三、格用篇显示巴利原文
3. Kārakakaṇḍa
第一变格词群显示巴利原文
Paṭhamāvibhattirāsi
接着,说明名词变格的意义差别。显示巴利原文
Atha nāmavibhattīnaṃ atthabhedā vuccante.
第一变格用于表达何种意义?显示巴利原文
Kasmiṃ atthe paṭhamā?
289 仅表第一义(所指义)。显示巴利原文
289.Paṭhamatthamatte.
当仅仅表达名词的所指时,便为第一变格。显示巴利原文
Nāmassa abhidheyyamatte paṭhamāvibhatti hoti.
树、花鬘、财富。显示巴利原文
Rukkho, mālā, dhanaṃ.
此处,以‘仅’一词遮止了作者、业等变格意义,因此‘唯义’即指词干本身的意义。显示巴利原文
Ettha ca mattasaddena kattu, kammādike vibhatyatthe nivatteti. Tasmā atthamattanti liṅgatthoyeva vuccati.
其中,在未发出音声时,闻者不明了的意义,称为‘隐没义’。能令通达、了知此隐没义者,即是‘相’(liṅga),也就是所发出的词。显示巴利原文
Tattha anuccārite sati suṇantassa avidito attho līnattho nāma. Taṃ līnamatthaṃ gameti bodhetīti liṅgaṃ, uccāritapadaṃ.
此相又分两种:本性相与完成相。其中,不附带变格词尾的本性相,即此处所说的“相”,因为变格词尾各有其不同的分位作用。显示巴利原文
Taṃ pana pakatiliṅgaṃ, nipphannaliṅganti duvidhaṃ. Tattha vibhattirahitaṃ pakatiliṅgaṃ idhādhippetaṃ liṅga, vibhattīnaṃ visuṃ visuṃ vibhāgaṭṭhānattā.
“隐没的部分”即称为“相”。其中,“隐没”指不明显,“部分”指组成部分。相、名词、词基,三者在意义上实为同一。显示巴利原文
Līnaṃ aṅganti liṅgaṃ. Tattha ‘līna’nti apākaṭaṃ. ‘Aṅga’nti avayavo. Liṅgaṃ, nāmaṃ, pāṭipadikanti atthato ekaṃ.
相的意义有两种:胜义与施设义;同样,能差别义与所差别义也是如此。显示巴利原文
Liṅgassa attho paramattho, paññattiatthoti duvidho. Tathā visesanattho, visesyatthoti.
其中,能差别义即自义,指各个词所特有的、专属个别事物的意义。此义又因在各个意义中,词音最初由此生起并长久持续地转起,作为固定的原因,故称为“因相义”。此义依音声、生类、属性、实体、行为、名称、关系而有七种。显示巴利原文
Tattha visesanattho nāma sakattho, tassa tassa saddassa paṭiniyato pāṭipuggalikatthoti vuttaṃ hoti. Soyeva tasmiṃ tasmiṃ atthe ādimhi sadduppattiyā cirakālañca saddapavattiyā nibaddhakāraṇattā nimittatthoti ca vuccati . So suti, jāti, guṇa, dabba, kriyā, nāma, sambandhavasena sattavidho hoti.
所差别义即共义,指众多因相所共通的普遍义。此义又因与各个因相关联,而称为“果相义”。此义依生类、属性、实体、行为、名称而有五种,如“牛”、“白”、“持杖者”、“厨师”、“帝须”。显示巴利原文
Visesyattho nāma sāmaññattho, bahunimittānaṃ sādhāraṇatthoti vuttaṃ hoti, soyeva taṃtaṃnimittayogā nemittakatthoti ca vuccati, so jāti, guṇa, dabba, kriyā, nāmavasena pañcavidho. Go, sukko, daṇḍī, pācako, tissoti.
其中,当“牛”这个词仅表示生类时,如“牛是生类”,此时音声为能差别义。当它表示实体时,如“牛在走”,此时音声与生类皆为能差别义。显示巴利原文
Tattha gosaddo yadā jātimattaṃ vadati go jātīti, tadā suti visesanaṃ. Yadā dabbaṃ vadati go gacchatīti, tadā suti ca jāti ca visesanaṃ.
当“白”一词唯表属性,即“白是属性”时,此时唯音声为能差别。当它表属性之殊胜,即“牛之白”时,此时音声与属性类俱为能差别。当它表具属性之实体,即“白牛”时,此时音声、属性类、属性殊胜及关系皆为能差别。显示巴利原文
Sukkasaddo yadā guṇamattaṃ vadati sukko guṇoti, tadā suti visesanaṃ. Yadā guṇavisesaṃ vadati gossa sukkoti, tadā suti ca guṇajāti ca visesanaṃ. Yadā guṇavantaṃ dabbaṃ vadati sukko goti, tadā suti ca guṇajāti ca guṇaviseso ca sambandho ca visesanaṃ.
当“持杖者”一词唯表种类,即“持杖者是种类”时,此时音声与实体为能差别。当它表具实体之实体,即“持杖者是人”时,此时音声、实体、种类及关系皆为能差别。显示巴利原文
Daṇḍīsaddo yadā jātimattaṃ vadati daṇḍī jātīti, tadā suti ca dabbañca visesanaṃ. Yadā dabbavantaṃ dabbaṃ vadati daṇḍī purisoti, tadā suti ca dabbañca jāti ca sambandho ca visesanaṃ.
当“厨师”一词唯表种类,即“厨师是种类”时,此时音声与行为为能差别。当它表成就行为之实体,即“厨师是人”时,此时音声、行为、种类及行为与作者之关系皆为能差别。显示巴利原文
Pācakasaddo yadā jātimattaṃ vadati pācako jātīti, tadā suti ca kriyā ca visesanaṃ. Yadā kriyānipphādakaṃ dabbaṃ vadati pācako purisoti, tadā suti ca kriyā ca jāti ca kriyākārakasambandho ca visesanaṃ.
当“帝须”一词仅作名字用时,例如“帝须”此名,这时音声是能差别。当它指称具有此名字的实体时,例如“帝须比丘”,这时音声、名称生类以及关系都是能差别。显示巴利原文
Tissasaddo yadā nāmamattaṃ vadati tisso nāmanti, tadā suti visesanaṃ. Yadā nāmavantaṃ dabbaṃ vadati, tisso bhikkhūti, tadā suti ca nāmajāti ca sambandho ca visesanaṃ.
在一切情况下,所谓“说什么”,应知即是所差别,也是实体。其中,音声即是词的自性,仅属于词的一边。据《ñāsa》中说:“一切词最初都是表示存在者。”因此,在任何音声的场合,都适合说有存在者。而所谓“存在者”,就是指那些在世间仅以假名而存在的事物。听闻某词的人,他的智慧首先了知该事物的存在性;之后在生类词中了知生类,在属性词中了知属性,诸如此类,一切皆可如此说。相、数、量也包含在能差别的意义中。显示巴利原文
Sabbattha yaṃ yaṃ vadatīti vuttaṃ, taṃ taṃ visesyanti ca dabbanti ca veditabbaṃ. Ettha ca suti nāma saddasabhāvā eva hoti, saddapakkhikā eva. Sabbo saddo paṭhamaṃ sattābhidhāyakoti ca ñāse vuttaṃ. Tasmā sabbattha sutiṭṭhāne sattā eva yuttā vattunti. Sattāti ca tassa tassa atthassa vohāramattenapi loke vijjamānatā vuccati, taṃ taṃ saddaṃ suṇantassa ca ñāṇaṃ taṃtadatthassa atthitāmattaṃ sabbapaṭhamaṃ jānāti, tato paraṃ jātisadde jātiṃ jānāti. Guṇasadde guṇanti evamādi sabbaṃ vattabbaṃ. Liṅga, saṅkhyā, parimāṇānipi visesanatthe saṅgayhanti.
其中,所谓“相”,即女性与男性所展现的相、因相和姿态威仪,这在阿毗达摩中已有说明;而非男性(中性)的相、因相和姿态威仪,虽未明说,但已依理成立;此外,在词与义中所显现的清晰、不清晰以及中间形态,凡此种种,都称为“相”。显示巴利原文
Tattha liṅgaṃ nāma ye itthi, purisānaṃ liṅga, nimitta, kuttā’kappā nāma abhidhamme vuttā, ye ca napuṃsakānaṃ liṅga, nimitta, kuttā’kappā nāma avuttasiddhā, ye ca saddesu ceva atthesu ca visadā’visadākāra, majjhimākārā sandissanti, sabbametaṃ liṅgaṃ nāma.
如此,以能差别与所差别,前文所说的词相之义有二种。此义复有三种:有相、有数、有量。显示巴利原文
Evaṃ visesana, visesyavasena duvidho attho pubbe vuttassa saddaliṅgassa attho nāma, so saliṅgo, sasaṅkhyo, saparimāṇo cāti tividho hoti.
其中有相者为何?如‘想’、‘触’、‘心’;‘女子’、‘男子’、‘家族’;‘花鬘’、‘树’、‘财富’。显示巴利原文
Tattha saliṅgo yathā? Saññā, phasso, cittaṃ. Kaññā, puriso, kulaṃ. Mālā, rukkho, dhananti.
有数者为何?如‘一’、‘二’、‘三’、‘多’等。显示巴利原文
Sasaṅkhyo yathā? Eko, dve, tayo, bahū iccādi.
具有量者是什么呢?例如'一拃'、'一肘'、'一斗'、'一阿罗迦'等。显示巴利原文
Saparimāṇo yathā? Vidatthi, hattho, doṇo, āḷhakaṃ iccādi.
再者,词干义分为两种:纯净的和混合的。其中,不混杂业等的,名为纯净。此纯净义有六种:具有相、具有数、具有量、前缀义、不变词义、词基义。'有'、'能'、'可得'等,在此称为词基。以-tuna、-tvāna、-tvā、-tave、-tuṃ、-khattuṃ等结尾的,也摄属不变词。显示巴利原文
Api ca suddho, saṃsaṭṭhoti duvidho liṅgattho. Tattha kammādisaṃsaggarahito suddho nāma. So saliṅgo, sasaṅkhyo, saparimāṇo, upasaggattho, nipātattho, pāṭi-padikatthoti chabbidho. Atthi, sakkā, labbhāiccādi idha pāṭipadikaṃ nāma. Tuna, tvāna, tvā, tave, tuṃ, khattuṃpaccayantāpi nipātesu gayhanti.
混合又分两种:已说混合与未说混合。其中,已说混合有四种:通过复合词所说的混合、通过派生词、通过动词、通过分词。其中,通过复合词所说的,依六种格关系有七类,连同状态一起则有八类;通过派生词所说的也是如此。通过动词所说的,依作者、业、状态有三种。通过分词所说的,依六种格与状态有七类。一切纯净的和已说混合的,都属于第一变格的范畴。显示巴利原文
Saṃsaṭṭho vuttasaṃsaṭṭho, avuttasaṃsaṭṭhoti duvidho. Tattha vuttasaṃsaṭṭho catubbidho samāsena vuttasaṃsaṭṭho, taddhitena, ākhyātena, kitenāti. Tattha samāsena vutto chakārakasambandhavasena sattavidho, bhāvena saddhiṃ aṭṭhavidho vā, tathā taddhitena vutto. Ākhyātena vutto kattu, kamma, bhāvavasena tividho. Kitena vutto chakāraka, bhāvavasena sattavidho. Sabbo suddho ceva vuttasaṃsaṭṭho ca paṭhamāya visayo.
未说相杂亦有施事相杂、业相杂等种种类别,此为第二格等的范畴。此处,若无语尾变化,单词本身便不适于表达,故第一格用在六种纯粹词与四种已说相杂词上,纯粹为其适于表达,而非为了表明意义。显示巴利原文
Avuttasaṃsaṭṭhopi kattusaṃsaṭṭho, kammasaṃsaṭṭhotiādinā anekavidho. So dutiyādīnaṃ eva visayoti. Ettha ca vibhattiyā vinā kevalo saddo payogaṃ nārahatīti katvā payogārahatthameva chabbidhe suddhe catubbidhe ca vuttasaṃsaṭṭhe paṭhamā payujjati, na atthajotanatthaṃ.
然而,未被任何能诠者所说之业等,若无语尾变化则无法了知,故为表明意义,第二格等亦用于业等之上。因此,“atthamatte”(仅就意义)中的处格,是限定地域差别的“仅就范畴”之义;而“kamme dutiyā”(于业,第二格)等中的处格,则是表示应被成就的果报。应如此了知此二种处格的差别。显示巴利原文
Kenaci vācakena avuttāni pana kammādīni vibhattīhi vinā viditāni na hontītikatvā atthajotanatthampi kammādīsu dutiyādayo payujjanti. Tasmā atthamatteti idha desantarāvacchedake visayamatte bhummaṃ. Kamme dutiyāiccādīsu pana nipphādetabbe payojane bhummanti evaṃ dvinnaṃ bhummānaṃ nānattaṃ veditabbanti.
290 290. 呼格。显示巴利原文
290.Āmantane.
对于已经成立的事,以名称或不变化词将之唤向自己面前,这便是所谓的“呼召”。在“增上呼召中,仅就所表意义而言为第一格”一句中,此处的呼召词乃是不期待动词的,因此不视为作格。显示巴利原文
Pageva siddhassa vatthuno nāmena vā nipātena vā attano abhimukhīkaraṇaṃ āmantanaṃ nāma. Adhikāmantane atthamatte paṭhamā hoti. Ettha ca āmantanapadaṃ nāma kriyāpekkhaṃ na hoti, tasmā kārakasaññaṃ na labhati.
而它又分两种:依恭敬与不恭敬。如:“善来,贤友,来”、“喂,来”。显示巴利原文
Taṃ pana duvidhaṃ sādarā’nādaravasena. Ehi samma, ehi jeti.
同样,依有命与无命而分:“喂,人,你说”、“喂,海螺,你说”、“喂,大海螺,你说”、“喂,大石头,你浮起来”、“喂,大石头,你浮起来”。显示巴利原文
Tathā sajīva, nijjīvavasena, bho purisa, vadehi bho saṅkha, vadehi bho saṅkha . Ummujja bho puthusile, ummujja bho puthusileti .
同样地,基于现前与不现前,而有:‘喂,仁者!我那独子在何处?独子今在何处?’显示巴利原文
Tathā paccakkhā’paccakkhavasena, bho purisa, kahaṃ ekaputtaka, kahaṃ ekaputtakāti .
同样地,基于确定与不确定,而有:‘喂,仁者!真是稀有啊,真是前所未有啊!就在此处,名为有想者……’等等。这一呼请,唯对已然成就之事而立,非对所当作之事。因为,人们绝不会在某人尚未获得国王身份或比丘身份之前,便以‘喂,国王!’或‘喂,比丘!’来称呼他。显示巴利原文
Tathā niyamā’niyamavasena, bho purisa, acchariyaṃ vata bho abbhutaṃ vata bho . Yatra hi nāma saññī samānotiādi . Idaṃ āmantanaṃ nāma pageva siddhe eva hoti, na vidhātabbe, na hi pageva rājabhāvaṃ vā bhikkhubhāvaṃ vā appattaṃ janaṃ ‘‘bho rājā’’ti vā ‘‘bho bhikkhū’’ti vā āmantentīti.
第二格词尾类显示巴利原文
Dutiyāvibhattirāsi
于何义而言,当用第二格?显示巴利原文
Kasmiṃ atthe dutiyā?
291 291. 表业,用第二格。显示巴利原文
291.Kamme dutiyā.
在业的意义中,用第二格。所造作者,即是业。此业有三种:产生业、变化业、到达业。显示巴利原文
Kammatthe dutiyā hoti. Kariyateti kammaṃ, taṃ nibbattikammaṃ, vikatikammaṃ, pattikammanti tividhaṃ hoti.
其中,什么是产生业?例如:有神通者变现象形,国王建造城市,母亲生育子女,种子生树,业生果报,食物生力,人造福、造罪,佛陀说法、制律,比丘生起禅那、生起道等。显示巴利原文
Tattha nibbattikammaṃ yathā? Iddhimā hatthivaṇṇaṃ māpeti, rājā nagaraṃ māpeti, mātā puttaṃ vijāyati, bījaṃ rukkhaṃ janeti, kammaṃ vipākaṃ janeti, āhāro balaṃ janeti, jano puññaṃ karoti, pāpaṃ karoti, buddho dhammaṃ desesi, vinayaṃ paññapesi, bhikkhu jhānaṃ uppādeti, maggaṃ uppādeti iccādi.
什么是变化业?例如:建造房屋,造车,制瓶,织布,煮饭,烹调食物,将木柴烧成炭,将黄金做成手镯,焚烧房屋,砍伐树木,破坏墙壁,收割庄稼,杀害生命,吃饭等。显示巴利原文
Vikatikammaṃ yathā? Gehaṃ karoti, rathaṃ karoti, ghaṭaṃ karoti, paṭaṃ vāyati, odanaṃ pacati, bhattaṃ pacati, kaṭṭhaṃ aṅgāraṃ karoti, suvaṇṇaṃ kaṭakaṃ karoti, gehaṃ jhāpeti, rukkhaṃ chindati, pākāraṃ bhindati, vihayo lunāti, pāṇaṃ hanati, bhattaṃ bhuñjati iccādi.
什么是到达业?例如:前往村庄,进入房屋,攀爬树木,渡过河流,看见太阳,听闻佛法,礼敬佛陀,近侍承事等。显示巴利原文
Pattikammaṃ yathā? Gāmaṃ gacchati, gehaṃ pavisati, rukkhaṃ ārohati, nadiṃ tarati, ādiccaṃ passati, dhammaṃ suṇāti, buddhaṃ vandati payirupāsati iccādi.
本性业与变化业,此为二种。例如:将黄金做成手镯,将木柴烧成炭,看见站立的人,看见行走的人,看见比丘——具念者、正知者、前进者、后退者、前视者、侧视者、屈伸者。显示巴利原文
Pakatikammaṃ, vikatikammanti duvidhaṃ. Suvaṇṇaṃ kaṭakaṃ karoti, kaṭṭhaṃ aṅgāraṃ karoti, purisaṃ ṭhitaṃ passati, purisaṃ gacchantaṃ passati, bhikkhuṃ passati sataṃ, sampajānaṃ, abhikkamantaṃ, paṭikkamantaṃ, ālokentaṃ, vilokentaṃ, samiñjentaṃ, pasārentaṃ.
此处,“人、比丘”为本性业,“站立者、具念者”等为变化业。显示巴利原文
Ettha ‘purisaṃ, bhikkhu’nti pakatikammaṃ, ‘ṭhitaṃ, sataṃ’iccādīni vikatikammāni.
根业与使役业有二种。例如:往村庄,令人往村庄。显示巴利原文
Dhātukammaṃ, kāritakammanti duvidhaṃ. Gāmaṃ gacchati, purisaṃ gāmaṃ gameti.
