3. 优檀阇耶品
3. Yudhañjayavaggo
1. 优檀阇耶之行
1. Yudhañjayacariyā
1“那时,我是声名远扬的优檀阇耶王子。
看见一滴露珠在烈日下坠落,我内心深深震动。
2“我将那视为首要,增长出离的悚惧心。
我礼拜父母,恳求出家。
3城中乡野诸国民,合掌齐齐向我祈:
“我儿今日即承嗣,富庶繁荣此大地。”
4“连同国王与王后,连同城邑与国中的百姓,
他们悲痛哭泣,而我心无眷恋,舍弃了他们。
5“整个大地的王权、亲族、随从与声誉,
我舍弃他们时,心中毫无挂碍,唯为觉悟之故。
6“我未曾厌弃父母,也未曾厌弃那崇高的声誉。
一切知于我最为珍爱,为此我舍弃了王位。”
‘‘Yadāhaṃ amitayaso, rājaputto yudhañjayo; Ussāvabinduṃ sūriyātape, patitaṃ disvāna saṃvijiṃ. ‘‘Taññevādhipatiṃ katvā, saṃvegamanubrūhayiṃ; Mātāpitū ca vanditvā, pabbajjamanuyācahaṃ. ‘‘Yācanti maṃ pañjalikā, sanegamā saraṭṭhakā; ‘Ajjeva putta paṭipajja, iddhaṃ phītaṃ mahāmahiṃ’. ‘‘Sarājake sahorodhe, sanegame saraṭṭhake; Karuṇaṃ paridevante, anapekkhova pariccajiṃ. ‘‘Kevalaṃ pathaviṃ rajjaṃ, ñātiparijanaṃ yasaṃ; Cajamāno na cintesiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā. ‘‘Mātāpitā na me dessā, napi me dessaṃ mahāyasaṃ; Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā rajjaṃ pariccaji’’nti.
2. 索马纳萨行
2. Somanassacariyā
7“又有一次,当我在最殊胜的因陀跋陀城时,
那时,我是一位被宠爱、被珍视的儿子,名为善意。
9“当时,那位国王身边有一位受他宠信的伪诈苦行者。
他以种植园林与花丛维生。
10“我见他是个骗子,犹如一堆谷壳,了无米粒;
犹如一棵中空之树,又如一株无心的芭蕉。
11“此人毫无正法,已背离沙门之道;
他舍弃了惭、愧与白净法,只为了维持生计。
12“那时边境因山林与边地的盗贼而陷入骚乱;
父亲动身去平息时,这般教诲我说:
13“孩子,你切莫轻慢那位严苦修行的结髻苦行者;
你当随其所欲而行供养,他实是能满一切愿者。
14“于是我前往侍奉他,这样说道:
“居士,您安好吗?需要为您取来什么吗?”
15“他因此嗔怒,那位依止我慢的欺诳者;
‘今日我便处死你,或将你逐出此国!’
16“平定了边境的冲突后,国王对那个骗子说:
“尊者,您是否安好?众人依礼敬奉您了吗?”
17“那个恶人便告诉他,王子该当如何处死;
国王听闻此言,便下令道:
18“就在那里将他的头砍下,再把尸身剁成四块。
将尸体在一条条街上示众——这就是羞辱结发苦行者的下场!”
19“那些差役到了那里,凶残暴戾,毫无悲悯。
我正坐在母亲膝上,他们便把我拖拽着带走。
20“当那些人用牢固的绳索将我捆绑时,我这样对他们说:
‘请速带我去见国王,我有王事在身。’
21“他们把我带去见了那位追随恶人、行恶之事的国王。
见到他后,我说服了他,使他听命于我。
22“他那时恳求我的原谅,并将大王国献予我。
我于是破开黑暗,出家而行无家之道。
23“我并非厌弃大王国,也并非厌弃感官欲乐;
只因一切知智于我才是可贵的,正因如此,我舍弃了王位。”
‘‘Punāparaṃ yadā homi, indapatthe puruttame; Kāmito dayito putto, somanassoti vissuto. ‘‘Sīlavā guṇasampanno, kalyāṇapaṭibhānavā; Vuḍḍhāpacāyī hirīmā, saṅgahesu ca kovido. ‘‘Tassa rañño patikaro, ahosi kuhakatāpaso; Ārāmaṃ mālāvacchañca, ropayitvāna jīvati. ‘‘Tamahaṃ disvāna kuhakaṃ, thusarāsiṃva ataṇḍulaṃ; Dumaṃva anto susiraṃ, kadaliṃva asārakaṃ. ‘‘Natthimassa sataṃ dhammo, sāmaññāpagato ayaṃ; Hirīsukkadhammajahito, jīvitavuttikāraṇā. ‘‘Kupito ahu paccanto, aṭavīhi parantihi; Taṃ nisedhetuṃ gacchanto, anusāsi pitā mamaṃ. ‘‘‘Mā pamajji tuvaṃ tāta, jaṭilaṃ uggatāpanaṃ; Yadicchakaṃ pavattehi, sabbakāmadado hi so’. ‘‘Tamahaṃ gantvānupaṭṭhānaṃ, idaṃ vacanamabraviṃ; ‘Kacci te gahapati kusalaṃ, kiṃ vā te āharīyatu’. ‘‘Tena so kupito āsi, kuhako mānanissito; ‘Ghātāpemi tuvaṃ ajja, raṭṭhā pabbājayāmi vā’. ‘‘Nisedhayitvā paccantaṃ, rājā kuhakamabravi; ‘Kacci te bhante khamanīyaṃ, sammāno te pavattito’. ‘‘Tassa ācikkhatī pāpo, kumāro yathā nāsiyo; Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, āṇāpesi mahīpati. ‘‘‘Sīsaṃ tattheva chinditvā, katvāna catukhaṇḍikaṃ; Rathiyā rathiyaṃ dassetha, sā gati jaṭilahīḷitā’. ‘‘Tattha kāraṇikā gantvā, caṇḍā luddā akāruṇā; Mātuaṅke nisinnassa, ākaḍḍhitvā nayanti maṃ. ‘‘Tesāhaṃ evamavacaṃ, bandhataṃ gāḷhabandhanaṃ; ‘Rañño dassetha maṃ khippaṃ, rājakiriyāni atthi me’. ‘‘Te maṃ rañño dassayiṃsu, pāpassa pāpasevino; Disvāna taṃ saññāpesiṃ, mamañca vasamānayiṃ. ‘‘So maṃ tattha khamāpesi, mahārajjamadāsi me; Sohaṃ tamaṃ dālayitvā, pabbajiṃ anagāriyaṃ. ‘‘Na me dessaṃ mahārajjaṃ, kāmabhogo na dessiyo; Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā rajjaṃ pariccaji’’nti.
