大犍度注释·行者等依止事论注释
金刚觉复注·大品解释 · 84 段
行者等依止事论注释
Gamikādinissayavatthukathāvaṇṇanā
121121.“走在路上的比丘,如果找不到依止,就可以没有依止而住”,这句话说的是只在非雨安居期才允许;因为在雨安居期间,律藏本身就禁止了上路远行。这个说法是不成立的,因为实际上有以七天为限、或者以中断雨安居等方式上路的可能,而且正在路上走的人也可能在雨安居期间继续赶路。“在途中……无罪”,这只是指实在找不到能给予依止的人的情况。“依止于他”是依照文本的读法来说的,意思是依靠他。从“当合适的依止给予者到来时”这句话可以看出,这个规定只适用于非雨安居期。有人说“但在雨安居期间,没有人会来”。如果这个人住在水边或陆地上,在接近雨安居入居日时想要离开,听说“某位大长老将要来”,如果他为此等待,那是可以的。如果等着等着就到了雨安居入居日,那就这样吧,他应该去能找得到依止给予者的地方。如果因为没有诵戒者都可以允许离开,那更何况是因为没有依止给予者呢。如果他在路上看到有生命危险或梵行危险,就应该就地住下,有些人这样说。
121.‘‘Addhānamaggappaṭipannena bhikkhunā nissayaṃ alabhamānena anissitena vatthunti avassakāleyeva vassakāle addhānagamanassa pāḷiyaṃyeva paṭikkhittattā’’ti vuttaṃ, taṃ appamāṇaṃ sattāhaṃ vassacchedādivasena addhānagamanasambhavato, gacchantasseva vassakālagamanasambhavato ca. Antarāmagge…pe… anāpattīti nissayadāyakābhāveyeva. ‘‘Tassa nissāyā’’ti pāṭhānurūpaṃ vuttaṃ, taṃ nissāyāti attho. ‘‘Yadā patirūpo nissayadāyako āgacchissatī’’ti vacanena ayaṃ vidhi avassakāle evāti siddhaṃ. ‘‘Antovasse pana kassaci āgamanābhāvā’’ti vuttaṃ. Sace so jalapaṭṭane vā thalapaṭṭane vā vasanto vassūpanāyikāya āsannāya gantukāmo suṇāti ‘‘asuko mahāthero āgamissatī’’ti, taṃ ce āgameti, vaṭṭati. Āgamentasseva ce vassūpanāyikadivaso hoti, hotu, gantabbaṃ tattha, yattha nissayadāyakaṃ labhatīti. Pātimokkhuddesakābhāvena ce gantuṃ vaṭṭati, pageva nissayadāyakābhāvena. Sace so gacchanto jīvitantarāyaṃ, brahmacariyantarāyaṃ vā passati, tattheva vasitabbanti eke.
122有人说:“我不习惯直接叫长老的名字。”于是就用特征来描述:“名叫某某的人,是某某具寿。”从“也可以用姓”这句话来看,凡是人们日常用来称呼的方式,都可以用,这个道理就成立了。所以,当被问“你的戒师叫什么名字”时,直接把姓当作名字来说,也是可以的。因此,在四种名字当中,用任何一种名字来念诵告知文都可以。
如果一个人有多个名字,在某个场合用这个名字作白,在另一个场合用那个名字告知,这是不行的。告知文必须在意义和文句上都保持一致,不能有差别。有人在某处说“具寿佛护长老”,在另一处只告知“佛护”,有人说这不算“缺失告知”,因为名字并没有丢掉。如果在某处说“具寿佛护”,在另一处告知“佛护具寿”,因为文句相应,只是落入了细枝末节,也有人这样主张。但另一些人说,因为文句有差异的过失,在告知中这样用是不允许的。不过,如果在一切场合都同样地说,那就允许,因为与世尊所制定的特征相符。如果问:与特征相违,因为不同所以不允许吗?不是的,因为与运用方式相应。如果问:在那边是那样,在这里运用却不同呢?也不是,因为与坏失的特征相违。并非在所有情况下都完全不行——在律藏本身中,为了告知而进行的说明正是为了阐明这个意义而出现的,在其他告知语句中想要完全避免是不可能的,因为与惯常规定相违。那又以什么为标准呢?以老师所接受的标准为标准。
122. ‘‘Nāhaṃ ussahāmi therassa nāmaṃ gahetu’’nti itthannāmo itthannāmassa āyasmatoti lakkhaṇato āha. ‘‘Gottenāpī’ti vacanato yena vohārena vohariyanti, tena vaṭṭatīti siddhaṃ, tasmā ‘ko nāmo te upajjhāyo’ti puṭṭhenāpi gottameva nāmaṃ katvā vattabbanti siddhaṃ hoti, tasmā catubbidhesu nāmesu yena kenaci nāmena anussāvanā kātabbā’’ti vadanti. Ekassa bahūni nāmāni honti, tattha ekaṃ nāmaṃ ñattiyā, ekaṃ anussāvanāya kātuṃ na vaṭṭati, atthato, byañjanato ca abhinnāhi anussāvanāhi bhavitabbanti. Katthaci ‘‘āyasmato buddharakkhitattherassā’’ti vatvā katthaci kevalaṃ ‘‘buddharakkhitassā’’ti sāveti, ‘‘sāvanaṃ hāpetī’’ti na vuccati nāmassa ahāpitattāti eke. Sace katthaci ‘‘āyasmato buddharakkhitassā’’ti vatvā katthaci ‘‘buddharakkhitassāyasmato’’ti sāveti, pāṭhānurūpattā khettameva otiṇṇantipi eke. Byañjanabhedappasaṅgato anussāvane taṃ na vaṭṭatīti eke. Sace pana sabbaṭṭhānepi tatheva vadati, vaṭṭati bhagavatā dinnalakkhaṇānurūpattā. Lakkhaṇavirodhato aññathā na vaṭṭatīti ce? Na, payogānurūpattā. Tattha tathā, idha aññathā payogoti ce? Na, vipattilakkhaṇānaṃ virodhato. Na sabbena sabbaṃ, sāvanāhāpanā eva hi pāḷiyaṃ tadatthavibhāvane āgatāti aññapadesu sāvanesu parihāro na sambhavati āciṇṇakappavirodhato. Sopi kiṃpamāṇanti ce? Pamāṇaṃ ācariyuggahassa pamāṇattā.
123123.“两人,一次宣读”:这里,在结集注中先这样写道:“同时进行的宣读”。这是针对什么说的呢?是针对“不是同一位亲教师、而由一位老师作宣读”这件事说的。它的意思是:由一位亲教师与多位老师作宣读,我允许;但不允许由多位亲教师、一位老师来作。古结集注里也这样说,并且说:“三人以上,无论以什么方式都不能一起进行。”这是合理的,因为僧团确实不会为僧团作羯磨——这是老师的说法。不过这里还有一点需要思考。怎么思考呢?四位或更多求受具足戒的人,因为还没有获得比丘身份,所以不能称为僧团;只是因为世尊限定说“三人”,所以超过三人就不行,这不是推论所能达到的——这是老师的说法。在补充结集注中,这个意思也经过多方考察后说了。在安达咖注疏中也是这样。在这个义理的解释上,并不是处处都有见解分歧。然而,关于“两人都满二十岁”“两人同一位亲教师、同一位老师、同一篇羯磨语、一位已受具足戒、一位未受具足戒”这一围绕说明,展示之后,有人主张:如果一位老师为两位或三位求受具足戒者,以一位亲教师宣读一篇羯磨语,这是合法的。这不合理,因为在那当下,不可能展示出具备松缓、紧促等语调特征的羯磨语,会落入解脱等过失。为了说明这是针对分别进行而说的,所以没有说“三人满二十岁,三人同一位亲教师、同一位老师、同一篇羯磨语、两位已受具足戒、一位未受具足戒”。如果这样说,就可以除去三人的虚空住者,展示与两位在界内者相应的羯磨语,为了防止这种不理想的情况,所以说了“两人”。关于“其中,以满二十岁之语显示事成就,以僧众为主显示众成就,以老师和亲教师之语显示众成就,以羯磨语显示宣读成就,唯独没有显示界成就。由此产生过失,因为羯磨语不同时。若同一刹那,两者的成就或过失可能存在,但不可能一者有成就、一者有过失,因为会落入解脱等语过失”——这段话说明:这两人都在界内,显示两人共同完成羯磨,因此证明两人由一位亲教师、一位老师共同宣读是合法的。两人、三人共同随喜诵说也在巴利文中显示,这也随顺。注疏老师们既未认可,也未否定,应当考察后采纳——这是老师的说法,这与法性相违。
123.Dve ekānussāvaneti ettha gaṇṭhipade tāva evaṃ likhitaṃ ‘‘ekato pavattaanussāvane’’. Idaṃ sandhāyāti nānupajjhāyaṃ ekācariyaṃ anussāvanakiriyaṃ sandhāya, tañca anussāvanakiriyaṃ ekenupajjhāyena nānācariyehi anujānāmīti attho. Nānupajjhāyehi ekenācariyena na tveva anujānāmīti atthoti. Porāṇagaṇṭhipadepi tatheva vatvā ‘‘tiṇṇaṃ uddhaṃ na kenaci ākārena ekato vaṭṭatī’’ti vuttaṃ, taṃ yuttaṃ, na hi saṅgho saṅghassa kammaṃ karotīti ācariyo. Idaṃ panettha cintetabbaṃ. Kathaṃ? Cattāro vā atirekā vā upasampadāpekkhā saṅghavohāraṃ na labhanti bhikkhubhāvaṃ appattattā. Kevalaṃ bhagavatā paricchinditvā ‘‘tayo’’ti vuttattā tato uddhaṃ na vaṭṭatīti no takkoti ācariyo. Anugaṇṭhipadepi ayamevattho bahudhā vicāretvā vutto. Tathā andhakaṭṭhakathāyampi. Na sabbattha imasmiṃ atthavikappe matibhedo atthi. Yā panesā ubho paripuṇṇavīsativassā, ubhinnamekupajjhāyo, ekācariyo, ekā kammavācā, eko upasampanno, eko anupasampannoti parivārakathā, taṃ dassetvā eko ce ācariyo dvinnaṃ, tiṇṇaṃ vā upasampadāpekkhānaṃ ekaṃ kammavācaṃ ekenupajjhāyena sāveti, vaṭṭatīti eke. Taṃ ayuttaṃ, na hi sakkā sithiladhanitādibyañjanalakkhaṇasampannaṃ tasmiṃ khaṇe kammavācaṃ dassetuṃ vimuttadosādīsu patanato . Visuṃ visuṃ karaṇaṃ sandhāya idaṃ vuttanti dīpanatthaṃ ‘‘tayo paripuṇṇavīsativassā , tiṇṇamekupajjhāyo, ekācariyo, ekā kammavācā, dve upasampannā, eko anupasampanno’’ti na vutto. Evañhi vutte sakkā tīsu ākāsaṭṭhamapanetvā sīmaṭṭhānaṃ dvinnamanurūpaṃ kammavācaṃ dassetuṃ, tamaniṭṭhappasaṅgaṃ nivāretuṃ ‘‘ubho’’ti vuttaṃ. ‘‘Tattha paripuṇṇavīsativassavacanena vatthusampatti, parisāya padhānattā, ācariyupajjhāyavacanena parisasampatti, kammavācāya anussāvanasampatti dassitā, sīmasampatti evekā na dassitā. Tato vipatti jātā kammavācānaṃ nānākkhaṇikattā. Ekakkhaṇabhāve sati ubhinnaṃ sampatti vā siyā vipatti vā, na ekasseva sampatti ekassa vipattīti sambhavati vimuttādibyañjanadosappasaṅgato’’ti vuttaṃ, taṃ vacanaṃ ubhopi cete sīmagatāva honti, ubhinnaṃ ekato kammasampattidīpanato dvinnaṃ ekato anussāvanaṃ ekena upajjhāyena ekenācariyena vaṭṭatīti sādheti. Dvinnaṃ, tiṇṇañca ekato sasamanubhāsanā ca pāḷiyaṃyeva dassitā, tañca anulometi. Aṭṭhakathācariyehi nānuññātaṃ, na paṭikkhittaṃ, vicāretvā gahetabbanti ācariyo, taṃ dhammatāya virujjhati.
诸佛的法性就是这样:在哪里言辞有差异,就在那些重大事项上说出该说的话。这里以派使者授具足戒等为例。因为在这里,先前所允许的羯磨语并没有差异,所以说了“诸比丘,我允许一次宣读中为两人或三人作”之后,并没有说“诸比丘,应当这样做”。如果有人问:即使有差异,也应当依据各处为两人或多人所说的羯磨语来理解,所以虽然没说,也可以采用?——不是的。导师说:在轻微的事项上说了,在重大的事项上却不说,这不是法的本性。然而,在另一部结集注中这样详细阐述:“两人一次宣读”,意思是两人一起宣读。如果读作“以一人”,意思就是以一位老师。“依前述方式”,就是依照“以一位或两位老师”所说的方式,因此由一位老师为两人或三人作宣读。如果读作“以两人或三人”。如果有人问:那么,多位老师、多位亲教师的情况呢?这里已经说了“这应当以一位亲教师,而不是以多位亲教师”,这样是否就不合法了?——合法。怎么合法呢?因为“以一人宣读”被解析为“一次宣读”,这个解析本身就很明显,所以只是为了显示简略之义,才说成“一起宣读”这样的解析形式。因此,就直截了当的含义来说,“以一人宣读”就是一次宣读,我允许以一位亲教师宣读,而不是以多位亲教师。正是针对这一点,才有两种解析方式,所以也有人这样说:“多位老师、多位亲教师不合法,这一点已经成立。”它的意思是:这应当由一位亲教师为一位亲教师所应宣读的宣读,而不是以多位亲教师来允许。这话说的是什么呢?据说意思是:“一位老师,为两位或三位求具足戒者,面对两位或三位亲教师,我不允许。”在另一部结集注中则写道:“‘以一人宣读’这个解析很明显,为了说明这一点,所以说了‘以一人’。这样说的时候,智者必然知道。如果因为明显就能知道,那‘以一人’这个说法又有什么用呢?虽然能知道,但因为所立之义没有成立,就会产生争论,而且无法真正知道;如果说‘以一人’,那么这一切问题就都没有了。”这样,这里许多导师和论师作了种种详细阐发,对这一切都应当好好审察,亲近尊师,依照传承来把握义理。已经说过:“在这个义理抉择上,并非处处都有见解分歧。”
Ayañhi buddhānaṃ dhammatā – yadidaṃ yattha yattha vacananānattamatthi, tattha tattha garukesu ṭhānesu vattabbayuttaṃ vadanti. Dūtena upasampadādayo cettha nidassanaṃ. Yasmā cettha pubbe anuññātakammavācāya nānattaṃ natthi, tasmā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, dve tayo ekānussāvane kātu’’nti vatvā ‘‘evañca pana, bhikkhave, kātabbo’’ti na vuttaṃ. Nānatte satipi tattha tattha dvinnaṃ, bahūnaṃ vā vasena vuttakammavācānusārena gahetabbato avuttanti ce? Na hi lahukesu ṭhānesu vatvā garukesu avacanaṃ dhammatāti ācariyo. Aññatarasmiṃ pana gaṇṭhipade evaṃ papañcitaṃ dve ekānussāvaneti dve ekato anussāvane. ‘‘Ekena’’ iti pāṭho, ekena ācariyenāti attho. Purimanayenevāti ‘‘ekena vā dvīhi vā ācariyehī’’ti vuttanayena eva, tasmā ekenācariyena dve vā tayo vā anussāvetabbā. ‘‘Dvīhi vā tīhi vā’’ti pāṭho. Nānācariyā nānupajjhāyāti ettha ‘‘tañca kho ekena upajjhāyena, na tveva nānupajjhāyenā’’ti vuttattā na vaṭṭatīti ce? Vaṭṭati. Kathaṃ? Ekena anussāvane ekānussāvaneti viggahassa pākaṭattā līnameva dassetuṃ ‘‘ekato anussāvane’’ti viggahova vutto, tasmā ujukattameva sandhāya tañca kho ekena anussāvanaṃ ekānussāvanaṃ, ekena upajjhāyena anujānāmi, na tveva nānupajjhāyenāti attho. Idaṃ sandhāya hi dvidhā viggaho, tasmā ‘‘nānācariyehi nānupajjhāyā na vaṭṭantīti siddhamevā’’ti aññathāpi vadanti. Tañca kho ekena upajjhāyena ekassa upajjhāyassa vā vattabbaṃ anussāvanaṃ, na tveva nānupajjhāyena anujānāmīti attho. Kiṃ vuttaṃ hoti? ‘‘Eko ācariyo, dve vā tayo vā upasampadāpekkhā dvinnaṃ tiṇṇaṃ vā upajjhāyānaṃ na tveva anujānāmī’’ti kira vuttanti. Aparasmiṃ pana gaṇṭhipade ‘‘ekena anussāvaneti viggahassa pākaṭattā taṃ pakāsetuṃ ‘ekenā’ti vuttaṃ. Evaṃ vutte avassaṃ paṇḍitā jānanti. Taṃpākaṭattā ce jānanti, ekenāti iminā kinti ce? Kiñcāpi jānanti, vivādo pana hoti aladdhalesattā, jānituñca na sakkā, ‘ekenā’ti vutte pana taṃ sabbaṃ na hotīti vutta’’nti likhitaṃ. Evaṃ ettha aneke ācariyā ca takkikā ca anekadhā papañcenti, taṃ sabbaṃ suṭṭhu upaparikkhitvā garukulaṃ payirupāsitvā vaṃsānugatova attho gahetabbo. ‘‘Na sabbattha imasmiṃ atthavikappe matibhedo atthī’’ti vuttameva.