对于带有双宾语的根业,又分两种:主要业与次要业。例如:牧羊人领山羊往村庄;人将货物运往村庄、带往村庄;将树枝拖往村庄;从母牛挤奶;向婆罗门乞求毯子;向婆罗门乞食;把母牛关入牛栏;向世尊提问;从树摘取果实;向弟子说法;世尊对比丘们宣说此;教导弟子法等等。显示巴利原文
Dhātukammañca dvikammikadhātūnaṃ duvidhaṃ padhānakammaṃ, appadhānakammanti. Ajapālo ajaṃ gāmaṃ neti, puriso bhāraṃ gāmaṃ vahati, harati, gāmaṃ sākhaṃ kaḍḍhati, gāviṃ khīraṃ dohati, brāhmaṇaṃ kambalaṃ yācati, brāhmaṇaṃ bhattaṃ bhikkhati, gāviyo vajaṃ avarundhati, bhagavantaṃ pañhaṃ pucchati, rukkhaṃ phalāni ocināti, sissaṃ dhammaṃ bravīti, bhagavā bhikkhū etadavoca , sissaṃ dhammaṃ anusāsati iccādi.
在此,“山羊、牛奶”等称为主要业,因为施事者更希望执取它们;“村庄、母牛”等称为次要业,因为施事者不那么希望执取它们。显示巴利原文
Ettha ca ‘ajaṃ, khīraṃ’ iccādi padhānakammaṃ nāma kattārā pariggahetuṃ iṭṭhatarattā. ‘Gāmaṃ, gāviṃ’iccādi appadhānakammaṃ nāma tathā aniṭṭhatarattā.
其中,主要业名为“硬业”,就业性而言则称为“坚固业”;次要业名为“非硬业”,则称为“非坚固业”。因为它有时是与格,有时是夺格,有时是属格,有时是处格。例如:他带我去水边(与格),他从母牛挤奶(夺格),你从母牛挤奶(属格),他在母牛那里挤奶(处格)等等。显示巴利原文
Tattha padhānakammaṃ kathinakammaṃ nāma, kammabhāve thirakammanti vuttaṃ hoti. Appadhānakammaṃ akathinakammaṃ nāma, athirakammanti vuttaṃ hoti. Tañhi kadāci sampadānaṃ hoti, kadāci apādānaṃ, kadāci sāmi, kadāci okāso. Yathā – so maṃ dakāya neti, gāvito khīraṃ dohati, gāviyā khīraṃ dohahi, gāviyaṃ khīraṃ dohati iccādi.
“对格用于业”一句,承上文而说。显示巴利原文
Kamme dutiyāti vattate.
292 对于表运动、觉知、摄取、声音等义的动词,以及“bhajj”等动词的使役对象,用第二格。显示巴利原文
292.Gatibodhāhārasaddatthā kammaka bhajjādīnaṃ payojje.
这是一条恒常法则的文句。对于表运动、觉知、摄取、声音等义的动词,以及“bhajj”等不及物动词的使役对象——即业,用第二格。此处所说的使役对象业,即指使役业。显示巴利原文
Niccavidhisuttamidaṃ. Gamanatthānaṃ bodhanatthānaṃ āhāratthānaṃ saddatthānaṃ akammakānaṃ bhajjādīnañca dhātūnaṃ payojje kammani dutiyā hoti. Ettha ca payojjakammaṃ nāma kāritakammaṃ vuccati.
例如:人使某人去往村庄;主人让牧羊人将山羊带入村庄;老师使弟子觉知法;人让某人吃饭;老师教弟子读诵法;人让某人躺下、坐下、站起;人让人炒熟谷物、捣碎、取出。显示巴利原文
Puriso purisaṃ gāmaṃ gamayati, sāmiko ajapālaṃ ajaṃ gāmaṃ nayāpeti, ācariyo sissaṃ dhammaṃ bodheti, puriso purisaṃ bhattaṃ bhojeti, ācariyo sissaṃ dhammaṃ pāṭheti, puriso purisaṃ sayāpeti, acchāpeti, uṭṭhāpeti, puriso purisaṃ dhaññaṃ bhajjāpeti, koṭṭāpeti, uddharāpeti.
“对于这些”是何义?即如:人令他人煮饭。显示巴利原文
Etesamīti kiṃ? Puriso purisena odanaṃ pāceti.
在此,对于“去”等动词的使役对象,《色成就》与《声导论》中也说到了第三格。《声导论》中,即便是第三格的用法,亦唯取业义。而《ñāsa》等论中,则取作具格义。显示巴利原文
Ettha ca gamanatthādīnaṃ payojje tatiyāpi rūpasiddhiyaṃ saddanītiyañca vuttā. Saddanītiyaṃ tatiyāpayogepi kammatthameva icchati. Ñāsādīsu katvatthaṃ icchanti.
然而,当第二人使令最初的使役者时,那最初的使役者便称为“被使役者”。在“于彼,第三……”的解说中即说此义。自己未完成的精舍,则令他人完成。显示巴利原文
Yadā pana paṭhamaṃ payojakaṃ añño dutiyo payojeti, tadā paṭhamo payojjo nāma. Tasmiṃ tatiyāevāti vuttiyaṃ vuttaṃ. Attanā vippakataṃ kuṭiṃ parehi pariyosāpeti .
293 指‘harādi’(运送等)这一类。显示巴利原文
293.Harādīnaṃ vā.
在‘harādi’(运送等)的使役对象(业)上,可依情况使用第二格(宾格)。显示巴利原文
Harādīnaṃ payojje kammani vikappena dutiyā hoti.
主人令仆人运送货物,或由仆人运送;主人令仆人进食,或由仆人进食;主人令仆人造作事务,或由仆人造作;国王令仆人展示自己,或由仆人展示;主人令仆人礼敬佛陀,或由仆人礼敬。显示巴利原文
Sāmiko purisaṃ bhāraṃ hāreti purisena vā, purisaṃ āhāraṃ ajjhohāreti purisena vā, purisaṃ kammaṃ kāreti purisena vā, rājā purisaṃ attānaṃ dasseti purisena vā, purisaṃ buddhaṃ vandāpeti purisena vā.
194 194. 不适用于“嚼食等”(khādādi)。显示巴利原文
194.Na khādādīnaṃ.
对于“嚼食等”(khādādi)的使役对象(业),并不用第二格(宾格)。显示巴利原文
Khādādīnaṃ payojje kammani na dutiyā hoti.
主人令仆人嚼食硬食——“ada”即“嚼食”;令取用饭食。主人令仆人唤人,“saddāyāpeti”即令发出声音,此为名词性词根。而“kanda”(哭喊)、“nada”(发声)也仅表示声音之义。显示巴利原文
Sāmiko purisena khajjaṃ khādāpeti, ada-bhakkhane, bhattaṃ ādeti, sāmiko dāsena purisaṃ avhāpeti, saddāyāpeti, kandayati, nādayati. Ettha ca ‘saddāyāpetī’ti saddaṃ kārāpeti, nāmadhātu cesā. Kanda, nadāpi saddatthāyeva.
295 295. 关于‘vahissa’(将运送)的无使役者显示巴利原文
295.Vahissāniyantuke.
‘vahissā’是附有i字母的词根表述。‘niyāmeti’意为使役,故‘niyantā’指使役者;‘aniyantuko’即无使役者。若有情无需其他使役者,自己了知而主动运送,便称为无使役者。对于‘vah’词根,若其被使役的对象属于无使役者,则不使用第二格(宾格)。显示巴利原文
Vahissāti dhātuniddeso i-kāro, niyāmeti payojetīti niyantā, natthi niyantā etassāti aniyantuko. Yassa aññena payojakena kiccaṃ natthi, sayameva ñatvā vahati, so aniyantuko nāma, vahadhātussa tādise aniyantuke payojje kammani dutiyā na hoti.
主人令仆人运送货物。显示巴利原文
Sāmiko dāsena bhāraṃ vāheti.
‘非自主者’所指为何?即驱使公牛运载货物。显示巴利原文
Aniyantuketi kiṃ? Balībadde bhāraṃ vāheti.
296 296. 所谓‘bhakkhissa’(将嚼食),乃就无害的意义而言。显示巴利原文
296.Bhakkhissāhiṃsāyaṃ.
对意欲嚼食者,令其嚼食不名为伤害;对不欲嚼食者,令其嚼食则名为伤害。就词根‘bhakkh’而言,当其处于使役式且宾语落在无害的范畴时,不出现第二格(宾格)。显示巴利原文
Bhakkhituṃ icchantassa bhakkhāpanaṃ hiṃsā nāma na hoti, anicchantassa bhakkhāpanaṃ hiṃsā nāma, bhakkhadhātussa payojje kammani ahiṃsāvisaye dutiyā na hoti.
主人令仆人嚼食甜丸。显示巴利原文
Sāmiko purisena modake bhakkhāpeti.
何为‘不伤害’?即让公牛嚼食谷物。这里‘谷物’指较粗大的谷物,诸师如是说。显示巴利原文
Ahiṃsāyanti kiṃ? Balībadde sassaṃ bhakkhāpeti. Ettha ‘sassa’nti thūlataraṃ sassanti vadanti.
在巴利圣典中,如‘告知一切后,令一切众生满足’、‘长老的钵应为第二者所取’等语句,在被使役的对象上亦可见属格。显示巴利原文
Pāḷiyaṃ ‘‘sabbesaṃ viññāpetvāna , tosenti sabbapāṇinaṃ . Therassa patto dutiyassa gāhetabbo’’ iccādinā payojje chaṭṭhīpi dissati.
297 297. 与‘dhī’等连用。显示巴利原文
297.Jhādīhi yuttā.
与‘dhī’等不变词及前缀连用时,名词词干后使用第二格(宾格)。显示巴利原文
Dhīiccādīhi nipātopasaggehi yuttā liṅgamhā dutiyā hoti.
如‘dhī brāhmaṇassa hantāraṃ’(呸,杀害婆罗门者!)、‘dhīratthu maṃ pūtikāyaṃ’(呸,我这腐臭之身!)、‘dhīratthu taṃ dhanalābhaṃ’(呸,那财富之得!)、‘dhīratthu bahuke kāme’(呸,诸多欲乐!)。亦见第三格,如‘dhīratthu jīvitena me’(呸,以我之命!)。在‘antarā ca rājagahaṃ antarā ca nāḷandaṃ’(于王舍城与那烂陀之间)、‘abhito gāmaṃ’(于村两侧)、‘parito gāmaṃ’(于村周围)、‘nadiṃ nerañjaraṃ pati’(朝向尼连禅河)等句中,这些是第六格意义上的第二格。显示巴利原文
Dhī brāhmaṇassa hantāraṃ , dhīratthu’maṃ pūtikāyaṃ , dhīratthu taṃ dhanalābhaṃ , dhīratthu bahuke kāme. Tatiyāpi dissati, dhīratthu jīvitena me . Antarā ca rājagahaṃ antarā ca nāḷandaṃ , abhito gāmaṃ vasati, paritogāmaṃ vasati, nadiṃ nerañjaraṃ pati , etesu chaṭṭhyatthe dutiyā.
同样地,世尊向我显现;三种譬喻也向我显现;比丘,愿你为说法而显现!纯陀,愿诸觉支向你显现——其中的“maṃ”(我)和“taṃ”(你)都是与格意义的第二格。“maṃ”也可解释为“于我智中”,“taṃ”解释为“于你智中”。若离方便,义不得成就;若离受持,学不可得立。不在此世、不在彼世、不在二者之间,这就是苦的边际。其中“antarena”为不变词,义为“除却”。又如村之东、村之南、村之北,即表“村东”等义。显示巴利原文
Tathā paṭibhāti maṃ bhagavā , apissu maṃ tisso upamāyo paṭibhaṃsu , paṭibhātu taṃ bhikkhu dhammo bhāsituṃ . Paṭibhantu taṃ cunda bojjhaṅgā – ‘ma’nti mama, ‘ta’nti tava, sampadānatthe dutiyā. ‘Ma’nti mamañāṇe, ‘ta’nti tavañāṇetipi vaṇṇesuṃ. Na upāyamantarena atthassa siddhi, natthi samādānamantarena sikkhāpaṭilābho, nevidha na huraṃ na ubhayamantarena, esevanto dukkhassa . Tattha ‘antarenā’ti nipātapadametaṃ, vajjetvātyattho. Pubbena gāmaṃ, dakkhiṇena gāmaṃ, uttarena gāmaṃ, gāmassa pubbeti attho.
带有前缀的不及物动词在使用时,表处所的名词用第二格。例如:卧于地、立于村、栖于树、坐卧于床或椅、近村而住、随村而住、住于山、住于家、住于无家、住持布萨、生于欲界、生于色界、生于无色界、生为帝释的同伴、卧于卧处、坐于坐处、立于立处等等。显示巴利原文
Upasaggapubbānaṃ akammakadhātūnaṃ payoge ādhāre dutiyā, pathaviṃ adhisessati, gāmaṃ adhitiṭṭhati, rukkhaṃ ajjhāvasati, mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā abhinisīdeyya vā abhinipajjeyya vā , gāmaṃ upavasati, gāmaṃ anuvasati, pabbataṃ adhivasati, gharaṃ āvasati, agāraṃ ajjhāvasati , uposathaṃ upavasati, kāmāvacaraṃ upapajjati, rūpāvacaraṃ upapajjati, arūpāvacaraṃ upapajjati, sakkassa sahabyataṃ upapajjati, nipannaṃ vā upanipajjeyya , nisinnaṃ vā upanisīdeyya , ṭhitaṃ vā upatiṭṭheyya iccādi.
在表达饮水处与行处时,亦用第二格。例如:饮河水、饮海水、行于村、行于林,其义即“于河中”、“于村中”。显示巴利原文
Tappāna, cārepi dutiyā, nadiṃ pivati, samuddaṃ pivati, gāmaṃ carati, araññaṃ carati, nadiyaṃ, gāmeti attho.
于时间、于方位,亦依止处而有第二格:彼刹那、彼须臾、彼时、于一边、于一时、于午前时、于傍晚时、于彼日、于此夜、第二次、第三次、第四次或第五次投生、从此前、从此后、东方、南方、西方、北方、此十方。‘龙王立于何方?’即‘在这些方位中,六牙龙王立于何方?’之义等。显示巴利原文
Kāla, disāsupi ādhāre eva dutiyā, taṃ khaṇaṃ, taṃ muhuttaṃ, taṃ kālaṃ, ekamantaṃ , ekaṃ samayaṃ , pubbaṇhasamayaṃ , sāyanhasamayaṃ, taṃ divasaṃ, imaṃ rattiṃ , dutiyampi, tatiyampi, catutthaṃ vā pañcamaṃ vā appeti, tato pubbaṃ, tato paraṃ, purimaṃ disaṃ , dakkhiṇaṃ disaṃ , pacchimaṃ disaṃ , uttaraṃ disaṃ , imā dasa disāyo, katamaṃ disaṃ tiṭṭhati nāgarājā , imāsu disāsu katamāya disāya tiṭṭhati chaddantanāgarājāti atthoiccādi.
298 298. 于特征、如是存在及遍分等义上,与‘abhi’连用。显示巴利原文
298.Lakkhaṇitthambhūtavicchāsvabhinā.
在特征等义上,与现行之‘abhi’连用时,名词词干取第二格(宾格)。显示巴利原文
Lakkhaṇādīsu atthesu pavattena abhinā yuttā liṅgamhā dutiyā hoti.
“lakkhīyati”意为“应被标识”,由此而成“lakkhaṇaṃ”(特征)。这种方式即是“如是”,意为“这样的殊胜”。所谓“如是存在者”,即“已如此成就者”。在分别义中,遍满的意欲即是“vicchā”(遍分)。显示巴利原文
Lakkhīyati lakkhitabbaṃ anenāti lakkhaṇaṃ. Ayaṃ pakāro itthaṃ, īdiso visesoti attho. Itthaṃ bhūto pattoti itthambhūto. Bhinne atthe byāpituṃ icchā vicchā.
此处就“特征”义而言——显示巴利原文
Tattha lakkhaṇe –
“闪电照亮树木”:意即闪电遍满树木而照亮。被闪电光照所遍满的树木,即成为闪电出现的特征与标识。显示巴利原文
Rukkhamabhi vijjotate vijju, rukkhaṃ abhi byāpetvā vijjotateti attho, vijjobhāsena byāpito rukkho vijjuppādassa lakkhaṇaṃ saññāṇaṃ hoti.
“如是存在”——显示巴利原文
Itthambhūte –
“善哉,提婆达多对母亲”——即将对母亲所作的殊胜之善称为“善哉”,意思是说提婆达多是最恭敬奉侍母亲的上首之人。“然而,关于乔达摩尊者,如此善妙的名声称誉已腾起”——此处“腾起”即殊胜地生起之意,意思是说,这名声称誉是彰显乔达摩尊者为全世间最上者而生起的。然而,就名声称誉的关联而言,其义为“关于那位乔达摩尊师”。显示巴利原文
Sādhu devadatto mātaramabhi, mātaraṃ abhi visiṭṭhaṃ katvā sādhūti attho, devadatto sakkaccaṃ mātupaṭṭhāne aggapurisoti vuttaṃ hoti. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato . Ettha ca ‘abbhuggato’ti abhi visiṭṭhaṃ katvā uggatoti attho, ayaṃ kittisaddo bhoto gotamassa sakalalokaggabhāvaṃ pakāsetvā uggatoti vuttaṃ hoti, kittisaddasambandhe pana tassa kho pana bhoto gotamassāti attho.
“月亮照亮每一棵树”,意为遍满而照耀。显示巴利原文
Rukkhaṃ rukkhaṃ abhi vijjotate cando, byāpetvā vijjotatetyattho.
此处,以“abhi”一词所应阐明的是相状等义,即总集义,而非应说之义;唯遍满等义才是应说之义。显示巴利原文
Ettha ca lakkhaṇādiatthā abhisaddena jotanīyā piṇḍatthā eva, na vacanīyatthā, byāpanādiatthā eva vacanīyatthāti.
299 299. 与pati和pari连用时,表示“部分”之义。显示巴利原文
299.Patiparīhi bhāge ca.
当pati、pari与表示“标志”“如是存在”“遍取”及“份额”等义的词连用时,从表该义的名词词干后作第二格。显示巴利原文
Lakkhaṇi’tthambhūta, vicchāsu ca bhāge ca pavattehi pati, parīhi yuttā liṅgamhā dutiyā hoti.
就“标志”这一义而言:显示巴利原文
Lakkhaṇe –
闪电依树而闪耀,闪电遍树而闪耀。其中“pati”是“依着”的意思,“pari”是“遍满”的意思。显示巴利原文
Rukkhaṃ pati vijjotate vijju, rukkhaṃ pari vijjotate vijju. Tattha ‘patī’ti paṭicca, ‘parī’ti pharitvā.
如此存在义中——显示巴利原文
Itthambhūte –
提婆达多对母亲好,提婆达多对母亲好。显示巴利原文
Sādhu devadatto mātaraṃ pati, sādhu devadatto mātaraṃ pari.