3. 铁屋行
3. Ayogharacariyā
24“再后来,我为迦尸王的亲生儿子时,
我自幼在铁屋中长大,因此得名‘铁屋’。
25千辛万苦方得活命,困厄之中受养成人;
儿啊,今日你便去承当这整个大地。
26“我向那位拥有国土、城镇与人民的刹帝利,恭敬顶礼。
我合掌恭敬,如此说道:
27“大地之上的一切众生,不论低下、中等或崇高,”
他们在自己家中,与亲族一同长大,却毫无保护。
28“在这世间,此事最为奇特——我竟在禁锢中受抚养。
我长于铁室之中,日月之光黯淡难见。
29“母胎中满身腐臭尸骸,从中解脱而出;
既而又陷于更惨烈的痛苦,再度被抛入那铁室。
30“我既已承受这般极其惨重的痛苦。
倘若我贪求王位,便会沦为极恶之人。
31“我对此身已生厌离,于王权无所希求。
我要寻求那寂静,在那儿,死神无法将我摧折。
32“如此思惟之后,在大众的悲泣声中,
犹如巨象挣断绳索,我径直走入密林。
33“对于父母,我并无怨恨;对于这广大的名声,于我亦非可厌;
一切知是我所珍爱的,因此我舍弃了王位。”
‘‘Punāparaṃ yadā homi, kāsirājassa atrajo; Ayogharamhi saṃvaḍḍho, nāmenāsi ayogharo. ‘‘Dukkhena jīvito laddho, saṃpīḷe patiposito; Ajjeva putta paṭipajja, kevalaṃ vasudhaṃ imaṃ. ‘‘Saraṭṭhakaṃ sanigamaṃ, sajanaṃ vanditva khattiyaṃ; Añjaliṃ paggahetvāna, idaṃ vacanamabraviṃ. ‘‘‘Ye keci mahiyā sattā, hīnamukkaṭṭhamajjhimā; Nirārakkhā sake gehe, vaḍḍhanti sakañātibhi. ‘‘‘Idaṃ loke uttariyaṃ, saṃpīḷe mama posanaṃ; Ayogharamhi saṃvaḍḍho, appabhe candasūriye. ‘‘‘Pūtikuṇapasampuṇṇā, muccitvā mātu kucchito; Tato ghoratare dukkhe, puna pakkhittayoghare. ‘‘‘Yadihaṃ tādisaṃ patvā, dukkhaṃ paramadāruṇaṃ; Rajjesu yadi rajjāmi , pāpānaṃ uttamo siyaṃ. ‘‘‘Ukkaṇṭhitomhi kāyena, rajjenamhi anatthiko; Nibbutiṃ pariyesissaṃ, yattha maṃ maccu na maddiye’. ‘‘Evāhaṃ cintayitvāna, viravante mahājane; Nāgova bandhanaṃ chetvā, pāvisiṃ kānanaṃ vanaṃ. ‘‘Mātāpitā na me dessā, napi me dessaṃ mahāyasaṃ; Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā rajjaṃ pariccaji’’nti.
34复次,我生于迦尸国中最胜之城,
姊一兄弟七,俱生通达吠陀之婆罗门家。
35“我为此中最初出生者,具足惭耻,精勤向善。
见到‘有’的怖畏,我便欣求出离。
36“受父母派遣,诸友同心一意。
他们以诸般欲乐劝诱我,说道:‘请延续家族的血脉吧。’
37“他们所说的那些言语,虽能在居家生活中带来快乐;
但对我而言,却沉重难当,如烧得炽热的犁头。
38“那时,他们见我决意舍离,便问我心中的愿望;
“朋友,你既不耽著欲乐,所愿求的究竟是什么呢?”