具足戒仪轨注释
Upasampadāvidhikathāvaṇṇanā
125关于“癞病、疮肿”这一句,古师们认为:举出癞病等,就已经把断手之类的情况也包括进去了。因此,用“你是人吗?你是男人吗?”这些话,来区分堪任与不堪任的人。用“你是自由人吗?你没有债务吗?”等话,来支持前面在断手等章节中所说的义理分别里的第二种分别。其中,不按顺序先说“你没有债务吗?你是自由人吗?”而是颠倒次序来说,因为他是自由人,却不是靠国王的口粮或薪俸受雇的人;但由于他归国王管辖,所以会偏向国王雇佣那一方;为了问他是否属于这一方的对立面,才说“你不是国王的兵吗?”否则,用涉及五种疾病所侵者的话,就已经把所有人都包括进去了,其余的话就不必再说。如果要说,那一切也都该说。
125.Kuṭṭhaṃ gaṇḍoti ettha kuṭṭhādiggahaṇena hatthacchinnādayopi gahitāva hontīti porāṇā, tasmā ‘‘manussosi purisosī’’ti etehi bhabbābhabbapuggalaparivajjanaṃ karoti. ‘‘Bhujissosi aṇaṇosī’’tiādīhi pubbe hatthacchinnādhikāre vuttaatthavikappesu dutiyaṃ vikappaṃ upathambheti. Tattha ‘‘aṇaṇosi bhujissosī’’ti anukkamena avatvā uppaṭipāṭiyā vacanena bhujisso hoti, na ca rañño bhattavetanavasena bhaṭo. Rājādhīnattā pana so rājabhaṭapakkhaṃ bhajatīti tabbipakkhabhāvapucchanatthaṃ ‘‘nasi rājabhaṭo’’ti vuttaṃ. Aññathā pañcahi ābādhehi phuṭṭhānaṃ gahaṇeneva sabbesaṃ gahaṇe siddhe itare na vattabbā. Atha vattabbā, sabbepi vattabbā siyuṃ.
四种依止等注释
Cattāronissayādikathāvaṇṇanā
128-9“应当立刻量影子”等话,是因为前面有“让比丘们顶礼(长老的)双足”这句话,为了让人知道谁是长老、谁是下座才说的。据说古本读作“很久才来”,也有本子读作“很久才做”。
128-9.‘‘Tāvadeva chāyā metabbā’’tiādi ‘‘bhikkhūnaṃ pāde vandāpetvā’’ti vacanato therātherabhāvajānanatthaṃ vuttaṃ. ‘‘Cirena agamāsī’’ti kira porāṇapāṭho, ciraṃ akāsīti catthi.
130在与被举罪者共受用、共住这件事上,由于和被举罪者共受用、共住的缘故,制定了波逸提罪;从这一点来说是无犯的,这就是它的意思。怎么知道呢?从“共住”这个说法就可以知道。与无惭者共受用的缘故,该犯的恶作罪确实还是会犯,但不是因为共住的缘故。因为与无惭者共住并没有被禁止。不过这里说的“共住”,是指在能同宿的住所里一起居住,不是“成为波罗夷者,不共住”那里说的那种共住。这种共住,和被举罪者一起是不允许的;和无惭者一起,某些情况下是允许的。与法的共受用不同,其余情况则另当别论。而这段“被举罪者还俗”等经文,是从总体上说明应受具足戒和不应受具足戒的情形而说的。还有,清净是从行持的次第、从罪中出离而得的,不是靠还俗得来的。所以,为了说明已受具足戒比丘的清净之道——已受具足戒的比丘,哪怕犯了恶说这样的轻罪,后来还俗又回来受具足戒,也必须忏悔那个罪才能清净,不是别的途径能清净。对于非共通的罪,因为不承认而被举罪的人,通过改变形相(还俗)从罪中出来,如果再恢复原来的形相,就成了不同住者;即使还俗后回来,按上面说的方式受了具足戒,也还是没有出罪,难道不是吗?不是的,不是因为出现另一种形相就算出罪,也不是因为还俗就能让羯磨清净。如果羯磨不因还俗而清净,那再受具足戒的羯磨就有羯磨失坏的问题;但既没有羯磨失坏,也没有羯磨止息。还俗的人作为未受具足戒者,以不同住者的身份扰乱羯磨——因为这是法自在者(佛陀)当面说的,所以才用了“你将见到”这种未来式的说法。这样的人就像舍弃义务的别住者一样,处在原本的状态,只是以还俗等方式停留在未受具足戒的本然状态。应当知道,这段话正是为了显示以上所有这些含义的分别。至于前面说的那种人:曾经改变形相、后来又恢复原本形相的被举罪者,应当再问他“你见到了吗?”他若说“是的,我见到了”,就应当为他解除羯磨(恢复僧籍)。不应当对他说“去忏悔吧”,因为他已经通过改变形相出罪了。对那已作忏悔的被举罪者,应当问“你的忏悔做了吗?”他若说“是的,做了”,就应当为他解除羯磨。有人说:他若说“我没有什么该做的忏悔”,就不应为他解除羯磨。这个规定是针对非共通的罪,不是针对共通的罪。有人说:其中,被举罪者仅仅通过改变形相(还俗),羯磨就已经止息了。老师说:应当审察之后采取更合理的说法。在《随难句释》中说:“无惭者的受用应当根据亲手施与等方式来界定;对于那些说‘只要示以圆满六和敬法者等,就可以亲手施与无惭者’的人,他们的说法应当驳斥。怎么驳斥?依据‘不可亲手施与被举罪者’这一判定来驳斥。但让别人代为施与则是可以的。”虽然依无惭者的受用会犯恶作,但这个人并不是无惭者,所以是从一切方面都无犯的角度说“于共受用、共住无犯”。怎么知道呢?应当从义理上理解:甘蔗汁和糖渣分属七日药和尽形寿药,有人生起“非时可以吃甘蔗”的想法而吃了,因为这个缘故不觉得自己犯了波逸提,反而以为如法而这样想;或者,有人承认自己犯了罪却坚持“我不忏悔”——这两种人——
130.Anāpattisambhoge saṃvāseti ukkhittakena saddhiṃ sambhogasaṃvāsapaccayā pācittiyāpatti paññattā, tato anāpattīti attho. Kathaṃ paññāyatīti? Saṃvāsaggahaṇe. Alajjinā saddhiṃ sambhogapaccayā āpajjitabbaṃ dukkaṭaṃ pana āpajjati eva, na saṃvāsapaccayā. Na hi alajjinā saddhiṃ saṃvāso paṭikkhitto. Saṃvāso panettha sahaseyyappahonake āvāse sahavāso, na ‘‘pārājiko hoti asaṃvāso’’ti ettha vuttasaṃvāso. Ayaṃ saṃvāso ukkhittakena saddhiṃ na vaṭṭati. Alajjinā saddhiṃ ekacco vaṭṭati. Dhammasambhogavinimuttovetaro . Idaṃ pana ‘‘ukkhittako vibbhamī’’tiādisuttaṃ imasmiṃ upasampādetabbānupasampādetabbadīpanasāmaññato vuttaṃ. Kiñca bhiyyo paṭipattikkamatova āpattito suddhi hoti, na vibbhamena, tasmā upasampanno bhikkhu antamaso dubbhāsitampi āpajjitvā aparabhāge vibbhamitvā āgato upasampajjati, taṃ āpattiṃ desetvāva sujjhati, na aññathāti upasampannassa suddhikkamadassanatthaṃ. Asādhāraṇāpattiyā adassanapaccayā ukkhittakassa liṅgaparivattanena āpattito vuṭṭhitassa puna ce pakatiliṅgamevuppajjati, nānāsaṃvāsakatāva, vibbhamitvā āgatepi yathāvuttanayeneva upasampādetvā na vuṭṭhitattāti ce? Na liṅgantarapātubhāvā. Na vibbhamena kammāsujjhanato. Na kammāsujjhane puna upasampadākammavipattippasaṅgato. Na ca kammavipatti, na ca kammapaṭippassaddhi. Vibbhamena ca anupasampanno nānāsaṃvāsakabhāvena kammaṃ kopeti dhammissarena āhacca bhāsitattā. Teneva ‘‘passissasī’’ti anāgatavacanaṃ kataṃ. Tādiso pana gahaṭṭho nikkhittavattapārivāsiko viya pakatattabhūmiyaṃ vibbhamādinā anupasampannapakatiyaṃyeva tiṭṭhatīti imassa sabbassapi atthavikappassa dassanatthamidaṃ vuttanti veditabbaṃ. Pubbe vuttappakāro pana parivattitaliṅgo hutvā puna pakatiliṅge ṭhitaukkhittako puna pucchitabbo ‘‘passasī’’ti. ‘‘Āma passāmī’’ti vadanto osāretabbo. ‘‘Desehī’’ti na vattabbo liṅgaparivattanena vuṭṭhitattā. Tappaṭikammo ukkhittako pucchitabbo ‘‘paṭikammaṃ kiṃ te kata’’nti, ‘‘āma kata’’nti vadanto osāretabbo. ‘‘Kattabbaṃ me paṭikammaṃ na hotī’’ti vadanto na osāretabboti eke. Asādhāraṇāpattimhi idaṃ vidhānaṃ, na sādhāraṇāya. Tattha ukkhittako liṅgaparivattaneneva paṭippassaddhakammoti eke. Vicāretvā yuttataraṃ gahetabbanti ācariyo. Anugaṇṭhipade pana ‘‘alajjiparibhogo sahatthadānādivasena paricchinditabbo, ‘sāraṇīyadhammapūrakādayo dassetvā alajjissa sahatthā dātuṃ vaṭṭatī’ti vadantānaṃ vādo paṭisedhetabbo. Kathaṃ? Ukkhittakassa sahatthā dātuṃ na vaṭṭatīti vinicchayānusārena. Dāpetuṃ pana vaṭṭatevāti ca. Kiñcāpi alajjiparibhogavasena dukkaṭaṃ, atha kho ayaṃ alajjī na hoti, tasmā sabbākārena nirāpattitaṃ sandhāya ‘anāpatti sambhoge saṃvāse’ti vuttaṃ. Kathaṃ paññāyatīti? Viññeyyo atthato ucchurasakasaṭānaṃ sattāhakālikayāvajīvikattā ‘vaṭṭati vikāle ucchuṃ khāditu’nti saññaṃ uppādetvā taṃ khāditvā tappaccayā pācittiyaṃ na passati, vaṭṭatīti tathāsaññitāya. Yo vā pana āpattiṃ āpannabhāvaṃ paṭijānitvā ‘na paṭikaromī’ti abhinivisati, ime dve –
‘故意犯戒,还包庇隐瞒自己的罪过;
他行于非道,这样的人就叫做无惭者。’
‘Sañcicca āpattiṃ āpajjati, āpattiṃ parigūhati; Agatigamanañca gacchati, ediso vuccati alajjīpuggalo’ti. (pari. 359) –
对于已说过的特征,由于没有违犯,他们不会成为无惭者。因此,通过“如果有人不忏悔罪过、不作补救,与他一起受用等行为则无犯”这一加以特别限定的说法,以及另一种说法——即使与那人一起进行金银交易也不算犯,但通过买卖则确实犯戒——这个准则被给出了;还有与五种人一起时无论如何都无犯的准则。如此,在有犯戒之处要加以特别限定;而这里没有那样说,所以不存在与那人一起受用无惭者物品的情况。然而,被亲近时会亲近无惭者一方,以这个方法,在一切处都应结合那相应的内容,去寻求其中的含义——这是另一些论师的说法。但诸位阿阇梨不这样说。因为律中说“如果我说‘我将不见’”,则不应度他出家,所以先前所犯的罪过,即使对已还俗的人也不会消失,这一点已经成立。正因如此,诸位阿阇梨让他忏悔罪过后,才让他舍学处。“共住共享无犯”——这应当被怀疑为:对先前所犯而现有的罪,他作“不见”想。有人认为,这样说是为了让对方知道该罪已止息。“你将见”——因为是在家人身份,不适合忏悔,所以是就未来而说的。“受具足戒后你将见”——对于应作别住等事的人,因为有事存在,所以不说“你见”,而是就未来而说。“令出”是依出罪而说。在那里,因为没有再应作的事,所以说“你见”。这一切都是就承认而言,处处如此。如果连一处也不承认,就不应与那人一起共住,因为那罪与他不相应,也就是说,因为他是无惭者的缘故。在“见”等之中,“令出”的意思是以同羯磨等方式来做。在“共享无犯”中,与已被摈除的人共享是无犯的。为什么?因为摈除羯磨因他是在家人身份而已经失效,正因如此才说“因为得不到僧团”。现在有人认为,在比丘身份时应作。或者,在两种情况下,只有他们知道羯磨失效的规定,因此应在一切情况下好好观察合适与不合适之后再说。
Vuttalakkhaṇe apatanato alajjino na honti, tasmā ‘yo āpattidesanapaṭikammāni na karoti, tena saddhiṃ sambhogādikaraṇe anāpattī’ti visesetvā vuttavacanena, itarenapi saddhiṃ kiñcāpi rūpiyasaṃvohāro na hoti, atha kho kayavikkayena āpatti hotiyevāti nayo dinno hoti, pañcahi saddhiṃ sabbathāpi anāpattīti nayo ca. Evaṃ sāpattiṭṭhānesu visesetvā ca vacanato idha tathā avuttattā tena saha alajjiparibhogo natthi. Bhajāpiyamāno pana alajjipakkhaṃ bhajatīti imināpi upāyena sabbattha taṃ taṃ saṃsanditvā attho pariyesitabboti apare. Ācariyā pana evaṃ na vadantī’’ti vuttaṃ. ‘‘Sacāhaṃ na passissāmīti vadati, na pabbājetabbo’’ti vuttattā pubbe āpannāpattiyo uppabbajitassāpi na paṭippassambhantīti siddhaṃ, teneva ācariyā āpattiṃ desāpetvāva sikkhāpaccakkhānaṃ kārāpentīti ca anāpatti sambhoge saṃvāseti idaṃ pubbe āpannaṃ santiṃ eva āpattiṃ na passatīti āsaṅkitabbo. Sā paṭippassaddhāti ñāpanatthaṃ vuttanti ca eke. ‘‘Passissasī’’ti gahaṭṭhattā desetuṃ na vaṭṭatīti anāgatavasena vuttaṃ. ‘‘Upasampādetvā passissasī’’ti parivāsādinā kattabbassa atthibhāvena ‘‘passasī’’ti avatvā anāgatavasena vuttaṃ, osāretvāti abbhānavasena. Tattha puna kātabbassa abhāvā ‘‘passasī’’ti vuttaṃ. Idaṃ sabbaṃ sabbattha paṭijānanaṃ sandhāya vuttaṃ. Ekatrāpi puna na paṭijānāti, etena saha tassā āpattiyā anurūpena saṃvāso na kātabbo, alajjibhāvenāti vuttaṃ hoti. Diṭṭhiyātiādīsu osāraṇaṃ nāma samānakammādinā karaṇanti attho. Anāpatti sambhogeti ukkhittakena sambhoge anāpatti. Kasmā? Ukkhittakakammassa gahaṭṭhabhāvena paṭippassaddhattā, teneva ‘‘alabbhamānāya sāmaggiyā’’ti vuttaṃ. Idāni bhikkhubhāve kattabbatoti keci. Dvīsupi vāresu kammapaṭippassaddhividhānaṃ teyeva jānanti, tasmā sabbavāresu yuttamayuttañca suṭṭhu sallakkhetvā kathetabbaṃ.
名为“出家”之犍度,
具种种理趣,乃教法之根本。
知已,正确为他者宣说;
此即其在牟尼教法中之主宰地位。
Yo khandhakaṃ pabbajjanāmadheyyaṃ, Nānānayaṃ sāsanamūlabhūtaṃ; Ñatvā pakāseti parassa sammā, Tassādhipaccaṃ munisāsanasminti.
