十集·12. 比拉罗拘西亚本生注释
10. 十集义注 · 151 段
12. 比拉罗拘西亚本生注释
[450] 12. Bilārakosiyajātakavaṇṇanā
“Apacantāpi”这个标题，是导师住在祇园精舍时，因为一位乐于布施的比丘而说的。据说，那位比丘听了世尊说法之后，就在教法中出家。从出家那天起，他就乐于布施，心向着布施。凡是钵里乞到的食物，不先给别人，他自己就不吃；甚至得到饮用水，不先给别人，他自己也不喝。他就是这么喜欢布施。后来，比丘们在法堂里谈论他的功德。世尊走来问：“比丘们，你们现在聚在这里谈什么？”他们回答：“在谈这位比丘的功德。”世尊就把那位比丘叫来，问：“比丘，听说你乐于布施，心向着布施，是真的吗？”比丘回答：“是真的，尊者。”世尊便说：“比丘们，这个人过去没有信仰，也没有净信，连用草尖蘸起的一滴油都不肯给谁。后来我调伏了他，让他舍弃悭吝，使他明白了布施的果报。他这颗倾向布施的心，即使转生到后世也不会丢掉。”说完，应比丘们请求，世尊讲起了过去的事。
Apacantāpīti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ dānavittaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi. So kira bhagavato dhammadesanaṃ sutvā sāsane pabbajitvā pabbajitakālato paṭṭhāya dānavitto ahosi dānajjhāsayo, pattapariyāpannampi piṇḍapātaṃ aññassa adatvā na bhuñji, antamaso pānīyampi labhitvā aññassa adatvā na pivi, evaṃ dānābhirato ahosi. Athassa dhammasabhāyaṃ bhikkhū guṇakathaṃ kathesuṃ. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte taṃ bhikkhuṃ pakkosāpetvā ‘‘saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu dānavitto dānajjhāsayo’’ti pucchitvā ‘‘saccaṃ, bhante’’ti vutte ‘‘bhikkhave ayaṃ pubbe assaddho ahosi appasanno, tiṇaggena telabindumpi uddharitvā kassaci na adāsi, atha naṃ ahaṃ dametvā nibbisevanaṃ katvā dānaphalaṃ ñāpesiṃ, tameva dānaninnaṃ cittaṃ bhavantarepi na pajahatī’’ti vatvā bhikkhūhi yācito atītaṃ āhari.
过去，在波罗奈梵授王治国的时候，菩萨投生到一个富商家庭。他长大成人后建立了家业，父亲去世后继承了富商的位置。有一天，他查看自己的财富，心想：“财富明明都在，可当初积攒这些财富的人却已经不在了。我应当把这些财富散出去，广行大布施。”于是他建了一座布施堂，一辈子广行大布施。到了寿命将尽时，他嘱咐儿子说：“不要中断这个布施的传统。”死后，他投生到三十三天，成了帝释天王。他的儿子也同样行布施，又嘱咐自己的儿子，寿命尽时投生为月天子；月天子的儿子投生为日天子；日天子的儿子投生为摩得利；摩得利的儿子投生为乾闼婆天子五髻。可是到了第六代，这个人却没有信仰，心地僵硬，冷酷又吝啬。他拆毁了布施堂，放火烧掉，还殴打乞丐，把他们赶走，对任何人连用草尖蘸一滴油都不肯施舍。那时，帝释天王回顾自己过去所造的业，心想：“我的布施传统还在延续吗？还是已经断了？”他仔细观察，看到：“我的儿子行布施，死后成了月天子；他的儿子是日天子；再后来是摩得利；再后来是乾闼婆天子五髻。可这第六代却把那个传统给断了。”
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto seṭṭhikule nibbattitvā vayappatto kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā pitu accayena seṭṭhiṭṭhānaṃ patvā ekadivasaṃ dhanavilokanaṃ katvā ‘‘dhanaṃ paññāyati, etassa uppādakā na paññāyanti, imaṃ dhanaṃ vissajjetvā mahādānaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti dānasālaṃ kāretvā yāvajīvaṃ mahādānaṃ pavattetvā āyupariyosāne ‘‘idaṃ dānavattaṃ mā upacchindī’’ti puttassa ovādaṃ datvā tāvatiṃsabhavane sakko hutvā nibbatti. Puttopissa tatheva dānaṃ datvā puttaṃ ovaditvā āyupariyosāne cando devaputto hutvā nibbatti, tassa putto sūriyo hutvā nibbatti, tassapi putto mātalisaṅgāhako hutvā nibbatti, tassa putto pañcasikho gandhabbadevaputto hutvā nibbatti. Chaṭṭho pana assaddho ahosi thaddhacitto nisneho maccharī, dānasālaṃ viddhaṃsetvā jhāpetvā yācake pothetvā nīharāpesi, kassaci tiṇaggena uddharitvā telabindumpi na deti. Tadā sakko devarājā attano pubbakammaṃ oloketvā ‘‘pavattati nu kho me dānavaṃso, udāhu no’’ti upadhārento ‘‘putto me dānaṃ pavattetvā cando hutvā nibbatti, tassa putto sūriyo, tassa putto mātali, tassa putto pañcasikho gandhabbadevaputto hutvā nibbatti, chaṭṭho pana taṃ vaṃsaṃ upacchindī’’ti passi.
这时他心里想：“我要去调伏这个作恶的人，让他明白布施的果报，然后再回来。”他把月天子、日天子、摩达利和五髻都叫来，说：“朋友们，我们家族传到第六代，这人断了家族的传统，烧了布施堂，把乞讨的人赶走，对谁都不给一点东西。走，我们去调伏他。”说完就和他们一起去了波罗奈。就在那时，那位长者刚去王宫侍奉完国王回来，站在第七道城门口，望着城里的街道，来回经行。帝释天神说：“我进去的时候，你们跟在后面按顺序进来。”然后他走到长者身边站住，说：“喂，大长者，给我点吃的吧。”长者说：“婆罗门，这里没有给你的饭，到别处去吧。”“大长者，婆罗门来乞食，您不该不给啊。”“婆罗门，我家里既没有做好的饭，也没有准备煮的米，你到别处去吧。”“大长者，我给你说一首偈颂，你听听吧。”“你的偈颂对我没用，别站在这儿。”帝释天神装作没听见他的话，说了两首偈颂——
Athassa etadahosi ‘‘imaṃ pāpadhammaṃ dametvā dānaphalaṃ jānāpetvā āgamissāmī’’ti. So candasūriyamātalipañcasikhe pakkosāpetvā ‘‘sammā, amhākaṃ vaṃse chaṭṭho kulavaṃsaṃ samucchinditvā dānasālaṃ jhāpetvā yācake nīharāpesi, na kassaci kiñci deti, etha naṃ damessāmā’’ti tehi saddhiṃ bārāṇasiṃ agamāsi. Tasmiṃ khaṇe seṭṭhi rājupaṭṭhānaṃ katvā āgantvā sattame dvārakoṭṭhake antaravīthiṃ olokento caṅkamati. Sakko ‘‘tumhe mama paviṭṭhakāle pacchato paṭipāṭiyā āgacchathā’’ti vatvā gantvā seṭṭhissa santike ṭhatvā ‘‘bho mahāseṭṭhi, bhojanaṃ me dehī’’ti āha. ‘‘Brāhmaṇa natthi tava idha bhattaṃ, aññattha gacchā’’ti. ‘‘Bho mahāseṭṭhi, brāhmaṇehi bhatte yācite na dātuṃ na labbhatī’’ti. ‘‘Brāhmaṇa, mama gehe pakkampi pacitabbampi bhattaṃ natthi, aññattha gacchā’’ti. ‘‘Mahāseṭṭhi, ekaṃ te silokaṃ kathessāmi, taṃ suṇāhī’’ti. ‘‘Natthi mayhaṃ tava silokenattho, mā idha tiṭṭhā’’ti. Sakko tassa kathaṃ asuṇanto viya dve gāthā abhāsi –
不炊者尚且能施，寂静人得食亦施；
何况你亲自烹煮，却不肯施，岂合其宜？
‘‘Apacantāpi dicchanti, santo laddhāna bhojanaṃ; Kimeva tvaṃ pacamāno, yaṃ na dajjā na taṃ samaṃ.