月亮照耀每一棵树,遍照每一棵树。显示巴利原文
Rukkhaṃ rukkhaṃ pati vijjotate cando, rukkhaṃ rukkhaṃ pari vijjotate cando.
凡此中依我而有的,请给予;凡此中围绕我而有的,请给予。在此,“pati”是依着之义,“pari”是周遍、围绕之义,“指向、关于”之义;而“ṭhapita”(已放置)是句中省略的词。意即:在此为我而放置的物品,请给予我——在这众多份额中,属于我的那一份,请给予我。此即所说之义。显示巴利原文
Taṃ dīyatu, yadettha maṃ pati siyā, taṃ dīyatu, yadettha maṃ pari siyā. Tattha ‘patī’ti paṭicca, ‘parī’ti paricca, uddissāti attho, ‘ṭhapita’nti pāṭhaseso. Ettha maṃ uddissa yaṃ vatthu ṭhapitaṃ siyā, taṃ me dīyatūtyattho, etesu bahūsu bhāgesu yo mama bhāgo, so mayhaṃ dīyatūti vuttaṃ hotīti.
300 300. 与anu连用时。显示巴利原文
300.Anunā.
当anu用于标志、如此存在、遍取及份额等义时,与之连用的名词词干后作第二格。显示巴利原文
Lakkhaṇi’tthambhūta, vicchāsu ca bhāge ca pavattena anunā yuttā liṅgamhā dutiyā hoti.
闪电随树闪耀,意谓遍照于树。八万四千人随正觉者出家——“正觉者”指菩萨——意为跟随而出家。当毗婆尸菩萨出家时,那八万四千善家子弟也随之出家,这便是经文所说之义。雨随真实誓愿而降下,“anu”意为随顺、依缘,即因真实誓愿、凭借真实誓愿而降下大雨,这是所说之义。“因即是相”在注释中已说明。也可理解为与真实誓愿同时发生。“当我作真实誓愿时”确有此说。显示巴利原文
Rukkhaṃ anu vijjotate vijju, rukkhaṃ anu pharitvāti attho. Caturāsītisahassāni, sambuddhamanupabbajuṃ , ‘sambuddha’nti bodhisattaṃ, anu gantvā pabbajiṃsūti attho, vipassibodhisatte pabbajite sati tānipi caturāsītikulaputtasahassāni pabbajiṃsūti vuttaṃ hoti. Saccakriyamanu vuṭṭhi pāvassi, ‘anū’ti anvāya, paṭiccāti attho, saccakriyāya sati saccakriyahetu devo pāvassīti vuttaṃ hoti. ‘‘Hetu ca lakkhaṇaṃ bhavatī’’ti vuttiyaṃ vuttaṃ. Saccakriyāya sahevātipi yujjati. ‘‘Saha sacce kate mayha’’nti hi vuttaṃ.
在“如此存在”的意义中——显示巴利原文
Itthambhūte –
提婆达多善待母亲。这里的“anu”意为随顺、依缘。显示巴利原文
Sādhu devadatto mātaramanu. Tattha ‘anū’ti anvāya paṭicca.
在“遍取”之义中——显示巴利原文
Vicchāyaṃ –
月亮逐一遍照每一棵树。此处“anu”意为“随遍满”。显示巴利原文
Rukkhaṃ rukkhaṃ anu vijjotate cando. Tattha ‘anū’ti anu pharitvā.
凡在此随属我者,应所给予。此处‘anu’意为随顺。其余如前所述。显示巴利原文
Yadettha maṃ anu siyā, taṃ dīyatu. Tattha ‘anū’ti anvāya. Sesaṃ vuttanayameva.
301 301. 于俱义中。显示巴利原文
301.Sahatthe.
表俱义时,与anu连用,于名词词干后为第二格。显示巴利原文
Sahatthe anunā yuttā liṅgamhā dutiyā hoti.
沿山而住。波罗奈城沿河而建——“anu”意为随行,即谓与河相连而住,如此说。显示巴利原文
Pabbataṃ anu tiṭṭhati . Nadiṃ anvāvasitā bārāṇasī. ‘Anū’ti anugantvā, nadiyā saha ābaddhā tiṭṭhatīti vuttaṃ hoti.
302 302. 卑下义中。显示巴利原文
302.Hīne.
当anu用于卑下义时,与表示此义的词连用,名词词干后取第二格。显示巴利原文
Hīne pavattena anunā yuttā liṅgamhā dutiyā hoti.
“次于舍利弗的智者”,意为随从、后行者;这是说,一切智者皆在舍利弗之下。显示巴利原文
Anu sāriputtaṃ paññavanto, anugatā pacchato gatāti attho, sabbe paññavanto sāriputtato hīnāti vuttaṃ hoti.
303 303. 与upa连用时。显示巴利原文
303.Upena.
若upa表卑下义,则与之相连的名词词干后为第二格。显示巴利原文
Hīne upena yuttā liṅgamhā dutiyā hoti.
次于舍利弗的智者,意为接近而去、近去者,此即所说为卑下之义。显示巴利原文
Upa sāriputtaṃ paññavanto, upecca gatā samīpe gatāti attho, hīnātveva vuttaṃ hoti.
在此,abhi等词在音声论典中被称为“kammappavacanīya”(业之宣说词)。其中,“pavacanīya”(应宣说)指以方式而说,而“方式”即标志、如此存在、遍取等集合义;“kamma”(业)即遍满等作用,依之而宣说业者,便是“kammappavacanīya”。显示巴利原文
Ettha ca abhiiccādayo kammappavacanīyāti saddasatthesu vuttā. Tattha pakārena vuccatīti pavacanīyaṃ, pakāro ca lakkhaṇi’tthambhūta, vicchādiko piṇḍattho vuccati, kammanti byāpanādikriyā, kammaṃ pavacanīyaṃ yehi te kammappavacanīyā.
其中,与表示遍满等特殊作用的前置词相关联时,在业的意义上为第二格;若无关联,则用于处所、所属等意义。而标志等义,则是依义理成就的集合义。显示巴利原文
Tattha byāpanādikriyāvisesavācīhi upasaggehi sambandhesati kammatthe dutiyā hoti, asambandhe pana ādhāra, sāmyādiatthesu hoti, lakkhaṇādayo pana sāmatthiyasiddhā piṇḍatthā evāti.
304 304. 在时间、路程的持续连结中。显示巴利原文
304.Kāladdhānamaccantasaṃyoge
当时间或路程与事物、性质、作用有持续无间的连结时,在表示时间、路程的词干后采用第二格变格。显示巴利原文
Kālassa vā addhuno vā dabba, guṇa, kriyāhi accantaṃ nirantaraṃ saṃyoge kāla’ddhānavācīhi liṅgehi paraṃ dutiyā hoti.
七日饮牛乳,一月食肉饭。秋季的河流令人愉悦,欢喜园则于一切时皆可爱。一月间诵经,百年得存活,三个月间宣说阿毗达摩。显示巴利原文
Sattāhaṃ gavapānaṃ, māsaṃ maṃsodanaṃ, saradaṃ ramaṇīyā nadī, sabbakālaṃ ramaṇīyaṃ nandanaṃ, māsaṃ sajjhāyati, vassasataṃ jīvati, tayo māse abhidhammaṃ deseti.
树林绵延一由旬,山高一由旬,诵经则一拘舍。显示巴利原文
Yojanaṃ vanarāji, yojanaṃ dīgho pabbato, kosaṃ sajjhāyati.
“持续连结”是何义?即:月复一月受食,由旬复由旬而有精舍。显示巴利原文
Accantasaṃyogeti kiṃ? Māse māse bhuñjati, yojane yojane vihāro.
在此,行为之差别也因须由作者成就而归于业,因此,它也在“于业为第二格”这一句中,以“业”一词而被包含。显示巴利原文
Ettha ca kriyāvisesanampi kattārā sādhetabbattā kammagatikaṃ hoti, tasmā tampi ‘kamme dutiyā’ti ettha kammasaddena gayhati.
安乐而卧,痛苦而卧,速行,疾行,缓行,软煮,重来,轻来,如存积而食,如翻转而晒,摇身而行,摇手而行,摇头而行,作窸窣声而食,作填颊而食,作抛团而食,作甩手而食,作舔手而食,日月平等运行,不平等运行等等。显示巴利原文
Sukhaṃ seti, dukkhaṃ seti, sīghaṃ gacchati, khippaṃ gacchati, dandhaṃ gacchati, muduṃ pacati, garuṃ essati, lahuṃ essati, sannidhikārakaṃ bhuñjati, samparivattakaṃ otāpeti, kāyappacālakaṃ gacchati , hatthappacālakaṃ gacchati, sīsappacālakaṃ gacchati , surusurukārakaṃ bhuñjati , avagaṇḍakārakaṃ bhuñjati , piṇḍukkhepakaṃ bhuñjati , hatthaniddhunakaṃ bhuñjati , hatthanillehakaṃ bhuñjati , candimasūriyā samaṃ pariyāyanti, visamaṃ pariyāyanti iccādi.
第三格词尾类显示巴利原文
Tatiyāvibhattirāsi
第三格表何义?显示巴利原文
Kasmiṃ atthe tatiyā?
305 305. 于作者与工具义中,为第三格。显示巴利原文
305.Kattukaraṇesu tatiyā.
于作者与工具中为第三格。所谓作者与行为者,从意义上说是同一的——“作者即做者,行为者即做者。”因此,当说“作者行为者”时,依此两种同义词的力用,此人即是唯一做行为者;他是作为主人而做,作为自主者而做,由此可知。因此,所谓行为,实为作者之作用,而非其他。而其他者在成就行为时,若辅助作者,则称为行为者;若不辅助,则称为非行为者,由此可知。显示巴利原文
Kattari karaṇe ca tatiyā hoti. Kattāti ca kārakoti ca atthato ekaṃ ‘‘karotīti kattā, karotīti kārako’’ti, tasmā ‘‘kattukārako’’ti vutte dvinnaṃ pariyāyasaddānaṃ vasena ayameva kriyaṃ ekantaṃ karoti, sāmī hutvā karoti, attappadhāno hutvā karotīti viññāyati, tato kriyā nāma kattuno eva byāpāro, na aññesanti ca, aññe pana kriyāsādhane kattuno upakārakattā kārakā nāmāti ca, tathā anupakārakattā akārakā nāmāti ca viññāyantīti.
其中,作者有三种:自作作者、令作作者、业作作者。显示巴利原文
Tattha kattā tividho sayaṃkattā, payojakakattā, kammakattāti.
其中,自己造作动词之义者,即名为‘自作作者’,如人自己作务。显示巴利原文
Tattha dhātvatthaṃ sayaṃ karonto sayaṃkattā nāma, puriso kammaṃ karoti.
令他人作者,名为‘令作作者’,如人令仆从作业。显示巴利原文
Paraṃ niyojento payojakakattā nāma, puriso dāsaṃ kammaṃ kāreti.
所谓“业作者”,亦指致使作者。即有人通过仆人作事,或为仆人作事;又,凡是依赖他人所作的加行,或因容易做、或因不想以业的状态来说、或因不知、或因想欺骗,而以作者的状态被称呼者,这就叫作业作者。如“谷仓自己破裂”、“水罐自己破裂”。再者,无论难易,凡在业形态的动词句中为第一作者者,即称为业作者。就词的形态而言是业,就义的形态而言是作者,故为业作者。例如:谷仓破裂,水罐破裂,牟尼的食物被煮,家家户户一点点地等。显示巴利原文
Kammakattā nāma payojjakakattāpi vuccati, puriso dāsena kammaṃ kāreti dāsassa vā, yo ca aññena kataṃ payogaṃ paṭicca kammabhūtopi sukarattā vā kammabhāvena avattukāmatāya vā ajānanatāya vā vañcetukāmatāya vā kattubhāvena voharīyati, so kammakattā nāma, kusūlo sayameva bhijjati, ghaṭo sayameva bhijjati. Apica sukaro vā hotu dukkaro vā, yo kammarūpakriyāpade paṭhamanto kattā, so kammakattāti vuccati. Saddarūpena kammañca taṃ attharūpena kattā cāti kammakattā, kusūlo bhijjati, ghaṭo bhijjati, paccati munino bhattaṃ, thokaṃ thokaṃ ghare ghare iccādi.
此处,词义有两种:胜义与施设义。其中,胜义是绝对存在的。而施设义中,有些被认可为存在,如“王子”、“牛角”、“瞻波花”;有些被认可为不存在,如“石女儿”、“兔角”、“优昙花”。而所谓的声音,其作用受限于说话者的意图,并不是说存在的声音不能表达意义,也不是说在有约定时,听闻者不会对义境产生认知。因此,即使是被认可为不存在的义,由于它成为声音与认知的对象,也是存在的。否则,听到“石女儿”一词的人,其心就不会转向那个义境。而由于成为声音与认知的对象,所谓存在的义,在声音有差异、认知有差异时,也就有了差异——即各自分别存在,这是要义。如此,依凭作为声音与认知对象而存在且各异的义,便有了作者的差异,以及动作与作者的差异。然而,不应得出结论说,义是自性存在且各异的。因此,在“结合产生”等句中,应知由声音与认知的差异所成立的义的差异,从而成就二词、二义的动作与作者性。显示巴利原文
Ettha ca saddattho duvidho paramattho, paññattatthoti. Tattha paramattho ekantena vijjamānoyeva. Paññattattho pana koci vijjamānoti sammato. Yathā? Rājaputto, govisāṇaṃ, campakapupphanti. Koci avijjamānoti sammato. Yathā? Vañjhāputto, sasavisāṇaṃ, udumbarapupphanti. Saddo ca nāma vatticchāpaṭibaddhavuttī hoti, vattamāno ca saddo atthaṃ na dīpetīti natthi, saṅkete sati suṇantassa atthavisayaṃ buddhiṃ na janetīti natthīti adhippāyo. Iti avijjamānasammatopi attho saddabuddhīnaṃ visayabhāvena vijjamāno eva hoti. Itarathā ‘vañjhāputto’ti padaṃ suṇantassa tadatthavisayaṃ cittaṃ nāma na pavatteyyāti, saddabuddhīnañca visayabhāvena vijjamāno nāma attho saddanānātte buddhinānātte ca sati nānā hoti, visuṃ visuṃ vijjamāno nāma hotīti adhippāyo. Evaṃ saddabuddhivisayabhāvena vijjamānañca nānābhūtañca atthaṃ paṭicca kārakanānāttaṃ kriyākārakanānāttañca hoti , na pana sabhāvato vijjamānameva nānābhūtameva ca atthanti niṭṭhamettha gantabbaṃ. Tasmā ‘‘saṃyogo jāyate’’ iccādīsu saddabuddhīnaṃ nānāttasiddhena atthanānāttena dvinnaṃ saddānaṃ dvinnaṃ atthānañca kriyākārakatāsiddhi veditabbāti.
“以此而作”故为作具,即在成就动作时,作为作者的辅助因。它有两种:内作具与外作具。显示巴利原文
Kayirate anenāti karaṇaṃ, kriyāsādhane kattuno sahakārīkāraṇanti vuttaṃ hoti. Taṃ duvidhaṃ ajjhattikakaraṇaṃ, bāhirakaraṇanti.
其中,属于作者组成部分的作具,称为内作具。犹如人以眼见色,以意了知法,以手作业,以足行路,树木因果实沉重而弯曲。显示巴利原文
Tattha kattuno aṅgabhūtaṃ karaṇaṃ ajjhattikaṃ nāma, puriso cakkhunā rūpaṃ passati, manasā dhammaṃ vijānāti, hatthena kammaṃ karoti, pādena maggaṃ gacchati, rukkho phalabhārena oṇamati.
在作者之外的部分,称为外作具。犹如人乘车而行,以斧砍伐,树木因风而弯曲。显示巴利原文
Kattuno bahibhūtaṃ bāhiraṃ nāma, puriso yānena gacchati, pharasunā chindati, rukkho vātena oṇamati.
306 306. ‘俱’义。显示巴利原文
306.Sahatthena.
“saha”一词之义,指“与之俱”,故称俱义。与俱义词连用时,依语法字性而用第三格。所谓“saha”词之义,即指集合之义。显示巴利原文
Sahasaddassa attho yassa soti sahattho, sahatthena saddena yuttā liṅgamhā tatiyā hoti. Sahasaddassa attho nāma samavāyattho.
此集合有三种:实物集合、属性集合、动作集合。如“与子俱而富有的父亲”“与子俱而肥胖的父亲”“与子俱而来的父亲”。saha、saddhiṃ、samaṃ、nānā、vinā等,称为俱义词。显示巴利原文
So tividho dabbasamavāyo, guṇasamavāyo, kriyāsamavāyoti. Puttena saha dhanavā pitā, puttena saha thūlo pitā, puttena saha āgato pitā. Saha, saddhiṃ, samaṃ, nānā, vināiccādiko sahatthasaddo nāma.
“世尊与比丘僧团一起坐”“与千相等而量”“与所爱者有别异、无别异”“僧团或依别众,或不依别众,而行布萨”。显示巴利原文
Nisīdi bhagavā saddhiṃ bhikkhusaṅghena , sahassena samaṃ mitā , piyehi nānābhāvo vinābhāvo , saṅgho saha vā gaggena vinā vā gaggena uposathaṃ kareyya .
307 307. 相的意义显示巴利原文
307.Lakkhaṇe.
所谓“相”,即如此这般之状态相;于此用第三格。显示巴利原文
Lakkhaṇaṃ vuccati itthambhūtalakkhaṇaṃ, tasmiṃ tatiyā hoti.
他满含泪水,仰望父亲。他安住于如梵天自身之状态。他以未混合的涂香面见国王。他手持三杖遇见游行者。他以不足五缀之钵换取另一钵。比丘以端庄的前进、后退、前视、旁视、屈伸手足,入村托钵。那黑婢头颅破裂、鲜血流淌,对着墙壁咒骂。那些人挺直身躯,挨家巡行。他们盘腿而坐于屋间。显示巴利原文
Assupuṇṇehi nettehi, pitaraṃ so udikkhati . Brahmabhūtena attanā viharati , asambhinnena vilepanena rājānamadakkhi, tidaṇḍakena paribbājakamadakkhi, ūnapañcabandhanena pattena aññaṃ pattaṃ cetāpeti , bhikkhu pāsādikena abhikkantena paṭikkantena ālokitena vilokitena samiñjitena pasāritena gāmaṃ piṇḍāya pāvisi, sā kāḷī dāsī bhinnena sīsena lohitena galantena pativissakānaṃ ujjhāpesi , ukkhittakāya antaraghare gacchanti , pallatthikāya antaraghare nisīdanti .
肢体变化也摄于此。以眼见盲者,“眼”在此是对“盲”的限定——因眼根有缺陷,彼名为盲。以手见跛者,以足见瘸者。显示巴利原文
Aṅgavikāropi idha saṅgayhati , akkhinā kāṇaṃ passati, ‘akkhī’ti idaṃ ‘kāṇa’nti pade visesanaṃ, vikalena cakkhuaṅgena so kāṇo nāma hoti. Hatthena kuṇiṃ passati, pādena khañjaṃ passati.
