词句清净论的注释·6. 智论注释
论事随复注 · 50 段
6. 智论注释
6. Ñāṇakathāvaṇṇanā
876-877“十二事智是出世间智”这句话,是为了说明十二事智具有出世间性这一点能够成立。先说了第一种分类,然后为了再说明出世间智具有十二事性这一点也能成立,才说“那或……义”。在“应遍知”里,iti这个词表示“等等”的意思,或者表示“种类”的意思,用它可以涵盖“应断”等等说法。在“已遍知”里也是同样的道理。通过“应遍知、已遍知”等说法,显示的是依遍知等作用应当成就和已经成就的状态,而不是正在成就的状态。为了指出那个能成就它的智,才说了“然而谛智”等话。其中,谛智就是了悟苦等诸谛本质的智,就是针对它而说“这是苦”等等。即使在道的刹那,借助api这个词,也应当理解为在它的前后时分。意思是:它是通过成就遍知等作用而存在的,从无痴和从所缘两方面来说。
876-877. ‘‘Dvādasavatthukaṃ ñāṇaṃ lokuttara’’nti ettha dvādasavatthukassa ñāṇassa lokuttaratā patiṭṭhāpīyatīti dassento paṭhamavikappaṃ vatvā puna lokuttarañāṇassa dvādasavatthukatā patiṭṭhāpīyatīti dassetuṃ ‘‘taṃ vā…pe… attho’’ti āha. Pariññeyyanti ettha iti-saddo ādiattho, pakārattho vā. Tena ‘‘pahātabba’’nti evamādiṃ saṅgaṇhāti. Pariññātanti etthāpi eseva nayo. ‘‘Pariññeyyaṃ pariññāta’’ntiādinā parijānanādikiriyāya nibbattetabbatā nibbattitatā ca dassitā, na nibbattiyamānatāti. Yena pana sā hoti, taṃ dassetuṃ ‘‘saccañāṇaṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Tattha saccañāṇanti dukkhādisaccasabhāvāvabodhakaṃ ñāṇaṃ, yaṃ sandhāya ‘‘idaṃ dukkha’’ntiādi vuttaṃ. Maggakkhaṇepīti api-saddena tato pubbāparabhāgepīti daṭṭhabbaṃ. Parijānanādikiccasādhanavasena hoti asammohato visayato cāti adhippāyo.
21. 第二十一品
21. Ekavīsatimavaggo
教法论的注释
1. Sāsanakathāvaṇṇanā
878“集”是指以“教法是新作的”这类问句的形式出现的语句集合。“一部分”是指这些语句的组成部分。“在三问中”是这样以处格的方式说出来的。
878.Samudāyāti ‘‘sāsanaṃ navaṃ kata’’ntiādinā pucchāvasena pavattā vacanasamudāyā. Ekadesānanti tadavayavānaṃ. ‘‘Tīsupi pucchāsū’’ti evaṃ adhikaraṇabhāvena vuttā.
4. 神通论的注释
4. Iddhikathāvaṇṇanā
883-884“依意趣”是指按照种种不同的胜解意趣。
883-884.Adhippāyavasenāti tathā tathā adhimuccanādhippāyavasena.
7. 法论的注释。
7. Dhammakathāvaṇṇanā
887-888色的自性就是色性,所以说“名为色性的东西,并不是色之外的另一个什么”。凡是从某物而不同的,就不是那物的自性,所以说“与色性不同的,也不是色”,意思就是它根本不是色。以此通过排除来成立这个道理。因此,因为色之外没有色性,色性之外也没有色,所以色就是色本身,就是色的自性——用“唯”这个字排除了其他可能,显示“不是受等的自性”。“依意趣”,是指依色与色性没有差别的意趣。“否则”,连起来是说:如果它们有差别,那就应该说色是由色性所决定的。而这其实已经显示出来了,因为道理上已经成立。因为同一个事物在没有分裂时,不会作出不同角度的区分。“差别”,指色的自性(色性)与色、色性之间的差别。就像“石像的身体”一样,这种差别只是根据属格的表述而假立的分別,并非胜义,所以说“如同执取一样地转起”。与受等只是不同,即与受等只是有差异。那个自性,就是那个色的自性。为了显示差别,即为了显示“这是色的自性,不是受等的自性”这样的分别。而那句话,即“色不由色性决定”这句话。以所说的方式,即“因为没有与色性不同的色”等所表达的方式。连起来说:如果有过失,那为什么还承认呢?