“由于悭吝与放逸，人便不行布施；
希求福德、明白事理者，则应施与。”
‘‘Maccherā ca pamādā ca, evaṃ dānaṃ na dīyati; Puññaṃ ākaṅkhamānena, deyyaṃ hoti vijānatā’’ti.
其意如下：大富商啊，就算是沉默温和的善士，靠乞食得来的食物，也愿意布施给别人，不会一个人独享。更何况你正在做饭吃，如果连你都不肯给，那就说不过去了，这跟你的身份不相称、不合适。因为布施这件事，是被悭吝和放逸这两种毛病给挡住了才不做；而一个想要福德、又明白事理的聪明人，本来就应当去布施。
Tāsaṃ attho – mahāseṭṭhi apacantāpi santo sappurisā bhikkhācariyāya laddhampi bhojanaṃ dātuṃ icchanti, na ekakā paribhuñjanti. Kimeva tvaṃ pacamāno yaṃ na dadeyyāsi, na taṃ samaṃ, taṃ tava anurūpaṃ anucchavikaṃ na hoti. Dānañhi maccherena ca pamādena cāti dvīhi dosehi na dīyati, puññaṃ ākaṅkhamānena vijānatā paṇḍitamanussena dātabbameva hotīti.
他听了那人的话，就说：“既然这样，你进屋坐下吧，会得到一点食物的。”帝释天神进去坐下，默诵着那些偈颂。这时月天子来了，向他讨饭。那人说：“没有饭给你，走吧。”月天子说：“大长者，屋里坐着一位婆罗门，我想是在诵婆罗门祈福经吧，我也来一个。”那人说：“没有什么婆罗门祈福经，出去。”尽管被这样拒绝，月天子还是说：“大长者，请先听一首偈颂吧。”于是念了两首偈颂——
So tassa vacanaṃ sutvā ‘‘tena hi gehaṃ pavisitvā nisīda, thokaṃ lacchasī’’ti āha. Sakko pavisitvā te siloke sajjhāyanto nisīdi. Atha naṃ cando āgantvā bhattaṃ yāci. ‘‘Natthi te bhattaṃ, gacchā’’ti ca vutto ‘‘mahāseṭṭhi anto eko brāhmaṇo nisinno, brāhmaṇavācanakaṃ maññe bhavissati, ahampi bhavissāmī’’ti vatvā ‘‘natthi brāhmaṇavācanakaṃ, nikkhamā’’ti vuccamānopi ‘‘mahāseṭṭhi iṅgha tāva silokaṃ suṇāhī’’ti dve gāthā abhāsi –
悭者因怖而不施，彼怖正属不施者；
吝啬的人害怕的，正是饥饿和口渴；
它就在今生和来世撞击那个愚人。
‘‘Yasseva bhīto na dadāti maccharī, tadevādadato bhayaṃ; Jighacchā ca pipāsā ca, yassa bhāyati maccharī; Tameva bālaṃ phusati, asmiṃ loke paramhi ca.
“因此，应调伏悭吝，胜垢者当行布施；
福德在来世，成为众生的依靠。”
‘‘Tasmā vineyya maccheraṃ, dajjā dānaṃ malābhibhū; Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇina’’nti.