308 308. 于因义。显示巴利原文
308.Hetumhi.
“以此而驱动、令果生起”故为因,此处用第三格。显示巴利原文
Hinoti pavattati phalaṃ etenāti hetu, tasmiṃ tatiyā hoti.
依食而住,以明为善;世间依业而转,众生依业而转。由业而为贱民,由业而为婆罗门。以何为义?以何为相?以何为貌?以何为缘?以何为因?以何为原因?等等。显示巴利原文
Annena vasati, vijjāya sādhu, kammunā vattati loko, kammunā vattati pajā . Kammunā vasalo hoti, kammunā hoti brāhmaṇo . Kenaṭṭhena , kena nimittena, kena vaṇṇena kena paccayena, kena hetunā , kena kāraṇena iccādi.
此处,作具有三种:令动作成就之作具、差别之作具、种种差异之作具。显示巴利原文
Ettha ca karaṇaṃ tividhaṃ kriyāsādhakakaraṇaṃ, visesanakaraṇaṃ, nānāttakaraṇanti.
其中,令动作成就之作具,即如前所说。显示巴利原文
Tattha kriyāsādhakaṃ pubbe vuttameva.
“差别作具者”如何?例如:以种姓称为日种,以出身称为释迦子。以种姓尊为乔达摩,以名称舍利弗,彼以智慧闻名;以出身而为刹帝利佛,以年龄而为七岁,以技艺而为竹匠,以岁数而为二十九,以明为善,以苦行为最上,以金色为端正,以本性为端正,以本性为善,以泥土为多,以法、以平等而治国,以平等而行,以不平而行,以乐而乐,以喜而喜。以两斗而买谷,以千钱而卖马,以自心而自许,等等。显示巴利原文
Visesanakaraṇaṃ yathā? Ādicco nāma gottena, sākiyo nāma jātiyā . Gottena gotamo nātho , sāriputtoti nāmena , vissuto paññavā ca so, jātiyā khattiyo buddho , jātiyā sattavassiko , sippena naḷakāro so, ekūnatiṃso vayasā , vijjāya sādhu, tapasā uttamo, suvaṇṇena abhirūpo, pakatiyā abhirūpo, pakatiyā bhaddako, yebhuyyena mattikā , dhammena samena rajjaṃ kāreti, samena dhāvati, visamena dhāvati, sukhena sukhito homi, pāmojjena pamudito . Dvidoṇena dhaññaṃ kiṇāti, sahassena asse vikkiṇāti, attanāva attānaṃ sammannati iccādi.
“他变”如何?例如:“我以那一根已渡越之草何用?”“以此示现强力之人何用?”“汝以此发辫何用,愚者?”“汝以此鹿皮衣何用?”“以此处居住,于汝已足够。”“我以佛陀何用?”“我以佛陀何为?佛陀于我无益。”“我以摩尼宝为所需”,“尊者,请说以何为所需”,“以水为所需”,“以根药为所需”,“以求床座者”,“以求昂贵者”,“于月前”,“与父相等”,“与母相同”,“少一钱”,“财富有缺”,“因刀剑生诤”,“因言语生诤”,“于行为上善巧”,“于言语上善巧”,“掺以糖者”,“掺以芝麻者”,“言语亲昵者”等等。显示巴利原文
Nānāttakaraṇaṃ yathā? Kiṃ me ekena tiṇṇena, purisena thāmadassinā . Kiṃ te jaṭāhi dummedha, kiṃ te ajinasāṭiyā . Alaṃ te idha vāsena , alaṃ me buddhena , kinnumebuddhena , na mamattho buddhena , maṇinā me attho , vadeyyātha bhante yenattho, pānīyena attho, mūlehi bhesajjehi attho , seyyena atthiko, mahagghena atthiko, māsena pubbo, pitarā sadiso, mātarā samo, kahāpaṇena ūno, dhanena vikalo, asinā kalaho, vācāya kalaho, ācārena nipuṇo, vācāya nipuṇo, guḷena missako, tilena missako, vācāya sakhilo iccādi.
同样地,业的期限、所依、究竟结合,以及作用的结束,也都包含在“他变”之中。显示巴利原文
Tathā kammā’vadhi, ādhāra’ccantasaṃyoga, kriyāpavaggāpi nānāttakaraṇe saṅgayhanti.
比如,在田里播种芝麻,让织工织布,叫狗去啃咬等等。显示巴利原文
Tilehi khette vappati, tantavāyehi cīvaraṃ vāyāpeti, sunakhehi khādāpenti iccādi.
“我们已脱离那位大沙门”,“我们已脱离迦尸王”,“眼于我或我所是空”,“于身恶行生怖畏”,“于身恶行生惭”,“厌患己身”,“以统治一洲之地”,“或以生天”,“以一切世间主宰,入流果为胜”等。显示巴利原文
Sumuttā mayaṃ tena mahāsamaṇena , muttomhi kāsirājena, cakkhu suññaṃ attena vā attaniyena vā , ottappati kāyaduccaritena , hirīyati kāyaduccaritena , jigucchati sakena kāyena, pathabyā ekarajjena, saggassa gamanena vā. Sabbalokādhipaccena, sotāpattiphalaṃ varaṃ iccādi.
“于彼刹那、彼顷刻、彼须臾、彼时分、彼时期闻法”,“我灭度后,汝等以法为师”,“三个月后”,“以东边之村”,“以南边之村”,“东方为持国天”,“南方为增长天”,“西方为广目天”,“往诣世尊处”等。显示巴利原文
Tena khaṇena tena layena tena muhuttena , tena samayena , kālena dhammassavanaṃ . So vo mamaccayena satthā , tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena , pubbena gāmaṃ, dakkhiṇena gāmaṃ, puratthimena dhataraṭṭho, dakkhiṇena virūḷhako pacchimena virūpakkho , yena bhagavā tenupasaṅkami iccādi.
于究竟结合中:显示巴利原文
Accantasaṃyoge –
“以月而食”、“以由旬而驰”等。显示巴利原文
Māsena bhuñjati, yojanena dhāvati iccādi.
“作用分”者,谓作用较速完成,于此应说明第三格,如:“仅一日便抵达波罗奈”、“三个月宣说阿毗达摩”、“九个月完成寺院”、“仅凭步行而获得”、“仅以唇触便得熟练”。显示巴利原文
Kriyāpavaggo nāma kriyāya sīghataraṃ niṭṭhāpanaṃ, tasmiṃ jotetabbe tatiyā, ekāheneva bārāṇasiṃ pāpuṇi, tīhi māsehi abhidhammaṃ desesi, navahi māsehi vihāraṃ niṭṭhāpesi, gamanamattena labhati, oṭṭhapahaṭamattena paguṇaṃ akāsi.
第四格变位聚显示巴利原文
Catutthīvibhattirāsi
第四格表何义?显示巴利原文
Kasmiṃ atthe catutthī?
309 309. 表随与义时,用第四格。显示巴利原文
309.Sampadāne catutthī.
表随与义时,是第四格。‘于彼处正确被给予故’,名为‘随与’,即是‘领受者’之意。显示巴利原文
Sampadāne catutthī hoti. Sammā padīyate assāti sampadānaṃ, sampaṭicchakanti vuttaṃ hoti.
此有二种:事物领受与作用领受。例如“施衣给比丘”,“赞叹佛陀”。显示巴利原文
Taṃ vatthusampaṭicchakaṃ, kriyāsampaṭicchakanti duvidhaṃ. Bhikkhussa cīvaraṃ deti, buddhassa silāghate.
此外,又有三种:不拒、随许、求悦。其中,不拒绝、不遮止称为“不拒”,意思是施与时不予拒绝。若拒绝,则不名为领受。以身和心现出领受的姿态而接受者,名为“随许”。以种种恳求之语悦可人心而接受者,名为“求悦”。例如“施水给菩提树”,“施食给比丘”,“施食给乞食者”。显示巴利原文
Puna anirākaraṇaṃ, anumati, ārādhananti tividhaṃ hoti. Tattha na nirākaroti na nivāretīti anirākaraṇaṃ, diyyamānaṃ na paṭikkhipatīti attho. Asati hi paṭikkhipane sampaṭicchanaṃ nāma hotīti. Kāyacittehi sampaṭicchanākāraṃ dassetvā paṭiggaṇhantaṃ sampadānaṃ anumati nāma. Vividhehi āyācanavacanehi parassa cittaṃ ārādhetvā sampaṭicchantaṃ ārādhanaṃ nāma. Bodhirukkhassa jalaṃ deti, bhikkhussa annaṃ deti, yācakassa annaṃ deti.
作用领受则依各种作用而有多类。显示巴利原文
Kriyāsampaṭicchakaṃ nānākriyāvasena bahuvidhaṃ.
此中,在喜乐与作用的结合上——显示巴利原文
Tattha rocanakriyāyoge –
此中:“这既为我所喜,亦为我所许”、“出家令我欢喜”、“谁不喜爱此”、“尊者,我不喜爱”、“猫头鹰之灌顶”、“行走令我欢喜”、“愿诸尊不乐见僧团分裂”、“若哪位尊长不认可”、“僧团认可”、“食物使我悦意”、“食物不使他悦意”、“粗劣之食不为诸比丘所悦意”。此中,“覆”是指令产生欲求。显示巴利原文
Tañca amhākaṃ ruccati ceva khamati ca , pabbajjā mama ruccati , kassa sāduṃ na ruccati, na me ruccati bhaddante, ulūkassābhisecanaṃ . Gamanaṃ mayhaṃ ruccati, māyasmantānampi saṅghabhedo ruccittha , yassāyasmato na khamati, khamati saṅghassa , bhattaṃ mayhaṃ chādeti, bhattamassa nacchādeti , tesaṃ bhikkhūnaṃ lūkhāni bhojanāni nacchādenti . Tattha ‘chādetī’ti icchaṃ uppādetīti attho.
此中,在受持的结合上——显示巴利原文
Dhāraṇappayoge –
“持伞者”即是为国王持伞之人;菩萨刚刚诞生时,诸天为他持伞。显示巴利原文
Chattaggāho rañño chattaṃ dhāreti, sampatijātassa bodhisattassa devā chattaṃ dhārayiṃsu.
“赞叹佛陀”,意为称赞。“tuyhaṃ hanu”的意思是以沉默欺瞒。“比丘尼在比丘进食时,以水或扇子侍奉”。也有第二种用法:“侍奉国王”、“侍奉诸王”、“我将侍奉尊者”、“我将侍奉你”、“侍奉父母”。“你发誓”、“维帕吉帝,对我发誓”、“我实作此誓,是为了让你相信我”——这些就是它的含义。“为王持百”、“这里的良家子弟不持取任何人、任何物”、“我们持取国王的象”。这其中,“为王持百”意指罚取百头牲祭或百金罚金,也表达为“负债而取”。“持”字同样有指示的意思。“汝相信我”、“相信我”、“你相信这只豺狼”、“饮酒的婆罗门”。显示巴利原文
Buddhassa silāghate, thometīti attho, tuyhaṃ hanute, tuṇhibhāvena vañcetīti attho, bhikkhunī bhikkhussa bhuñjamānassa pānīyena vā vidhūpanena vā upaṭṭhāti . Dutiyāpi hoti, rañño upaṭṭhāti, rājānaṃ upaṭṭhāti, ahaṃ bhotiṃ upaṭṭhissaṃ , ahaṃ taṃ upaṭṭhissāmi, mātāpituupaṭṭhānaṃ , tuyhaṃ sapate, sapassu me vepacitti , sapathampi te samma ahaṃ karomi , tava mayi saddahanatthaṃ saccaṃ karomīti attho, rañño sataṃ dhāreti, idha kulaputto na kassaci kiñci dhāreti , tassa rañño mayaṃ nāgaṃ dhārayāma. Tattha ‘rañño sataṃ dhāretī’ti sataṃ balidhanaṃ vā daṇḍadhanaṃ vā nidetīti attho, ‘‘iṇaṃ katvā gaṇhātī’’ti ca vadanti. ‘Dhārayāmā’ti puna nidema , tuyhaṃ saddahati, mayhaṃ saddahati, saddahāsi siṅgālassa, surāpītassa brāhmaṇa .
“诸天亦羡彼如是者”,“诸天亦羡他们”,“羡正觉者与具念者”。“羡”谓屡屡欲见,此即其义。亦有第二种:“若汝羡我”,“羡财”,“羡金”,“羡黄金”。第三种亦可见:“羡色”,“羡声”等。显示巴利原文
Devāpi te pihayanti tādino , devāpi tesaṃ pihayanti, sambuddhānaṃ satīmataṃ , ‘pihayantī’ti punappunaṃ daṭṭhuṃ patthentīti attho. Dutiyāpi hoti, sace maṃ pihayasi, dhanaṃ piheti, hiraññaṃ piheti, suvaṇṇaṃ piheti. Tatiyāpi dissati, rūpena piheti, saddena piheti iccādi.
“大雄,对彼发怒。”“车牛,勿对我发怒。”“若我于此对彼发怒。”“母亲发怒。”“父亲发怒。”“谁恼害无过之人?”“‘云润诸方,或成满,或毁坏’——这就是它的含义,因为非时降雨即名为毁坏。”“谁不欺友?”“汝欺无过者。”“不应欺友。”“外道嫉妒沙门。”“恶人嫉妒有德者。”“令邻人怨恨。”“汝等勿怨彼。”“应令大王怨、悲、号。”“我何曾得罪诸尊或女士?”“不犯国王或诸王。”“国王悦我。”显示巴利原文
Tassa kujjha mahāvīra , mā me kujjha rathesabha , yadihaṃ tassa kuppeyyaṃ, mātu kuppati, pitu kuppati, yo appaduṭṭhassa narassa dussati , duhayati disānaṃ megho, pūreti vināseti vāti attho, akāle vassanto hi vināseti nāma, yo mittānaṃ na dubbhati , aduṭṭhassa tuvaṃ dubbhi , mittānaṃ na dubbheyya, titthiyā issanti samaṇānaṃ, ussūyanti dujjanā guṇavantānaṃ, pativissakānaṃ ujjhāpesi , mā tumhe tassa ujjhāyittha , mahārājānaṃ ujjhāpetabbaṃ viravitabbaṃ vikkanditabbaṃ, kyāhaṃ ayyānaṃ aparajjhāmi ayye vā, rañño aparajjhati rājānaṃ vā, ārādho me rājā hoti.
关于“pati”:当前缀“su”与词根“dhā”结合,以及前缀“pati”与词根“gī”结合时,在表示“给予对象”的意义上使用第四格。那时,世尊对诸比丘说:“比丘们!”那些比丘回答世尊:“尊者!”在此,前句中呼唤动作的发出者是世尊,他在后句的回应关联中成为给予对象;“paccassosuṃ”意为他们以“尊者”作了回答。比丘们顺从佛陀;频婆娑罗王应允了毕陵达瓦差长老的园丁;大臣应允了频婆娑罗王,意思是接受;比丘向人们宣说法,人们对比丘随喜、接受,意思是发出赞叹。显示巴利原文
Pati, āpubbassa su-dhātussa anu, patipubbassa ca gī-dhātussa yoge sampadāne catutthī. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi ‘‘bhikkhavo’’ti, ‘‘bhaddante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ . Ettha ca pubbavākye āmantanakriyāya kattā bhagavā, so paravākye paccāsuyoge sampadānaṃ hoti, ‘paccassosu’nti bhaddanteti paṭivacanaṃ adaṃsūti attho. Bhikkhū buddhassa āsuṇanti, rājā bimbisāro pilindavacchattherassa ārāmikaṃ paṭissutvā , amacco rañño bimbisārassa paṭissutvā , sampaṭicchitvāti attho, bhikkhu janaṃ dhammaṃ sāveti , jano tassa bhikkhuno anugiṇāti paṭigiṇāti, sādhukāraṃ detīti attho.
在表示告知的意义关联中——显示巴利原文
Ārocanatthayoge –
诸比丘,我告知你们,我向你们宣说,我招呼你们:我将为你们说法。这是为比丘们说法,愿世尊为我等解说,我将为你们开演词源,我将为你们开示,我将为你们阐明。他对诸比丘如是说。显示巴利原文
Ārocayāmi vo bhikkhave , paṭivedayāmi vo bhikkhave , āmantayāmi vo bhikkhave , dhammaṃ vo desessāmi , bhikkhūnaṃ dhammaṃ deseti, yathā no bhagavā byākareyya, niruttiṃ te pavakkhāmi, ahaṃ te ācikkhissāmi, ahaṃ te kittayissāmi, bhikkhūnaṃ etadavoca.
310 310. 为达彼目的。显示巴利原文
310.Tadatthe.
'tadattha'意为彼动作之目的;在表示彼目的时,于施予对象义上用第四格。显示巴利原文
Tassā tassā kriyāya atthoti tadattho, tadatthe sampadāne catutthī hoti.
311 第四格的“ssa”变为“āya”。显示巴利原文
311.Sassāya catutthiyā.
以“a”结尾、处于第四格的词,其“ssa”有时变为“āya”。显示巴利原文
Akārantato catutthībhūtassa sassa āyo hoti vā.
律是为了防护,防护是为了无悔,无悔是为了欢喜,欢喜是为了喜,喜是为了轻安,轻安是为了乐,乐是为了定,定是为了如实知见,如实知见是为了厌离,厌离是为了离欲,离欲是为了解脱,解脱是为了解脱知见,解脱知见是为了无取著般涅槃。显示巴利原文
Vinayo saṃvaratthāya, saṃvaro avippaṭisāratthāya, avippaṭisāro pāmujjatthāya, pāmujjaṃ pītatthāya, pīti passaddhatthāya, passaddhi sukhatthāya, sukhaṃ samādhatthāya, samādhi yathābhūtañāṇadassanatthāya, yathābhūtañāṇadassanaṃ nibbidatthāya, nibbidā virāgatthāya, virāgo vimuttatthāya, vimutti vimuttiñāṇadassanatthāya, vimuttiñāṇadassanaṃ anupādāparinibbānatthāya , atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ , alaṃ kukkuccāya , alaṃ sammohāya, pākāya vajati, yuddhāya gacchati, gāmaṃ piṇḍāya pāvisiṃ .
“为了它”这一词中,亦摄彼义:足以令朋友安乐,也足以令敌人痛苦。佛陀出于对世间的悲悯而出现于世间;这足以导向安乐住、导向胜智、导向正觉、导向涅槃。显示巴利原文
Tumatthopi tadatthe saṅgayhati, alaṃ mitte sukhāpetuṃ, amittānaṃ dukhāya ca . Lokānukampāya buddho loke uppajjati, alaṃ phāsuvihārāya, abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
“足以”之义摄——显示巴利原文
Alamatthayoge –
力士堪与力士匹敌,力士配得上力士;你在此居住,已足矣;你拥有金银,已足矣;我独自一人得渡,何须其他?愚痴者,你结发有何用?你穿羊皮衣有何用?显示巴利原文
Alaṃ mallo mallassa, arahati mallo mallassa, alaṃ te idha vāsena , alaṃ te hiraññasuvaṇṇena, kiṃ me ekena tiṇṇena , kiṃ te jaṭāhi dummedha, kiṃ te ajinasāṭiyā .