887-888. Rūpasabhāvo rūpaṭṭhoti āha ‘‘rūpaṭṭho nāma koci rūpato añño natthī’’ti. Yaṃ pana yato aññaṃ, na taṃ taṃsabhāvanti āha ‘‘rūpaṭṭhato aññaṃ rūpañca na hotī’’ti, rūpameva na hotīti attho. Etena byatirekato tamatthaṃ sādheti. Tasmāti yasmā rūpato añño rūpaṭṭho natthi, rūpaṭṭhato ca aññaṃ rūpaṃ, tasmā rūpaṃ rūpameva rūpasabhāvamevāti eva-kārena nivattitaṃ dasseti ‘‘na vedanādisabhāva’’nti. Adhippāyenāti rūparūpaṭṭhānaṃ anaññattādhippāyena. Aññathāti tesaṃ aññatte rūpaṭṭhena niyamena rūpaṃ niyatanti vattabbanti yojanā. Dassitoyeva hoti atthato āpannattā. Na hi abhinne vatthusmiṃ pariyāyantarabhedaṃ karoti. Aññattanti rūpasabhāvānaṃ rūparūpaṭṭhānañca. Sasāminiddesasiddhābhedā ‘‘silāputtakassa sarīra’’nti viya, kappanāmattato cāyaṃ bhedo, na paramatthatoti āha ‘‘gahetvā viya pavatto’’ti. Vedanādīhi nānattamevāti vedanādīhi aññattameva. So sabhāvoti so rūpasabhāvo. Nānattasaññāpanatthanti rūpassa sabhāvo, na vedanādīnanti evaṃ bhedassa ñāpanatthaṃ. Tañca vacananti ‘‘rūpaṃ rūpaṭṭhena na niyata’’nti vacanaṃ. Vuttappakārenāti ‘‘rūpaṭṭhato aññassa rūpassa abhāvā’’tiādinā vuttākārena. Yadi sadosaṃ, atha kasmā paṭijānātīti yojanā.
“所说的原因”,就是指“色就是色,不是受等的自性”这个已经说过的道理。所谓“针对对方的责难”,是针对对方论师“不应说色由色性决定”等责难而说的。“显示了那个原因之后”一句,是以“在此”等语句把前面所说的道理显示出来。“遮止了责难”,即遮止“那为什么还承认呢?”这个责难。为了显示“从此另有不同”所指向的含义,说了“色等”这些内容。
Vuttameva kāraṇanti ‘‘rūpaṃ rūpameva, na vedanādisabhāva’’nti evaṃ vuttameva yuttiṃ. Parena coditanti ‘‘na vattabbaṃ rūpaṃ rūpaṭṭhena niyata’’ntiādinā paravādino codanaṃ sandhāyāha. Tameva kāraṇaṃ dassetvāti tameva yathāvuttaṃ yuttiṃ ‘‘ettha hī’’tiādinā dassetvā. Codanaṃ nivattetīti ‘‘atha kasmā paṭijānātī’’ti vuttaṃ codanaṃ nivatteti. Yamatthaṃ sandhāya ‘‘ito aññathā’’ti vuttaṃ, taṃ dassetuṃ ‘‘rūpādī’’tiādi vuttaṃ.
22. 第二十二品
22. Bāvīsatimavaggo
2. 善心论的注释
2. Kusalacittakathāvaṇṇanā
894-895“在前速行刹那”是指紧接般涅槃心之后、已经过去的那个前速行阶段的刹那。
894-895.Purimajavanakkhaṇeti parinibbānacittato anantarātītapurimajavanavārakkhaṇe.