39我怀利益彼等之心,向那些愿我安好的人这样说道:在家生活非我所求,
‘我唯欣乐于出离。’
40“他们听了我的话,便转告了父母;
父母这样说道:‘诸友,我们全都出家吧。’
41“我的父母双亲,一位姊妹,以及七位兄弟;
舍弃了无量财富,我们便进入了大林。”
‘‘Punāparaṃ yadā homi, kāsīnaṃ puravaruttame; Bhaginī ca bhātaro satta, nibbattā sotthiye kule. ‘‘Etesaṃ pubbajo āsiṃ, hirīsukkamupāgato; Bhavaṃ disvāna bhayato, nekkhammābhirato ahaṃ. ‘‘Mātāpitūhi pahitā, sahāyā ekamānasā; Kāmehi maṃ nimantenti, ‘kulavaṃsaṃ dharehi’ti. ‘‘Yaṃ tesaṃ vacanaṃ vuttaṃ, gihīdhamme sukhāvahaṃ; Taṃ me ahosi kaṭhinaṃ, tatta phālasamaṃ viya. ‘‘Te maṃ tadā ukkhipantaṃ, pucchiṃsu patthitaṃ mama; ‘Kiṃ tvaṃ patthayase samma, yadi kāme na bhuñjasi’. ‘‘Tesāhaṃ evamavacaṃ, atthakāmo hitesinaṃ; ‘Nāhaṃ patthemi gihībhāvaṃ, nekkhammābhirato ahaṃ’. ‘‘Te mayhaṃ vacanaṃ sutvā, pitumātu ca sāvayuṃ; Mātāpitā evamāhu, ‘sabbeva pabbajāma bho’. ‘‘Ubho mātāpitā mayhaṃ, bhaginī ca satta bhātaro; Amitadhanaṃ chaḍḍayitvā, pāvisimhā mahāvana’’nti.
5. 首那智者行
5. Soṇapaṇḍitacariyā
42“又一时,我住在梵增长城,
在那里,我出生在一个殊胜、富有且显赫的家族。
43“当时我遍观世间,见众生皆盲,为浓重黑暗所吞没。
我的心对“有”生起厌离,犹如被刺棒猛力鞭笞。
44“当见到种种不善现行时,我心中如是思维:
‘我何时能离家,进入山林?’
45“那时,亲族们也以种种感官欲乐来劝请我。
我向他们表明心意:“你们不要以那些欲乐邀请我。”
46“我曾有位年幼的弟弟,名唤难陀,是一位智者;”
“他也随我修学,欢喜出家。”
47“我,首那,与难陀,以及我的父母二人;”
那时,我们皆舍下财富,走进了大森林。
‘‘Punāparaṃ yadā homi, nagare brahmavaḍḍhane; Tattha kulavare seṭṭhe, mahāsāle ajāyahaṃ. ‘‘Tadāpi lokaṃ disvāna, andhībhūtaṃ tamotthaṭaṃ; Cittaṃ bhavato patikuṭati, tuttavegahataṃ viya. ‘‘Disvāna vividhaṃ pāpaṃ, evaṃ cintesahaṃ tadā; ‘Kadāhaṃ gehā nikkhamma, pavisissāmi kānanaṃ’. ‘‘Tadāpi maṃ nimantesuṃ, kāmabhogehi ñātayo; Tesampi chandamācikkhiṃ, ‘mā nimantetha tehi maṃ’. ‘‘Yo me kaniṭṭhako bhātā, nando nāmāsi paṇḍito; Sopi maṃ anusikkhanto, pabbajjaṃ samarocayi. ‘‘Ahaṃ soṇo ca nando ca, ubho mātāpitā mama; Tadāpi bhoge chaḍḍetvā, pāvisimhā mahāvana’’nti.
48“又有一世,我生为迦尸国王之子。
我名为哑跛,他们称我太弥。
49“那时,一万六千宫女中,无有一名男子。
历经日日夜夜流转之后,我独自降生了。
50“这得来不易的可爱儿子,出身高贵,身具光辉;
父亲在我的卧榻上方高擎白伞盖,慈心抚育着我。
51“那时,我卧于宝床,醒来之时,
我见到一把白伞,正因这把伞,我曾堕入地狱。
52“一见那把伞,我心中便生起大怖畏,
我作出了抉择,心想:‘我如何才能从中解脱?’