在表轻视的“认为”用法中,对非生物只用第四格:我以为你不过是块木头;我以为你不过是根柴火;他不把生命视如草芥。显示巴利原文
Maññanāpayoge anādare apāṇismimeva catutthī, kaṭṭhassa tuvaṃ maññe, kaliṅgarassa tuvaṃ maññe, jīvitaṃ tiṇāyapi na maññati.
“轻视”是指什么?我以为那是黄金。显示巴利原文
Anādareti kiṃ? Suvaṇṇaṃ taṃ maññe.
“非生物”是指什么?我以为你是头驴。显示巴利原文
Apāṇisminti kiṃ? Gadrabhaṃ tuvaṃ maññe.
对于表示“去”义和“引导”义的动词,其动作所及处用第四格:极少人前往天界;他引导我前往水域;他拖向地狱;应将他拉回根本处。显示巴利原文
Gatyatthānaṃ nayanatthānañca dhātūnaṃ kammani catutthī, appo saggāya gacchati , yo maṃ dakāya neti , nirayāyupakaḍḍhati , mūlāya paṭikasseyya .
在表示祝愿的动作关联中——显示巴利原文
Āsīsanakriyāyoge –
愿您长寿;愿您吉祥;愿您有吉祥;愿您善好;愿您无病;愿您快乐;愿您有利益;愿您有福利;愿您有善美;欢迎您;愿您平安;愿胎儿平安;愿您吉祥。显示巴利原文
Āyu bhavato hotu, bhaddaṃ te hotu, bhaddamatthu te , kusalaṃ te hotu, anāmayaṃ te hotu, sukhaṃ te hotu, atthaṃ te hotu, hitaṃ te hotu, kalyāṇaṃ te hotu, svāgataṃ te hotu, sotthi te hotu sotthi gabbhassa , maṅgalaṃ te hotu.
在表示同意的用法中,于业处用第六格,如:“对名为某某的比丘作弃银币者认可”、“对持钵者认可”等等。显示巴利原文
Sammutiyoge kammatthe [chaṭṭhī], itthannāmassa bhikkhuno rūpiyachaḍḍakassa sammuti , pattagāhāpakassa sammutiiccādi .
在表示显露等意义时——显示巴利原文
Āvikaraṇādiyoge –
我为你揭示它;帝释天显现于我面前;他应派遣使者给他;他派遣使者到比丘众中;比丘众的努力是适当的;比丘众的努力是恰当的;一钵饭不足两人或三人食用;足够一人食用;一人足矣;我将为你作个譬喻;我向你合掌;如来感到安乐;因为他的安乐已经显露;世间的利益;世间的福祉;我需要宝石;我不需要佛陀;礼敬诸佛;礼敬菩提;礼敬毗婆尸佛;你应礼敬龙王;礼敬你,人中之雄;礼敬你,人中最上者;愿众生安乐;愿众生吉祥等等。显示巴利原文
Tuyhañcassa āvi karomi, tassa me sakko pāturahosi, tassa pahiṇeyya, bhikkhūnaṃ dūtaṃ pāhesi, kappati bhikkhūnaṃ āyogo, vaṭṭati bhikkhūnaṃ āyogo, patthodano dvinnaṃ tiṇṇaṃ nappahoti, ekassa pahoti, ekassa pariyatto, upamaṃ te karissāmi , añjaliṃ te paggaṇhāmi , tathāgatassa phāsu hoti, āvikatā hissa phāsu , lokassa attho, lokassa hitaṃ, maṇinā me attho , na mamattho buddhena , namatthu buddhānaṃ namatthu bodhiyā , vipassissa ca namatthu , namo karohi nāgassa , namo te purisājañña, namo te purisuttama . Sotthi pajānaṃ , suvatthi pajānaṃ iccādi.
第五格变格集显示巴利原文
Pañcamīvibhattirāsi
在什么意义上使用第五格?显示巴利原文
Kasmiṃ atthe pañcamī?
312 312. 第五格用于表示“界限”。显示巴利原文
312.Pañcamyāvadhismiṃ.
所谓“界限”,即依之而界定、确定词义,故称为界限;于此意义上使用第五格,而界限亦称为“离格”。显示巴利原文
Avadhiyati vavatthiyati padattho etasmāti avadhi, tasmiṃ pañcamī hoti, avadhīti ca apādānaṃ vuccati.
“离格”,是指排除了此事物后,转而执取另一事物。它分为三种:已明示对象类、需补充对象类、可推断对象类。显示巴利原文
Apanetvā ito aññaṃ ādadāti gaṇhātīti apādānaṃ. Taṃ tividhaṃ niddiṭṭhavisayaṃ, uppāṭavisayaṃ, anumeyyavisayanti.
其中,若离格所表示的动作特征,在形式上已明确地标示出来,那便是“已明示对象类”。例如:“圣者们离开村庄”“国王从城中出来”。显示巴利原文
Tattha yasmiṃ apādānavisayabhūto kriyāviseso sarūpato niddiṭṭho hoti, taṃ niddiṭṭhavisayaṃ. Yathā? Gāmā apenti munayo, nagarā niggato rājā.
若该动作必须通过补充省略的文句才能完整表达,那便是“需补充对象类”。例如:“云中闪电闪烁”“从在家而出家,成为无家者”。在此,便应补充“离开”一词。显示巴利原文
Yasmiṃ pana so pāṭhasesaṃ katvā ajjhāharitabbo hoti, taṃ uppāṭavisayaṃ. Yathā? Valāhakā vijjotate vijju, agārasmā anagāriyaṃ pabbajitoti . Ettha hi ‘nikkhamitvā’ti padaṃ ajjhāharitabbaṃ.
然而,若某一动作既未被明确指出,也无法补充,就必须从意义上通过推断来了知,这便是“可推断对象类”。例如:“摩偷罗人比华氏城人更英俊”,“戒律比博闻更优胜”,“没有比我更殊胜的”,“我是世间最尊者”,“我是世间最长者”,“我是世间最胜者”等。由于句中不见动作,所谓的“作者”便不能成立,因此在此必须推断出“称赞”这一动作。同样,在远离动词的“远距关联”等情形中,也应了知对必定存在的动作的推断。显示巴利原文
Yasmiṃ pana so niddiṭṭho ca na hoti, ajjhāharituñca na sakkā, atha kho atthato anumānavasena so viññeyyo hoti, taṃ anumeyyavisayaṃ. Yathā? Māthurā pāṭaliputtakehi abhirūpatarā, sīlameva sutā seyyo , mayā bhiyyo na vijjati, aggohamasmi lokassa, jeṭṭhohamasmi lokassa, seṭṭhohamasmi lokassa iccādi . Kriyaṃ vinā kārakaṃ nāma na sijjhatītikatvā ukkaṃsanakriyā ettha anumetabbā hoti. Evaṃ kriyāpadarahitesu dūrayogādīsupi avinābhāvikriyānumānaṃ veditabbaṃ.
又,依动与不动而分为两种。显示巴利原文
Puna calā’calavasena duvidhaṃ.
何为动?例如:一人在奔跑时从马上坠落,两只公羊争斗后彼此退开。在此,若此是动,又如何能称为不动呢?因为不动的特征正是无动摇。答言:两只公羊通过各自的行动而移动,而通过彼此的行动则成为不动,因此于此并无违背不动之特征。显示巴利原文
Calaṃ yathā? Puriso dhāvatā assā patati, dve meṇḍā yujjhitvā aññamaññato apasakkanti. Ettha ca yadi calaṃ siyā, kathaṃ avadhi nāma bhaveyya. Accutilakkhaṇo hi avadhīti? Vuccate-dve meṇḍā sakasakakriyāya calanti, itarītarakriyāya avadhī hontīti natthi ettha avadhilakkhaṇavirodhoti.
何为不动?譬如:牟尼离村,国王出城。显示巴利原文
Acalaṃ yathā? Gāmā apenti munayo, nagarā niggato rājā.
再者,以身触为先与以心触为先有两种。牟尼离村,盗贼生起恐惧。于此,诸如“此村离此多远?南方在彼方。从此九十一劫”等说法中,也应当理解为以心触为先。“母不因儿而惧,儿亦不因母而惧,为恐惧所吓者不语”——此为圣典文句。又:“你对此处有恐惧”、“你对此处无恐惧”、“安稳处有恐惧”、“盗贼恐惧”、“盗贼被吓”。又有第六格:“因盗贼而恐惧”、“因盗贼而被吓”。又有第二格:“如何不畏惧他世?”、“如此不畏惧他世”、“沙门,你怕我”、“我不怕你”、“对可畏者不畏惧”、“我不畏惧富有者”、“鹿不因我而惊恐”等,于圣典文句中可见。其中,“富有者”指龙。“盗贼害怕、惊恐”或“因盗贼而害怕”、“一切众生皆畏刑罚”、“因恶而羞愧、厌恶、惭耻”或“因恶行而羞愧”。显示巴利原文
Puna kāyasaṃsaggapubbakaṃ, cittasaṃsaggapubbakanti duvidhaṃ hoti, gāmā apenti munayo, corā bhayaṃ jāyate. Ettha ca ‘‘kiṃva dūro ito gāmo, ito sā dakkhiṇā disā . Ito ekanavutikappe’’ti ādīsu vadantassa cittasaṃsaggapubbakampi veditabbaṃ. ‘‘Na mātā puttato bhāyati, na ca putto mātito bhāyati, bhayā bhīto na bhāsasī’’ti pāḷi. Atthi te ito bhayaṃ , natthi te ito bhayaṃ, yato khemaṃ tato bhayaṃ , corā bhāyati, corā bhīto. Chaṭṭhī ca, corassa bhāyati, corassa bhīto. Dutiyā ca, ‘‘kathaṃ paralokaṃ na bhāyeyya, evaṃ paralokaṃ na bhāyeyya, bhāyasi maṃ samaṇa , nāhaṃ taṃ bhāyāmi , bhāyitabbaṃ na bhāyati, nāhaṃ bhāyāmi bhoginaṃ , na maṃ migā uttasantī’’ti pāḷipadāni dissanti. Tattha ‘‘bhogina’nti nāgaṃ, corā tasati uttasati corassa vā, sabbe tasanti daṇḍassa , pāpato ottappati jigucchati harāyati pāpena vā.
凡从某人学习任何技艺、明或法,于教授者处用第五格。例如:从戒师学习,从戒师学习技艺;我从佛陀处得八十二法,从比丘处得两千法。八万四千法,他们法已流布于世。显示巴利原文
Yato kiñci sippaṃ vā vijjaṃ vā dhammaṃ vā gaṇhāti, tasmiṃ akkhātari pañcamī, upajjhāyā adhīte, upajjhāyā sippaṃ gaṇhāti, dvāsīti buddhato gaṇhiṃ, dve sahassāni bhikkhuto. Caturāsītisahassāni, yeme dhammā pavattino .
凡是“从某人处听闻”,对听闻的来源使用第五格和第六格。例如:“从此人处听闻”,或“听闻此人之法”;由此能了知正自觉者所宣说的法。显示巴利原文
Yato suṇāti, tasmiṃ pañcamī, chaṭṭhī ca, ito sutvā, imassa sutvā vā, yamhā dhammaṃ vijāneyya, sammāsambuddhadesitaṃ .
凡是“从某人处获得”,对给予者使用第五格。例如:“从僧团获得”、“从团体获得”。显示巴利原文
Yato labhati, tasmiṃ pañcamī, saṅghato labhati, gaṇato labhati.
凡是“从某人处败北”、“从某物起源”、“从某处出生”,对其来源使用第五格。例如:“外道们从佛陀处败北”。然而在圣典中,于败北的用法上,随文脉也可获得从格:“在那场战斗中,诸天胜利了,阿修罗败北了。”此处“被诸天击败”是文脉的省略。“我们已战胜了安巴迦。五大河从喜马拉雅山起源,这条巴吉拉提恒河,由喜马拉雅山所发源。”这是圣典文句。“盗贼的恐惧生起”、“恐惧从欲望生起”、“恐惧从执著生起”、“任何恐惧、怨、灾或不幸生起,这一切都从愚者生起,而非从智者”、“忧愁从欲望生起”、“儿子从两方面善生”、“从胸中生”或“生于胸中”、“衣服可从僧团、团体或亲友处产生”。显示巴利原文
Yato parājayati, yato pabhavati, yato jāyati, tasmiṃ pañcamī, buddhasmā parājayanti aññatitthiyā, pāḷiyaṃ pana parājiyoge apādānaṃ pāṭhasesavasena labbhati, tasmiṃ kho pana saṅgāme devā jiniṃsu, asurā parājiniṃsu. Ettha devehi parājiniṃsūti pāṭhaseso. ‘‘Mayaṃ jitāmhā ambakāya. Himavantā pabhavanti pañca mahānadiyo , ayaṃ bhāgīrathī gaṅgā, himavantā pabhāvitā’’ti pāḷi , corā bhayaṃ jāyate, kāmato jāyate bhayaṃ , jātaṃ saraṇato bhayaṃ , yaṃkiñci bhayaṃ vā veraṃ vā upaddavo vā upasaggo vā jāyati, sabbaṃ taṃ bālato jāyati, no paṇḍitato, kāmato jāyatī soko , ubhato sujāto putto , urasmā jāto, ure jāto vā, cīvaraṃ uppajjeyya saṅghato vā gaṇato vā ñātimittato vā .
若表示“其他”之义,与“其他”等词连用时,用第五格。例如:从此之外的其他、从此之后、从此以后的某个时候。显示巴利原文
Aññatthānaṃ yoge pañcamī, tato aññaṃ, tato paraṃ , tato aparena samayena .
然而,与接词结合时——显示巴利原文
Upasaggānaṃ yoge pana –
313 313. 与“apa”、“pari”连用时,表示排除。显示巴利原文
313.Apaparīhi vajjane.
当表示排除之义时,与‘apa’、‘pari’连用,则用第五格。显示巴利原文
Vajjane pavattehi apa, parīhi yoge pañcamī hoti.
例如:天在离山之处降雨,天在山周降雨;商人从堂外而来,商人从堂周而来——此即‘避开山、避开堂’之义。然而在迦旃延文法中,虽有‘天在山之上方降雨’的文句,但实应以‘在山周’为恰当。至于在‘上方’之义上,唯见第七格,如‘在彼上方的山上’、‘在更上的宫殿’、‘在虚空之上’、‘在虚空中的小屋上方’。其中,‘山的上方’即指‘上方的山’。显示巴利原文
Apapabbatā vassati devo, paripabbatā vassati devo, apasālāya āyanti vāṇijā, parisālāya āyanti vāṇijā, pabbataṃ sālaṃ vajjetvāti attho. Kaccāyane pana ‘‘uparipabbatā devo vassatī’’ti pāṭho , paripabbatāti yutto. Upariyoge pana sattamīyeva dissati – ‘‘tasmiṃ uparipabbate , uparipāsāde , uparivehāse, uparivehāsakuṭiyā’’ti, tattha pabbatassa upari uparipabbatanti attho.
314 314. 在表示替代与回报的意义上,与‘pati’连用。显示巴利原文
314.Paṭinidhipaṭidānesu patinā.
“替代”指放置镜像,“回报”指回赠物品。当表达这些含义而与“pati”连用时,使用第五格。显示巴利原文
Paṭinidhi nāma paṭibimbaṭṭhapanaṃ, paṭidānaṃ nāma paṭibhaṇḍadānaṃ tesu pavattena patinā yoge pañcamī hoti.
舍利弗代替佛陀说法;用油换取酥油。显示巴利原文
Buddhasmā pati sāriputto dhammaṃ deseti, telasmā pati ghataṃ deti.
315 315. 与“rite”连用时,亦使用第二格。显示巴利原文
315.Rite dutiyā ca.
与‘rite’连用时,可用第五格和第二格。显示巴利原文
Ritesaddena yoge pañcamī hoti dutiyā ca.
例如:rite saddhammā(除正法外·第五格)、rite saddhammaṃ(除正法·第二格)。显示巴利原文
Rite saddhammā, rite saddhammaṃ.
316 316. 与‘vinā’、‘aññatra’连用时,亦用第三格。显示巴利原文
316.Vināññatrehi tatiyā ca.
在表示排除的场合,与‘vinā’、‘aññatra’等词连用时,可使用第五格、第二格或第三格。显示巴利原文
Vajjane pavattehi vinā, aññatrasaddehi yoge pañcamī, dutiyā, tatiyā ca honti.
例如:vinā saddhammā、vinā saddhammaṃ、vinā saddhammena(除了正法之外);同理,aññatra saddhammā、aññatra saddhammaṃ、aññatra saddhammena(除了正法之外)。显示巴利原文
Vinā saddhammā, vinā saddhammaṃ, vinā saddhammena, aññatra saddhammā, aññatra saddhammaṃ, aññatra saddhammena.
317 317. 与‘puthu’、‘nānā’连用时,也同样使用这些格。显示巴利原文
317.Puthunānāhi ca.
在表达排除的意义时,与“puthu”“nānā”等词连用,则使用第五格或第三格。显示巴利原文
Vajjane pavattehi puthu, nānāsaddehi ca yoge pañcamī, tatiyā ca honti.
例如:puthageva janasmā, puthageva janena(从众人中个别地、与众人个别地);nānā saddhammā, nānā saddhammena(从正法种种、以正法种种);piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo(与可爱、可意的事物有种种异、分离相)。然而,在“Te bhikkhū nānākulā pabbajitā”(那些比丘从种种家族出家)这句中,“nānā”一词是“种种种类”的意思,并非排除义。在此,排除义所指的,即是分离、不混杂的意思。显示巴利原文
Puthageva janasmā, puthageva janena, nānā saddhammā, nānā saddhammena, piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo . ‘‘Te bhikkhū nānākulā pabbajitā’’ti ettha pana nānāppakārattho nānāsaddo, na vajjanattho, ettha ca vajjanattho nāma viyogattho asammissattho.
在表达界限与遍满的意义时,与“┓yāva”等词连用,也使用第五格或第二格。显示巴利原文
Mariyādā’bhividhīsu pavattehi āsadda, yāvasaddehi yogepi pañcamī, dutiyā ca.
其中,若相关的动作将某物置于其外而进行,此即界限。例如:田地傍山而立(āpabbatā khettaṃ tiṭṭhati)或傍着山(āpabbataṃ),田地直至山边(yāvapabbatā khettaṃ tiṭṭhati)或直至山(yāvapabbataṃ)。显示巴利原文
Tattha yassa avadhino sambandhinī kriyā, taṃ bahikatvā pavattati, so mariyādo. Yathā? Āpabbatā khettaṃ tiṭṭhati āpabbataṃ vā, yāvapabbatā khettaṃ tiṭṭhati yāvapabbataṃ vā.