3. 不动论的注释。
3. Āneñjakathāvaṇṇanā
896因为从因、自性、所缘、相应法所缘等方面来看,死心与有分心相似,所以说死心就是“有分心”。
896. Hetusarūpārammaṇasampayuttadhammārammaṇādito bhavaṅgasadisattā cuticittaṃ ‘‘bhavaṅgacitta’’nti āha.
5-7. 三论释。
5-7. Tissopikathāvaṇṇanā
898-900他认为,证得阿拉汉果也可以在母胎中发生。因为七岁的索帕卡沙弥等人就证得了阿拉汉果,而七岁的胎儿也存在——这是外道论者的主张。就像在梦中于空中行走一样,这叫“空中梦”。为了举例说明他执取那是由神通产生的,他说“如同空中行走等神通一样”。整句的意思是:他执取在梦中存在通过证得下面四种道中的某一种而实现的法现观,以及通过证得最高果而实现的阿拉汉果。
898-900. Arahattappattipi gabbheyeva atthīti maññati. Sattavassikā hi sopākasāmaṇerādayo arahattaṃ pattā. Sattavassikopi gabbho atthīti paravādino adhippāyo. Ākāsena gacchanto viya supinaṃ ākāsasupinaṃ. Taṃ abhiññānibbattaṃ maññatīti nidassanaṃ katvā dassento āha ‘‘ākāsagamanādiabhiññā viyā’’ti. Heṭṭhimānaṃ catunnaṃ vā maggānaṃ adhigamena dhammābhisamayo aggaphalādhigamena arahattappatti ca supine atthīti maññatīti yojanā.
第9章 习行缘的注释
9. Āsevanapaccayakathāvaṇṇanā
903-905“种子不摄取四种甜味”这句话,是依照自宗立场说的;但在其他部派看来,色法也被承认为与无色法同一刹那。因此他们说“一切法都是刹那的”。即便在刹那性上,对于没有心识、也不与根相系的色法,都能得到修习的殊胜,更何况在有心的法上呢?为了说明这一点,应当理解“如同种子不摄取四种甜味”只是一个譬喻。意思是说:由于短暂而不稳定,并不存在某个叫“习行”的法。然而,正因为刹那短暂,才得以成立习行。因为依善等性质,通过加行让与自身相似的行为反复进行,从而产生相似性,或者形成熏习,这就是习行,就像先前已经熟习的文本对后来阅读所起的作用一样。
903-905.Bījaṃ catumadhurabhāvaṃ na gaṇhātīti idaṃ sakasamayavasena vuttaṃ, parasamaye pana rūpadhammāpi arūpadhammehi samānakkhaṇā eva icchitā. Tenevāha ‘‘sabbe dhammā khaṇikā’’ti. Khaṇikattepi vā acetanesupi anindriyabaddharūpesu bhāvanāviseso labbhati, kimaṅgaṃ pana sacetanesūti dassetuṃ ‘‘yathā bījaṃ catumadhurabhāvaṃ na gaṇhātī’’ti nidassananti daṭṭhabbaṃ. Āsevento nāma koci dhammo natthi ittaratāya anavaṭṭhānatoti adhippāyo. Ittarakhaṇatāya eva pana āsevanaṃ labbhati. Kusalādibhāvena hi attasadisassa payogena karaṇīyassa punappunaṃ karaṇappavattanaṃ attasadisatāpādanaṃ vāsanaṃ vā āsevanaṃ pure paricitagantho viya pacchimassāti.
第10章 刹那论的注释
10. Khaṇikakathāvaṇṇanā
906-907“在地等色中”,说的是由许多色聚聚合而成、带有各种组成成分的地等色。在这里,当某些先前生起的色法还住立时,另一些不同的色法生起了;此后,那些先前生起的色法中有一些灭去。这是因为在每一个色聚中,色法的生与灭都是同步的。如此“安住”,意思是:以刚才所说的那种生灭不同步的方式,通过相续而安住、流转。那么,为什么这种流转只存在于色相续中呢?所以接着说了“以诸色法非……”等话。它的意思是:如果一切有为法都是同一刹那的,那么色相续也应该像非色相续那样,依照无间缘等规则而流转,但实际上并非如此。如果真是那样,那么每一个心识刹那,地等色法就都必须有生有灭。
906-907.Pathaviyādirūpesūti anekakalāpasamudāyabhūtesu sasambhārapathavīādirūpesu. Tattha hi kesuci purimuppannesu ṭhitesu kesañci tadaññesaṃ uppādo, tato purimantaruppannānaṃ kesañci nirodho hoti ekekakalāparūpesu samānuppādanirodhattā tesaṃ. Evaṃ patiṭṭhānanti evaṃ vuttappakārena asamānuppādanirodhena pabandhena patiṭṭhānapavattīti attho. Sā panāyaṃ yathāvuttā pavatti kasmā rūpasantatiyā evāti āha ‘‘na hi rūpāna’’ntiādi. Tassattho – yadi sabbe saṅkhatadhammā samānakkhaṇā, tathā sati arūpasantatiyā viya rūpasantatiyāpi anantarādipaccayena vidhinā pavatti siyā, na cetaṃ atthi. Yadi siyā, cittakkhaṇe cittakkhaṇe pathavīādīnaṃ uppādanirodhehi bhavitabbanti.