布萨犍度注释
2. Uposathakkhandhakavaṇṇanā
关于允许集会等事的注释
Sannipātānujānanādikathāvaṇṇanā
132-3“于彼时”是指:世尊放下了亲自教诫诵巴帝摩卡的担子,允许比丘们单独举行布萨的那个时候。那又是什么时候呢?就是中菩提时期,也就是足以诵出巴帝摩卡的诸学处已经圆满制定的时候。所以经文才说“应允许他们诵巴帝摩卡”。“诸比丘,应当这样诵”这句话,是为了制定序文的诵法,并显示学处诵出的范围和段落。否则,如果“诸比丘,应当这样诵此学处”已经表明了一切学处诵出的次第,那么这里“诸比丘,应当这样诵”就成了没有意义的话。而这句话是针对全体僧团的布萨说的。
132-3.Tenasamayenāti attano ovādapātimokkhuddese dhuraṃ nikkhipitvā bhikkhūnaṃyeva visuṃ uposathakaraṇaṃ anujānitvā ṭhitasamayena. Ko pana soti? Majjhimabodhiyaṃ pātimokkhuddesappahonakasikkhāpadānaṃ pariniṭṭhānakālo. Tenevāha ‘‘tāni nesaṃ pātimokkhuddesaṃ anujāneyya’’nti. ‘‘Evañca pana, bhikkhave, uddisitabba’’nti nidānuddesaṃ paññāpetukāmatāya ca sikkhāpadānaṃ uddesaparicchedanidassanatthañca vuttaṃ. Aññathā ‘‘evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyathā’’ti sabbasikkhāpadānaṃ uddisitabbakkamassa dassitattā idāni ‘‘evañca pana, bhikkhave, uddisitabba’’nti idaṃ niratthakaṃ āpajjati, idañca sabbasaṅghuposathaṃ sandhāya vuttaṃ.
134诸位尊者何不……集会,这是说明许多人共同参与的事务。在这里,依律而称“比丘尊主”,是为了表明不只是僧团上座,也是为了显示僧团值得用恭敬言辞相待,所以说“诸位尊者,请听我说”。在这里,如果自己就是上座,对比丘说“贤友”才合适。怎么知道呢?佛在世时,僧团上座中不娴熟的人是很难得的。而且在一切羯磨语的示范中,世尊都只显示“诸位尊者,请听我僧团”,难道不是这样吗?确实如此,因为世尊就是这样示范的。依僧团而言,即使是僧团上座也应当说“诸位尊者,请听我僧团”;依比丘而言,则说“贤友”,这从大迦叶的羯磨语示范可以看出,也从清净布萨时上座比丘说“我清净,贤友”的示范可以看出。“若僧团时机适合”,这是针对后面要告知的举行布萨的障碍而说的。因为布萨有多种,就它的实际内容来说,所以说“应诵巴帝摩卡”。到这里,白已成立。因为布萨羯磨正是由白二羯磨完成的。难道不是由第三唱和而成的吗?不是,因为它与其他白四羯磨不同。这里并不是四次发起“请听我说”。又难道因为与其他白二羯磨不同,白二也就不应有吗?不是,因为白二羯磨也可以以其他方式来做。也就是说,白二羯磨也可以按告白羯磨的方式来做,其他的则不能以其他方式来做。怎么知道呢?这个布萨羯磨本身就是说明。
134. ‘‘Yaṃnūna ayyāpi…pe… sannipateyyu’’nti bahūnaṃ adhikārappavatti. Tatrāpi vinayaṃ āgamma vutto bhikkhu sāmi, na kevalaṃ saṅghattheroti dassanatthaṃ, saṅghassa gāravayuttavacanārahatādassanatthañca ‘‘suṇātu me, bhante’’ti āha. Tattha sayaṃ ce thero, bhikkhuṃ sandhāya ‘‘āvuso’’ti vattuṃ yujjati. Kathaṃ paññāyati? Buddhakāle saṅghatthero abyatto nāma dullabho. Sabbakammavācāya payoganidassane ca ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho’’ icceva bhagavā dassetīti ce? Evametaṃ tathā dassanato. Saṅghaṃ upādāya saṅghattherenāpi ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho’’ti vattabbaṃ, bhikkhuṃ upādāya ‘‘āvuso’’ti mahākassapassa kammavācāya payogadassanato, pārisuddhiuposathe ca therena bhikkhunā ‘‘parisuddho ahaṃ, āvuso’’ti payogadassanato ca. ‘‘Yadi saṅghassa pattakalla’’nti parato paññāpetabbe uposathakaraṇantarāye sandhāyāha. Uposathassa bahuvidhattā sarūpato vattuṃ ‘‘pātimokkhaṃ uddiseyyā’’ti āha. Ettāvatā ñattiṃ niṭṭhapesi. Ñattidutiyakammato eva hi uposathakammaṃ. Na, tatiyānussāvanasambhavatoti ce? Na, aññehi ñatticatutthakammehi asadisattā. Na hi ettha catukkhattuṃ ‘‘suṇātu me’’ti ārabhīyatīti. Aññehi ñattidutiyehi asadisattā ñattidutiyampi māhotūti ce? Na, ñattidutiyakammassa aññathāpi kattabbato. Tathā hi ñattidutiyakammaṃ ekaccaṃ apalokanavasenapi kātuṃ vaṭṭati, na aññaṃ aññathā kātuṃ vaṭṭati. Kathaṃ paññāyatīti? Idameva uposathakammaṃ ñāpakaṃ.
僧团的前行事务是什么?这句话不应该在动议完成之后才说,因为那件事本来就是在动议之前就该做的。所以,是不是应该这样说:尊者,请僧团听我说,僧团的前行事务是什么?如果僧团……?即便如此,也不应该这样说,因为那件事并不包含在动议之内。如果这样,那是不是在任何情况下都不该说,因为没有意义?不是的,因为只有在相应的地方才该说,也就是说,要等后面的话来决定。如果僧团或个人没有做这个前行事务就举行布萨,就会犯越出规定界限的罪。因为当界限被越过时,扫地、设座、备水、点灯这些事并不能免罪。这个罪的起因,在于没有做布萨羯磨之前该做的事,而不是等到羯磨结束才生起——不像这里所说的明知故犯的妄语罪那样。所以,诵戒比丘想说“诸尊者,请报告清净”时,首先要让大家忆念与清净有关的前行事务。因为这件事如果做了,就成为清净的条件;如果没做,就成为不清净的条件。正是为了兼顾这两种情况,才不说“做了没做”,而说“僧团的前行事务是什么?”。其中,在没做的情况下,为了说明随后报告清净的程序,后面会说“如果有罪,就应当发露”;在做了的情况下,则说“如果没有罪,就应当保持沉默”。
‘‘Kiṃ saṅghassa pubbakicca’’nti idaṃ na ñatti niṭṭhapetvā vattabbaṃ, tañhi ñattito puretarameva karīyatīti. Tasmā ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho, kiṃ saṅghassa pubbakiccaṃ, yadi saṅghassā’’ti vattabbaṃ siyāti? Tathāpi na vattabbaṃ, na hi taṃ ñattiyā antokarīyatīti. Yadi evaṃ sabbattha na vattabbaṃ payojanābhāvāti ce? Na, yathāgataṭṭhāneyeva vattabbato, parapadāpekkhatāyāti vuttaṃ hoti. Idaṃ pubbakiccaṃ akatvā uposathaṃ karonto saṅgho, puggalo vā ṭhapanakkhettātikkame āpajjati. Na hi tasmiṃ khette atikkante sammajjanāsanodakapadīpakaraṇe āpattimokkho hoti. Uposathakammato pubbe kattabbakiccākaraṇapaccayattā tassā āpattiyā, na sā kammapariyosānāpekkhā etthāgatasampajānamusāvādāpatti viya, tasmā pātimokkhuddesako bhikkhu ‘‘pārisuddhiṃ āyasmanto ārocethā’’ti vattukāmo paṭhamaṃyeva parisuddhāparisuddhapaccayaṃ pubbakiccaṃ sarāpeti. Tañhi kataṃ parisuddhapaccayo hoti, akataṃ aparisuddhapaccayo, teneva ubhayāpekkhādhippāyena ‘‘kataṃ na kata’’nti avatvā ‘‘kiṃ saṅghassa pubbakicca’’ miccevāha. Tattha akatapakkhe tāva pārisuddhiārocanakkamanidassanatthaṃ parato ‘‘yassa siyā āpatti, so āvi kareyyā’’ti ca, katapakkhe ‘‘asantiyā āpattiyā tuṇhī bhavitabba’’nti ca vakkhati.
诸位尊者,请报告清净。为什么呢?因为我要诵巴帝摩卡。这里有人主张:不取“我诵”这个现在时,而用“我将诵”这个未来时,是指《大品》一五〇中说的“现在允许他们诵巴帝摩卡”那个诵巴帝摩卡,针对它才说“我将诵巴帝摩卡”。又因为说过“诸比丘,有五种诵巴帝摩卡”,所以对现在正在进行、名为序诵的巴帝摩卡,在其末尾有“你们是否清净?”等直到三遍宣告的部分,那正是罪的范围所在;又因为部分也可以借用整体的说法,所以这里正是针对罪的范围说“我将诵巴帝摩卡”。这样说的时候,因为接下来就要进入罪的范围,所以“你们这些畏惧罪的人,都应当首先报告清净”这个意思就能成立。如果按现在时来说,“诸位尊者,请报告清净”这句话本身就站不住脚,因为那时候的报告应当先被期待,更不用说“我将诵巴帝摩卡”这句话了,因为那时还没做这件事。这个道理适用于有罪时发露的场合,不适用于沉默的情况,因为沉默是在羯磨未结束时才出现的;即便如此,在那种情况下也适用。因为诵戒比丘看到比丘们没有互相发露罪而保持沉默,就以那沉默当作已经报告了清净,于是开始诵巴帝摩卡:“尊者,请听我说……”
Pārisuddhiṃ āyasmanto ārocetha. Kiṃkāraṇā? Yasmā pātimokkhaṃ uddisissāmi. Ettha ca ‘‘uddisāmī’’ti vattamānakālaṃ aparāmasitvā ‘‘uddisissāmī’’ti anāgatakālaparāmasanena yvāyaṃ ‘‘dāni nesaṃ pātimokkhuddesaṃ anujāneyya’’nti (mahāva. 150) ettha vuttapātimokkhuddeso, taṃ sandhāya ‘‘pātimokkhaṃ uddisissāmī’’ti vuttanti eke. Yasmā ‘‘pañcime, bhikkhave, pātimokkhuddesā’’ti vuttaṃ, tasmā vattamānassa nidānuddesasaṅkhātassa pātimokkhassa yadetaṃ ante ‘‘kaccittha parisuddhā’’tiādikaṃ yāvatatiyānussāvanaṃ, tasseva āpattikhettattā, avayavepi avayavīvohārasambhavato ca idha āpattikhettameva sandhāya ‘‘pātimokkhaṃ uddisissāmī’’ti vuttaṃ. Evañhi vutte yasmā parato āpattikhettaṃ āgamissati, tasmā āpattibhīrukā tumhe sabbeva paṭhamameva pārisuddhiṃ ārocethāti ayamattho sambhavati. Vattamānakālavasena vutte ‘‘pārisuddhiṃ āyasmanto ārocethā’’ti vacanameva na sambhavati tadārocanassa paṭhamaṃ icchitabbattā, pageva tassa karaṇābhāvena ‘‘pātimokkhaṃ uddisissāmī’’ti vacanaṃ. Ayaṃ nayo santiyā āpattiyā ārocane yujjati, na tuṇhībhāve, akammapariyosānā tuṇhībhāvappattito, evaṃ santepi tasmiṃ yujjateva. Pātimokkhuddesako hi aññamaññaṃ āpattiāvikaraṇaṃ akatvā tuṇhībhūte bhikkhū passitvā teneva tuṇhībhāvena ārocitapārisuddhiko hutvā ‘‘suṇātu me, bhante’’ti pātimokkhuddesaṃ ārabhi.
这里有人问:前面已经说过“僧团应举行布萨,应诵巴帝摩卡”,那么这里是不是也应该说“僧团将举行布萨,将诵巴帝摩卡”?还是因为它的性质是“个人的诵出”,就应该按照字面来说?即便如此,是不是也应该说“我将举行布萨,我将诵巴帝摩卡”?不应该这样说,因为这与它的性质相违背,而且会引出不想要的结论。因为正是通过个人的诵出,僧团的布萨才算完成,而不是通过个人举行布萨。而且那件事是那个人自己将做的,不是僧团将做的,这样就落入了不想要的结论。当说“请听”时,因为害怕导致心不和合的过失,所以说了“我们听”。如果说:既然说了“我将诵”,是不是也应该说“我们将听”?不应该这样说,因为不需要顾及显示犯罪范围的意图,所以只说“我们听”。仅仅这一个词,他的那个意图就已经超越了。如果这样的话,为什么众人都开始应答呢?是为了以“我将诵”这句不共的话,防止犯罪者产生心不和合的过失。“忆念者”这个词,显示了这个明知故犯的妄语是刻意做的。世尊说这是障碍法,这样就显示了即使是由不作为而生起的、如此微小的这个妄语,也有很大的过患。“欲求清净者”是指想要有余的清净,也就是就残余的罪而言的无犯状态,以及无余的清净,也就是就在家人状态而言的清净。为什么应当发露呢?因为不进入障碍,就是安乐住的助缘。这里没有说“今天是十五布萨日”,因为后面要确定日期的意图没有说出来的缘故。然而那些比丘确实在所有的日子都诵了。
Etthāha – paṭhamaṃ ‘‘saṅgho uposathaṃ kareyya, pātimokkhaṃ uddiseyyā’’ti vuttattā idhāpi ‘‘saṅgho uposathaṃ karissati, pātimokkhaṃ uddisissatī’’ti vattabbaṃ, atha ‘‘puggalassa uddesā’’ti lakkhaṇattā yathārutameva vattabbaṃ, tathāpi ‘‘uposathaṃ karissāmi, pātimokkhaṃ uddisissāmī’’ti vattabbanti? Na vattabbaṃ lakkhaṇavirodhato, aniṭṭhappasaṅgato ca. Puggalassa uddesā eva hi saṅghassa uposatho kato hoti, na puggalassa uposathakaraṇena. Tañca sova karissati, na saṅghoti aniṭṭhappasaṅgova āpajjati. ‘‘Suṇāthā’’ti vutte acittasāmaggippasaṅgabhayā ‘‘suṇomā’’ti vuttaṃ. ‘‘Suṇissāmā’’ti vattabbaṃ ‘‘uddisissāmī’’ti vuttattāti ce? Na vattabbaṃ, āpattikhettadassanādhippāyanirapekkhatāya ‘‘suṇoma’’ icceva vattabbaṃ. Ekapadeneva hissa tadadhippāyo atikkantoti. Yadi evaṃ kimatthaṃ taṃ sabbeheva āraddhanti ce? ‘‘Uddisissāmī’’ti iminā asādhāraṇavacanena āpannassa acittasāmaggippasaṅganivāraṇatthaṃ. Saramānenāti iminā cassa sampajānamusāvādassa sacittakataṃ dasseti. Antarāyiko dhammo vutto bhagavatāti evaṃ akiriyasamuṭṭhānassāpi evaṃ parittakassa imassa musāvādassa mahādīnavataṃ dasseti. Visuddhāpekkhenāti sāvasesaṃ āpattiṃ upādāya anāpattibhāvasaṅkhātaṃ anavasesañca upādāya gihibhāvasaṅkhātaṃ visuddhiṃ icchantena kasmā āvi kātabbā? Antarāyabhāvānupagamanena phāsuvihārapaccayattā. Idha ‘‘ajjuposatho pannaraso’’ti na vuttaṃ parato divasaniyamassa kattukāmatādhippāyena avuttattā. Evaṃ pana te bhikkhū sabbadivasesu uddisiṃsu.