在这里，有人害怕的是：“我如果布施给别人，自己就会又饿又渴。”他对这种饥渴感到恐惧。所谓“正是那”，就是指那被称为饥渴的恐惧本身。这个恐惧会在愚人每一次投生的地方，无论此世还是来世，触碰他、折磨他，使他陷入极端的贫穷。他战胜悭吝之垢，所以叫“胜垢者”。
Tattha yassa bhāyatīti ‘‘ahaṃ aññesaṃ datvā sayaṃ jighacchito ca pipāsito ca bhavissāmī’’ti yassā jighacchāya pipāsāya bhāyati. Tamevāti taññeva jighacchāpipāsāsaṅkhātaṃ bhayaṃ etaṃ bālaṃ nibbattanibbattaṭṭhāne idhaloke paraloke ca phusati pīḷeti, accantadāliddiyaṃ pāpuṇāti. Malābhibhūti macchariyamalaṃ abhibhavanto.
听了帝释天神的话之后，帝释天神说：“那就进来吧，你会得到一点食物。”他也进去，坐在帝释天神旁边。过了一会儿，太阳神来了，乞讨食物，说了两首偈颂——
Tassapi vacanaṃ sutvā ‘‘tena hi pavisa, thokaṃ labhissasī’’ti āha. Sopi pavisitvā sakkassa santike nisīdi. Tato thokaṃ vītināmetvā sūriyo āgantvā bhattaṃ yācanto dve gāthā abhāsi –
布施难施之物，行持难行之业；
不善的人不会去效仿，善士的法他们难以了知。
‘‘Duddadaṃ dadamānānaṃ, dukkaraṃ kamma kubbataṃ; Asanto nānukubbanti, sataṃ dhammo durannayo.
“因此，善人与不善人从此世离去后，各自的趣向并不相同。
不善的人堕入地狱，善人以天界为归宿。”
‘‘Tasmā satañca asataṃ, nānā hoti ito gati; Asanto nirayaṃ yanti, santo saggaparāyaṇā’’ti.
在这里，所谓“难施”，是说布施本身很难给出去，因为必须克服悭吝才能施舍，这是就布施的人来说的。“难行”是说这布施的行为就像打仗一样难以做到，这是就做这件事的人来说的。“不随行”是说，那些非善人不知道布施的果报，所以不会跟着善人们走那条路。“善士之法”是指善士、菩萨们的法，别人很难跟得上。“非善人”是说，因为悭吝而不肯布施的非善人，会堕入地狱。
Tattha duddadanti dānaṃ nāma duddadaṃ maccheraṃ abhibhavitvā dātabbato, taṃ dadamānānaṃ. Dukkaranti tadeva dānakammaṃ dukkaraṃ yuddhasadisaṃ, taṃ kubbataṃ. Nānukubbantīti asappurisā dānaphalaṃ ajānantā tesaṃ gatamaggaṃ nānugacchanti. Sataṃ dhammoti sappurisānaṃ bodhisattānaṃ dhammo aññehi duranugamo. Asantoti macchariyavasena dānaṃ adatvā asappurisā nirayaṃ yanti.
长者找不到可以拿的东西，就说：“那你就进去，坐在婆罗门们旁边，能拿到一点。”过了一会儿，摩得利来了，乞食时刚一听到“没有”这句话，就说出第七首偈颂：
Seṭṭhi gahetabbagahaṇaṃ apassanto ‘‘tena hi pavisitvā brāhmaṇānaṃ santike nisīda, thokaṃ lacchasī’’ti āha. Tato thokaṃ vītināmetvā mātali āgantvā bhattaṃ yācitvā ‘‘natthī’’ti vacanamattakālameva sattamaṃ gāthamāha –
“有些人即使东西很少也愿意布施，有些人即使拥有很多也不肯给。
哪怕只布施一点点东西，也等于布施了上千倍。”
‘‘Appasmeke pavecchanti, bahuneke na dicchare; Appasmā dakkhiṇā dinnā, sahassena samaṃ mitā’’ti.