第23品
23. Tevīsatimavaggo
一意趣论的注释
1. Ekādhippāyakathāvaṇṇanā
908“一”这个词在别的语境里也出现,比如在“在这里,有些人称赞……”这类句子里。而在这里,应当知道它是就贪欲的意趣而言,属于另一种意趣。不过,因为凡夫是以伴随贪欲的方式受用的,所以说“从贪欲的意趣来说,就是所说的另一种意趣”。那么,这“另一种意趣”到底是什么呢?就是悲悯的意趣。因此说“以悲悯的意趣为一种意趣”。这个说法是针对那些主张“菩萨为了守护女人的性命,以悲悯满足她的心愿,因此不构成毁坏戒律”的外道论者说的;而针对主张“誓愿意趣”的人,则说“在这里,是一种意趣”等等。应当知道,“以见到儿子一面为意趣”也包含在这里面。“于同一状态”意思是“俱生状态”。
908.Eka-saddo aññatthopi hoti ‘‘ittheke abhivadantī’’tiādīsu viya, aññattañcettha rāgādhippāyato veditabbaṃ, puthujjanassa pana sachandarāgaparibhogabhāvato āha ‘‘rāgādhippāyato aññādhippāyovāti vuttaṃ hotī’’ti. Ko pana so aññādhippāyoti? Karuṇādhippāyo. Tena vuttaṃ ‘‘karuṇādhippāyena ekādhippāyo’’ti. Ayañca nayo itthiyā jīvitarakkhaṇatthaṃ kāruññena manorathaṃ pūrentassa bodhisattassa saṃvaravināso na hotīti evaṃvādinaṃ paravādiṃ sandhāya vutto, paṇidhānādhippāyavādinaṃ pana sandhāya ‘‘eko adhippāyoti etthā’’tiādi vuttaṃ. Puttamukhadassanādhippāyopi ettheva saṅgahaṃ gatoti daṭṭhabbaṃ. Ekatobhāveti sahabhāve.
3-7. 自在欲作者论注释
3-7. Issariyakāmakārikākathāvaṇṇanā
910-914“以自在力”是指以心的自在力,而不是指心的掌控能力,这就是它的意思。“欲所作”是指随自己的意愿去完成事情。“自在欲所作之因”是指自在欲所作的状态之因缘,意思是说,为了产生那种状态。以邪见而作,意思是仅仅由于邪执,无论什么难行之事都能做出来。
910-914.Issariyenāti cittissariyena, na cetovasibhāvenāti attho. Kāmakārikaṃ yathicchitanipphādanaṃ. Issariyakāmakārikāhetūti issariyakāmakāribhāvanimittaṃ, tassa nibbattanatthanti attho. Micchādiṭṭhiyā karīyatīti micchābhiniveseneva yā kāci dukkarakārikā karīyatīti attho.