135“起始”这里说的就是戒巴帝摩卡,虽然本意是指结集的巴帝摩卡。“五者”是依照论母中所说的来说的。“未犯者”是依人而立的教示。然而《古义疏》中说:“‘应行布萨’说到这里就是动议。所谓三番宣告,就是‘若有罪者’等三句,加上末尾‘我第二次、第三次询问’这一句,共有两种。其中,第一遍是为记起罪而坐的人说的,第二遍是为没记起的人提醒。”“于语门”是依显了的方式直接说的。虽然也能以身表来做,但因为不属于身业,所以只应以语表来表明。“于僧团中”等,据说是特征语。为了行僧团布萨而坐在僧团中,就是在那个僧团中;为了行别众布萨而坐在别众中,就是在那个别众中;如果只打算在一个人面前行清净布萨,就应在那一人面前表明。对此,思辨者说:“由此表明,这妄语不仅发生在僧团中,而且依这里所说的特征,即便没有‘尊者们,请表明清净’等规定,如果在别众布萨中,有罪的人想行布萨却不表明,默不作声地做了,也犯故意妄语罪。据说这是为了揭示这个意思才说的特征语。”他们的意思是,否则就不会说“于别众中”了。导师认为,这是依表明的意图而说的,并非作这种思辨。因为表明的时候,若以“我向僧团表明”的意图来表明,就叫于僧团中表明;若向坐在自己两边的人表明,就叫于别众中;若以“我将向某位同法者表明”的意图来表明,就叫于一人处表明。应当知道,对已经分别过的文句再作分别,是为了显示并没有别的意思。
135.‘‘Ādimeta’’nti sīlapātimokkhameva vuttaṃ, kiñcāpi ganthapātimokkho adhippeto. ‘‘Pañcannaṃ vā’’ti mātikāyaṃ vuttānaṃ vasena vuttaṃ. Anajjhāpanno vāti puggalādhiṭṭhānadesanā. Porāṇagaṇṭhipade pana ‘‘‘uposathaṃ kareyyā’ti ettāvatā ñatti hoti. Yāvatatiyānussāvanā nāma ‘yassa siyā āpattī’tiādivacanattayaṃ, ante ‘dutiyampi tatiyampi pucchāmī’ti idañcāti duvidhaṃ. Tattha paṭhamaṃ āpattiṃ saritvā nisinnassa, dutiyaṃ asarantassa sāraṇattha’’nti vuttaṃ. ‘‘Vacīdvāre’’ti pākaṭavasena ujukameva vuttaṃ. Kiñcāpi kāyaviññattiyāpi karīyati, kāyakammābhāvā pana vacīviññattiyāyeva āvi kātabbā. ‘‘Saṅghamajjhe vā’’tiādi lakkhaṇavacanaṃ kira. Saṅghuposathakaraṇatthaṃ saṅghamajjhe ce nisinno, tasmiṃ saṅghamajjhe. Gaṇuposathakaraṇatthañce gaṇamajjhe nisinno, tasmiṃ gaṇamajjhe. Ekasseva santike ce pārisuddhiuposathaṃ kattukāmo, tasmiṃ ekapuggale āvi kātabbāti, ‘‘etena na kevalaṃ saṅghamajjhe evāyaṃ musāvādo sambhavati, atha kho ettha vuttalakkhaṇena asatipi ‘pārisuddhiṃ āyasmanto ārocethā’tiādividhāne gaṇuposathepi sāpattiko hutvā uposathaṃ kattukāmo anārocetvā tuṇhībhūtova karoti ce, sampajānamusāvādāpattiṃ āpajjatīti imassatthassa āvikaraṇato lakkhaṇavacanaṃ kireta’’nti vadanti takkikā. Aññathā ‘‘gaṇamajjhevā’’ti na vuttanti tesaṃ adhippāyo. Ārocanādhippāyavasena vuttanti no takkoti ācariyo. Ārocento hi saṅghassa ārocemīti adhippāyena āvi karonto saṅghamajjhe āvi karoti nāma. Attano ubhatopasse nisinnānaṃ ārocento gaṇamajjhe. Ekassevārocessāmi sabhāgassāti adhippāyena ārocento ekapuggale āroceti nāma. Pubbe vibhattapadassa puna vibhajanaṃ atthavisesābhāvadīpanatthanti veditabbaṃ.
136-7诸比丘,不应每日……中略……犯恶作。说了这话之后,又说诸比丘,我允许在布萨日诵巴帝摩卡。这就说明:那恶作只在非布萨日才算犯,而在布萨日,即使每天诵也是可以的。因此,那些比丘在十四日诵了之后,又在十五日诵了,所以世尊说每半月一次。在这里,第一句显示:和合日就是布萨日。两句合起来遮止第八日,是为了防止对每日的遮止被过度推广。这话说的是什么意思呢?如果僧团分裂之后,在月朔日又和合了,在那一天举行和合布萨,就会犯两种恶作——被这两句合在一起所遮止,这就是所说的意思。否则,和合布萨就不是每日的事;如果是每日的事,那就应当昼夜都做。而且,在那个半月里,常规布萨也不是每日的事;如果是每日的事,那就应当昼夜都做。再者,在那个半月里,如果常规布萨没有诵,就应当做和合布萨,这就成了犯戒。是不是应该按照例外的方式来理解呢?不是,因为那样会引出不想要的结果。这话说的是什么意思呢?就是在和合日做了和合布萨之后,到了那个半月里常规布萨日到来时,就不应再做常规布萨,这就是例外。也就是说,遮止在应当作为例外的地方之外,另外制定通则。
136-7.‘‘Na, bhikkhave, devasikaṃ…pe… dukkaṭassā’’ti vatvā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, uposathe pātimokkhaṃ uddisitu’’nti idaṃ anuposathe eva taṃ dukkaṭaṃ , uposathe pana devasikampi vaṭṭatīti dīpeti, tasmā te bhikkhū cātuddasiyaṃ uddisitvāpi pannarasiyaṃ uddisiṃsu, tenāha ‘‘sakiṃ pakkhassā’’ti. Tattha purimena sāmaggīdivaso uposathadivaso evāti dīpeti. Ubhayena aṭṭhamiṃ paṭikkhipitvā devasikaṃ paṭikkhepassa atippasaṅgaṃ nivāreti. Kiṃ vuttaṃ hoti? Bhinno ce saṅgho pāṭipadadivase samaggo hoti, tasmiṃ divase sāmaggīuposathaṃ karonto ubhayampi dukkaṭaṃ āpajjanto ubhayena ekībhūtena nivārito hotīti vuttaṃ hoti. Aññathā sāmaggīuposatho na devasiko. Ce, ahorattaṃ kātabbo. Tasmiñca pakkhe pakatiuposatho na devasiko. Ce, ahorattaṃ kātabbo. Tasmiñca pakkhe pakatiuposatho anuddiṭṭho. Ce hoti, sāmaggīuposatho kātabboti āpajjati. Na apavādanayena gahetabbattāti ce? Na, aniṭṭhappasaṅgato. Kiṃ vuttaṃ hoti? Sāmaggīdivase sāmaggīuposathaṃ katvā puna tasmiṃ pakkhe pakatiuposathadivase sampatte pakatiuposatho na kātabboti. Apavādoti. Apavāditabbaṭṭhānato aññattha ussaggavidhānaṃ nivāreti.
“和合的范围到底怎样?”这里的意思是:所谓和合,就是同类者聚集在一起。那么,所谓同类者,是指所有共同修法的人,还是指因住处相同而称为同类者?如果共同修法者之间的和合才叫和合,那就应当希望所有分散而住的人也和合。如果是按住处来说,那就是指同一住处中的同类者。否则就会变成“同一住处就是和合”。“请不要离开我们”,意思就是愿不成为已离去者。
Kittāvatānu kho sāmaggīti etthāyamadhippāyo – sāmaggī nāmesā sabhāgānaṃ sannipāto. Sabhāgā ca nāma yattakā sahadhammikā, te sabbepi honti, udāhu āvāsasabhāgatāya sabhāgā nāma hontīti. Tattha yadi sahadhammikānaṃ sāmaggī sāmaggī nāma, sabbesaṃ puthuvibhattānaṃ sāmaggī icchitabbā. Athāvasathavasena, ekāvāsasabhāgānanti vuttaṃ hoti. Aññathā ekāvāse sāmaggīti āpajjati. Mā no agamāsīti agato mā hoti.
关于允许结界的讨论注释
Sīmānujānanakathāvaṇṇanā
138世尊先否定了以同一住处为标准的和合,接着想允许以同一界为标准的和合,于是说:“诸比丘,我允许划定界。”那么,接下来就应该说明住处的范围了。照这样说,同一住处的范围,就等于同一界的范围。他应该说:“诸比丘,我允许划定界。”所以要知道:这里并不是以已获允许的已结之界来确定同一住处的范围,而是以近行界来确定。怎么知道呢?从经藏本身就可知道,正如经中说:“那时,具寿乌巴难达释子一人(单独)在两个住处安居……乃至……同一意图。”否则,如果只以同一住处才有和合,那么在众多住处和非住处中就不可能有和合了。这样一来,他去那个住处时,就会在界外举行布萨。这与经文“诸比丘,在布萨日不应前往有比丘的非住处”等说法相违,因为即使有僧团在非住处,也不应举行布萨。如果在非住处也能得到和合,那就不该说“至此为和合,乃至同一住处”。所以应当知道,前一种说法完全被后一种说法否定了,因此即使以不同住处为标准,也有和合。否则便会有破夏的非期望过失。怎么说呢?如果仅以同一住处才有和合,那么在众多住处和非住处中就不可能有和合了。这样一来,他去那个住处时,就会在界外举行布萨。有人说:“就像说‘我们做那羯磨’之后却没做等情况一样,因为还观待未来,所以说‘我们做’的时候是不成立的。”有记载说:“即使不清理界,也可以宣说界相。”最低限度是七肘半高,如象的身量。如果有一处相连,就不应做。关于这一点,《随义疏》中说:“在四方四座山顶之下,有像背石一样的石头立着,即使有同一相连的状态,但地上没有连接,而只是把地下相连的部分视为不须计较,这样来立界称说,是允许的。因此说:‘背石纵然极其巨大,仍然只算作石头。’如果就它地下广大这一点来说,那就应该算作山了。”——这是《随义疏》中所说的。“在堆聚而成的土堆上,如果草丛树木生长出来,那就是山”,法喜长老这样说;“并非如此”,优波提舍长老这样说。
138. Ekāvāsagatānaṃ vasena sāmaggiṃ paṭikkhipitvā ekasīmagatānaṃ vasena anujānitukāmo bhagavā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, sīmaṃ sammannitu’’nti āha. Atha āvāsaparicchedaṃ vattukāmo bhaveyya. Ettāvatā ekāvāso yāvatā ekāsīmā. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, sīmaṃ sammannitu’’nti vadeyya. Tasmā na idha anuññātabaddhasīmāvasena ekāvāsaparicchedo hoti, upacārasīmāvaseneva hotīti veditabbaṃ. Kathaṃ jānitabbanti ce? Pāḷitova, yathāha ‘‘tena kho pana samayena āyasmā upanando sakyaputto eko dvīsu āvāsesu vassaṃ vasi…pe… ekādhippāya’’nti (mahāva. 364). Aññathā vassacchedoti aniṭṭhappasaṅgova, kathaṃ? Ekāvāsavaseneva ce sāmaggī, bahuāvāsaanāvāsesu na sambhaveyya. Tato so taṃ āvāsaṃ gacchanto bahiddhā uposathaṃ karoti. ‘‘Na, bhikkhave, tadahuposathe sabhikkhuko anāvāso gantabbo’’tiādi (mahāva. 181)-pāḷivirodho satipi saṅghe anāvāse uposathassa akattabbato. Anāvāsepi ce sāmaggī labbhati, ‘‘ettāvatā sāmaggī, yāvatā ekāvāso’’ti na vattabbaṃ, tasmā sabbathā purimanayo pacchimeneva paṭikkhittoti katvā nānāvāsavasenapi sāmaggīti veditabbaṃ. ‘‘Taṃ kammaṃ karomāti vatvā na akaṃsū’tiādīsu viya anāgatampi apekkhati, tasmā ‘karomā’ti vutte na vaṭṭatī’’ti vadanti. ‘‘Sīmaṃ asodhetvāpi nimittaṃ kittetuṃ vaṭṭatī’’ti likhitaṃ. Heṭṭhimakoṭiyā aḍḍhaṭṭhamaratanubbedho hatthippamāṇo. Sace eko baddho hoti, na kātabboti ettha ‘‘catūsu disāsu catunnaṃ pabbatakūṭānaṃ heṭṭhā piṭṭhipāsāṇasadise pāsāṇe ṭhitattā ekābaddhabhāve satipi pathavito uddhaṃ tesaṃ sambandhe asati heṭṭhā pathavigatasambandhamatte abbohārikaṃ katvā kittetuṃ vaṭṭati. Teneva ‘piṭṭhipāsāṇo atimahantopi pāsāṇasaṅkhyameva gacchatī’ti vuttaṃ. Pathavito heṭṭhā tassa mahantabhāve gayhamāne pabbatameva hotī’’ti anugaṇṭhipade vuttaṃ. ‘‘Cinitvā katapaṃsupuñje tiṇagumbarukkhā ce jāyanti, pabbato hotīti dhammasiritthero. Nevāti upatissatthero’’ti vuttaṃ.
关于“石头”,他们说用石灰做的石头也可以。但因为砖已经被排除,所以需要再考察。大小应该是三十二婆罗重的球状石块,按重量算,不是按个数算。“那根”指的是像树桩一样竖起来的石头。
Pāsāṇoti ‘‘sudhāmayapāsāṇopi vaṭṭatī’’ti vadanti. Vīmaṃsitabbaṃ iṭṭhakāya paṭikkhittattā. Dvattiṃsapalaguḷapiṇḍappamāṇo tulatāya, na tulagaṇanāya. Sopīti khāṇuko viya uṭṭhitapāsāṇo.
“乃至四五棵树的相状”:有些版本里没有“相状”这个词。这里如果有三棵实心树、两棵非实心树,就应以实心树占多数为宜。又说:“坟场在这里也算作林,因为它是自然生长的。”不过有些人说:“四棵树里若有两棵是实心树,就可以。实心树更多,或者相等,也可以。所以即使树很多,只要有两棵是实心树,就可以。”
Catupañcarukkhanimittamattampīti ekaccesu nimittasaddo natthi. Ettha tayo ce sārarukkhā honti, dve asārarukkhā, sārarukkhānaṃ bahuttaṃ icchitabbaṃ. ‘‘Susānampi idha ‘vanamevā’ti saṅkhyaṃ gacchati sayaṃjātattā’’ti vuttaṃ. Keci pana ‘‘catūsu dve antosārā ce, vaṭṭati. Antosārā adhikā, samā vā, vaṭṭati. Tasmā bahūsupi dve ce antosārā atthi, vaṭṭatī’’ti vadanti.
关于“后分”这个词,这里有人说:因为已经离开了那些被系缚的地方,所以可以。同样,在长途道路上,因为所站的位置和所到达的位置不同,所以也可以。
Parabhāgeti ettha ‘‘etehi baddhaṭṭhānato gatattā vaṭṭati. Tathā dīghamaggepi gahitaṭṭhānato gataṭṭhānassa aññattā’’ti vadanti.
关于“每半月”这一说法,这里写道:“随半月而行,或属于半月。”有些人说:因为提到“内衣湿透”,所以只应在恰好有那么大水量[的地方]来做。而“湿透”这个词,是从最低限度来说明河流的特征。对于这样的河流,在四个月里,不管水少还是水多,只要水漫过并流动的地方,即使水很少,站在那里做[也]是可以的——有些人这样说。还有人说:因为说过“流动之处就是河流的标志”,所以从桥以下,只要有那么多水在流动,那就是河流。
Anvaddhamāsanti ettha ‘‘anubaddho addhamāso, addhamāsassa vā anū’’ti likhitaṃ. ‘‘Antaravāsako temiyatī’’ti vuttattā tattakappamāṇaudakeyeva kātuṃ vaṭṭatīti keci. Temiyatīti iminā heṭṭhimakoṭiyā nadilakkhaṇaṃ vuttaṃ. Evarūpāya nadiyā yasmiṃ ṭhāne cattāro māse appaṃ vā bahuṃ vā udakaṃ ajjhottharitvā pavattati, tasmiṃ ṭhāne appodakepi ṭhatvā kātuṃ vaṭṭatīti eke. ‘‘Pavattanaṭṭhāne nadinimitta’nti vuttattā setuto parato tattakaṃ udakaṃ yadi pavattati, nadī evā’’ti vadanti.
在自然水池等地方,静止的水只要以“自然水池”等名称来标示,就可以作为界相,即使中间没有间隔也没问题,就像河流对岸的界相一样。如果那个地方过了一段时间变成了村庄或田地,就可以在那里另外认定一个新的界。“可举起者”是指可以拿起来带走的东西。
Jātassarādīsu ṭhitodakaṃ jātassarādipadesena anantarikampi nimittaṃ kātuṃ vaṭṭati nadipārasīmāya nimittaṃ viya. Sace so padeso kālantarena gāmakhettabhāvaṃ pāpuṇāti, tattha aññaṃ sīmaṃ sammannituṃ vaṭṭati. Ukkhepimanti uddharitvā gahetabbakaṃ.