53“一位曾是我过去生血亲的女神,她一心想要利益我;
她见我痛苦,便从三个方面劝导我。
54“勿显露你的聪明,于一切众生前,当如愚人。
让众人皆轻视你,如此你的目的便能成就。
55“她这么说后,我便对她说道:
‘天神,我将依你所说而行,照你的话语去做。
母亲,你慈心为我;天神,你愿我获得福祉。’
56“听了她的这番话,我便如迷航于大海者,终于望见了陆地。
我满怀欢喜,内心深受震动,于三事立下决意。
57“我成了哑者、聋者,且跛足不能行步。
由此决意于这些事,我安住了十六年。
58“后来,他们又摧折我的双手、双脚,连同舌头和耳朵。
见我并无残缺,他们便谴责我是‘扫把星’。
59“于是,举国上下,连同将军与国师,
众人一心,欣悦地赞同将我抛弃。
60“我听闻了他们的决定,心中欢喜,心怀惊惧;
我为此而勤修苦行,如今这目标已然成就。
61“沐浴涂油之后,缠上国王的头巾,
以伞盖为我灌顶,他们便让我右绕城市,作巡礼游行。
62“持伞七日之后,当太阳的圆轮升起时,
车夫载我出,驱车入林中;
63置车空寂处,我从彼手脱。
车夫掘坑于地,欲将我埋入土中;
64我则以种种方便,精勤于已立之坚定决意。
我没有打破那个决心,只因它全然是为了觉悟。
65“我不憎恶父母,也不憎恶自己;
一切知智为我所珍爱,是故我立此誓愿:
66“依此诸支分而住,我安居十六年;
于决意波罗蜜,无有与我等比者,这便是我的决意波罗蜜。”
‘‘Punāparaṃ yadā homi, kāsirājassa atrajo; Mūgapakkhoti nāmena, temiyoti vadanti maṃ. ‘‘Soḷasitthisahassānaṃ, na vijjati pumo tadā ; Ahorattānaṃ accayena, nibbatto ahamekako. ‘‘Kicchā laddhaṃ piyaṃ puttaṃ, abhijātaṃ jutindharaṃ; Setacchattaṃ dhārayitvāna, sayane poseti maṃ pitā. ‘‘Niddāyamāno sayanavare, pabujjhitvānahaṃ tadā; Addasaṃ paṇḍaraṃ chattaṃ, yenāhaṃ nirayaṃ gato. ‘‘Saha diṭṭhassa me chattaṃ, tāso uppajji bheravo; Vinicchayaṃ samāpanno, ‘kathāhaṃ imaṃ muñcissaṃ’. ‘‘Pubbasālohitā mayhaṃ, devatā atthakāminī; Sā maṃ disvāna dukkhitaṃ, tīsu ṭhānesu yojayi. ‘‘‘Mā paṇḍiccayaṃ vibhāvaya, bālamato bhava sabbapāṇinaṃ; Sabbo taṃ jano ocināyatu, evaṃ tava attho bhavissati’. ‘‘Evaṃ vuttāyahaṃ tassā, idaṃ vacanamabraviṃ; ‘Karomi te taṃ vacanaṃ, yaṃ tvaṃ bhaṇasi devate; Atthakāmāsi me amma, hitakāmāsi devate’. ‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, sāgareva thalaṃ labhiṃ; Haṭṭho saṃviggamānaso, tayo aṅge adhiṭṭhahiṃ. ‘‘Mūgo ahosiṃ badhiro, pakkho gativivajjito; Ete aṅge adhiṭṭhāya, vassāni soḷasaṃ vasiṃ. ‘‘Tato me hatthapāde ca, jivhaṃ sotañca maddiya; Anūnataṃ me passitvā, ‘kāḷakaṇṇī’ti nindisuṃ. ‘‘Tato jānapadā sabbe, senāpatipurohitā; Sabbe ekamanā hutvā, chaḍḍanaṃ anumodisuṃ. ‘‘Sohaṃ tesaṃ matiṃ sutvā, haṭṭho saṃviggamānaso; Yassatthāya tapociṇṇo, so me attho samijjhatha. ‘‘Nhāpetvā anulimpitvā, veṭhetvā rājaveṭhanaṃ; Chattena abhisiñcitvā, kāresuṃ puraṃ padakkhiṇaṃ. ‘‘Sattāhaṃ dhārayitvāna, uggate ravimaṇḍale; Rathena maṃ nīharitvā, sārathī vanamupāgami. ‘‘Ekokāse rathaṃ katvā, sajjassaṃ hatthamuccito ; Sārathī khaṇatī kāsuṃ, nikhātuṃ pathaviyā mamaṃ. ‘‘Adhiṭṭhitamadhiṭṭhānaṃ, tajjento vividhakāraṇā; Na bhindiṃ tamadhiṭṭhānaṃ, bodhiyāyeva kāraṇā. ‘‘Mātāpitā na me dessā, attā me na ca dessiyo; Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā vatamadhiṭṭhahiṃ. ‘‘Ete aṅge adhiṭṭhāya, vassāni soḷasaṃ vasiṃ; Adhiṭṭhānena me samo natthi, esā me adhiṭṭhānapāramī’’ti.
7. 猴王行
7. Kapirājacariyā
67“那时,我为猕猴,栖于河岸的岩穴间;
为鳄鱼所逼,我无法离开。
68“我站在此处,从近岸跃向远岸;
那里便潜藏着我的死敌,那只相貌凶残的鳄鱼。
69“他对我安慰道:‘来!’我应声而答:‘我这就来。’”
我踏着他的头顶,站上了对岸。
70“我对他未说虚妄之言,依所说而行,说到做到;
论真实,无人能与我等同;这便是我的谛波罗蜜。”
‘‘Yadā ahaṃ kapi āsiṃ, nadīkūle darīsaye; Pīḷito susumārena, gamanaṃ na labhāmahaṃ. ‘‘Yamhokāse ahaṃ ṭhatvā, orā pāraṃ patāmahaṃ; Tatthacchi sattu vadhako, kumbhīlo luddadassano. ‘‘So maṃ asaṃsi ‘ehī’ti, ‘ahaṃpemī’ti taṃ vatiṃ; Tassa matthakamakkamma, parakūle patiṭṭhahiṃ. ‘‘Na tassa alikaṃ bhaṇitaṃ, yathā vācaṃ akāsahaṃ; Saccena me samo natthi, esā me saccapāramī’’ti.
8. 谛语苦行者之行
8. Saccatāpasacariyā
71“再往后,我曾是一位名为“谛语”的苦行者,
我以真实守护世间,令人们和谐共处。”
‘‘Punāparaṃ yadā homi, tāpaso saccasavhayo; Saccena lokaṃ pālesiṃ, samaggaṃ janamakāsaha’’nti.