在这里，有些智者即使手头能拿来布施的东西很少，也照样布施出去，意思是他们确实在布施。也有些众生，虽然拥有很多可以用来布施的东西，却不肯给、不愿布施。供养，是指相信业与果报之后所布施出去的东西。与一千相等，意思是：这样布施出去的供养，哪怕只有一勺饭那么多，也跟布施一千相等；因为它果报极大，所以就跟布施一千一样。
Tattha appasmeke pavecchantīti mahāseṭṭhi ekacce paṇḍitapurisā appasmimpi deyyadhamme pavecchanti, dadantiyevāti attho. Bahunāpi deyyadhammena samannāgatā eke sattā na dicchare na dadanti. Dakkhiṇāti kammañca phalañca saddahitvā dinnadānaṃ. Sahassena samaṃ mitāti evaṃ dinnā kaṭacchubhattamattāpi dakkhiṇā sahassadānena saddhiṃ mitā, mahāphalattā sahassadānasadisāva hotīti attho.
他也说：“既然这样，你就进去坐下吧。”过了一会儿，五髻来了，乞食之后，被告知“没有，走吧”，他便说：“我以前从没来过，我想这户人家里大概会有婆罗门的诵经吧。”于是开始为他讲法，说出了第八首偈颂：
Tampi so ‘‘tena hi pavisitvā nisīdā’’ti āha. Tato thokaṃ vītināmetvā pañcasikho āgantvā bhattaṃ yācitvā ‘‘natthi gacchā’’ti vutte ‘‘ahaṃ na gatapubbo, imasmiṃ gehe brāhmaṇavācanakaṃ bhavissati maññe’’ti tassa dhammakathaṃ ārabhanto aṭṭhamaṃ gāthamāha –
“即使靠捡拾落穗过日子，也要依法而行；即使财物微薄，也要养活妻儿。
那些举行成千上百次祭祀的人，连如法布施者的十六分之一都比不上。”
‘‘Dhammaṃ care yopi samuñchakaṃ care, dārañca posaṃ dadamappakasmiṃ; Sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ, kalampi nāgghanti tathāvidhassa te’’ti.
这里说的“法”，是指三种善行构成的正法。“拾穗”是指：不管是在村里乞讨生熟食物，还是在森林里捡拾果实，以这种拾穗方式过活的人，也应当只依法而行。“养护妻儿”是指照顾自己的妻子儿女。“于微少中行布施”是说：即使可供布施的东西很少，也拿来布施给如法修行的沙门、婆罗门，这就是在实践法。“十万个行千次祭祀者”：是指那些打击、恼害他人而举行千次祭祀的统治者们，也就是千祭主们所行的十万次祭祀。那些数以十万计的千祭主们所行的祭祀，比起像他这样如法、平等地备好布施之物并施予困苦之人的布施，连十六分之一都比不上。
Tattha dhammanti tividhasucaritadhammaṃ. Samuñchakanti gāme vā āmakapakkabhikkhācariyaṃ araññe vā phalāphalaharaṇasaṅkhātaṃ uñchaṃ yo careyya, sopi dhammameva care. Dārañca posanti attano ca puttadāraṃ posentoyeva. Dadamappakasminti paritte vā deyyadhamme dhammikasamaṇabrāhmaṇānaṃ dadamāno dhammaṃ careti attho. Sataṃ sahassānaṃ sahassayāginanti paraṃ pothetvā viheṭhetvā sahassena yāgaṃ yajantānaṃ sahassayāgīnaṃ issarānaṃ satasahassampi. Kalampi nāgghanti tathāvidhassa teti tesaṃ satasahassasaṅkhātānaṃ sahassayāgīnaṃ yāgā tathāvidhassa dhammena samena deyyadhammaṃ uppādetvā dentassa duggatamanussassa soḷasiṃ kalaṃ na agghantīti.