对于未结界的住处,在结界时预留出接近的范围,注疏里写的是“为将来要认定的界预留空间”。关于“已进入界相范围内的人”,他们解释说:如果只有一个人有半数意愿想留在界内,那就不需要所有人都到场,因此说“已进入界相范围内的人”,而且这是依照随顺规则来说的。关于“不来也可以”,注疏里写的是“因为界还没有结,所以不成别众”。在别的村田里站着唱说界相的时候,以及在认定共住界的时候,并没有前来的必要——这是所说的。“或者击鼓为号”,注疏里写的是“宣告说我们要作认定的结束”,由此可以成立:在那种情况下,那样做是允许的。这有什么用呢?是为了让事情方便。也就是说,不必举行大众集会的辛苦,用较少的人就能把事情办成。如果在结大界的时候有障碍,为了表明仅凭这个数量也能安乐而住,所以说了“第一”。怎么知道“从此以下就不允许”呢?因为僧羯磨以二十人众为作持的极限。如果连同堪能作羯磨的人一起,取二十一位比丘,那是允许的。应当知道,仅以这个数量作为安乐坐卧的限度。如果把同一个界相告诉其他人之后再来结,有些人说这也是允许的。
Abaddhasīmavihārānaṃ sīmāya upacāraṃ ṭhapetvāti ‘‘āyatiṃ sammannitabbāya okāsaṃ ṭhapetvā’’ti likhitaṃ. Antonimittagatehi panāti ‘‘ekassa upaḍḍhaṃ antokattukāmatāya sati sabbesaṃ āgamane payojanaṃ natthīti katvā ‘antonimittagatehī’ti vuttaṃ, tañca sāmīcivasenā’’ti vadanti. Anāgamanampi vaṭṭatīti ‘‘sīmāya abaddhattā vaggaṃ nāma na hotī’’ti likhitaṃ. ‘‘Aññasmiṃ gāmakhette ṭhatvā nimittakittanakāle, samānasaṃvāsakasīmāya sammannanakāle ca āgamanapayojanaṃ natthī’’ti vuttaṃ. Bherisaññaṃ vāti ‘‘sammannanapariyosānaṃ karomāti vatvā’’ti likhitaṃ, tena tādise kāle taṃ kappatīti siddhaṃ hoti. Kiṃ iminā? Sukhakaraṇatthanti mahājanasannipātanaparissamaṃ akatvā appatarehi sukhakaraṇatthaṃ. Yadi mahāsīmābandhanakāle antarāyo hoti, tattakenapi sukhavihāroti dassanatthaṃ ‘‘paṭhama’’nti vuttanti eke. Tato oraṃ na vaṭṭatīti kathaṃ paññāyatīti? Vīsativaggakaraṇīyaparamattā saṅghakammassa. Kammārahena saddhiṃ ekavīsati bhikkhū ce gaṇhāti, vaṭṭati. Tattakappamāṇaṃ sukhanisajjavasena veditabbaṃ. Tameva nimittaṃ aññepi kittetvā sace bandhanti, vaṭṭatīti eke.
不过,在这样结成的界中……“因为界中间的区域属于村田”,这是为了说明:和合的分界不是按住处来划分,而是只按界来划分。“把可作界相的石放好后”,这是针对可移动的界相而说的。从这里开始是难词解释次第:他们不能废除——那些人没有察觉到不别住,心想“我们要废除共住界”,努力去废除,却废除不了。“一勒多那量”,是因为容易辨认中间,所以这样说。即使只有一指节那么长也可以。从破界开始结,是惯常做法。按照惯常做法去做,疑惑就消除了。“如臼”,是指像地臼一样的小坑。有些人说,“在前面”是就地小屋而说的。从下面不降下,是因为从墙以内放置界相而宣说的缘故,所以不从下面的虚空降下;若在上面造了楼阁,则是这个意思。附着于墙,是指依附于墙的。据说这些附着于墙的也不被称为“一结”。整个楼阁都处于界中,无论是一结也好,不是也好。多罗树根山,是渐渐变细的。虚空山崖,是指没有围障的山崖。有孔岩石,是指洞窟。洞窟内,是指山中的洞窟。然而,关于门,后面说“以内”,其意旨是:从一切方面都从界外的洞窟降下。
‘‘Evaṃbaddhāsu pana…pe… sīmantarikā hi gāmakhettaṃ bhajatī’’ti na āvāsavasena sāmaggīparicchedo, kintu sīmāvasenevāti dassanatthaṃ vuttaṃ. ‘‘Nimittupagapāsāṇe ṭhapetvā’’ti sañcārimanimittassa tapparato vuttaṃ. Ito paṭṭhāya gaṇṭhipadakkamo hoti – na sakkhissantīti te avippavāsaṃ asallakkhetvā ‘‘samānasaṃvāsakameva samūhanissāmā’’ti vāyāmantā samūhanituṃ na sakkhissanti. ‘‘Ekaratanappamāṇā’’ti suviññeyyantarā hotīti katvā vuttaṃ. Ekaṅgulamattampi vaṭṭateva. Khaṇḍasīmato paṭṭhāya bandhanaṃ āciṇṇaṃ. Āciṇṇakaraṇena vigatasammoho hotīti. Kuṭigeheti kuṭighare bhūmighare. Udukkhalaṃvāti bhūmiudukkhalaṃ viya khuddakāvāṭaṃ. ‘‘Pamukhe’’ti bhūmikuṭiṃ sandhāya vuttanti eke. Heṭṭhā na otaratīti bhittito oraṃ nimittāni ṭhapetvā kittitattā heṭṭhā ākāse na otarati, upari kate pāsādeti attho. Bhittilaggeti bhittinissitake. Ime kira bhittilaggāpi ‘‘ekābaddhā’’ti na vuccanti. Sabbo pāsādo sīmaṭṭho hotīti ekābaddho vā hotu, mā vā. Tālamūlakapabbato nāma anupubbena tanuko. Ākāsapabbhāranti aparikkhepapabbhāraṃ. Susirapāsāṇo nāma leṇaṃ hoti. Antoleṇanti pabbatassa antoleṇaṃ. Dvāraṃ pana sandhāya parato ‘‘orato’’ti vuttaṃ, sabbathāpi sīmato bahileṇena otaratīti adhippāyo.
净化大界之后的意思是:即使人已经去了很远的地方,只要他还属于这个界、跟这个界有关系,就仍然算在这个界里。所以,不能不管他而直接办僧事,这是这段话的用意。如果是这样,那就应该说“把依附于该界的人排除之后,才可以办僧事”。《大义注》里也只说“净化界之后应当办”。有些人说,大长老们也只说“应当净化”。还有的文本写作“或者净化大界之后应当办僧事”。而且后面会说到“按照所说的方式”,所以有些人认为共通的那段文本才更好。在前一种说法里,意思是从破界起身之后,又落入大界之中;使人举起之后再办,是不允许的。为什么呢?因为他站在界内。有些人说,树下面伸入地里的根就属于破界,或者不算数。又说:“如果从中间砍断,那么在大界那边的根就属于大界,在破界那边的根就属于破界,因为那时不再受到所依附的土味等东西的支撑。”这是他们的说法。又说:“在结界之后才长出来的树上坐着办僧事,是可以的,就像在后结界的房子里一样。”接着给出理由说:“在结界时就已存在的树上坐着办,是不可以的,因为它没有进入上方的界。”如果这样,那么结界时并没有再登树之事,只有结界时才登上去,这就成了过失。然而,后来长出来的树因为与那个界相连,所以已经算在界数之内;同样,先前就存在的树也应当这样理解。从“任何”这个说法来看,草等东西也包括在内。有些人说,大长老们也是把草净化之后才办僧事的。
Mahāsīmaṃ sodhetvāti sīmaṭṭhaṃ dūragatampi sīmagataṃ sīmasambandhaṃva, tasmā taṃ anāmasitvā ṭhātabbanti adhippāyo. Yadi evaṃ ‘‘tannissitakaṃ apanetvā kammaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti vattabbaṃ. Mahāaṭṭhakathāyampi ‘‘sīmaṃ sodhetvā kātabba’’nti ettakameva vuttaṃ. Mahātherāpi ‘‘sodhetabba’’micceva vadantīti eke. ‘‘Mahāsīmaṃ sodhetvā vā kammaṃ kātabba’’nti ca pāṭho atthi. ‘‘Vuttanayenevā’’ti ca parato vakkhati, tasmā sādhāraṇapāṭhova sundaroti eke. Purimanayepīti khaṇḍasīmāya uṭṭhahitvā mahāsīmāya onatepīti attho. Ukkhipāpetvā kātuṃ na vaṭṭati. Kasmā? Anto ṭhitattā. Rukkhassa heṭṭhā pathavigataṃ mūlaṃ khaṇḍasīmāva hoti, abbohārikaṃ vāti apare. ‘‘Majjhe pana chinne mahāsīmāya ṭhitamūlaṃ mahāsīmameva bhajati, khaṇḍasīmāya ṭhitaṃ khaṇḍasīmameva bhajati tadāyattapathavirasādīhi anuggahitattā’’ti vuttaṃ. ‘‘Sīmāya pacchā uṭṭhitarukkhe nisīditvā kammaṃ kātuṃ vaṭṭati pacchāsīmāyaṃ katagehe viyā’’ti vatvā ‘‘bandhanakāle ṭhitarukkhe nisīditvā kātuṃ na vaṭṭati uparisīmāya agamanato’’ti kāraṇaṃ vadanti. Evaṃ sati bandhanakāle puna ārohaṇaṃ nāma natthi, bandhitakāle eva āruhatīti āpajjati. Pacchā uṭṭhitarukkho pana tappaṭibaddhattā sīmasaṅkhyameva gato, evaṃ pubbe uṭṭhitarukkhopīti gahetabbaṃ. ‘‘Yaṃ kiñcipī’’ti vacanato tiṇādipi saṅgahitaṃ. Mahātherāpi tiṇaṃ sodhetvāva karontīti.
140因为从中间到角落,所以就说“从角到角”。他们说“由于无心,也会犯戒”。“跨越”的意思是覆盖。那覆盖的是什么?是结界。有人说:“‘最末的……数目’——因此,下方的船不算在内”,这并不合理,因为在第二波罗夷中关于船载货物的部分,那也被包含在内。另有人说:“这是按中等身材男子的负重份量来说的。”由于比丘尼也可能有河对岸的结界,所以对她们说“一位比丘尼前往河对岸”所说的过失,是为了避免这个过失,这是论师的推论。两处都用了“坚固”一词。因此,为了避免诵戒的障碍,诵戒日被确定为固定的。在这里,“船”指的是尺寸合适、大众共用、有柱子的船,而不是筏子,这是论师的推论。意思是砍伐树木制成的。如果同属一个村田,就应把所有界标内的比丘都置于伸手可及的范围内,然后举行羯磨。如果是不同的村田,不来也可以。仅仅在两岸提及界标,并不包含岛,所以在岛上必须提及界标。他们说:“坐在河下游的比丘会破坏羯磨,因为河流只在上游那一边属于界内。”
140. Yasmā majjhato koṇaṃ hoti, tasmā ‘‘koṇato koṇa’’nti vuttaṃ. ‘‘Āpattiñca āpajjati acittakattā’’ti vadanti. Pārayatīti ajjhottharati. Kā sā? Sīmā. ‘‘Yā sabbantimena…pe… vahatī’’ti tato heṭṭhimā nāvāsaṅkhyaṃ na gacchatīti katvā vuttanti eke, taṃ na yuttaṃ dutiyapārājike nāvaṭṭhabhaṇḍādhikāre tassāpi adhippetattā. Majjhimapurisassa bhārappamāṇena vuttanti eke. Bhikkhunīnampi nadīpārasīmāsambhavato tāsaṃ ‘‘ekā vā nadīpāraṃ gaccheyyā’’ti vuttadosapariharaṇatthanti ācariyassa takko. Ubhayatthāpi dhuva-saddo gahito. Tena uposathantarāya pariharaṇatthaṃ uposathadivaso niyamatova vutto. Ettha ca nāvā nāma pamāṇayuttā sabbasādhāraṇā thambhanāvā adhippetā, na kullanāvāti no takkoti ācariyo. Rukkhaṃ chinditvā katoti attho. Sace ekaṃ gāmakhettaṃ, sabbanimittānaṃ anto ṭhite bhikkhū hatthapāsagate katvā sammannitabbā. Nānāgāmakhettaṃ ce, anāgamanampi vaṭṭati. Ubhayatīre nimittakittanamattena dīpako saṅgahito na hoti, tasmā dīpake nimittāni kittetabbāneva. ‘‘Nadiyā heṭṭhā nisinnabhikkhu kammaṃ kopeti. Upariyeva hi nadī hotī’’ti vadanti.
布萨堂等注释
Uposathāgārādikathāvaṇṇanā
141141. 从“僧团若希望,或精舍……或石窟”这句话来看,界不仅被允许在地面上,也被允许在精舍等的上方,因为布萨羯磨才是关键,这一点已经成立。如果问:怎么知道界是以布萨为关键的呢?因为正是以布萨为理由才开许的:在羯磨中,只说“共住”就已经够了,却又另外说了“同一布萨”。有记载说:“除了布萨以外,其余的羯磨叫共住。”“除去一个后”是圣典的原文。
141. ‘‘Yaṃ saṅgho ākaṅkhati vihāraṃ vā…pe… guhaṃ vā’’ti vacanato na kevalaṃ pathaviyaṃyeva, vihārādīnaṃ uparipi sīmā anuññātā hoti uposathakammapadhānattāti siddhaṃ. Tappadhānā sīmāti kathaṃ paññāyatīti ce? Tadadhikārānuññātattā, sammutiyaṃ ‘‘samānasaṃvāsā’’ti ettāvatā siddhe visuṃ ‘‘ekūposathā’’ti vacanato ca. ‘‘Uposathaṃ ṭhapetvā sesakammāni samānasaṃvāsā nāmā’’ti likhitaṃ. ‘‘Ekaṃ samūhanitvā’’ti pāḷipāṭho.
142“已安居者”这句话,是针对同一界内和合的情况而说的。如果不是这样,那么在不同界中安住的人,以能听见为准则;即使在同一界内,但站在伸手可及的范围之外的人,也以能听见为准则,这样就会得出不合理的结论。这里的“已羯磨或未羯磨”,是指布萨堂的羯磨,不是指界的羯磨。怎么知道呢?从上下文主题、从后面的授欲规定以及授清净规定就能知道。其中,前一个理由能遮止前一种不合理的结论,后一个理由能遮止后一种,应当这样理解。“布萨口”是指布萨的场所。有记载说:“‘布萨口’是指布萨堂的场所。”任何界标都可以提及,这又是怎么知道的呢?因为只说到“首先应提及界标,提及界标后”这些内容。如果问:既然前面已经说过,这里就不再说了吗?那不是理由,因为在佛陀的教说中不存在懈怠。有些人认为:在取消界的时候,必须先取消布萨堂,然后才能成功取消界。这种说法不合理,因为未结界的布萨堂羯磨是成立的,这不是论师的推论。“布萨口”是指布萨堂的入口,这是诸论师所说。关于布萨口的界标提及,应按照界中所说的方法来做。有些人认为:即使一个人也可以提及。他们说:“无论是殿堂,还是凉亭等中的任何一种,但在羯磨语中,必须说‘布萨口’。”有记载说:“古旧住所就是根本住所。”所谓“仅如瓶量”,这就是它的特征。
142.Katovassāti ekasīmāya samagge sandhāya vuttaṃ. Aññathā nānāsīmāyaṃ ṭhitānaṃ savanaṃ pamāṇaṃ, ekasīmāyapi hatthapāsaṃ muñcitvā ṭhitānaṃ vā savanameva pamāṇanti aniṭṭhaṃ āpajjati. Tattha sammatāya vā asammatāya vāti uposathāgārasammutiyā, na sīmāsammutiyā. Kathaṃ paññāyatīti? Adhikārato, parato chandadānapaññattito, pārisuddhidānapaññattito ca. Tattha purimaṃ kāraṇaṃ purimaṃ aniṭṭhaṃ nivāreti, pacchimaṃ pacchimanti veditabbaṃ. Uposathamukhanti uposathaṭṭhānaṃ. ‘‘Uposathamukhassāti uposathāgāraṭṭhānassā’’ti likhitaṃ. Yāni kānici nimittāni kittetuṃ vaṭṭetīti idaṃ kathaṃ paññāyatīti? ‘‘Paṭhamaṃ nimittā kittetabbā nimitte kittetvā’’ti ettakameva vuttattā. Paṭhamaṃ vuttattā na vuccantīti ce? Taṃ pana akāraṇaṃ, na hi buddhānaṃ desanāya ālasiyaṃ atthi. Sīmāsamūhananakāle uposathāgāraṃ samūhanitvāva sīmāsamūhananaṃ ijjhatīti eke. Taṃ ayuttaṃ abaddhāya sīmāya uposathāgārasammutisiddhitoti no takkoti ācariyo. Uposathamukhanti uposathāgārassa mukhanti ācariyā. Uposathamukhassa nimittakittanā sīmāya vuttanayena kātabbā. Ekenāpi kittetuṃ vaṭṭatīti eke. ‘‘Pāsādo vā hotu, maṇḍapādīsu vā aññataro. Kammavācāya pana ‘uposathamukha’micceva vattabba’’nti vadanti. ‘‘Porāṇako āvāso nāma mūlāvāso’’ti likhitaṃ. Vadati ghaṭamattā iti hi lakkhaṇaṃ.