若相关的动作将某物纳入其中、遍满而进行,此即遍满。例如:世尊的名声远扬至有顶天(ābhavaggā bhagavato kittisaddo abbhuggato)或直到有顶天(ābhavaggaṃ);诸漏从有顶天(bhavato ābhavaggaṃ)、从法(dhammato)、乃至无种姓者(āgotrabhuṃ)而流淌。直到有顶天(yāvabhavaggā)或直至有顶天(yāvabhavaggaṃ),乃至梵天界,名声远扬。显示巴利原文
Yassa sambandhinī kriyā, taṃ antokatvā byāpetvā pavattati, so abhividhi. Yathā? Ābhavaggā bhagavato kittisaddo abbhuggato ābhavaggaṃ vā, bhavato ābhavaggaṃ dhammato āgotrabhuṃ savantīti āsavā, yāvabhavaggā yāvabhavaggaṃ vā, tāvadeva yāvabrahmalokā saddo abbhuggato.
在表示起始和同时的意义上,用第五格。如‘姊妹!我从圣者的出生而生’,意为‘从那时开始’。又如‘从我记得自己开始’,‘从我获得辨识力开始’。还可表达‘从此开始’、‘自此起始’。显示巴利原文
Ārabbhe, sahatthe ca pañcamī, yatohaṃ bhagini ariyāya jātiyā jāto , yato paṭṭhāyāti attho. Yato sarāmi attānaṃ, yato pattosmi viññutaṃ . Yato paṭṭhāya, yato pabhuti.
例如:与获得一切知智同时,与般涅槃同时,与见解的生起同时。显示巴利原文
Saha sabbaññutaññāṇappaṭilābhā, saha parinibbānā , saha dassanuppādā.
“无论如来出现或不出现”——此处的第五格表示状态特征。显示巴利原文
‘‘Uppādā vā tathāgatānaṃ anuppādā vā tathāgatāna’’nti , ettha bhāvalakkhaṇe pañcamī.
"亲手布施,亲手接受"——此处用第五格表工具。显示巴利原文
‘‘Sahatthā dānaṃ deti, sahatthā paṭiggaṇhātī’’ti ettha karaṇe.
如"从今日起皈依,从那时起,婆私吒"等句中,表起始用第七格。显示巴利原文
‘‘Ajjatagge pāṇupetaṃ , tadagge kho vāseṭṭha’’iccādīsu , ārabbhe sattamī.
如"因何事、从何因缘、从彼因缘"等句,若欲表达整句之义,则为表原因的第五格;若欲构成复合词义,则为仅表意义的第五格。显示巴利原文
‘‘Yatvādhikaraṇaṃ , yatonidānaṃ , tatonidānaṃ’’ iccādīsu vākye icchite sati hetvatthe pañcamī, samāse icchite sati atthamatte pañcamī.
第五格用于表示两个行为者和两个行为之间的时间间隔,如:“猎人每隔半月射杀一次野兽”“弓手在距离一拘舍处射杀大象”。这里,猎人射中一次野兽后,在半月之内不再射杀,待半月圆满时才再次射杀。“半月”一词表示两次射杀之间的间隔时间,两次射杀行为与行为者同时完成,故称“行为者之间”。而在注疏中说:“今日进食后,提婆达多将在两天后进食”“此弓手在一拘舍内射中靶子,于拘舍距离处射中靶子”,如此通过第七格表达了完整的意义。巴利文献中有“六年内无犯,超过六年无犯”的说法,也有读作“六年”的。显示巴利原文
Dvinnaṃ kārakānaṃ kriyānañca majjhe pavattakāladdhānavācīhi pañcamī, luddako pakkhasmā migaṃ vijjhati, kosā kuñjaraṃ vijjhati. Ettha ca luddako sakiṃ migaṃ vijjhitvā pakkhabbhantaramhi na vijjhi, pakkhe paripuṇṇe puna vijjhati, pakkhasaddo dvinnaṃ vijjhanavārānaṃ majjhe kālavācī hoti, dvepi vijjhanakriyā kārakehi saheva sijjhantīti kārakānañca majjheti vuccati. Vuttiyaṃ pana ‘‘ajja bhutvā devadatto dvihe bhuñjissati, dvihā bhuñjissati, atraṭṭho’yamissāso kose lakkhaṃ vijjhati, kosā lakkhaṃ vijjhatī’’ti evaṃ sattamīvasena paripuṇṇavākyampi vuttaṃ. Pāḷiyaṃ ‘‘anāpatti chabbassā karoti , atirekachabbassā karotī’’ti , ‘‘chabbassānī’’tipi pāṭho.
表示防护目的时:显示巴利原文
Rakkhanatthānaṃ yoge –
凡希望守护某物,以及从何处加以守护,则用第五格。如:“以大麦守护牛、隔开牛”“以米守护乌鸦、隔开乌鸦”,“你以福德阻止了我”“应阻止心向恶”,“投生不能阻止它”,或“阻止堕恶趣、遭谴责”。“应求国王或盗贼予以保护。”显示巴利原文
Yañca vatthuṃ guttaṃ icchiyate, yato ca guttaṃ icchiyate, tattha pañcamī, yavehi gāvo rakkhati vāreti, taṇḍulā kāke rakkhati vāreti, taṃ maṃ puññā nivāresi, pāpā cittaṃ nivāraye , na naṃ jāti nivāreti, duggatyā garahāya vā . Rājato vā corato vā ārakkhaṃ gaṇhantu.
在表示消失目的的意义中——显示巴利原文
Antaradhānatthayoge –
若希望某人看不见,于彼处用第五格。例如:弟子从戒师处消失,意为隐瞒行迹。然而于巴利圣典中,当希望某人看不见时,于彼处唯用第六格:“我将从沙门乔达摩处消失,我将从沙门乔达摩处消失”。巴利文“他不能从我处消失”,意为‘我将使自己不见’,即自己处于无人眼能及的隐匿处,也就是说‘我将隐藏’。显示巴利原文
Yassa adassanaṃ icchiyati, tasmiṃ pañcamī, upajjhāyā antaradhāyati sisso, nilīyatīti attho. Pāḷiyaṃ pana yassa adassanaṃ icchiyati, tasmiṃ chaṭṭhī eva- ‘‘antaradhāyissāmi samaṇassa gotamassa, antaradhāyissāmi samaṇassa gotamassā’’ti. ‘‘Na sakkhi me antaradhāyitu’’nti pāḷi, ‘antaradhāyissāmī’ti antarite acakkhuvisaye ṭhāne attānaṃ ṭhapessāmītyattho, nilīyissāmīti vuttaṃ hoti.
当表示在何处消失时,于该处只见第七格。例如:世间眼将极速消失;在祇园消失后;在梵天界消失后;在摩陀拘吒山消失后;即‘就在该处消失’等。‘在世尊面前消失后’一句中,to字亦仅表第七格之义。巴利文:‘帝释在尼弥王面前消失’。‘在旗幡林消失后’意为在祇园令他人不能见,使他人眼不能及。而于‘黑暗消失’、‘光明消失’、‘正法消失’、‘教法消失’等句中,当知第六格与第七格随宜而用。显示巴利原文
Yasmiṃ ṭhāne antaradhāyati, tasmiṃ sattamī eva dissati, atikhippaṃ loke cakkhu antaradhāyissati , jetavane antaradhāyitvā, brahmaloke antaradhāyitvā, maddakucchismiṃ antaradhāyitvā, tatthevantaradhāyī iccādi. ‘‘Bhagavato purato antaradhāyitvā’’ti etthapi tosaddo sattamyatthe eva. ‘‘Sakko nimissa rañño sammukhe antarahito’’ti pāḷi. ‘Dhajatavane antaradhāyitvā’ti jetavane aññesaṃ adassanaṃ katvā, aññesaṃ acakkhuvisayaṃ katvāti attho. ‘‘Andhakāro antaradhāyati, āloko antaradhāyati, saddhammo antaradhāyati, sāsanaṃ antaradhāyati’’ iccādīsu pana chaṭṭhī, sattamiyo yathāsambhavaṃ veditabbā.
与远处义相关时——显示巴利原文
Dūratthayoge –
“此村有多远?”“是否远离放逸?”“啊,远离放逸!”“村不远处。”“那些愚人远离此法、律”,“世尊远离他们”,“远离烦恼故为阿罗汉”,“他远离漏尽”。亦用第二格、第三格、第六格:“远离此法、律”,“或以此法、律远离”,“远离愚钝者”。显示巴利原文
Kiṃva dūro ito gāmo, kacci ārā pamādamhā , atho ārā pamādamhā , gāmato avidūre, ārakā te moghapurisā imasmā dhammavinayā, ārakā tehi bhagavā, kilesehi ārakāti arahaṃ, ārā so āsavakkhayā . Dutiyā ca tatiyā ca chaṭṭhī ca, ārakā imaṃ dhammavinayaṃ iminā dhammavinayena vā, ārakā mandabuddhīnaṃ .
远远看见世尊到来,便从远处礼敬。‘为何你们站得远远的?’‘因此我们站得远远的。’又,依第二格与第三格:‘从远处来到村庄’‘由远处村庄而来’‘从远处村庄而来’,即是此义;或以‘村庄’与‘远处’关联而表义。显示巴利原文
Dūratova namassanti, addasā kho bhagavantaṃ dūratova āgacchantaṃ , kinnu tiṭṭhatha ārakā, tasmā tiṭṭhāma ārakā. Dutiyā ca tatiyā ca, dūraṃ gāmaṃ āgato, dūrena gāmena āgato , dūrā gāmā āgato iccevattho, dūraṃ gāmena vā.
在表达‘近处’之义时——显示巴利原文
Antikatthayoge –
于村附近、于村近旁、于村邻近。又,用第二格、第三格与第六格:邻近村庄、以村庄为近、村庄的近处。显示巴利原文
Antikaṃ gāmā, āsannaṃ gāmā, samīpaṃ gāmā. Dutiyā ca tatiyā ca chaṭṭhī ca, antikaṃ gāmaṃ, antikaṃ gāmena, antikaṃ gāmassa.
在表达时间与距离的限量时——显示巴利原文
Kāladdhānaṃ parimāṇavacane –
从此处距摩偷罗四由旬处是桑迦沙,距王舍城四十五由旬处是舍卫城;从此处经九十一劫,经三十一劫,经第七日,经三个月后我将般涅槃等。显示巴利原文
Ito mathurāya catūsu yojanesu saṅkassaṃ, rājagahato pañcacattālīsayojane sāvatthi, ito ekanavutikappe , ito ekatiṃse kappe , ito sattame divase, ito tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena parinibbāyissāmi iccādi.
在限量义中——显示巴利原文
Pamāṇatthe –
中部地区的范围,长度与宽度各为一由旬,周边则为九百由旬,这也是就周长而言的。其余例证如:长九搩手,以及长、宽、高各一由旬的芥子堆等。显示巴利原文
Āyāmato ca vitthārato ca yojanaṃ, parikkhepato navayojanasataparimāṇo majjhimadeso parikkhepena vā, dīghaso navavidatthiyo , yojanaṃ āyāmena yojanaṃ vitthārena yojanaṃ ubbedhena sāsaparāsi iccādi.
Tvā省略处亦用第五格。此处所谓的Tvā省略,是指本应在完整句中获得的Tvā分词,在不完整句中并不存在。当Tvā分词存在时,该词作宾语或处所,而当Tvā分词不存在时,该词便在别的词中成为界限,于此界限处使用第五格。例如:从殿堂移动到殿堂,或从象肩转移到象肩等。对此,应知完整句为:先登上一座殿堂,再转移到另一座殿堂;或先坐在一座殿堂,再转移到另一座殿堂。又如巴利语所说‘或从黑暗到黑暗去,或从暗到暗去’。与此相同,从城市到城市游行,从村庄到村庄游行,从森林到森林游行,从寺院到寺院去,从院落到院落去,从有种姓者到有种姓者去,从家到家家去等;同样地,从律问律,从阿毗达摩问阿毗达摩,从律论律,从阿毗达摩论阿毗达摩。对此,亦应知完整句为:先问一句律语,或立足于一句律语,然后再问另一句律语。而注疏中说:‘登上殿堂而观看,即从殿堂观看;进入座位而观看,即从座位观看’。”显示巴利原文
Tvālopepi pañcamī. Ettha ca tvālopo nāma paripuṇṇavākye laddhabbassa tvāntapadassa aparipuṇṇavākye natthi bhāvo, yañca padaṃ tvāntapade sati kammaṃ vā hoti adhikaraṇaṃ vā. Taṃ tvāntapade asati padantare avadhi hoti, tasmiṃ pañcamī, pāsādā vā pāsādaṃ saṅkameyya , hatthikkhandhā vā hatthikkhandhaṃ saṅkameyya iccādi. Ettha ca paṭhamaṃ ekaṃ pāsādaṃ abhirūhitvā puna aññaṃ pāsādaṃ saṅkameyyāti vā paṭhamaṃ ekasmiṃ pāsāde nisīditvā puna aññaṃ pāsādaṃ saṅkameyyāti vā evaṃ paripuṇṇavākyaṃ veditabbaṃ. ‘‘Andhakārā vā andhakāraṃ gaccheyya, tamā vā tamaṃ gaccheyyā’’ti pāḷi. Tathā raṭṭhā raṭṭhaṃ vicarati, gāmā gāmaṃ vicarati, vanā vanaṃ vicarati, vihārato vihāraṃ gacchati, pariveṇato pariveṇaṃ gacchati, bhavato bhavaṃ gacchati, kulato kulaṃ gacchati iccādi. Tathā vinayā vinayaṃ pucchati, abhidhammā abhidhammaṃ pucchati, vinayā vinayaṃ katheti, abhidhammā abhidhammaṃ katheti. Etthapi paṭhamaṃ ekaṃ vinayavacanaṃ pucchitvā vā ekasmiṃ vinayavacane ṭhatvā vā puna aññaṃ vinayavacanaṃ pucchatīti paripuṇṇavākyaṃ veditabbaṃ. Vuttiyaṃ pana ‘‘pāsādaṃ āruyha pekkhati, pāsādā pekkhati, āsane pavisitvā pekkhati, āsanā pekkhatī’’ti vuttaṃ.
在方向义中,方向所用的格即为第五格。例如:由此往东是东方,由此往南是南方,从无间地狱向上,从足底以上,以至于头顶以下。显示巴利原文
Disatthayoge disatthe ca pañcamī, ito sā purimā disā , ito sā dakkhiṇā disā , avīcito upari, uddhaṃ pādatalā, adho kesamatthakā .
村庄之东、村庄之南、山之上、殿堂之下、东方、南方、从安稳处、从怖畏处,无论何处正念观察,即诸蕴之生灭等。显示巴利原文
Purimato gāmassa, dakkhiṇato gāmassa, uparito pabbatassa, heṭṭhato pāsādassa, puratthimato, dakkhiṇato, yato khemaṃ, tato bhayaṃ , yato yato sammasati, khandhānaṃ udayabbayaṃ iccādi.
在“以前”等词的用法中亦用第五格,如:在我正觉之前、从此以前、从彼以前、从此以外的边地、从彼之前、从彼之后、从彼之上等。显示巴利原文
Pubbādiyogepi pañcamī, pubbeva me sambodhā , ito pubbe, tato pubbe, ito parā paccantimā janapadā , tato pure, tato pacchā, tato uttari iccādi.
在分别义中,用第五格和第六格。所谓“分别”,是指对已经单独成立的意义,以某种殊胜或低劣的部分,将它与其他意义区分开来。例如:“摩偷罗人比华氏城人更庄严”;“没有比之更殊胜或卓越者”;“已调伏自我者,比那更胜妙”;“在九十六种外道中,最胜者即是此善逝之律”;“于天界世间,导师无上”;“我是世间最上者”;“我是世间最年长者”;“我是世间最殊胜者”;“所谓有慧者比舍利弗低劣,或比舍利弗更胜或更劣,这不合适”等等。显示巴利原文
Vibhattatthe ca pañcamī chaṭṭhī ca. Vibhatti nāma pageva visuṃbhūtassa atthassa kenaci adhikena vā hīnena vā bhāgena tadaññato puthakkaraṇaṃ, māthurā pāṭaliputtakehi abhirūpatarā, yato paṇītataro vā visiṭṭhataro vā natthi, attadanto tato varaṃ , channavutīnaṃ pāsaṇḍānaṃ pavaraṃ yadidaṃ sugatavinayo , sadevakassa lokassa, satthā loke anuttaro, aggohamasmi lokassa , jeṭṭhohamasmi lokassa , seṭṭhohamasmi lokassa , paññavantā nāma sāriputtato hīnā sāriputtassa vā, tato adhikaṃ vā ūnaṃ vā na vaṭṭati iccādi.
关于“离”(戒)之义——显示巴利原文
Viramaṇatthayoge –
远离、禁绝诸恶,如离杀生等。显示巴利原文
Āratī viratī pāpā , pāṇātipātā veramaṇi iccādi.
在清净义中——显示巴利原文
Suddhatthayoge –
从可贪染法中清净等。显示巴利原文
Lobhanīyehi dhammehi suddho iccādi.
在解脱义中,用第五格与第三格。如:“他从生、老、死、忧、悲、苦、恼、绝望中解脱”“我说他已从苦解脱”“他们将解脱魔缚”“他们不能从死神解脱”等。一切处应知为分离义。显示巴利原文
Mocanatthayoge pañcamī tatiyā ca, so parimuccati jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, parimutto so dukkhasmāti vadāmi , mokkhanti mārabandhanā , na te muccanti maccunā iccādi, sabbattha avadhiattho veditabbo.
由何因?以何因?为何你家中年轻人不死?因此,诸比丘。第二格、第三格与第六格:何故?缘何?从何因?从彼因?以何因?此是何因?你们为何苦恼?等等。显示巴利原文
Kasmā hetunā, kena hetunā, kasmā nu tumhaṃ kule daharā na miyyare , tasmātiha bhikkhave . Dutiyā tatiyā chaṭṭhī ca, kiṃkāraṇaṃ , yatvādhikaraṇaṃ , yatonidānaṃ , tatonidānaṃ , kena kāraṇena , taṃ kissahetu , kissa tumhe kilamatha iccādi.
分别之义——显示巴利原文
Vivecanatthayoge –
已远离诸欲,远离不善法;已远离恶法。显示巴利原文
Vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi , vivitto pāpakā dhammā.
在“束缚”之义中——显示巴利原文
Bandhanatthayoge –
318 318. 或为第五格。显示巴利原文
318.Pañcamīṇe vā.
当因被视为一种债务时,可用第五格。显示巴利原文
Iṇabhūte hetumhi pañcamī hoti vā.
人可由百数所缚,或以百数所缚。显示巴利原文
Satasmā bandho naro satena vā.
319 319. 于功德处。显示巴利原文
319.Guṇe.
内在的因名为功德,在此非功德也被称为功德,对此(情况)可有第五格。显示巴利原文
Ajjhattabhūto hetu guṇo nāma, aguṇopi idha guṇotveva vuccati, tasmiṃ pañcamī hoti vā.