9. 鹌鹑雏行
9. Vaṭṭapotakacariyā
72“复次,往昔我在摩揭陀国为鹌鹑雏鸟,
羽翼未生,尚很幼小,于巢中只是一小团嫩肉,
73“母亲用嘴衔来食物,将我哺育,
凭着她的触碰,我才得以存活,身上毫无力气。
74“有一年,热季时分,森林燃起大火,
那挟着焦黑烟迹的烈火,直向我们逼来。
75“那烈焰呼啸,发出轰轰的巨响,
火势渐次蔓延,直向我逼来。
76“我的父母被烈火惊慑,又惊又惧,
便把我弃在巢中,只顾自己脱身。
77“我舍弃脚与翅膀,身上却毫无气力;
那时我无依无靠,困在那里,心中这样思惟:
78“那些我本可投靠之人,在我惊恐战栗之际,
他们却弃我而去;今日我该如何是好?”
79“世间有戒德、真实、清净和悲悯;
凭此真实,我将行持这最上的真实语。
80“摄持正法之力,忆念往昔诸胜者;
依于真实之力,我行此真实之誓。
81“‘有翅却不能飞去,有足却不能行走;
父母已然出离,迦塔维达火神,请回吧。’
82“当我作此真实语时,炽燃的烈焰
便退避了十六卡里萨,犹如火焰遇水。
若论真实,无人能与我等同,这便是我的真实波罗蜜。”
‘‘Punāparaṃ yadā homi, magadhe vaṭṭapotako; Ajātapakkho taruṇo, maṃsapesi kulāvake. ‘‘Mukhatuṇḍakenāharitvā , mātā posayatī mamaṃ; Tassā phassena jīvāmi, natthi me kāyikaṃ balaṃ. ‘‘Saṃvacchare gimhasamaye, davaḍāho padippati; Upagacchati amhākaṃ, pāvako kaṇhavattanī. ‘‘Dhamadhamā itievaṃ, saddāyanto mahāsikhī; Anupubbena jhāpento, aggi mamamupāgami. ‘‘Aggivegabhayātītā, tasitā mātāpitā mama; Kulāvake maṃ chaḍḍetvā, attānaṃ parimocayuṃ. ‘‘Pāde pakkhe pajahāmi, natthi me kāyikaṃ balaṃ; Sohaṃ agatiko tattha, evaṃ cintesahaṃ tadā. ‘‘‘Yesāhaṃ upadhāveyyaṃ, bhīto tasitavedhito; Te maṃ ohāya pakkantā, kathaṃ me ajja kātave. ‘‘‘Atthi loke sīlaguṇo, saccaṃ soceyyanuddayā; Tena saccena kāhāmi, saccakiriyamuttamaṃ. ‘‘‘Āvejjetvā dhammabalaṃ, saritvā pubbake jine; Saccabalamavassāya, saccakiriyamakāsahaṃ. ‘‘‘Santi pakkhā apatanā, santi pādā avañcanā; Mātāpitā ca nikkhantā, jātaveda paṭikkama’. ‘‘Sahasacce kate mayhaṃ, mahāpajjalito sikhī; Vajjesi soḷasakarīsāni, udakaṃ patvā yathā sikhī; Saccena me samo natthi, esā me saccapāramī’’ti.
10. 鱼王所行
10. Maccharājacariyā
83“后来,当我转生为大湖中的鱼王时,
烈日炎炎,暑气蒸腾,湖水尽皆干涸。
84“那时,乌鸦、秃鹫、苍鹭与鹰隼等群鸟,
它们栖止在鱼群近旁,日夜吞食。
85“在那里,我与亲属们一同被困扰,我这样想:
‘有什么方法,能让亲人们从这苦中解脱呢?’
86“我细心思惟法的真义,在观察中如实得见真理,以之为依止。
我安住于真实,从那场浩劫中解救了亲人。
87忆念善者之法,深观第一义谛;
彼立真实誓愿,于世常恒不坏。
88“自从我能忆念自身,自从我具足智慧以来;
我不曾忆念自己曾故意伤害过哪怕一个众生。
89“‘凭此真实语,愿云雨云沛然降雨!
雷鸣吧,云雨云!驱散那乌鸦的藏食;
令乌鸦陷入忧伤,使群鱼脱离忧伤。’
90“此殊胜的真实誓言一宣告,云雨云便轰然雷鸣;
瞬息之间,大雨倾泻,高地与低洼悉皆盈满。
91“我立下如此殊胜的真实誓言,并付出无上精进;
我凭依真实之力的威神,令那巨大雨云倾泻而下;
真实无有人与我等同,这便是我的真实波罗蜜。”
‘‘Punāparaṃ yadā homi, maccharājā mahāsare; Uṇhe sūriyasantāpe, sare udaka khīyatha. ‘‘Tato kākā ca gijjhā ca, kaṅkā kulalasenakā; Bhakkhayanti divārattiṃ, macche upanisīdiya. ‘‘Evaṃ cintesahaṃ tattha, saha ñātīhi pīḷito; ‘Kena nu kho upāyena, ñātī dukkhā pamocaye’. ‘‘Vicintayitvā dhammatthaṃ, saccaṃ addasa passayaṃ; Sacce ṭhatvā pamocesiṃ, ñātīnaṃ taṃ atikkhayaṃ. ‘‘Anussaritvā sataṃ dhammaṃ, paramatthaṃ vicintayaṃ; Akāsi saccakiriyaṃ, yaṃ loke dhuvasassataṃ. ‘‘‘Yato sarāmi attānaṃ, yato pattosmi viññutaṃ; Nābhijānāmi sañcicca, ekapāṇampi hiṃsitaṃ. ‘‘‘Etena saccavajjena, pajjunno abhivassatu; Abhitthanaya pajjunna, nidhiṃ kākassa nāsaya; Kākaṃ sokāya randhehi, macche sokā pamocaya’. ‘‘Sahakate saccavare, pajjunno abhigajjiya; Thalaṃ ninnañca pūrento, khaṇena abhivassatha. ‘‘Evarūpaṃ saccavaraṃ, katvā vīriyamuttamaṃ; Vassāpesiṃ mahāmeghaṃ, saccatejabalassito; Saccena me samo natthi, esā me saccapāramī’’ti.