不离界的许可说明
Avippavāsasīmānujānanakathāvaṇṇanā
143-4“Manamhi vūḷho”是另一种读法。其中,“manamhi vūḷho”的意思是“我被慢心所载”。除去村和村近郊,就是除去被称为内宅的村以及村近郊。有些人说:“‘村’指的是有围墙的村,‘村近郊’指的是没有围墙的。”但这与注释书相矛盾。所以,“村”是就住宅、街道等而言,“村近郊”是就适合围栅的地方而言。不过,这里有好几种读法。这该怎么办呢?应当仔细审查圣典和注释书,按照它们彼此相符的方式来采纳。比丘们的前羯磨语无效,这是指在共住界已经包含村和村近郊而结定的情况下,再在其上作不离界决意时,才说得通。但如果只是纯林野被决意,那里为什么无效呢?难道“除去村和村近郊”这句话在那里就没有意义了吗?回答说:确实如此,但因为会导致漏失宣告的过失,所以那句话还是必须说的。正是基于这个意趣,才说“前羯磨语无效”。或者,从某种意义上说,两种羯磨语不能并存。如果因为“他们彼此不成为对方羯磨中的满数者”而这样说,那么两个别住僧团是否也适用这一规则呢?不适用,因为已允许接受和储存,也因为辱骂等缘没有差别,还因为只期待羯磨的舍置。Tassā一词指比丘尼僧团。“不令羯磨语成别众”,意思是不扰乱羯磨。“此处”指“除去村”这个地方。“如果比丘的不离衣界本来就不涉及村和村近郊,那为什么在村中结界时,却宣告不离衣界呢?”对此写道:“这是依照惯例,并不是另有所图。”又说:“从义理上说,这个不离衣界即使在外面,也仍然是未结之界。”有人说:“因为内含村而结的共住界不算入村数,所以说如此。”而那个共住界也只是算入界数,意思就是算入不离衣界之数。这里应当审察:把村包含在内而结的界,是应该站在林野处宣说不离衣界的羯磨语,还是应该站在村中宣说呢?即使站在村中作,其效力也遍及如法之地。若说因为站在界外而结的弊病随顺,所以不应站在非如法之地而作——这不是我的推论,这个道理在“合并”羯磨中也是一样,阿阇梨是这样说的。站在片界中作不离衣界等羯磨语的地方,据说大界才称为“不离衣界”。
143-4. ‘‘Manamhi vūḷho’’ti vā pāṭho. Tattha manamhi vūḷhoti manaṃ vūḷho amhīti attho. Ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañcāti antaragharasaṅkhātaṃ gāmañca gāmūpacārañca ṭhapetvā. Keci ‘‘parikkhittaṃ gāmaṃ sandhāya ‘gāma’nti vuttaṃ, aparikkhittaṃ sandhāya ‘gāmūpacāra’’nti vadanti, taṃ pana aṭṭhakathāya virujjhati. Tasmā nivesanaracchādayo sandhāya gāmaṃ, parikkhepārahaṭṭhānāni sandhāya ‘‘gāmūpacāra’’nti ca vuttaṃ. Ettha pana anekadhā paṭhanti. Kiṃ tena, pāḷiñca aṭṭhakathañca suṭṭhu upaparikkhitvā yathā samenti, tathā gahetabbaṃ. Bhikkhūnaṃ purimakammavācā na vaṭṭatīti gāmagāmūpacāre antokatvā samānasaṃvāsakasīmāya sammatāya upari avippavāsasīmāsammutiyaṃ yujjati. Yattha pana kevalaṃ araññaṃyeva sammataṃ, tattha kathaṃ na vaṭṭatīti. Tattha ‘‘ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañcā’’ti vacanaṃ na sātthakanti ce? Vuccate – evametaṃ, kintu anussāvanahānippasaṅgato taṃ vacanaṃ vattabbamevāti imināva adhippāyena ‘‘purimakammavācā na vaṭṭatī’’ti vuttaṃ siyā. Ekasmiṃ vā atthe kammavācādvayaābhāvatoti vuttaṃ. ‘‘Na hi te aññamaññassa kamme gaṇapūrakā hontī’’ti vuttattā ubhinnaṃ nānāsaṃvāsakasaṅghānampi ayameva vidhi āpajjeyyāti ce? Nāpajjati paṭiggahasannidhīnaṃ anuññātattā, omasanādipaccayā avisesato, kammapaṭippassaddhimattāpekkhatāya ca. Tassāti bhikkhunisaṅghassa. Na kammavācaṃ vaggaṃ karontīti kammaṃ na kopentīti attho. Etthāti ṭhapetvā gāmanti ettha. ‘‘Yadi bhikkhūnaṃ avippavāsasīmā gāmañca gāmūpacārañca na otarati, atha kasmā gāme sīmābandhanakāle avippavāsaṃ sammannantīti ce? Āciṇṇakappena, na tato aññaṃ kañci atthaṃ apekkhitvā’’ti likhitaṃ. ‘‘Atthato hi sā bahiddhāpi abaddhā eva hotī’’ti vuttaṃ. Antaragāme baddhā samānasaṃvāsasīmā yasmā gāmasaṅkhyaṃ na gacchati, tasmāti eke. Sopi sīmāsaṅkhyameva gacchatīti avippavāsasīmāsaṅkhyaṃ gacchatīti attho. Idaṃ panettha vicāretabbaṃ – gāmaṃ antokatvā baddhāya sīmāya puna avippavāsasammutiyaṃ araññapadese ṭhatvā avippavāsakammavācā kātabbā, udāhu gāme ṭhatvāti? Gāme ṭhatvā katāyapi kappiyabhūmiyā pharatīti. Bahisīme ṭhitasammatadosānulomattā akappiyabhūmiyaṃ ṭhatvā na kātabbāti no takko, esa nayo samūhananepīti ācariyo. Khaṇḍasīmāyaṃ ṭhatvā avippavāsasīmātiādīsu mahāsīmā kira ‘‘avippavāsasīmā’’ti vuttā.
146如果尊者认可废除这一共同居住、同一布萨之界,就请保持沉默。这一读法见于安达卡写本和某些锡兰本。有些本子把“samugghāto etissā sīmāyā”写在前面,有些则写成“etissā sīmāya samugghāto”。
146. ‘‘Yassāyasmato khamati etissā sīmāya samānasaṃvāsāya ekūposathāya samugghāto, so tuṇhassā’’ti andhakapotthake, sīhaḷapotthakesu ca kesuci pāṭho atthi. Kesuci ‘‘samugghāto etissā sīmāyā’’ti paṭhamaṃ likhanti, kesuci ‘‘etissā sīmāya samugghāto’’ti ca.
村界等论的注释
Gāmasīmādikathāvaṇṇanā
147关于“它以及另一种”,这里指的是通过划定而给出的村落界,以及另一种界。如果有人问:那是哪一种呢?回答就说“自然村落”等等。它们就像已结的界一样,意思是:那一种是界,另一种也是界。正因为这样,才用单数说“获得三衣不离的豁免”。有人认为这不合理,因为两者都是村落。也有人说:“它们是,不获得”应该用复数来表达。对于所说的“它以及另一种”,有人解释说:“在中间划分后给出的村落界和自然村落等,是不分开的。”有人读作“比丘居住”,也写作“他们居住”。由于文中说“从他站立的处所”,所以用单数才合适。诸比丘,一切河都不是界,这是在否定哪一种界呢?老师们说:是否定已结的界,因为会落入十一种失坏界中的某一种。如果先结了界,后来才出现河等,那就会有否定的过失,所以它否定的只是未结的界。就像一切村落都是村落界一样,一切河都不是界。然而,老师说:这是为了显示界的差别,也就是说,对每个比丘来说,水掷所及的范围就是界,这种说法不合正理。而“从中等身材男子周围水掷所及的范围”这句话,是为了说明在一条河里,四众等僧团各自分别进行四众应作等羯磨时,界限是怎样的。老师们说:这也是为了显示三衣离与不离的界限,就像显示七肘间界一样。因此,即使没有水掷所及的界限,在河内做羯磨也是可以的,这个道理就成立了。
147.Sācāti sā paricchinditvā dinnagāmasīmā ca itarā ca. Sā katamāti ce? ‘‘Pakatigāmā’’tiādimāha. Baddhasīmāsadisāyeva hontīti sā ca hoti itarā ca hotīti adhippāyo, tasmāyeva ‘‘ticīvaravippavāsaparihāraṃ labhatī’’ti ekavacanaṃ kataṃ, taṃ na yuttaṃ ubhinnampi gāmattāti eke. ‘‘Honti, na labhantī’’ti ca bahuvacanampi karontīti. ‘‘Sā ca itarā cā’’ti vuttā ‘‘majjhe bhinditvā dinnagāmasīmā pakatigāmādayo abhinnā’’ti ca vadanti. ‘‘Bhikkhuvasatī’’ti pāṭho, ‘‘vasantī’’ti ca likhitaṃ. ‘‘Athassa ṭhitokāsato’’ti vuttattā ekavacanameva yuttaṃ. Sabbā, bhikkhave, nadī asīmāti kataraṃ sīmaṃ paṭikkhipati? Baddhasīmaṃ, ekādasavipattisīmaññatarappasaṅgatoti ācariyā. Sace paṭhamaṃ sīmāya baddhāya pacchā nadiādayo honti, paṭikkhepoti pasaṅgo āpajjati, tasmā abaddhasīmameva paṭikkhipati. Yathā sabbo gāmo gāmasīmā, tathā sabbā nadī asīmā. Kintu tassa tassa bhikkhuno udakukkhepasīmāti sīmānānattaṃ dassetīti no takkoti ācariyo. Yaṃ majjhimassa purisassa samantā udakukkhepāti pana ekissā nadiyā catuvaggādīnaṃ saṅghānaṃ visuṃ catuvaggakaraṇīyādikammakaraṇakāle sīmāparicchedadassanatthaṃ vuttaṃ. Ticīvarena vippavāsāvippavāsaparicchedadassanatthampi sattabbhantarasīmāya paricchedadassanaṃ viyāti ācariyā, tasmā udakukkhepaparicchedābhāvepi antonadiyaṃ kammaṃ kātuṃ vaṭṭatīti siddhaṃ.
这里还有一个差别:如果是在船上,就按船上所说的方式;如果是在商队中,就按商队所说的方式。如果他住超过四个月,就应当按村落中所说的方式,理解为三衣不离。这里也有这个差别:如果商队在水掷范围内,有些人说以水掷界为量;老师们则说以商队本身为量。还有,在“若有众多比丘”等处,因为想表达有的行决意布萨、有的行众布萨、有的行僧布萨,所以不说“众多僧团”而说“比丘们”。至于“不足则不行”,伍巴提萨长老说,这是因为可能出现界混杂。因为正在安置时,不足的不应安置。也有说“不安置也可以”。至于“在行进中”,则写道“不超出水掷范围而回转时,可以作”。至于“其他界的通知”等,是因为害怕从界产生羯磨失败而说,还是因为害怕从众产生?因为同一羯磨不可能在不同界中完成,所以是从界来说。也有人认为,因为同一羯磨不可能由处在不同界的僧团完成,所以是从众来说。但这种想法不对,因为会落入“漏失听闻”所说的过失。老师说:因为在一个界中,不完成一个羯磨,就是漏失。
Ayaṃ pana viseso – tattha nāvāgato ce, nāvāyaṃ vuttanayena. Satthagato ce, satthe vuttanayena. So ce atirekacātumāsaniviṭṭho, gāme vuttanayena ticīvarāvippavāso veditabbo. Tatthāpi ayaṃ viseso – sace sattho udakukkhepassa anto hoti, udakukkhepasīmāpamāṇanti eke. Satthova pamāṇanti ācariyā. Sace panettha bahū bhikkhūtiādimhi keci adhiṭṭhānuposathaṃ, keci gaṇuposathaṃ, keci saṅghuposathanti vattukāmatāya ‘‘bahū saṅghā’’ti avatvā ‘‘bhikkhū’’ti vuttaṃ. Ūnakaṃ pana na vaṭṭatīti ettha sīmāsambhedasambhavatoti upatissatthero. Ṭhapente hi ūnakaṃ na ṭhapetabbaṃ. ‘‘Aṭhapetumpi vaṭṭati evā’’ti vuttaṃ. Gacchantiyā panāti ettha ‘‘udakukkhepamanatikkamitvā parivattamānāya kātuṃ vaṭṭatī’’ti likhitaṃ. Aññissā sīmāya ñattītiādi kiṃ sīmato kammavipattibhayā vuttaṃ , udāhu parisatoti? Ekakammassa nānāsīmāya asambhavato sīmatoti. Ekakammassa nānāsīmaṭṭhasaṅghena asambhavato parisatotipi eke. ‘‘Savanaṃ hāpetī’’ti vuttadosappasaṅgatoti no takko. Ekissā hi sīmāya ekaṃ kammaṃ aniṭṭhapento hāpetīti ācariyo.
在外岸所生的树,其树枝伸入河中的情况,以及在河岸打桩的情况,还有在桥或桥墩等立于外岸的情况,这里所说的“净界”,就是把村界范围内的伸手所及之处纳入。在片界中,可以把树与片界分开来作。为什么?因为系在岸上树边的船,是以村为依托的。书中写道:“触及两岸村界而立的桥,可以与触及片界和大界而立的树相比拟。”在这里,先要这样审察:在那种地方所作的业,是算作在河中所作,还是算作在村界中所作,还是算作在两处所作?如果算作在河中所作,那就只应净水掷界,不应净另一界。如果算作在村界中所作,那就不应净水掷界。如果算作在两处所作,就会导致“在两个界中可以作同一个业”这种不想要的结果。那么,是否也会导致“在另一界作公告,在另一界作随说”以及“以片界和大界之处的身和合而作业”这些不想要的结果呢?对此回答说:如上所说的业,可以算作在两处所作,但不会导致如上所说的不想要的结果。为什么?诸师说:“因为公告和随说各自在每一个界中生起,或者因为作务的比丘们各自站在每一个界中。”然而,仅仅因为能够站在两处,这并不是正确的理由。真正的理由是:这个业是在处于合一状态的界处所作的,这是不变的理由。因为当两个河村界处于合一状态时,是可以作业的。如果在七家内界中有河、海或天然湖泊,那么站在其中的比丘,不算作站在七家内界之内。如果那里有尚未达到河等特征的小岛、石块或树木,就算作七家内界之内。如果那里是人们往来的地方,就算作村田。是什么村田?人们从那里往来,如果所有人都往来,就各别算作村田——诸位阿阇梨这样说。
Bahinaditīre jātarukkhassa antonadiyaṃ paviṭṭhasākhāya vāti ettha ca naditīre khāṇukaṃ koṭṭetvāti ettha ca sace pana setu vā setupādā vā bahitīre patiṭṭhitāti ettha ca sīmāsodhanaṃ nāma gāmasīmaṭṭhe hatthapāsānayanaṃ. Khaṇḍasīmāya uṭṭhitarukkhato viyojetvā kātuṃ vaṭṭati. Kasmā? Tīraṭṭhe rukkhe baddhanāvāya gāmo ādhāroti. ‘‘Ubhatobhāgena gāmasīmaṃ phusitvā ṭhitasetu khaṇḍasīmāmahāsīmāyo phusitvā ṭhitarukkhena upametabbo’’ti ca likhitaṃ. Tattha purimanaye tāva idaṃ vicāretabbaṃ – tādise ṭhāne katakammaṃ kiṃ nadiyaṃ katasaṅkhyaṃ gacchati, udāhu gāmasīmāyaṃ, atha ubhayatthāti? Kiñcettha taṃ ce nadiyaṃ katasaṅkhyaṃ gacchati, udakukkhepasīmāva sodhetabbā, na itarā. Atha gāmasīmāyaṃ katasaṅkhyaṃ gacchati, udakukkhepasīmā na sodhetabbā. Yadi ubhayattha katasaṅkhyaṃ gacchati, dvīsu sīmāsu ekakammaṃ kātuṃ vaṭṭatīti aniṭṭhappasaṅgo āpajjati. Tato ‘‘aññissā sīmāya ñatti, aññissā anussāvanā hotī’’ti idañca ‘‘khaṇḍasīmāmahāsīmaṭṭhānaṃ kāyasāmaggiyā kammaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti idañcāniṭṭhaṃ āpajjatīti? Ettha vuccate – yathāvuttaṃ kammaṃ ubhayattha katasaṅkhyaṃ gacchati, na ca yathāvuttaṃ aniṭṭhaṃ āpajjati. Kasmā? ‘‘Ñattianussāvanānaṃ ekekasīmāyaṃ pavattattā, kārakabhikkhūnaṃ vā ekekasīmāyaṃ ṭhitattā’’ti vadanti. Ubhayatthāpi ṭhātuṃ sakkuṇeyyatāya pana taṃ akāraṇaṃ. Ekībhāvaṃ upagatasīmaṭṭhāne katattāti idaṃ acalakāraṇaṃ. Ekībhāvaṃ upagatāsu hi dvīsu nadīgāmasīmāsu kammaṃ kātuṃ vaṭṭatīti ca. Sattabbhantarasīmāyaṃ ce nadī hoti, samuddo vā, jātassaro vā. Tesu ṭhitabhikkhu sattabbhantarasīmāyaṃ ṭhitasaṅkhyaṃ na gacchati. Tattha ce nadiādilakkhaṇaṃ appatto dīpako, pāsāṇo, rukkho vā hoti, sattabbhantarasaṅkhyaṃ gacchati. Manussehi vaḷañjanaṭṭhānaṃ ce taṃ hoti, gāmakhettasaṅkhyaṃ gacchati. Kataragāmakhettaṃ? Yato manussā sañcaranti, sabbe ce sañcaranti, visuṃ gāmakhettasaṅkhyaṃ gacchatīti ca ācariyā.