人因愚钝而被缚,或因愚钝被缚,意思是因自己的愚痴而被缚。以智慧从束缚中解脱。因言语而死,因言语而解脱,因言语而可爱,因言语而可憎。国王以权威保护人民,或以权威保护人民。因戒行,人们称赞他,或以戒行称赞他。由存在变为不存在,故无常;因生灭逼迫,故苦;从无明灭,则行灭;从行灭,则识灭;因未通达四圣谛的如实智,而长久流转等。显示巴利原文
Jaḷattā bandho naro jaḷattena vā, attano bālattāyeva bandhoti attho, paññāya bandhanā mutto, vācāya marati, vācāya muccati, vācāya piyo hoti, vācāya desso, issariyā janaṃ rakkhati rājā issariyena vā, sīlato naṃ pasaṃsanti sīlena vā, hutvā abhāvato aniccā, udayabbayapīḷanato dukkhā, avijjānirodhā saṅkhāranirodho , saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho , catunnaṃ ariyasaccānaṃ anaññā appaṭivedhā dīghamaddhānaṃ saṃsaranti iccādi.
在提问与叙述中,也使用第五格。例如:‘尊者从何处来?’‘我从华氏城来’等。显示巴利原文
Pañhā, kathanesupi pañcamī, kuto bhavaṃ, ahaṃ pāṭaliputtato iccādi.
在表达“少量”之义时,即使是非实物词也可使用第五格。其中,实物称为 satvaṃ。“少量解脱”或“以少量解脱”,意即“仅有少许解脱”,正如“渡河者心被冲走”的用例。“微少解脱”或“以微少解脱”。“艰难解脱”或“以艰难解脱”。“艰难得来的爱子”。“我等已从苦中艰难解脱”。“大药贤者,我们这就去吧”。显示巴利原文
Thokatthepi asatvavacane pañcamī, satvaṃ vuccati dabbaṃ, thokā muccati thokena vā, muccanamattaṃ hotīti vuttaṃ hoti ‘‘nadiṃ taranto manaṃ vuḷho’’ti ettha viya. Appamattakā muccati appamattakena vā, kicchā muccati kicchena vā, kicchā laddho piyo putto , kicchā muttā’mha dukkhasmā, yāma dāni mahosadha .
什么是“非实物词”?例如:“圣者的食物被烹煮,家家户户一点点。”显示巴利原文
Asatvavacaneti kiṃ? Paccati munino bhattaṃ, thokaṃ thokaṃ ghare ghareti .
例如“智者渐次地、一点点、刹那刹那”等句中,在修饰动作的差别时,使用第二格。显示巴利原文
‘‘Anupubbena medhāvī, thokaṃ thokaṃ khaṇe khaṇe ’’ iccādīsu kriyāvisesane dutiyā.
非作者亦用第五格。例如:“因彼业已作、已积集、已增盛、已广大,如来成为足善安立者。”此处“非作者”即非能作者,指能了知之因。而在《Ñāsa》中说:“‘非作者’摄于因义之中。因若生起作者之想,则可说彼并非作者。”由此显示,与作者相似的能生因名为非作者。而“因业已作”等即为能生因。显示巴利原文
Akattaripi pañcamī, tassa kammassa katattā upacitattā ussannattā vipulattā tathāgato suppatiṭṭhitapādo hoti . Ettha ca ‘akattarī’ti akārake ñāpakahetumhīti vadanti. Ñāse pana ‘‘akattarīti hetvatthe saṅgaṇhāti. Yattha hi kattubuddhi sañjāyate, sova kattā na hotīti vattuṃ sakkā’’ti vuttaṃ. Etena kattusadiso janakahetu akattā nāmāti dīpeti, kammassa katattāiccādi ca janakahetu evāti.
关于“更多”之义——显示巴利原文
Bhiyyatthayoge –
在此世间,他对冷与热,视之如草,不以为意;乐胜于喜;无有更胜于忍者;无有更胜于我者。诸比丘,你们若欲更详尽地听闻前生住处之谈,你当自生欢喜,如他人之量;我亦自生欢喜,如他人之量。显示巴利原文
Yodha sītañca uṇhañca, tiṇā bhiyyo na maññati , sukhā bhiyyo somanassaṃ , khantyā bhiyyo na vijjati , mayā bhiyyo na vijjati, sotukāmāttha tumhe bhikkhave bhiyyosomattāya pubbenivāsakathaṃ, attamano tvaṃ hohi paraṃ viya mattāya, ahampi attamano homi paraṃ viya mattāya.
第六格变格集显示巴利原文
Chaṭṭhīvibhattirāsi
第六格用于什么意义?显示巴利原文
Kasmiṃ atthe chaṭṭhī?
320 320. 第六格表示关联。显示巴利原文
320.Chaṭṭhī sambandhe.
两个相关联的事物,以某种方式彼此依存,这种依存便称为“关联”。当需要显示这种关联时,在限定语与被限定语的关系中,使用第六格。显示巴利原文
Dvinnaṃ sambandhīnaṃ kenaci pakārena āyattabhāvo sambandho nāma, sambandhe jotetabbe visesanasambandhimhi chaṭṭhī hoti.
其中,由动作与作者所生、并以此为因的,称为相关。其中,两个相关者彼此实施各自的动作,见此而了知“这些是彼此相关者”,依于两个作者与两个动作的结合,相关也得以被认知。如此,相关由动作与作者所生,并且因为它是引生“此是彼的”之智的因,所以以此为因。显示巴利原文
Tattha kriyākārakasañjāto assedambhāvahetuko sambandho nāmāti vuttaṃ. Tattha dve sambandhino aññamaññaṃ taṃtaṃkriyaṃ karonti, taṃ disvā ‘‘ime aññamaññasambandhino’’ti jānantassa dvinnaṃ kārakānaṃ dvinnaṃ kriyānañca saṃyogaṃ nissāya sambandhopi vidito hoti, evaṃ sambandho kriyākārakasañjāto, ‘imassa aya’nti evaṃ pavattabuddhiyā hetubhūtattā assedambhāvahetuko ca.
其中,相关有三种:属主相关、异体相关、动作作者相关。显示巴利原文
Tattha sambandho tividho sāmisambandho, nānāttasambandho, kriyākārakasambandhoti.
其中,“属主”是对任何起限定作用的相关者的称谓,因此,以种种限定的方式与所限定的词义相关联,即名为属主相关。显示巴利原文
Tattha ‘sāmī’ti yassa kassaci visesanasambandhino nāmaṃ, tasmā visesyapadatthassa taṃtaṃvisesanabhāvena sambandho sāmisambandho nāma.
它依所限定词义的不同而有多种。显示巴利原文
So visesyapadatthabhedena anekavidho.
其中,‘他的母亲’、‘他的父亲’等,称为生者关系。显示巴利原文
Tattha tassa mātā, tassa pitāiccādi janakasambandho nāma.
‘其子’、‘其女’等,称为所生关系。显示巴利原文
Tassā putto, tassā dhītā iccādi jaññasambandho nāma.
兄弟、姊妹等,称为家族关系。显示巴利原文
Tassa bhātā, tassa bhaginī iccādi kulasambandho nāma.
帝释天王等,称为主宰关系。显示巴利原文
Sakko devānamindo iccādi sāmisambandho nāma.
如“我财物极多,帝释啊”,或如比丘的钵与衣等,称为关联关系。显示巴利原文
Pahūtaṃ me dhanaṃ sakka , bhikkhussa pattacīvaraṃ iccādi saṃsambandho nāma.
如芒果林的不远处、涅槃的近处等,名为近处关系。显示巴利原文
Ambavanassa avidūre, nibbānasseva santike iccādi samīpasambandho nāma.
如黄金之堆、比丘之众等,名为集合关系。显示巴利原文
Suvaṇṇassa rāsi, bhikkhūnaṃ samūho iccādi samūhasambandho nāma.
如人的头、树的枝等,名为部分关系。显示巴利原文
Manussasseva te sīsaṃ , rukkhassa sākhā iccādi avayavasambandho nāma.
黄金所成的器皿、葫芦制成的钵、炒谷之粉等,名为变化关系。显示巴利原文
Suvaṇṇassa bhājanaṃ, alābussa kaṭāhaṃ, bhaṭṭhadhaññānaṃ sattu iccādi vikārasambandho nāma.
大麦的芽、云的雷声、花的香、果的味、火的烟等,名为结果关系。显示巴利原文
Yavassa aṅkuro, meghassa saddo, pupphānaṃ gandho, phalānaṃ raso, aggissa dhūmo iccādi kāriyasambandho nāma.
蕴的生、蕴的老、蕴的坏灭等,名为状态关系。显示巴利原文
Khandhānaṃ jāti, khandhānaṃ jarā, khandhānaṃ bhedo iccādi avatthāsambandho nāma.
黄金的色泽、如来不褪的容色、佛陀的声名、工匠的技艺、芝麻之把等,称为属性关系。显示巴利原文
Suvaṇṇassa vaṇṇo, vaṇṇo na khīyyetha tathāgatassa , buddhassa kittisaddo, sippikānaṃ sataṃ natthi , tilānaṃ muṭṭhi iccādi guṇasambandho nāma.
举足、屈臂、诸界之移动与住立等,称为动作关系。显示巴利原文
Pādassa ukkhipanaṃ, hatthassa samiñjanaṃ, dhātūnaṃ gamanaṃ ṭhānaṃ iccādi kriyāsambandho nāma.
四大王天的处所等,称为处所关系。依此类推,主宰关系有数千种差别,但因其没有动作关系,故不称为作者。若如此,“举足”等称为动作关系,此说不合理吗?答:所谓“没有动作关系”,是就无成就之关系而言;依已成就的动作所成的关系,则称为动作关系。显示巴利原文
Cātumahārājikānaṃ ṭhānaṃ iccādi ṭhānasambandho nāma. Evamādinā nayena sāmisambandho anekasahassappabhedo, so ca kriyāsambandhābhāvā kārako nāma na hoti. Yadi evaṃ ‘‘pādassa ukkhipanaṃ’’ iccādi kriyāsambandho nāmāti idaṃ na yujjatīti? Vuccate – kriyāsambandhābhāvāti idaṃ sādhakabhāvena sambandhābhāvaṃ sandhāya vuttaṃ, siddhāya pana kriyāya sambandhaṃ sandhāya kriyāsambandho nāma vuttoti.
在种种关系中,第六格可用于种种义。其中,ṇī、āvī 词缀在表业处时恒为第六格:如“禅那之得者”“衣之得者”“财之得者”“过患之见者”“有见色者”“有见平等不平等者”“有见星辰色者”“有见日月者”。显示巴利原文
Nānāttasambandhe pana nānāatthesu chaṭṭhī hoti. Tattha ṇī, āvīpaccayānaṃ kamme niccaṃ chaṭṭhī, jhānassa lābhī, cīvarassa lābhī, dhanassa lābhī, ādīnavassa dassāvī, atthi rūpānaṃ dassāvī, atthi samavisamassa dassāvī, atthi tārakarūpānaṃ dassāvī, atthi candimasūriyānaṃ dassāvī.
与 tu、aka、ana、ṇa 词缀结合时,第六格于某些情形下表示业处。显示巴利原文
Tu, aka, ana, ṇapaccayānaṃ yoge kvaci kammatthe chaṭṭhī.
先说 tu 词缀——显示巴利原文
Tupaccaye tāva –
他们成为言论者、粗暴造业者、不死的赐予者、分裂者的和合者,或是对和合者悭吝不施者等。显示巴利原文
Tassa bhavanti vattāro , sahasā kammassa kattāro, amatassa dātā , bhinnānaṃ sandhātā , sahitānaṃ vā anuppadātā iccādi.
“某处”是何义?即:深奥语之作者、浅近语之作者、不依止者、适时说法者、忆念曾作如是说者、随喜他人功德者、觉悟真理者等。显示巴利原文
Kvacīti kiṃ? Gambhīrañca kathaṃ kattā , gādhaṃ kattā novasitā , kālena dhammīkathaṃ bhāsitā, sarasi tvaṃ evarūpaṃ vācaṃ bhāsitā, paresaṃ puññaṃ anumodetā, bujjhitā saccāni iccādi.
关于 aka 词缀:显示巴利原文
Akapaccaye –
没有业的造作者,也没有异熟的受者,世间唯是不欺诳者,等等。显示巴利原文
Kammassa kārako natthi, vipākassa ca vedako , avisaṃvādako lokassa iccādi.
“某处”是什么含义呢?大地的教诫者、不害人者、作务者、杀牲畜者,等等。显示巴利原文
Kvacīti kiṃ? Mahatiṃ mahiṃ anusāsako, janaṃ aheṭhako, kaṭaṃ kārako, pasavo ghātako iccādi.
对于 ana 词缀:显示巴利原文
Anapaccaye –
不作恶是乐、举起负担、执取手、触摩手、触摩某一肢体等。显示巴利原文
Pāpassa akaraṇaṃ sukhaṃ , bhārassa ukkhipanaṃ, hatthassa gahaṇaṃ, hatthassa parāmasanaṃ, aññatarassa aṅgassa parāmasanaṃ iccādi.
“某处”是什么意思?即为了拜见世尊等。显示巴利原文
Kvacīti kiṃ? Bhagavantaṃ dassanāya iccādi.
在 ṇa 词缀中:显示巴利原文
Ṇapaccaye –
稀有啊!无染者而衣得染色,无牧牛者而牛得挤乳,少功德者而获利养,手执取,钵受持等。显示巴利原文
Acchariyo arajakena vatthānaṃ rāgo, agopālakena gāvīnaṃ doho, appapuññena lābhānaṃ lābho, hatthassa gāho, pattassa paṭiggāho iccādi.
在使用 tvā 词缀时,亦有些情况于业处用第六格:如依止无惭者、依止尊者而说、依四大种而得清净等。显示巴利原文
Tvāpaccayepi kvaci kammani chaṭṭhī, alajjīnaṃ nissāya, āyasmato nissāya vacchāmi, catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya pasādo iccādi.
在表示作者的 ta、tavantu、tāvī、māna 结尾词结合时,业处唯用第二格:如乐欲者造住所、至村落、食饭者、正在作业者、作业者等。显示巴利原文
Kattari ta, tavantu, tāvī, māna’ntānaṃ yoge pana kammani dutiyā eva, sukhakāmo vihāraṃ kato, gāmaṃ gato, odanaṃ bhuttavā bhuttāvī, kammaṃ kurumāno, kammaṃ karonto iccādi.
有些地方也可见第六格的用法,如“法之守护者”“智者”等。显示巴利原文
Kvaci chaṭṭhīpi dissati, dhammassa gutto medhāvī iccādi.
sara、isu、cinta、isa、daya 诸根于业处有第六格或:忆念母或忆念母、忆念父或忆念父、你将不忆念王、他们无人忆念、众生由业缘、不忆念罪之边际、不忆念夜之边际、欲子或欲子、思母或思母、请长老或请长老、施油或施油,意为保护。显示巴利原文
Sara, isu, cinta, isa, dayadhātūnaṃ kammani chaṭṭhī vā, mātussa sarati, mātaraṃ sarati, pitussa sarati, pitaraṃ sarati, na rajjassa sarissasi , na tesaṃ koci sarati, sattānaṃ kammapaccayā , āpattipariyantaṃ nassarati, rattipariyantaṃ nassarati , puttassa icchati puttaṃ vā, mātussa cinteti mātaraṃ vā, therassa ajjhesati theraṃ vā, telassa dayati telaṃ vā, rakkhatīti attho.
kar 根表造作义时,于业处有第六格:对水作防护或对水、对箭作防护或对箭等。显示巴利原文
Karadhātussa abhisaṅkharaṇatthavācino kamme chaṭṭhī, udakassa paṭikurute udakaṃ vā, kaṇḍassa paṭikurute kaṇḍaṃ vā iccādi.
在ta语尾中,表示供养等义的词根,其作者有时用第六格,或用工具格:例如‘国王的认可’或‘被国王认可’;‘村的供养’或‘被村供养’;‘王的恭敬’或‘被王恭敬’;‘王的尊重’或‘被王尊重’;‘王的敬奉’或‘被王敬奉’。同样,‘佛陀的法界善通达’;‘他们已受用不死’;‘他们已受用身至念’;‘他们已失去不死’;‘他们已失去身至念’。显示巴利原文
Tapaccaye pūjanatthādidhātūnaṃ kattari chaṭṭhī vā, rañño sammato raññā vā, gāmassa pūjito gāmena vā, rañño sakkato raññā vā, rañño apacito raññā vā, rañño mānito raññā vā, tathā suppaṭividdhā buddhānaṃ dhammadhātu, amataṃ tesaṃ paribhuttaṃ, yesaṃ kāyagatāsati paribhuttā , amataṃ tesaṃ viraddhaṃ, yesaṃ kāyagatāsati viraddhā .
在ti词缀中,某些地方作者也用第六格或工具格:例如‘迦旃延的本性善美’或‘为迦旃延所善美’;‘佛音的本性善美’或‘为佛音所善美’等等。显示巴利原文
Tipaccayepi kvaci kattari chaṭṭhī vā, sobhaṇā kaccāyanassa pakati kaccāyanena vā, sobhaṇā buddhaghosassa pakati buddhaghosena vā iccādi.
对于表示供养义及充满义的词,在工具格意义上可以用第六格。例如:‘以花供佛’或‘用花(供佛)’;‘以酥油投火’或‘用酥油(投火)’;‘以水充满钵’;‘充满种种不净’;‘愚者被恶充满’;‘智者被功德充满’;‘充满谷物’,或‘充满绿豆’,或‘充满黑豆’等等。或者用第三格:名为安稳的莲池,充满天鹅而安住。显示巴利原文
Pūjanatthānaṃ pūraṇatthānañca karaṇe chaṭṭhī, pupphassa buddhaṃ pūjeti pupphena vā, ghatassa aggiṃ juhoti ghatena vā, pattaṃ udakassa pūretvā, pūraṃ nānāppakārassa asucino , bālo pūrati pāpassa , dhīro pūrati puññassa pūrati dhaññānaṃ vā muggānaṃ vā māsānaṃ vā iccādi. Tatiyā vā, khemā nāma pokkharaṇī, puṇṇā haṃsehi tiṭṭhati.
当与 tabba、ruja 等结合时,唯以第四格为与格。例如:应向夜叉将军等告知、呼喊、哭喊;提婆达多患病;给洗衣者衣物,等等。显示巴利原文
Tabba, rujādiyoge pana sampadāne catutthī eva, yakkhasenāpatīnaṃ ujjhāpetabbaṃ vikkanditabbaṃ viravitabbaṃ , devadattassa rujjati, rajakassa vatthaṃ dadāti iccādi.