11. 黑岛行
11. Kaṇhadīpāyanacariyā
92“又有一时,我为黑岛苦行者,
五十余年,我皆不欢喜地修行。
93“没有人知晓我心中的这种不乐,
因为我从未向任何人说起,这不乐只在我心中流转。
94“曼达比亚是我的梵行同伴,也是我的挚友,一位大仙人。
他因宿世所造之业,被穿刺在木桩上而受报。
95“那时,我服侍照料他,使他恢复了健康;
我辞别后,便回到了自己的精舍。
96“我的一位婆罗门朋友,携着妻儿,
三人一同来到我处,作为客人到访。
97“我坐在自己的净舍中,与他们共叙欢喜,
那男孩抛起一只球,却激怒了毒蛇。
98“于是,那男孩循着球滚落的方向,四下探寻,
用手触碰到了那毒蛇的头顶。
99“那蛇被触碰后勃然大怒,它依仗着剧毒,
盛怒难遏,当即咬了那孩子。
100毒蛇啮儿,儿即仆地;
我由是忧苦,愿汝代我担此苦。
101“我安慰了那些痛苦忧伤、被愁箭所刺之人;
我率先造作了此行,此是最上的真实,最为殊胜。
102“仅七日间,我以净信心,为求功德而修习梵行。
自此以后,我这番修行,历经五十余载。
103“我实非情愿而修此行。依此谛语,愿得吉祥!
愿毒消散!愿亚尼亚达多存活!
104“当我宣说此真实语时,那被毒力所侵袭、颤抖的年轻人,
便苏醒起身,这位婆罗门青年恢复了健康。
以真实语而论,世间无人能与我等齐,这便是我的谛波罗蜜。”
‘‘Punāparaṃ yadā homi, kaṇhadīpāyano isi; Paropaññāsavassāni, anabhiratocariṃ ahaṃ. ‘‘Na koci etaṃ jānāti, anabhiratimanaṃ mama; Ahañhi kassaci nācikkhiṃ, arati me carati mānase. ‘‘Sabrahmacārī maṇḍabyo, sahāyo me mahāisi; Pubbakammasamāyutto, sūlamāropanaṃ labhi. ‘‘Tamahaṃ upaṭṭhahitvāna, ārogyamanupāpayiṃ; Āpucchitvāna āgañchiṃ, yaṃ mayhaṃ sakamassamaṃ. ‘‘Sahāyo brāhmaṇo mayhaṃ, bhariyaṃ ādāya puttakaṃ; Tayo janā samāgantvā, āgañchuṃ pāhunāgataṃ. ‘‘Sammodamāno tehi saha, nisinno sakamassame; Dārako vaṭṭamanukkhipaṃ, āsīvisamakopayi. ‘‘Tato so vaṭṭagataṃ maggaṃ, anvesanto kumārako; Āsīvisassa hatthena, uttamaṅgaṃ parāmasi. ‘‘Tassa āmasane kuddho, sappo visabalassito; Kupito paramakopena, aḍaṃsi dārakaṃ khaṇe. ‘‘Sahadaṭṭho āsīvisena , dārako papati bhūmiyaṃ; Tenāhaṃ dukkhito āsiṃ, mama vāhasi taṃ dukkhaṃ. ‘‘Tyāhaṃ assāsayitvāna, dukkhite sokasallite; Paṭhamaṃ akāsiṃ kiriyaṃ, aggaṃ saccaṃ varuttamaṃ. ‘‘‘Sattāhamevāhaṃ pasannacitto, puññatthiko acariṃ brahmacariyaṃ; Athāparaṃ yaṃ caritaṃ mamedaṃ, vassāni paññāsasamādhikāni. ‘‘‘Akāmako vāhi ahaṃ carāmi, etena saccena suvatthi hotu; Hataṃ visaṃ jīvatu yaññadatto’. ‘‘Saha sacce kate mayhaṃ, visavegena vedhito; Abujjhitvāna vuṭṭhāsi, arogo cāsi māṇavo; Saccena me samo natthi, esā me saccapāramī’’ti.
12. 须陀素摩行
12. Sutasomacariyā
105“又有一次,当我身为大地之主宰须陀素摩时,
被食人者波梨萨陀捕获,那时我想起了对一位婆罗门许下的承诺。
106一百零一刹帝利,贯穿掌心相串系;
令彼枯槁复憔悴,为祭祀故牵我来。
107“波梨萨陀问我:‘你期盼什么——放你走吗?’