长者听完五髻的话，仔细琢磨了一下。然后向他询问其“无价”的原因，说出了第九首偈颂：
Seṭṭhi pañcasikhassa kathaṃ sutvā sallakkhesi. Atha naṃ anagghakāraṇaṃ pucchanto navamaṃ gāthamāha –
“此祭祀为何广大而昂贵，却比不上以平等心布施的价值？
为什么成百上千、举行千次祭祀的人，连那样一位施主的十六分之一都比不上呢？”
‘‘Kenesa yañño vipulo mahagghato, samena dinnassa na agghameti; Kathaṃ sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ, kalampi nāgghanti tathāvidhassa te’’ti.
这里，“祭祀”指的是布施供养；因为施舍了十万财物，所以显得广大，又因为广大，所以价值极高。“如法施与的”：就是以如法的方式获得并布施的。为什么那种祭祀比不上这样的布施的价值呢？“如何百千的”：婆罗门啊，为什么那些成百上千、举行千人祭祀的人——也就是数以百千计、乃至十万计的主宰者们——竟连这样一位以如法方式置办之后布施的贫穷困苦的施主的十六分之一都比不上呢？
Tattha yaññoti dānayāgo satasahassapariccāgavasena vipulo, vipulattāva mahagghato. Samena dinnassāti dhammena dinnassa kena kāraṇena agghaṃ na upeti. Kathaṃ sataṃ sahassānanti brāhmaṇa, kathaṃ sahassayāgīnaṃ purisānaṃ bahūnaṃ sahassānaṃ satasahassasaṅkhātā issarā tathāvidhassa dhammena uppādetvā dāyakassa ekassa duggatamanussassa kalaṃ nāgghantīti.
这时，五髻说了最后一首偈颂：
Athassa kathento pañcasikho osānagāthamāha –
“有些人陷在邪行里，先割截、杀害，再让人悲伤，然后才布施；
那种泪流满面、带着惩罚的布施，比不上以平等心布施的功德。
像这样，即使有成千上万次祭祀、举行百千供养的人，也抵不上那样一位施主布施的十六分之一。”
‘‘Dadanti heke visame niviṭṭhā, chetvā vadhitvā atha socayitvā; Sā dakkhiṇā assumukhā sadaṇḍā, samena dinnassa na agghameti; Evaṃ sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ, kalampi nāgghanti tathāvidhassa te’’ti.
在这里，“不平等”指的是他们陷在身业等不平等的行为里。“折磨”就是让人疲惫受苦。“杀害”就是夺人性命。“使悲伤”就是让人陷入忧伤。
Tattha visameti visame kāyakammādimhi niviṭṭhā. Chetvāti kilametvā. Vadhitvāti māretvā. Socayitvāti sasoke katvā.