按后一种说法,如果桥没有碰到河的特征位置就停在那里,那就算进入村界。假如那里只有一个村,就净化那个村;如果两岸各有两个村,就要净化两个村之后再作羯磨。这样作,就等于在两处都作了。按这个道理,对于两条河以及天然池沼,也应当知道一次羯磨就能成就。这个道理对于小界和大界也同样适用。如果桥碰到了河的特征位置就停在那里,那么水掷界也应当净化。
Pacchimanaye sace setu nadīlakkhaṇaṭṭhānaṃ aphusitvā ṭhito, gāmasīmāsaṅkhyaṃ gacchati. Tattha eko ce gāmo, taṃ sodhetvā, dvīsu tīresu sace dve, dvepi gāme sodhetvā kammaṃ kātabbaṃ. Evañhi kataṃ ubhayatra kataṃ hoti. Iminā nayena dvīsu nadīsu, jātassaresu ca ekakammapasiddhi veditabbā. Ayaṃ pana nayo khaṇḍasīmāmahāsīmānampi labbhateva. Sace setu nadīlakkhaṇaṭṭhānaṃ phusitvā ṭhito, udakukkhepasīmāpi sodhetabbā.
唯界同一性,无离居空者;
知此一羯磨,依界如是说。
一界区、二界区,或三界区、四界区;
于彼应为一羯磨,否则僧众生忿。
Sīmānameva cekattaṃ, vehāsaṭṭhaṃ vinā gato; Viditvā ekakammassa, sīmato idamādise. Ekasīmaṃ dvisīmaṃ vā, tisīmaṃ catusīmakaṃ; Ekakammaṃ siyā tassa, kopo parisato siyāti.
这里有一个差别:在河里做的时候,从掷水处以外,凡与树木等相连的范围,都是无界限的。在村里做的时候,若比丘站在与河相连之树的掷水处以外,便是无界限的;从那以内,则是有界限的。在已结界的范围内,若比丘站在与已结界相连之树的已结界以内,便是有界限的,应当这样理解。因此才说“应清净界之后再作羯磨”。至于“如果桥或桥墩等立在外岸,则不可作羯磨”这句话,就像气根等一样,只应作整个界的清净,这一点应当审察。在“于大雨时”等句中,这里的“大雨”应理解为像四个月下雨那样,所以如果四个月一直下大雨,那么一切被洪水淹没的地方就都成了河。如果一次大雨的洪水持续四个月,或者不断流淌,那么立在外岸而被洪水淹没的地方,一切也都是河。从淹没而流淌的地方开始,无论是那条河、别的河,还是先前没有河的地方,只要依它自身的流动而具备了河的特征,从淹没而流淌的地方开始就可以。所谓“淹没村界、邑界”,是就持续四个月而说的。有记载说“在不可行之道,即当天不能往返的地方”。但《安达卡注》中所说的,不应采纳。为什么呢?因为对河也有同样的过失。在“葫芦等”中,“等”字也包含莲花、青莲等。这一切都是未生池,只算入村界。其意思是:如果是造池者所造的,就算入村界;如果是周围岸上的村庄所造的,就算入一切村;如果是与其他村的田地无关的地方,就算入各自的村界。
Ayaṃ panettha viseso – nadiyaṃ karontānaṃ udakukkhepato bahi rukkhādisambandho appamāṇaṃ. Gāme karontānaṃ nadiyaṃ sambandharukkhassa udakukkhepato bahi ṭhitabhikkhu appamāṇaṃ, tato oraṃ pamāṇaṃ. Baddhasīmāya sambandharukkhassa baddhasīmāya ṭhitabhikkhu pamāṇanti veditabbaṃ, teneva vuttaṃ ‘‘sīmaṃ sodhetvā kammaṃ kātabba’’nti. ‘‘Sace pana setu vā setupādā vā bahitīre patiṭṭhitā kammaṃ kātuṃ na vaṭṭatī’’ti vacanampi pārohādīsu viya sakalasīmāsodhanameva kātabbanti sādheti, vīmaṃsitabbaṃ. Ativuṭṭhikāle panāti ettha ativuṭṭhi nāma yathā cātumāsikāyāti veditabbā, tasmā catumāsaṃ ativuṭṭhiyeva sace hoti, sabbopi oghena otthaṭokāso nadī eva. Atha ekissāpi ativuṭṭhiyā ogho catumāsaṃ tiṭṭhati, sandati vā, bahitīre patiṭṭhitaoghena otthaṭokāso sabbopi nadī eva. Nadiṃ ottharitvā sandanaṭṭhānato paṭṭhāyāti tameva vā nadiṃ aññaṃ vā apubbaṃ vā padesaṃ attano pavattavasena nadilakkhaṇappattaṃ ottharitvā sandanaṭṭhānato paṭṭhāya vaṭṭati. Gāmanigamasīmaṃ ottharitvāti catumāsappavattiṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Agamanapatheti tadahu gatapaccāgataṃ kātuṃ asakkuṇeyyake’’ti likhitaṃ. Yaṃ pana andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ, taṃ na gahetabbaṃ. Kasmā? Nadiyampi taṃdosappasaṅgato. Tipusakādīti ettha ādi-saddena kamaluppalādīnipi saṅgahaṃ gacchanti . Sabbopi ajātassaro hoti, gāmasīmāsaṅkhyameva gacchatīti yehi kataṃ, tesaṃ gāmasīmāsaṅkhyaṃ vā, samantato tīraṭṭhagāmehi ce kataṃ, sabbagāmasaṅkhyaṃ vā, aññehi gāmakhettehi asambandhaṭṭhānaṃ ce, visuṃgāmasīmāsaṅkhyaṃ vā gacchatīti attho.
148“枝蔓交错”这个词,是用来说明彼此靠近;因此,这里说的是界与界之间发生重叠。可是,当这个界扩展时,就会造成界与界混杂。由于把已结界的地方也包含进去,所以应当说这是“部分重叠的界”,于是就有了混杂的过失。“诸比丘,不应以界重叠界”——在这里,有些人这样解释其中的用意:“对于先结的界,后来自己所要结的界不应与它重叠。”因为先已认可的界中并没有重叠,所以这个用意要通过“覆盖”才讲得通;因此,后来要结的界不应重叠先结的界。如果结界时不先在先结之界的边界中间留出界中间区,而是把界相全部或部分包含在内,这就叫“重叠”;把别人已结之界的全部或部分界相包含在内,这就叫“覆盖”。所以世尊才说“结界的人应当留出界中间区”等等。这句话的意思是:先把先结之界的界中间区作为后结之界的界相留出来,然后再结界。这两种过失,在比丘界和比丘尼界之间不会互相发生。至于“它扩展时会造成界与界混杂”这句话,这里只是说造成界与界混杂而已。有些人说“在那里所作的羯磨不坏”,那是不合理的,因为已经说过要砍掉树枝、气根以及清净界等。这一切都应当好好思择,亲近大寺善知识之后,该采纳的就采纳,该舍弃的就舍弃。
148.Saṃsaṭṭhaviṭapāti iminā āsannattaṃ dīpeti, tena padesasambhindanā idha sambhedoti dīpeti. So pana vaḍḍhanto sīmāsaṅkaraṃ karotīti baddhasīmaṭṭhānappavesanavasena ‘‘ekadesabaddhasīmā’’ti vattabbato saṅkaradoso hoti. Na, bhikkhave, sīmāya sīmā sambhinditabbāti ettha ‘‘paṭhamaṃ baddhasīmāya pacchā attanā bandhitabbasīmā na sambhinditabbā’’ti eke adhippāyaṃ saṃvaṇṇayanti. Paṭhamaṃ sammatasīmāyaṃ sambhedābhāvato svādhippāyo ajjhottharaṇena yujjati, tasmā pacchā bandhitabbasīmāya paṭhamaṃ baddhasīmā na sambhinditabbā. Sakalaṃ vā ekadesato vā nimittānaṃ antokaraṇena paṭhamaṃ baddhasīmāya sīmantarike akittetvā sammannanato hi sambhindati nāma, paresaṃ baddhasīmaṃ sakalaṃ vā ekadesato vā nimittānaṃ antokaraṇena ajjhottharati nāma, tenevāha ‘‘sīmaṃ sammannantena sīmantarikaṃ ṭhapetvā’’tiādi. Tassattho – paṭhamaṃ baddhasīmāya sīmantarikaṃ pacchā bandhitabbasīmāya nimittabhūtaṃ ṭhapetvā pacchā sīmaṃ sammannitunti. Imā dvepi vipattiyo bhikkhubhikkhunīsīmānaṃ aññamaññaṃ na sambhavanti. So pana vaḍḍhanto sīmāsaṅkaraṃ karotīti ettha kevalaṃ sīmāsaṅkarameva karoti. Tasmiṃ katakammāni na kuppantīti keci, taṃ nayuttaṃ sākhāpārohachedanasīmāsodhanānaṃ vuttattā. Idaṃ sabbaṃ suṭṭhu vicāretvā garukule payirupāsitvā gahetabbayuttakaṃ gahetabbaṃ, itaraṃ chaḍḍetabbaṃ.
关于布萨分类等问题的注释
Uposathabhedādikathāvaṇṇanā
149比丘们,有这两种布萨。这句话是因为当时还没有允许和合布萨而说的。在和合布萨的前行阶段,应当说今天是和合布萨,但世尊并没有说明用羯磨语来进行,论师们依据巴利文本所示的次第,指出了应当念诵的步骤。同样,五种巴帝摩卡念诵的次第也应当知道是这样成立的。三人或两人念诵巴帝摩卡,这就叫作非法和合——在这里,僧团虽然名义上是和合的,但从不和合之说的角度,按照实际做法判定为和合。尽管如此,以与不和合相对立而言,称为和合;以与和合相对立而言,则称为不和合。或者,从别众羯磨等的产生来说,以及从和合与不和合状态的出现来说,才这样说,应当如此理解。如法别众——在这里,令清净是如法的,只是僧团的意欲到来,而不是别众的,所以叫作别众。他们说:做一次就是善作,但会犯罪,不能再做。他们说:从五个人中取一个人的意欲之后,四个人可以念诵巴帝摩卡。这是合理的,因为当持欲的比丘到达僧团面前时,僧团就能运作,所以说意欲已经到达僧团。
149. ‘‘Dveme , bhikkhave, uposathā’’ti tadā sāmaggīuposathassa ananuññātattā vuttaṃ. Sāmaggīuposathassa pubbakicce ‘‘ajjuposatho sāmaggī’’ti vattabbaṃ, na ca kammavācāya bhagavatā payogo dassito, pāḷinayato aṭṭhakathācariyehi uddisitabbakkamo dassito. Tathā pañcannaṃ pātimokkhuddesānaṃ uddesakkamo siddhoti veditabbaṃ. Tayo vā dve vā pātimokkhaṃ uddisanti, adhammena samaggaṃ nāma hotīti ettha kāmaṃ saṅghassa sāmaggī nāma hoti vaggakathāya yathākammaṃ sāmaggīvavatthānato. Tathāpi vaggapaṭipakkhabhāvena samaggaṃ, samaggapaṭipakkhabhāvena ca vaggaṃ nāma kataṃ. Āveṇikato vā gaṇakammādisambhavato, tassa ca samaggavaggabhāvasambhavato vuttanti veditabbaṃ. Dhammena vagganti ettha pārisuddhikaraṇaṃ dhammikaṃ, saṅghasseva chandāgamanaṃ, na gaṇassāti katvā vaggaṃ nāma hoti. ‘‘Ekavāraṃ kataṃ sukataṃ, āpattiṃ pana āpajjati, puna kātuṃ na labhantī’’ti vadanti. ‘‘Pañcasu ekassa chandaṃ āharitvā catūhi pātimokkhaṃ uddisituṃ vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ yuttaṃ, chandahārake bhikkhūnaṃ santikaṃ patte tena saṅgho pahoti, tasmā chando saṅghappatto hotīti katvā vuttaṃ.
巴帝摩卡念诵事的注释
Pātimokkhuddesakathāvaṇṇanā
150在《论母注》(疑网注·因缘解释)里,因为这样说过:“‘诸尊者,请僧团听我……中略……如果已经公开说明,他就安乐。诸尊者,我在这里问……中略……所以请默然。我这样受持。’说完之后,又以‘诸尊者,因缘已诵出’等语句,把其余已经听到、已经宣告的内容作为诵出。”所以在“我这样受持,诸尊者已经听过”这里,说了“我受持”之后,“诸尊者,因缘已诵出”这句话应当理解为省略的说法,正是因此才按小诵段的略语形式写下来。同样,在《论母注》中“如果已经公开说明,他就安乐,诸尊者,在这里”这个地方,也有人认为“诸尊者,因缘已诵出”这句话应当理解为省略的说法。有些人说:“说了‘应当在不争论中学习’时,因缘的诵出就算完毕,所以不公开说明的人就犯恶作。”这种说法不合理。为什么?因为以“诵出因缘之后”这句结束语,就已经说明了因缘的完毕,而且在因缘结束时也说到了恶作。书中写道:“所谓Sarabhañña,就是用声音宣说。”决意诵习,就是生起“我要诵习”的心。他们说:“只要说了‘我禀白’,就可以宣说。”这适用于默然的时候。他们说:“如果被利养等压制而阻止,那不能作为标准。”说明这同一个道理:如果正在宣说时中断,就应当再次禀白。
150.Mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho…pe… āvikatā hissa phāsu hoti, tatthāyasmante pucchāmi…pe… tasmā tuṇhī. Evametaṃ dhārayāmī’ti vatvā ‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidāna’ntiādinā nayena avasese sutena sāvite uddiṭṭho hotī’’ti vuttattā ‘‘evametaṃ dhārayāmīti sutā kho panāyasmantehī’’ti ettha ‘‘dhārayāmī’’ti vatvā ‘‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidāna’’nti vacanaṃ saṃkhittanti gahetabbaṃ, teneva khuddakapeyyālavasena likhitaṃ. Evaṃ mātikāṭṭhakathāyampi ‘‘āvikatā hissa phāsu hoti, tatthāyasmante’’ti etthāpi ‘‘uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidāna’’nti vacanaṃ saṃkhittanti gahetabbanti eke. Keci ‘‘avivadamānehi sikkhitabba’nti vutte nidānuddeso niṭṭhito nāma hoti, tasmā anāvikaronto āpattiṃ āpajjatī’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ. Kasmā? ‘‘Nidānaṃ uddisitvā’’ti niṭṭhānavacanena hi nidānassa niṭṭhitabhāvo vutto, nidānāvasāne ca āpatti vuttāti. ‘‘Sarabhaññaṃ nāma sarena bhaṇana’’nti likhitaṃ. Sajjhāyaṃ adhiṭṭhahitvāti ‘‘sajjhāyaṃ karomī’’ti cittaṃ uppādetvā. ‘‘Āpucchāmīti vuttamattena kathetuṃ vaṭṭatī’’ti vadanti. Taṃ tuṇhībhāve yujjati. ‘‘Athāpi lābhādinā abhibhūto vāreti, taṃ na pamāṇa’’nti vadanti. Eseva nayoti kathento yadi vicchindati, puna āpucchitabbanti.
关于呵责非法羯磨等内容的注释
Adhammakammapaṭikkosanādikathāvaṇṇanā
154“为了不让他们受到伤害”,僧团不对僧团作羯磨;而且还会给许多人带来其他伤害,因此这样说。
154.‘‘Tesaṃanupaddavatthāyā’’ti saṅgho saṅghassa kammaṃ na karoti, aññopi upaddavo bahūnaṃ hoti, tasmā vuttaṃ.
