!显示巴利原文
Aho buddho aho buddho.
前进吧,婆私吒!前进吧,婆私吒!显示巴利原文
Abhikkamatha vāseṭṭhā abhikkamatha vāseṭṭhā .
独子今何在?独子今何在?显示巴利原文
Kahaṃ ekaputtaka kahaṃ ekaputtaka .
“殊胜啊,乔达摩尊者!殊胜啊,乔达摩尊者!……”如这些等。他三次发出赞叹:“礼敬彼世尊……”如这些等。显示巴利原文
Abhikkantaṃ bho gotama abhikkantaṃ bho gotama iccādi. Tikkhattuṃudānaṃ udānesi ‘‘namo tassa bhagavato’’ iccādi.
倒换连声。显示巴利原文
Vipallāsasandhi
接着说明颠倒连声。显示巴利原文
Atha vipallāsasandhi dīpiyate.
词语前后次序的颠倒,称为颠倒。显示巴利原文
Padakkharānaṃ pubbāparavipariyāyo vipallāso.
58 58. 笑声的颠倒。显示巴利原文
58.Hassa vipallāso.
对于其他人来说,当后续有H音时,此处会产生前后音易位。显示巴利原文
Yamhi pare hassa pubbāparavipallāso hoti vā.
被燃烧、被执取、被装备、被冲走、被污染、被迷惑。显示巴利原文
Dayhati, saṅgayhati, sannayhati, vuyhati, duyhati, muyhati.
如风一般?被执取,即:如是执取后、执取已;登上后、登上已;沉入后、沉入已;强力地、强力已。显示巴利原文
Vātveva ? Saṅgaṇhiyati, evaṃ saṅgayha saṅgaṇhitvā, āruyha āruhitvā, ogāyha ogāhitvā. Pasayha pasahitvā.
59 59. 或作‘ve’。显示巴利原文
59.Ve vā.
当后面有 v 时,h 会发生颠倒。显示巴利原文
Vamhi pare hassa vipallāso hoti vā.
“多病,此处众人沐浴”即“此处众人沐浴”。显示巴利原文
Bavhābādho bahvābādho, bavhettha nhāyatī jano =bahvettha nhāyatī jano.
称为《大语词规则》。显示巴利原文
Mahāvuttividhānaṃ vuccate.
字母 ya 与 ra 等的颠倒。显示巴利原文
Ya, rānaṃ vipallāso –
为我建造小屋,他说了话语,他侍奉师长;我以净信心礼敬您,圣者 —— 此处有重叠。显示巴利原文
Kuṭi me kayirati , vacanaṃ payirudāhāsi, garuṃ payirūpāsati, vandāmi te ayyire pasannacitto -yassa dvittaṃ.
随韵的颠倒。显示巴利原文
Niggahītassa vipallāso –
他们堕入地狱,向我乞求那些马,并宣说了这些偈颂。显示巴利原文
Nirayamhi apaccisuṃ , te me asse ayācisuṃ . Imā gāthā abhāsisuṃ.
对元音等的颠倒认知——显示巴利原文
Sarānampi vipallāso –
若有人欲加害于他——‘加害’意指住立于斯;‘无根之根去’——意谓未达根本之根。余处亦然。未予机会而令作,不见相而作,不依信而食者,是为不信食者;‘见句未超越’——意谓未见超越。显示巴利原文
Haññayyevāpi koci naṃ – haññeyyāti ṭhiti, amūlamūlaṃ gantvā-mūlamūlaṃ agantvāti attho. Evaṃ paratra. Anokāsaṃ kārāpetvā , animittaṃ katvā, saddhaṃ na bhuñjatīti asaddhabhoji, disvā padamanuttiṇṇaṃ – uttiṇṇaṃ adisvāti attho.
对词句的颠倒认知——显示巴利原文
Padānampi vipallāso –
若新比丘因得衣,则称为‘龙女群所行’,意思是‘与龙女群一起行’的这一安立。显示巴利原文
Navaṃ pana bhikkhunā cīvaralābhena, nāgakaññā caritaṃ gaṇena -nāgakaññāgaṇena caritanti ṭhiti.
60 六十、多杂。显示巴利原文
60.Bahulaṃ.
此处称‘多义’,意指连声的建立多途、大多如此。此即《统领经》,其义通于所有适用之处,涵盖至章节终结。由此,在一切音声论典中,既排除了不可取义,亦完成了可取义的确立。显示巴利原文
Sandhividhānaṃ nāma bahulaṃ hoti, yebhuyyena hotīti attho. Adhikārasuttaṃ. Yāvaganthapariyosānā yuttaṭṭhānesu sabbattha vattate. Etena sabbasaddasuttesu aniṭṭhanivatti ca iṭṭhapariggaho ca kato hoti.