他听完五髻的说法后，说道：“那你就去吧，进我家坐下，会得到一点东西。”那位婆罗门就去了，坐在他们旁边。于是毕拉罗拘悉耶长者叫来一个女仆，吩咐道：“给这些胡说八道的婆罗门每人一升稻谷。”她拿了稻谷，走到婆罗门们跟前说：“把这些拿去，随便找个地方煮了吃吧。”婆罗门们说：“我们不要稻谷，我们不碰稻谷。”女仆回去禀报：“主人，他们说不要稻谷。”长者便说：“那就给他们精米。”她拿了精米去，说：“婆罗门们，请拿精米。”婆罗门们说：“我们不接受生米。”女仆又回来说：“主人，他们说不接受生的。”长者说：“那就把牛食盛满他们的钵，给他们。”她就把牛食盛满钵，又把给大公牛煮好的饭食拿来给了他们。五个人各自捏了饭团放进嘴里，饭团卡在喉咙里，眼睛翻白，失去知觉，像死了一样倒在地上。女仆看到这情形，吓得跑去告诉长者：“主人，那些婆罗门咽不下牛食，死了。”
So pañcasikhassa dhammakathaṃ sutvā ‘‘tena hi gaccha, gehaṃ pavisitvā nisīda, thokaṃ lacchasī’’ti āha. Sopi gantvā tesaṃ santike nisīdi. Tato bilārakosiyo seṭṭhi ekaṃ dāsiṃ āmantetvā ‘‘etesaṃ brāhmaṇānaṃ palāpavīhīnaṃ nāḷiṃ nāḷiṃ dehī’’ti āha. Sā vīhī gahetvā brāhmaṇe upasaṅkamitvā ‘‘ime ādāya yattha katthaci pacāpetvā bhuñjathā’’ti āha. ‘‘Na amhākaṃ vīhinā attho, na mayaṃ vīhiṃ āmasāmā’’ti. ‘‘Ayya, vīhiṃ kirete nāmasantī’’ti? ‘‘Tena hi tesaṃ taṇḍule dehī’’ti. Sā taṇḍule ādāya gantvā ‘‘brāhmaṇā taṇḍule gaṇhathā’’ti āha. ‘‘Mayaṃ āmakaṃ na paṭiggaṇhāmā’’ti. ‘‘Ayya, āmakaṃ kira na gaṇhantī’’ti. ‘‘Tena hi tesaṃ karoṭiyaṃ vaḍḍhetvā gobhattaṃ dehī’’ti. Sā tesaṃ karoṭiyaṃ vaḍḍhetvā mahāgoṇānaṃ pakkabhattaṃ āharitvā adāsi. Pañcapi janā kabaḷe vaḍḍhetvā mukhe pakkhipitvā gale laggāpetvā akkhīni parivattetvā vissaṭṭhasaññā matā viya nipajjiṃsu. Dāsī te disvā ‘‘matā bhavissantī’’ti bhītā gantvā seṭṭhino ārocesi ‘‘ayya, te brāhmaṇā gobhattaṃ gilituṃ asakkontā matā’’ti.
他心想：“现在我这个恶人让这些娇生惯养的婆罗门吃了牛食，他们咽不下去死了，大家一定会责备我。”于是他对女仆说：“快去，把他们钵里的饭撤走，添上各种美味的上等米饭。”女仆照办了。财主让人把夹道上过往的行人叫来，对他们说：“我是按我自己吃饭的标准给这些婆罗门供饭的。他们因为贪心，把饭团捏得太大，吃的时候卡在喉咙里死了。你们要知道，我是没有过错的。”说完，他就把大众召集起来。大众聚集之后，婆罗门们站起来，看着众人说：“你们看看这位财主说谎！他口口声声说‘给了我们他自己吃的饭’，可一开始给我们的却是牛食，等我们像死了一样倒在地上，才又添上这些饭。”说着，他们把自己嘴里含过的饭团吐在地上给大家看。大众纷纷责备财主：“你这个愚痴的人！你毁了自己家族的传统，烧了施舍堂，抓着乞丐的脖子把他们赶出去；现在给这些娇贵的婆罗门供饭，端出来的却是牛食。我看你将来去往来世的时候，怕是得把你家的财产挂在脖子上带走吧！”