第8章 相似论的注释
8. Patirūpakathāvaṇṇanā
915-916“就像慈等一样”:慈、悲、喜虽然也有润泽的本性,但因为它们不染着、没有杂染,所以不是贪;同样,除了慈等之外,没有任何法跟贪相似。其他心那种柔软亲近的状态,正是贪生起时的状态,这就是这里的含义。因此说“他执取的正是贪”。在“对嗔也是如此”这一句里,应当这样连接:就像嫉妒等不是嗔一样,没有任何法跟嗔相似,所以他执取的正是嗔。因为除了嫉妒等之外,其他心那种厌恶对抗的状态,正是嗔生起时的状态。
915-916.Mettādayo viyāti yathā mettā karuṇā muditā ca sinehasabhāvāpi arañjanasabhāvattā asaṃkiliṭṭhattā ca na rāgo, evaṃ rāgapatirūpako koci dhammo natthi ṭhapetvā mettādayo, aññacittassa siniyhanākāro rāgasseva pavattiākāroti attho. Tenevāha ‘‘rāgameva gaṇhātī’’ti. Evaṃ dosepīti ettha issādayo viya na doso dosapatirūpako koci atthīti dosameva gaṇhātīti yojetabbaṃ. Ṭhapetvā hi issādayo aññacittassa dussanākāro dosasseva pavattiākāroti.
第9章 未圆满论的注释
9. Aparinipphannakathāvaṇṇanā
917-918“无常等性质”是指:具有无常、行、缘生等性质的法,这就是它的本性。所谓“唯苦才是圆满成就的”,这句话显示的含义是:“这个提问是针对苦谛而说的,并不是只就苦性本身而言”,也就是“并非只有第一圣谛才是苦”。如果真是这样,那么论敌就不该承认眼处等以及与之类似的其他法是圆满成就的。为什么?因为它们同样被苦谛所摄,而不被其他谛所摄。凡是由集谛产生的,都毫无疑问是苦谛;其余的则是由于行苦而成为苦。为了说明这个道理,才说了“并非只有……”等话。其中,“非无执取”这句,是说明眼处等不被集谛所摄。“出世间”这句,是说明它们不被灭谛和道谛所摄。如果这里应当这样解说,那这里还该说什么呢?这本来就是论敌立论的特点,也就是前后矛盾。因为这一点已被智者驳斥,我们也已在各处详细说明了。“此”就是指“色是未圆满成就的,唯苦才是圆满成就的”——你所说的这个说法,实在不该说。为什么?因为色也是苦的。色是无常的,也是苦的所依。因此说:“凡是无常的,那就是苦”,又说:“简而言之,五取蕴是苦。”
917-918.Aniccādikobhāvoti aniccasaṅkhārapaṭiccasamuppannatādiko bhāvo dhammo pakati etassāti attho. Dukkhaññeva parinipphannanti ‘‘dukkhasaccaṃ sandhāya pucchā katā, na dukkhatāmatta’’nti ayamattho viññāyati ‘‘na kevalañhi paṭhamasaccameva dukkha’’nti vacanena. Tathā sati paravādinā cakkhāyatanādīnaṃ aññesañca taṃsarikkhakānaṃ dhammānaṃ parinipphannatā nānujānitabbā siyā. Kasmā? Tesampi hi dukkhasaccena saṅgaho, na itarasaccehi. Yañhi samudayasaccato nibbattaṃ, taṃ nippariyāyato dukkhasaccaṃ , itaraṃ saṅkhāradukkhatāya dukkhanti imamatthaṃ dassento ‘‘na kevalañhī’’tiādimāha. Tattha na hi anupādinnānīti iminā cakkhāyatanādīnaṃ samudayasaccena saṅgahābhāvamāha. Lokuttarānīti iminā nirodhamaggasaccehi. Yadi evamettha yutti vattabbā, kimettha vattabbaṃ? Sabhāvo hesa paravādivādassa, yadidaṃ pubbenāparamasaṃsandanaṃ. Tathā hi so viññūhi paṭikkhitto. Tathā ceva taṃ amhehi tattha tattha vibhāvitaṃ. Etanti ‘‘rūpaṃ aparinipphannaṃ, dukkhaññeva parinipphanna’’nti yadetaṃ tayā vuttaṃ, etaṃ no vata re vattabbe. Kasmā? Rūpassa ca dukkhattā. Rūpañhi aniccaṃ dukkhādhiṭṭhānañca. Tena vuttaṃ ‘‘yadaniccaṃ taṃ dukkhaṃ. Saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā’’ti ca.