‘我会照你的心意去做,只要你再回到我这里。’
108允彼所请,许答其问而重归;
既入丽城,尔时乃付其王位。
109“忆念着往昔胜者所奉行的真实法,
布施婆罗门财物之后,我便前往那食人者之处。
110“我心中并无疑惑:他或会杀我,或不会。
为守护真实之语,我前来舍弃此生命。
于真实中,无有与我等同者:这便是我的真实波罗蜜。”
‘‘Punāparaṃ yadā homi, sutasomo mahīpati; Gahito porisādena, brāhmaṇe saṅgaraṃ sariṃ. ‘‘Khattiyānaṃ ekasataṃ, āvuṇitvā karattale; Etesaṃ pamilāpetvā, yaññatthe upanayī mamaṃ. ‘‘Apucchi maṃ porisādo, ‘kiṃ tvaṃ icchasi nissajaṃ; Yathāmati te kāhāmi, yadi me tvaṃ punehisi’. ‘‘Tassa paṭissuṇitvāna, paṇhe āgamanaṃ mama; Upagantvā puraṃ rammaṃ, rajjaṃ niyyādayiṃ tadā. ‘‘Anussaritvā sataṃ dhammaṃ, pubbakaṃ jinasevitaṃ; Brāhmaṇassa dhanaṃ datvā, porisādaṃ upāgamiṃ. ‘‘Natthi me saṃsayo tattha, ghātayissati vā na vā; Saccavācānurakkhanto, jīvitaṃ cajitumupāgamiṃ; Saccena me samo natthi, esā me saccapāramī’’ti.
13. 睒子行
13. Suvaṇṇasāmacariyā
111“我曾于林中为沙摩,乃帝释天神所幻化;
我于林中,以慈心摄受狮子与老虎;
112“为狮子、老虎、豹、熊与水牛所围绕;
斑鹿与野猪围绕在侧,我住于林间。
113“无有人畏惧我,我亦不畏惧任何众生;
依慈爱的力量而得安住,那时我在林中怡然自乐。”
‘‘Sāmo yadā vane āsiṃ, sakkena abhinimmito; Pavane sīhabyagghe ca, mettāyamupanāmayiṃ. ‘‘Sīhabyagghehi dīpīhi, acchehi mahisehi ca; Pasadamigavarāhehi, parivāretvā vane vasiṃ. ‘‘Na maṃ koci uttasati, napi bhāyāmi kassaci; Mettābalenupatthaddho, ramāmi pavane tadā’’ti.
14. 独一王行
14. Ekarājacariyā
114“再后来,当我是一位以‘独一王’闻名的大王时,”
我安住于无上的戒,统理广袤的大地。
115“我毫无遗漏地行持十善业道;
以四种摄事,我摄受广大民众。
116“当我如此精勤不懈,为了今生与来世;
达跋塞纳前来进犯,劫掠了我的都城。
117“都城中的官员、军士与百姓——
他将一切夺为己有,便把我埋进坑里。
118“纵令有人强夺我的大臣、王位与丰饶后宫,
我视那抢夺者,犹如亲生爱子。
我的慈心无人能比,此即我的慈爱波罗蜜。”
‘‘Punāparaṃ yadā homi, ekarājāti vissuto; Paramaṃ sīlaṃ adhiṭṭhāya, pasāsāmi mahāmahiṃ. ‘‘Dasa kusalakammapathe, vattāmi anavasesato; Catūhi saṅgahavatthūhi, saṅgaṇhāmi mahājanaṃ. ‘‘Evaṃ me appamattassa, idha loke parattha ca; Dabbaseno upagantvā, acchindanto puraṃ mama. ‘‘Rājūpajīve nigame, sabalaṭṭhe saraṭṭhake; Sabbaṃ hatthagataṃ katvā, kāsuyā nikhaṇī mamaṃ. ‘‘Amaccamaṇḍalaṃ rajjaṃ, phītaṃ antepuraṃ mama; Acchinditvāna gahitaṃ, piyaṃ puttaṃva passahaṃ; Mettāya me samo natthi, esā me mettāpāramī’’ti.
15. 大身毛竖立行
15. Mahālomahaṃsacariyā
119“‘我于冢间设床铺,以尸骨为枕而卧;’
村中无赖聚拢而来,对我做出种种嘲弄的姿态。
120另有人持香与花鬘,备办种种丰盛饮食;
满心踊跃,欢喜激奋,献上诸般供物。
121“那些带给我痛苦的人,以及那些给予我快乐的人,
我对他们全然等同看待,不存偏爱,亦无瞋怒。
122“于快乐与痛苦,于荣誉与耻辱,我皆保持平衡,
于一切处,我皆平等,这就是我的舍波罗蜜。”
‘‘Susāne seyyaṃ kappemi, chavaṭṭhikaṃ upanidhāyahaṃ; Gāmaṇḍalā upāgantvā, rūpaṃ dassentinappakaṃ. ‘‘Apare gandhamālañca, bhojanaṃ vividhaṃ bahuṃ; Upāyanānūpanenti, haṭṭhā saṃviggamānasā. ‘‘Ye me dukkhaṃ upaharanti, ye ca denti sukhaṃ mama; Sabbesaṃ samako homi, dayā kopo na vijjati. ‘‘Sukhadukkhe tulābhūto, yasesu ayasesu ca; Sabbattha samako homi, esā me upekkhāpāramī’’ti.