波利提木叉诵者应请等事的注释
Pātimokkhuddesakaajjhesanādikathāvaṇṇanā
155先说“以长老为上首的巴帝摩卡”,后来又不加区分地说“其中若有聪明能干的人,就应交给他”,由此可见,“尊者”这个称呼也适用于长老,这一点可以成立。又从“去吧,贤友,略说或广说吧”这句话来看,即使没有障碍,也以体力为标准,这一点也可以成立。
155. ‘‘Therādhikaṃ pātimokkha’’nti vatvāpi pacchā avisesena ‘‘yo tattha byatto paṭibalo, tassādheyya’’nti vuttattā ‘‘bhante’’ti vacanaṃ therassāpi atthīti siddhaṃ hoti. ‘‘Gacchāvuso saṃkhittena vā vitthārena vā’’ti vacanato asatipi antarāye thāmaṃ pamāṇanti siddhaṃ hoti.
关于远行等事例的注释
Disaṃgamikādivatthukathāvaṇṇanā
163“若他有共住的比丘侍者”这是原文的读法。“于季节雨季,于季节年之寒季与热季”是如此写着的。
163. ‘‘Sacassa saddhiṃcarā bhikkhuupaṭṭhākā atthī’’ti pāṭho. ‘‘Utuvasseti utusaṃvacchare hemantagimhesū’’ti likhitaṃ.
清净布施的注释
Pārisuddhidānakathāvaṇṇanā
164“我给予清净”——老师写道:“有罪者给长老们(‘我给予’),在故意妄语时会产生恶作。”这到底是什么原因呢?因为“故意妄语时的恶作罪”只是世尊所说的,所以它是非所作而生起的。然而在“我给予清净”这句话里,明显能看到有造作,因此看起来像故意妄语中的波逸提,应当仔细考察。那些老师确实很伟大。其中,“我给予”是就自己布萨羯磨得以成就的因由而说的。“取”和“告知”是为了免除取者没有告知的恶作而说的。同样的道理也适用于给予同意。其中,“我给予”是表明自己心意和合的话,其余如前所说,优波帝沙长老这样解释。或者,第一句是就先前和合的状态说的,第二句是就后来应当做的状态说的,第三句是为了免除持同意者的恶作而说的。在两种情况下,由于有“到达僧团后离去”等说法,同意和清净的给予只有在僧团和合时才能成立,不和合时则不成立,这就确定了。由于有“到达僧团后被举罪者承认,清净已送达”等说法,被举罪者等的同意和清净给予也能成立,这就确定了,但那只是在认为对方是常态比丘的想之下才成立,否则不成立,这是推论。知道是沙弥而给予,则无效,而且有罪;不知道而给予,则有效,而且无罪。有些(长老)这样说。“猫链清净”这里,链是紧接着绑起来的,又用另一条链,所以仅仅链就成为清净,优波帝沙长老这样说。若真是这样,那个限定词就没有意义了。猫链是绑着的,因为只在家里连接。就像它哪里也不去,同样,那个(清净)也哪里都不去,据说这就是(他的)意思。
164.Pārisuddhiṃ dammīti ‘‘sāpattiko therānaṃ deti, sampajānamusāvāde dukkaṭaṃ sambhavatī’’ti ācariyena likhitaṃ. Kiṃ nu kho kāraṇaṃ? Sampajānamusāvādena dukkaṭāpatti nāma kevalaṃ bhagavatā vuttattā akiriyasamuṭṭhānā hotīti. ‘‘Pārisuddhiṃ dammī’’ti ettha pana kiriyā paññāyati, tasmā sampajānamusāvāde pācittiyaṃ viya dissati, suṭṭhu upaparikkhitabbaṃ. Mahantā hi te ācariyā nāma. Tattha ‘‘dammī’’ti attano uposathakammanibbattinimittaṃ vuttaṃ. ‘‘Harā’’ti ca ‘‘ārocehī’’ti ca hārakassa anārocanapaccayā dukkaṭamocanatthaṃ vuttaṃ. Eseva nayo chandadānepi. Tattha ‘‘dammī’’ti attano cittasāmaggidīpanavacanaṃ, sesaṃ vuttanayameva, evaṃ upatissatthero vaṇṇeti. Atha vā paṭhamaṃ samaggabhāvaṃ sandhāya, dutiyaṃ pacchā vidhātabbabhāvaṃ, tatiyaṃ chandahārakassa dukkaṭamocanatthaṃ vuttaṃ. Ubhayatthāpi ‘‘saṅghappatto pakkamatī’’tiādivacanato saṅghe samagge eva chandapārisuddhidānaṃ ruhati, nāsamaggeti siddhaṃ. ‘‘Saṅghappatto ukkhittako paṭijānāti, āhaṭā hoti pārisuddhī’’tiādivacanato ukkhittakādīnampi chandapārisuddhidānaṃ ruhatīti siddhaṃ, tañca kho pakatattasaññāya, no aññathāti takko. Jānitvā sāmaṇerassa dinne na yāti, āpatti ca, ajānitvā dinne yāti ca, anāpattīti eke. Biḷālasaṅkhalikā nāma pārisuddhīti ettha saṅkhalikā nāma anantarena sambajjhati, aññena ca saṅkhalikenāti kevalaṃ saṅkhalikā pārisuddhi nāma hotīti upatissatthero. Evaṃ sante visesanaṃ niratthakaṃ hoti. Biḷālasaṅkhalikā baddhāva hoti antogehe eva sampayojanattā. Yathā sā na katthaci gacchati, tathā sāpi na katthaci gacchatīti kira adhippāyo.
关于意愿、布施等谈论的注释
Chandadānādikathāvaṇṇanā
165-7有人说:比丘给了同意之后,前往破界、界中间或界外再回来,不会破坏羯磨。所以他们先取了要出行的比丘们的同意,结好破界;等到再结园界时,就不再取他们的同意了。从“请暂时到一边去”等说法来看,任何比丘羯磨,只要有居士等人在伸手可及的范围内,就不成立,这一点由此可以确定。“在界外”就是界外。对他不需要授予职责这件事,意思是即使他在场也无妨。这是指连同座位和水。“十五日也”中的“也”字把十四日也包括进去,因此《大注》里说“如果此不可行”。至于“今日我布萨是十五日”这样的决意,常时并没有作用,也不会变成别的,这是一些人的看法。
165-7. ‘‘Chandaṃ datvā khaṇḍasīmaṃ vā sīmantarikaṃ vā bahisīmaṃ vā gantvā āgato bhikkhu kammaṃ na kopeti, tasmā gamikabhikkhūnaṃ chandaṃ gaṇhitvā khaṇḍasīmaṃ bandhitvā puna vihārasīmaṃ bandhituṃ tesaṃ chandaṃ na gaṇhantī’’ti vadanti. ‘‘Muhuttaṃ ekamantaṃ hothā’’tiādivacanato yaṃ kiñci bhikkhukammaṃ gahaṭṭhādīsu hatthapāsagatesu na vaṭṭatīti siddhaṃ. Nissīmanti bahisīmaṃ. Tassa sammutidānakiccaṃ natthīti tasmiṃ satipi vaṭṭatīti attho. Āsanena saha udakanti attho. Pannarasopīti api-saddo cātuddasiṃ sampiṇḍeti, tena vuttaṃ mahāaṭṭhakathāyaṃ ‘‘yadi no eta’’nti. ‘‘Ajja me uposatho pannaraso’’ti adhiṭṭhānaṃ sadā na kiñci, na aññathāti eke.
关于犯戒忏悔仪轨等的注释
Āpattipaṭikammavidhikathādivaṇṇanā
169-170“我忏悔”——有些人说,用任何一种语言说出来时,忏悔和接受都成立,因为这是以可见的行为而说清净。有疑的比丘应该说:“尊者,我对某一土喇咤亚罪有疑,当我无疑时,我将忏悔该罪。”这样做之后,在他无疑之前,不能接受同分罪,而对于其他羯磨,他名为清净。之后,当无疑时,应忏悔。虽然经与注疏中并无“不”字,但即使忏悔了也没有过失。同样,“我从这里起来后将忏悔该罪”一语,是在全体僧团犯了同分罪,以及有疑的情况下适用。因此写道:“全体僧团犯了同分罪后,当见到清净时,将在其面前忏悔该罪,这样说后,可以进行布萨。”
169-170.Paṭidesemīti yāya kāyaci bhāsāya vutte desanā ca paṭiggaho ca hotiyeva diṭṭhāvikammena visuddhiyā vuttattāti keci. Vematikena ‘‘ahaṃ, bhante, ekissā thullaccayāpattiyā vematiko, yadā nibbematiko bhavissāmi, tadā taṃ āpattiṃ paṭikarissāmī’’ti vattabbaṃ. Evaṃ kate yāva nibbematiko na hoti, tāva sabhāgāpattiṃ paṭiggahetuṃ na labhati, aññesañca kammānaṃ parisuddho nāma hoti. Puna nibbematiko hutvā desetabbaṃ. Na cāti neva pāḷiyaṃ na aṭṭhakathāyaṃ atthi, desite pana doso natthīti. Tathā itovuṭṭhahitvā taṃ āpattiṃ paṭikarissāmīti ettha ca sakalasaṅghe sabhāgāpattiṃ āpanne, vematike ca. Tathā ca ‘‘sabbo saṅgho sabhāgāpattiṃ āpajjitvā yadā suddhaṃ passissatī’’ti, ‘‘tadā tassa santike taṃ āpattiṃ paṭikarissatī’ti vatvā ‘uposathaṃ kātuṃ labhatī’’ti ca likhitaṃ.
无犯十五法等注释
Anāpattipannarasakādikathāvaṇṇanā
172-3在前一个部分里,读作“Atthaññe”;在后一个部分里,读作“Athaññe”。他们看见那些人进入或正在进入界内。然而,持法想的人是因为无知才这样。“Vematikapannarasakaṃ uttānameva”是读法。
172-3. ‘‘Atthaññe’’ti pubbavāre, ‘‘athaññe’’ti pacchāvāre pāṭho. Sīmaṃ okkante vā okkamante vā passanti. Dhammasaññino pana aññāṇena honti. ‘‘Vematikapannarasakaṃ uttānamevā’’ti pāṭho.
关于进入界内者的省略说注释
Sīmokkantikapeyyālakathāvaṇṇanā
178从“不应不情愿地给予”这句话可以得出:如果有意愿,就应该给予。
178. ‘‘Na akāmā dātabbā’’tivacanato icchāya sati dātabbāti siddhaṃ.
关于“见相”等说法的注释
Liṅgādidassanakathāvaṇṇanā
180“不超越”在这里的意思是:据说,那些人是执持不同见解而不同住的人。因为对于因羯磨而不同住的人,应当让他舍弃邪见之后,再为他做接纳羯磨。这样做之后,才可以和他一起做布萨。另一种说法是:只要舍弃邪见就可以了。如果知道某人是因为不见罪、不做忏悔而被举罪,或者是因为不舍弃邪见而被举罪,还和他一起做事,就犯波逸提。因此,应当知道这些人就是随顺被举罪者的人——有些人这样说。
180.Nābhivitarantīti ettha laddhinānāsaṃvāsakā kira te. Kammanānāsaṃvāsakañhi diṭṭhiṃ paṭinissajjāpetvā tassa osāraṇakammaṃ kātabbaṃ. Evañhi kate tena saddhiṃ uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati. Itarena laddhinissajjanamattena kātunti vuttaṃ. Āpattiyā adassane appaṭikamme ukkhittakañca diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhittakañca jānitvā tena saddhiṃ karontassa pācittiyaṃ, tasmā ime ukkhittānuvattakāti veditabbāti eke.
不应去与应去这一章的注释
Nagantabbagantabbavārakathāvaṇṇanā
181“不应去”是针对什么说的?从“除了僧团”这句话来看,在某个精舍里住着一百位比丘时,他们全都因为某种事务,分成十人一组,各自站在不同的水界等界场里,可以举行布萨。对于新造堂等不同界场的范围,为了布萨决意的目的,即使是界场,即使是河流,也不应去。因为舍弃了重的巴帝摩卡诵之后,不应再作轻的,所以“除了僧团”这句话得以成立。其中,从“在哪个住处有布萨执行者……中略……不作就不应去”这句话来看,可以成立:即使已经舍弃了布萨,也可以从住处前往。有人说:“从那里,为了举行清净布萨,已舍弃布萨的人可以去,或者进入缺界。”因此,这根本不是布萨的障碍,所以写为“自己的布萨障碍”。
181.Na gantabboti kiṃ sandhāya? ‘‘Aññatra saṅghenā’’ti vacanato yasmiṃ vihāre sataṃ bhikkhū viharanti, te sabbe kenacideva karaṇīyena dasa dasa hutvā visuṃ visuṃ nānāudakukkhepasīmādīsu ṭhatvā uposathaṃ kātuṃ labhanti. Navakammasālādikā nānāsīmākoṭi uposathādhiṭṭhānatthaṃ sīmāpi nadīpi na gantabbā. Garukaṃ pātimokkhuddesaṃ vissajjitvā lahukassa akattabbattā ‘‘aññatra saṅghenā’’ti vacanaṃ sādheti. Tattha ‘‘yasmiṃ āvāse uposathakārakā …pe… akatvā na gantabbo’’ti vacanato vissaṭṭhauposathāpi āvāsā gantuṃ vaṭṭatīti siddhaṃ. ‘‘Tato pārisuddhiuposathakaraṇatthaṃ vissaṭṭhauposathā gantuṃ vaṭṭati, khaṇḍasīmaṃ vā pavisitunti apare vadantī’’ti vuttaṃ. Iminā neva uposathantarāyoti ‘‘attano uposathantarāyo’’ti likhitaṃ.
应当回避之人的显示论注释
Vajjanīyapuggalasandassanakathāvaṇṇanā
183183. 对于犯了究竟罪的人,如果心想“在座的大众中有斗诤等怖畏,我不会去做”,然后坐下,这是可以的。有些人说:在其他羯磨中,他坐在大众中,没有罪。从“诸比丘,除了僧团和合之外,不应在非布萨日行布萨”这句话来看,和合日就是非布萨日,这似乎是从义理上说的。老师们说:这是依据“诸比丘,有这两种布萨”这句话而说的,否则就与《附随》的巴利文相违。如果僧团在十四日或十五日和合,为了表明不应说“今天布萨和合”,而应按照平常的方式来做,所以作了这样的教示——我们不这样推论。否则,如果在所说的这两种日子里和合,却不在那天行布萨,反而要在非布萨日才行和合布萨,那就会有过失。否则,因为先前已经禁止了,现在就没有再禁止的必要。因为先前已经说过“诸比丘,不应每天诵巴帝摩卡”。或者,因为先前已经说过“诸比丘,我允许在布萨日诵巴帝摩卡”,而且后来又说“每半月一次,在十四日或十五日”以及“诸比丘,有这两种布萨”,所以在其他日子不应行布萨——从义理上就会导致不想要的结论。应当知道:为了表明当有僧团和合时,其他日子按照平常的方式虽然不是布萨日,却也名为布萨日,所以作了这样的教示来遮止。
183. ‘‘Antimavatthuṃ ajjhāpannassa nisinnaparisāya kalahādibhayena nāhaṃ karissāmī’’ti cittaṃ uppādetvā nisīdituṃ vaṭṭati. Aññakamme tassa nisinnaparisāya āpatti natthīti eke. ‘‘Na ca, bhikkhave, anuposathe uposatho kātabbo aññatra saṅghasāmaggiyā’’ti (mahāva. 183) vacanato sāmaggīdivaso anuposathadivasoti atthato vuttaṃ viya dissati. ‘‘Dveme, bhikkhave, uposathā’’ti vuttavacanavasenetaṃ vuttaṃ, aññathā parivārapāḷiyā virujjhatīti ācariyā. Cātuddasiyaṃ, pannarasiyaṃ vā ce saṅgho samaggo hoti, ‘‘ajjuposatho sāmaggī’’ti avatvā pakatinīhāreneva kattabbanti dassanatthaṃ yathādesanā katāti no takko. Aññathā yathāvuttadvaye ce sāmaggī hoti, tattha uposathaṃ akatvā anuposathadivase eva sāmaggīuposatho kātabboti āpajjati. Aññathā pubbe paṭisiddhattā idāni paṭisedhanakiccaṃ natthi. ‘‘Na, bhikkhave, devasikaṃ pātimokkhaṃ uddisitabba’’nti (mahāva. 136) pubbe hi vuttaṃ. Atha vā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, uposathe pātimokkhaṃ uddisitu’’nti pubbe vuttattā ‘‘sakiṃ pakkhassa cātuddase vā pannarase vā’’ti ca ‘‘dveme, bhikkhave, uposathā’’ti (mahāva. 149) ca pacchā vuttattā tato aññasmiṃ divase uposatho na kātabboti atthato āpannaṃ aniṭṭhaṃ, sati saṅghasāmaggiyā añño divaso pakativasena anuposathopi uposathadivaso nāma hotīti dassanavasena nivāretumpi evaṃdesanā katāti veditabbā.