对于恐惧等原因,在表示“从……脱离”的意义时,常用第六格。例如:“我为何要畏惧那种快乐?”“一切众生皆畏惧刑罚”“一切众生皆畏惧死亡”“畏惧四种毒蛇”“诸比丘,切勿畏惧功德”“我无法计算”“于妄语有惭耻”等。其中的“ottapaṃ”,意为“惭耻”。同样地,还有“我是世间之首”“我是世间之最上者”等。显示巴利原文
Bhayatthādīnaṃ apādāne bahulaṃ chaṭṭhī, kiṃ nu kho ahaṃ tassa sukhassa bhāyāmi, sabbe tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno , bhīto catunnaṃ āsīvisānaṃ , mā bhikkhave puññānaṃ bhāyittha , saṅkhātuṃ nopi sakkomi, musāvādassa ottapaṃ iccādi. Tattha ‘ottapa’nti ottappanto. Tathā aggohamasmi lokassa, jeṭṭhohamasmi lokassa iccādi ca.
对于善巧、精通、净信的对象,在表示“依处”的意义时,用第六格。例如:“善于歌舞”“你精通车乘的各个部件”“朋友,你应了知大臣们”“智者,即精通义利者”“人们,即精通法者”“精通正道与非道者”,亦有“某些人精通神通”之说。又有“有夜叉净信佛”“净信法”“净信僧”,或说“于佛净信”“于法净信”“于僧净信”。同样地,还有“我于他心智得自在,大牟尼”“我乃禅定自在者”等。显示巴利原文
Kusala, kovida, pasādatthānaṃ ādhāre chaṭṭhī, kusalā naccagītassa , kusalo tvaṃ rathassa aṅgapaccaṅgānaṃ , amacce tāta jānāhi, dhīre atthassa kovide , narā dhammassa kovidā , maggāmaggassa kovidā, ‘‘keci iddhīsu kovidā’’tipi atthi, santi yakkhā buddhassa pasannā , dhammassa pasannā, saṅghassa pasannā, buddhe pasannā, dhamme pasannā, saṅghe pasannā vā. Tathā cetopariyañāṇassa, vasī homi mahāmuni. Jhānassa vasimhi iccādi.
321 表示因义时,使用第六格(属格)。显示巴利原文
321.Chaṭṭhī hetvatthehi.
当与因义结合时,于因位用第六格。显示巴利原文
Hetvatthehi yoge hetumhi chaṭṭhī hoti.
例如:“这是什么原因?”“肢体的原因”“腹部的原因”“由于腹部的原因”等。显示巴利原文
Taṃ kissa hetu , aṅgavarassa hetu, udarassa hetu, udarassa kāraṇā iccādi.
322 322. 在表示“相等”义时,亦可用第三格(具格)。显示巴利原文
322.Tulyatthena vā tatiyā.
当与“相等”义结合时,用第六格(属格)或第三格(具格)。显示巴利原文
Tulyatthena yoge chaṭṭhī hoti tatiyā vā.
例如:“与父亲相等”可表述为 pitu 或 pitarā;“与父亲相似”同样可用 pitu 或 pitarā。以上为种种不同关系。显示巴利原文
Tulyo pitu pitarā vā, sadiso pitu pitarā vā. Iti nānāttasambandho.
所谓“行为与行为者的关系”,是指行为者与行为之间,以能成就与所成就的方式互相观待、不相分离的关系。因为没有行为,就不成立行为者;没有行为者,也不成立行为。然而,这种关系并不属于第六格(属格)的范畴。显示巴利原文
Kriyākārakasambandho nāma kārakānaṃ kriyāya saha sādhaka, sādhyabhāvena aññamaññāpekkhatā avinābhāvitā vuccati, na hi kriyaṃ vinā kārakaṃ nāma sijjhati, na ca kārakaṃ vinā kriyā nāma sijjhatīti, sā pana chaṭṭhīvisayo na hotīti.
第七格(处格)的章节显示巴利原文
Sattamīvibhattirāsi
第七格用于表达什么意义?显示巴利原文
Kasmiṃ atthe sattamī?
323 323. 第七格表示“依处”。显示巴利原文
323.Sattamyādhāre.
“依处”“场所”“事由”,在意义上相同。在依处的意义上,使用第七格(处格)。所谓依处,是强烈地承载着作者或业之行为者。显示巴利原文
Ādhāro, okāso, adhikaraṇanti atthato ekaṃ, ādhāratthe sattamī hoti. Kattukammaṭṭhaṃ kriyaṃ bhuso dhāretīti ādhāro.
例如:“人坐于席”“于锅中煮饭”。其中,席承载着作为作者之人所行的坐之行为;锅承载着作为业之米所行的煮之行为。显示巴利原文
Kaṭe nisīdati puriso, thāliyaṃ odanaṃ pacati. Tattha kaṭo kattubhūte purise ṭhitaṃ nisīdanakriyaṃ dhāreti, thālī kammabhūte taṇḍule ṭhitaṃ pacanakriyaṃ dhāreti.
依处有四种:遍满依处、近着依处、邻近依处、范围依处。显示巴利原文
So catubbidho byāpikādhāro, opasilesikādhāro, sāmīpikādhāro, vesayikādhāroti.
其中,若所依之物遍及依处的全部或部分而存在,则称为“遍满依处”。譬如:油在芝麻中,汁在甘蔗中,乳在水中,酥在酪中。显示巴利原文
Tattha yasmiṃ ādheyyavatthu sakale vā ekadese vā byāpetvā tiṭṭhati, so byāpiko. Yathā? Tilesu telaṃ tiṭṭhati, ucchūsu raso tiṭṭhati, jalesu khīraṃ tiṭṭhati, dadhimhi sappi tiṭṭhatīti.
若所依之物附着而存在,或仅作为依止而存在,则称为“近着依处”。譬如:粥在锅中,水在瓶中,比丘坐于座上,国王卧于榻上。显示巴利原文
Yasmiṃ ādheyyavatthu allīyitvā vā tiṭṭhati, adhiṭṭhitamattaṃ hutvā vā tiṭṭhati, so opasilesiko. Yathā? Ukkhaliyaṃ ācāmo tiṭṭhati, ghaṭesu udakaṃ tiṭṭhati, āsane nisīdati bhikkhu, pariyaṅke rājā seti.
若某一事物虽非所依之物的实际依处,但为表明其依附于该处而存在,故以依处之名说之,则称为“邻近依处”。譬如:“声音在恒河边”、“世尊住在舍卫城”。显示巴利原文
Yo pana attho ādheyyassa avatthubhūtopi tadāyattavuttidīpanatthaṃ ādhārabhāvena vohariyati, so sāmīpiko nāma. Yathā? Gaṅgāyaṃ ghoso tiṭṭhati, sāvatthiyaṃ viharati bhagavāti .
若某一事物,由于离开它便无法成就所依之物的变异或作用,故被说为依处;或为阐明所依之物不朝向其他对象,故被说为依处,即称为“范围依处”。例如:“鸟飞翔于空中”“人行走于大地”“鱼游于水中”“礼敬世尊双足”“扑倒在足下哭泣”“心喜乐于恶”“净信于佛教”。显示巴利原文
Yo ca attho attanā vinā ādheyyassa aññatthattaṃ kriyaṃ sampādetuṃ asakkuṇeyyattā ādhārabhāvena vohariyati, yo ca ādheyyassa anaññābhimukhabhāvadīpanatthaṃ ādhārabhāvena vohariyati, so vesayiko nāma. Yathā? Ākāse sakuṇā pakkhanti, bhūmīsu manussā caranti , udake macchā caranti, bhagavantaṃ pādesu vandati, pādesu patitvā rodati, pāpasmiṃ ramatī mano , pasanno buddhasāsaneti .
324 324. 于“相”的意义上。显示巴利原文
324.Nimitte.
“相”是指人们通过它而认知、了知的东西,这是与占相者俱起的认知原因的称呼。在那个“相”的意义上,用第七格(处格)。显示巴利原文
Niminanti sañjānanti etenāti nimittaṃ, nemittakasahabhāvino saññāṇakāraṇassetaṃ nāmaṃ, tasmiṃ nimitte sattamī hoti.
例如:“豹因皮而遭杀”“象因牙而遭杀”“因妄语而犯波逸提”“因辱骂语而犯波逸提”等。显示巴利原文
Dīpi cammesu haññate, kuñjaro dantesu haññate, musāvāde pācittiyaṃ , omasavāde pācittiyaṃ iccādi.
325 325.“那种状态”即是“状态之相”。显示巴利原文
325.Yambhāvo bhāvalakkhaṇaṃ.
“那种状态”即“那样的状态”。“相”是指借以被标志的,是其他状态的相,故为“状态之相”。当“那种状态”成为其他状态的相时,在表述那个被认识的状态时,用第七格(处格),也可见到用第六格(属格)。显示巴利原文
Yādiso bhāvo yambhāvo, lakkhiyati etenāti lakkhaṇaṃ, bhāvantarassa lakkhaṇaṃ bhāvalakkhaṇaṃ, yambhāvo bhāvantarassa lakkhaṇaṃ hoti, tasmiṃ bhāve gamyamāne sattamī hoti, chaṭṭhīpi dissati.
例如:“舍利弗离去不久,那位婆罗门便命终了”“当你如此住于不放逸时,你的后宫诸女也将住于不放逸”等。显示巴利原文
Acirapakkantassa sāriputtassa brāhmaṇo kālamakāsi , appamattassa te viharato itthāgāropi te appamatto viharissati iccādi.
例如:“此有故彼有,此无故彼无”“世尊离去不久,那位婆罗门便命终了”“世间导师行走时,一切道路皆回避”“母牛正被挤奶时,他去了;母牛已挤完奶时,他回来了”等。显示巴利原文
Imasmiṃ sati idaṃ hoti, imasmiṃ asati idaṃ na hoti , acirapakkante bhagavati brāhmaṇo kālamakāsi, sabbe maggā vivajjanti, gacchante lokanāyake . Gāvīsu duyhamānāsu gato, gāvīsu duddhāsu āgato iccādi.
有时也常见到用第一格(主格)表达的例子,如:“婆罗堕阇正行走时,看见了不动的仙人”“大国王正行进时,看见了山洞中的龙”等。显示巴利原文
Kvaci paṭhamāpi bahulaṃ dissati, gacchanto so bhāradvājo, addasā accutaṃ isiṃ . Yāyamāno mahārājā, addā sīdantare nage iccādi.
比如:“他于午前时分离去,于傍晚时分归来”等,这也属于范围依处。显示巴利原文
Pubbaṇhasamaye gato, sāyanhasamaye āgato iccādi vesayikādhāro eva.
同样地,还有:“非时为他降雨,应时却不为他降雨”、“于此之后十万劫,导师出现于世”等。显示巴利原文
Tathā akāle vassatī tassa, kāle tassa na vassati . Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako iccādi.
326 326. 在表达“不尊重”义时,亦用第六格(属格)。显示巴利原文
326.Chaṭṭhī cānādare.
'不尊重'是对两个特征(能表者)与应被特征化的行为(所表者)同时生起的称述。当作为不尊重之状态相被认知时,使用第七格(处格)与第六格(属格)。显示巴利原文
‘Anādaro’ti dvinnaṃ lakkhaṇa, lakkhitabbakriyānaṃ ekappahārena pavattiyā adhivacanaṃ, anādarabhūte bhāvalakkhaṇe gamyamāne sattamī chaṭṭhī ca hoti.
例如:“死亡在大众的注视中将他抓走”“他敲击着带走,尸毗王正在观看”“他在不情愿的父母泪流中出家”“对于出家者,对于解脱者,他具足正念”“沙门若悲叹他人,那并非善事”。显示巴利原文
Maccu gacchati ādāya, pekkhamāne mahājane. Ākoṭayanto so neti, sivirājassa pekkhato . Akāmakānaṃ mātāpitūnaṃ rudantānaṃ pabbaji, anagāriyupetassa, vippamuttassa te sato. Samaṇassa na taṃ sādhu, yadaññamanusocati .
327 327. 在表示‘从中区分’之义时。显示巴利原文
327.Yato niddhāraṇaṃ.
“区分”是指从集合体中,依据种类、性质、行为或名称,将其中某一部分单独分开。当于该集合体上进行区分时,便在其上使用第六格(属格)与第七格(处格)。显示巴利原文
Jāti, guṇa, kriyā, nāmehi samudāyato ekadesassa puthakkaraṇaṃ niddhāraṇaṃ, yato taṃ niddhāraṇaṃ jāyati, tasmiṃ samudāye chaṭṭhī, sattamiyo honti.
首先,关于种类:显示巴利原文
Jātiyaṃ tāva –
“人们之中,刹帝利最勇健。”“在人们中,刹帝利最勇健。”显示巴利原文
Manussānaṃ khattiyo sūratamo, manussesu khattiyo sūratamo.
在诸牛中,黑牛乳最丰富;在诸黑牛中,它也是乳最丰富的。显示巴利原文
Kaṇhā gāvīnaṃ sampannakhīratamā, kaṇhāgāvīsu sampannakhīratamā.
在行路者中,他疾行最速;于诸奔走者中,他疾行最速。显示巴利原文
Addhikānaṃ dhāvanto sīghatamo, addhikesu dhāvanto sīghatamo.
尊者阿难是诸阿拉汉中的一位,于诸阿拉汉中亦是其中之一,等等。显示巴利原文
Āyasmā ānando arahataṃ aññataro, arahantesu aññataro iccādi.
此处称为多种差别第七格。显示巴利原文
Idha nānāttasattamī vuccate.
在作业义中使用第七格,如“敬礼诸比丘”“亲吻儿子头顶”“捉住男子双臂”等。显示巴利原文
Kammatthe sattamī, bhikkhūsu abhivādenti , puttaṃ muddhani cumbitvā, purisaṃ nānābāhāsu gahetvā iccādi.
或者,“头顶”“双臂”等,即是表依处的第七格。如何呢?于根部砍树,于树干砍树,击打人头,礼敬世尊双足。显示巴利原文
Atha vā ‘muddhani, bāhāsū’ti ādhāre eva bhummaṃ. Yathā? Rukkhaṃ mūle chindati, rukkhaṃ khandhe chindati, purisaṃ sīse paharati, bhagavantaṃ pādesu vandati.
在工具义上亦用第七格,例如:以手托钵游行,持钵游行乞食,在路上行走,“他也应教诫我”,“我以头顶接受”等。显示巴利原文
Karaṇe ca sattamī, hatthesu piṇḍāya caranti , pattesu piṇḍāya caranti, pathesu gacchanti, sopi maṃ anusāseyya, sampaṭicchāmi matthake .
在目的义上亦用第七格,例如:“施予僧团得大果”,“你当施予僧团”,“施予僧团,我即受供养”,“应审思而行布施,施于何处方得大果”。然而,在这些情形中,处所第七格亦适用。显示巴利原文
Sampadāne ca sattamī, saṅghe dinne mahapphalaṃ, saṅghe gotamī dadeyyāsi, saṅghe dinne ahañceva pūjito bhavissāmi , viceyya dānaṃ dātabbaṃ, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ . Etesu pana visayasattamīpi yujjati.
在出处义上亦用第七格,例如:以刺棒在象群中守护等。显示巴利原文
Apādāne ca sattamī, gadalīsu gaje rakkhantiiccādi.
而在‘主人’等关系中,则使用第六格与第七格,如:‘牛之主人’、‘在诸牛中为主人’;‘牛之主权者’、‘在诸牛中为主权者’;‘牛之统治者’、‘在诸牛中为统治者’;‘牛之继承人’、‘在诸牛中为继承人’;‘牛之证人’、‘在诸牛中为证人’;‘牛之保证人’、‘在诸牛中为保证人’;‘牛之眷属’、‘在诸牛中为眷属’;以及‘适合作恶行者’、‘适合作恶行’。在这些关系中用第六格,在所依处上用第七格。‘于慧信解’、‘于慧热忱’是就所依处而用第七格;‘以慧信解’、‘以慧热忱’是就作具而用第三格。显示巴利原文
Sāmissarādiyoge pana chaṭṭhī sattamī ca hoti, gunnaṃ sāmi, gosu sāmi, gunnaṃ issaro, gosu issaro, gunnaṃ adhipati, gosu adhipati, gunnaṃ dāyādo, gosu dāyādo, gunnaṃ sakkhi, gosu sakkhi, gunnaṃ patibhū, gosu patibhū, gunnaṃ pasuto, gosu pasuto, āyutto kaṭakaraṇassa, āyutto kaṭakaraṇeti, etesu pana sambandhe chaṭṭhī, visayādhāre sattamī. Ñāṇasmiṃ pasanno, ñāṇasmiṃ ussukkoti visayādhāre sattamī. Ñāṇena pasanno, ñāṇena ussukkoti karaṇe tatiyā.
328 328. 第七格增义。显示巴利原文
328.Sattamyādhikye.
在增盛义中,与‘upa’(近、优)结合时,从词形上取第七格。显示巴利原文
Adhikabhāvatthe upena yuttā liṅgamhā sattamī hoti.
“优于一筐为一多罗量”,“优于一多罗量为一迦利沙钵那”,这即是说“超出一筐”、“超出一迦利沙钵那”。显示巴利原文
Upa khāriyaṃ doṇo, upa nikkhe kahāpaṇaṃ, atirekadoṇā khārī, atirekakahāpaṇaṃ nikkhanti vuttaṃ hoti.
329 主人义。显示巴利原文
329.Sāmittedhinā.
当表示主人义时,与 adhi 结合,其词形为第七格。显示巴利原文
Sāmibhāvatthe adhinā yuttā liṅgamhā sattamī hoti.
般遮罗人以梵摩达多为主,梵摩达多以般遮罗人为主,佛陀则以诸天为主。其中,“般遮罗人以梵摩达多为主”,意为般遮罗国的居民以梵摩达多为君主;或“般遮罗”不过是国名的复数形式,意谓有时般遮罗王统领迦尸国王,有时梵摩达多统领般遮罗国王。显示巴利原文
Adhi brahmadatte pañcālā, adhi pañcālesu brahmadatto, adhi devesu buddho. Tattha ‘adhi brahmadatte pañcālā’ti brahmadattissarā pañcālaraṭṭhavāsinoti vadanti, ‘pañcālā’ti vā janapadanāmattā bahuvacanaṃ, kadāci pañcālarājā brahmadatte kāsiraññe issaro, kadāci brahmadatto pañcālaraññe issaroti attho.
330 330. 以“一切”等词为起始的一切。显示巴利原文
330.Sabbāditosabbā.
当与表因义的词结合时,代词如“一切”等,在表因义时可用一切格。显示巴利原文
Hetvatthehi yoge sabbādīhi sabbanāmehi hetvatthe sabbā vibhattiyo honti.
‘何因,以何因;何相,以何相;何用,以何用;以何义,以何色,为何,从何因缘,何因,于何因缘,于此因缘,于此事’等。显示巴利原文
Kiṃ kāraṇaṃ, kena kāraṇena , kiṃ nimittaṃ, kena nimittena, kiṃ payojanaṃ, kena payojanena, kenaṭṭhena , kena vaṇṇena , kimatthaṃ, kuto nidānaṃ , kissa hetu , kasmiṃ nidāne, etasmiṃ nidāne , etasmiṃ pakaraṇe iccādi.