战捷者、悦意者,以及铁屋与莲藕的故事;
首那难达、默跛者、猴王,以及名为真言者的故事。
我曾为鹌鹑与鱼王,亦曾为黑岛仙人;
我又曾为须陀素摩,也曾是沙摩与独一王;
此即舍波罗蜜的圆满,大圣如是宣说。
如此,我经历了种种苦楚,亦经历了种种圆满;
历尽诸有生死,终证无上菩提;
施与应施之施,圆满无余戒行。
我圆满成就了出离波罗蜜,证得无上正觉。
我向智者请问,并付出最上的精进;
我圆满成就了忍耐波罗蜜,证得无上正觉。
立下坚定的誓愿,守护真实之语。
圆满慈心波罗蜜,证得无上菩提。
于得失、荣辱、尊卑之中;
于一切处平等安住,证得无上菩提。
视懈怠为怖畏,视精进为安稳;
你们应当勤勉精进,这便是佛陀的教诫。
见诤论为怖畏,见无诤为安稳;
你们当和谐、友善,这是诸佛的教诫。
见放逸为怖畏,不放逸为安稳;
你们要修习八支圣道,这就是佛陀的教导。
Yudhañjayo somanasso, ayogharabhisena ca; Soṇanando mūgapakkho, kapirājā saccasavhayo. Vaṭṭako maccharājā ca, kaṇhadīpāyano isi; Sutasomo puna āsiṃ , sāmo ca ekarājahu; Upekkhāpāramī āsi, iti vutthaṃ mahesinā. Evaṃ bahubbidhaṃ dukkhaṃ, sampattī ca bahubbidhā ; Bhavābhave anubhavitvā, patto sambodhimuttamaṃ. Datvā dātabbakaṃ dānaṃ, sīlaṃ pūretvā asesato; Nekkhamme pāramiṃ gantvā, patto sambodhimuttamaṃ. Paṇḍite paripucchitvā, vīriyaṃ katvāna muttamaṃ; Khantiyā pāramiṃ gantvā, patto sambodhimuttamaṃ. Katvā daḷhamadhiṭṭhānaṃ, saccavācānurakkhiya; Mettāya pāramiṃ gantvā, patto sambodhimuttamaṃ. Lābhālābhe yasāyase, sammānanāvamānane; Sabbattha samako hutvā, patto sambodhimuttamaṃ. Kosajjaṃ bhayato disvā, vīriyārambhañca khemato; Āraddhavīriyā hotha, esā buddhānusāsanī. Vivādaṃ bhayato disvā, avivādañca khemato; Samaggā sakhilā hotha, esā buddhānusāsanī. Pamādaṃ bhayato disvā, appamādañca khemato; Bhāvethaṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, esā buddhānusāsanī.
世尊正是这样,宣说自己过去世的修行时,开示了这部名为《佛所行德》的法门。
Itthaṃ sudaṃ bhagavā attano pubbacariyaṃ sambhāvayamāno buddhāpadāniyaṃ nāma dhammapariyāyaṃ abhāsitthāti.
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
这部书是什么
《所藏行》是一部以偈颂为主体的叙事诗集,属于巴利三藏《小部》的第十五部经。它由阿弥陀佛(即释迦牟尼佛)亲述其过去生中,为成就无上菩提而修习“波罗蜜”的具体事例。本经可被视为对《本生经》教义的提炼与补充,专注于将菩萨往昔的极致布施、持戒、出离等行为,浓缩为三十五个主要的过去世故事,在小部中以“行为典范集”著称。
核心法义/内容 (白话+重点)
这部书的核心是“菩萨为成佛而作的极端修行案例集”,每个故事都以“那时我是…”开场,由佛陀本人讲述他记忆中的过去世。它并非全面教义论述,而是通过展示菩萨将自己的财富、身体、乃至妻儿毫无保留地布施出去,或为持戒舍命的具体例子,来生动定义“波罗蜜”的实践边界和决心强度。这些行为的目的非常纯粹,就是积累“菩提资粮”,追求“一切知智”。
书中代表性的偈颂是:「一切知我可爱,故我施与最胜财。」
→ 拆开看:“一切知”(Sabbaññutaṃ)不是普通的聪明,是佛陀了知一切法的智慧;“可爱”(piyā)表明了菩萨将成佛视作最高价值;“施与”(dadāmi)则是实现这一目标的核心操作。为了得到能解脱一切众生的智慧,菩萨愿以有形的一切去交换无量无形的终极遗产。
→ 要旨:波罗蜜不是普通的善行,而是以成佛为唯一目标,超越了世俗道德和常理的极致利他主义行为。
关键术语锚
* Pāramī (波罗蜜):易简单理解为“完美品德”。在本书语境下,它是通向成佛的极致、无条件的行为准则。
* Sabbaññutañāṇa (一切知智):易误解为“什么都知道的信息”。它指佛陀了知一切法(包括现象与解脱道)的无限智慧,是菩萨发愿追求的终极目标。
* Bodhi (菩提):易被简化为“觉悟”。在本书中它特指佛陀所证得的正等正觉,是修行圆满的果位。
* Pariccāga (舍弃/出离):易视作“丢弃、不要”。在菩萨行中,它是一种清醒、主动的“放下”,放下的是内心的执著和外在的所有物。
* Patthanā (誓愿/志向):易理解为“许愿”。它指菩萨极度坚定、以行动为根基的成佛决心,贯穿生生世世,是一种强大的驱动力。
阅读提示
翻译时需注意,本书是35个独立故事构成的长篇叙事偈颂体,每一章的开篇几乎都有“Tadāpi yaṃ…Ahaṃ tadā…”(那时我是…)的重复句式,应保持其口语化的叙述感和庄严的节奏感。同时,每个故事主角的“所行”事迹名,需与篇章标题保持一致的统摄性翻译,如“阿吉帝所行”即指“阿吉帝的修行事迹”。