So cintesi ‘‘idāni ayaṃ pāpadhammo sukhumālabrāhmaṇānaṃ gobhattaṃ dāpesi, te taṃ gilituṃ asakkontā matāti maṃ garahissantī’’ti. Tato dāsiṃ āha – ‘‘khippaṃ gantvā etesaṃ karoṭikesu bhattaṃ haritvā nānaggarasaṃ sālibhattaṃ vaḍḍhehī’’ti. Sā tathā akāsi. Seṭṭhi antarapīthiṃ paṭipannamanusse pakkosāpetvā ‘‘ahaṃ mama bhuñjananiyāmena etesaṃ brāhmaṇānaṃ bhattaṃ dāpesiṃ, ete lobhena mahante piṇḍe katvā bhuñjamānā gale laggāpetvā matā, mama niddosabhāvaṃ jānāthā’’ti vatvā parisaṃ sannipātesi. Mahājane sannipatite brāhmaṇā uṭṭhāya mahājanaṃ oloketvā ‘‘passathimassa seṭṭhissa musāvāditaṃ, ‘amhākaṃ attano bhuñjanabhattaṃ dāpesi’nti vadati, paṭhamaṃ gobhattaṃ amhākaṃ datvā amhesu matesu viya nipannesu imaṃ bhattaṃ vaḍḍhāpesī’’ti vatvā attano mukhehi gahitabhattaṃ bhūmiyaṃ pātetvā dassesuṃ. Mahājano seṭṭhiṃ garahi ‘‘andhabāla, attano kulavaṃsaṃ nāsesi, dānasālaṃ jhāpesi, yācake gīvāyaṃ gahetvā nīharāpesi, idāni imesaṃ sukhumālabrāhmaṇānaṃ bhattaṃ dento gobhattaṃ dāpesi, paralokaṃ gacchanto tava ghare vibhavaṃ gīvāyaṃ bandhitvā gamissasi maññe’’ti.
那时，帝释天问大众：“你们知道吗？这屋子里的财富原本是谁的？”大家说：“不知道。”帝释天神又说：“你们以前听说过吗？在这座城里，很久以前，波罗奈有一位大长者，建了布施堂，举办了盛大的布施。”大家说：“是的，我们听说过。”帝释天神就说：“我就是那位长者。我布施之后，转生成了帝释天王。我的儿子也没有毁掉这个家族传统，他布施之后，转生成了月天子；月天子的儿子是日天子；日天子的儿子是摩得利；摩得利的儿子转生成了乾闼婆天子五髻。在他们当中，这位是月天子，这位是日天子，这位是摩得利的驭者，而这位，就是现在这个恶人的父亲——乾闼婆天子五髻。所以说，布施这件事确实有大功德，有智慧的人就应该行善。”帝释天神为了断除大众心中的疑惑，一边这样说，一边和众天子飞到空中，以广大的神通力、庞大的随从队伍，身放光明停在空中，整座城市仿佛都燃烧了起来。帝释天神对大众说：“我们放下自己的天界福报来到这里，是为了这个毁坏家族传承的恶人比拉罗拘西亚。这个恶人毁掉了自己的家族传承，烧了布施堂，抓着乞丐的脖子把他们拖出去，断绝了我们的家族传统。我们是因为怜悯他，想着‘这个人不布施，将来会投生到地狱里去’，才来到这里的。”说完，为了彰显布施的功德，帝释天神向大众开示了佛法。比拉罗拘西亚把双手合掌举到头顶，说：“天王，从今天起，我不再毁坏祖传的家族传统，我会继续布施。从今天开始，哪怕是一口漱口水，我自己得到的食物，如果不先分给别人，我绝不吃。”他向帝释天神立下了承诺。帝释天神调伏了他，使他远离污垢，让他安住在五戒中，然后带着那四位天子，回到了自己的天界。那位长者终生布施，后来转生到了三十三天。
Tasmiṃ khaṇe sakko mahājanaṃ pucchi ‘‘jānātha, tumhe imasmiṃ gehe dhanaṃ kassa santaka’’nti? ‘‘Na jānāmā’’ti. ‘‘Imasmiṃ nagare asukakāle bārāṇasiyaṃ mahāseṭṭhi nāma dānasālaṃ kāretvā mahādānaṃ pavattayī’’ti sutapubbaṃ tumhehīti. ‘‘Āma suṇāmā’’ti. ‘‘Ahaṃ so seṭṭhi, dānaṃ datvā sakko devarājā hutvā puttopi me taṃ vaṃsaṃ avināsetvā dānaṃ datvā cando devaputto hutvā nibbatto, tassa putto sūriyo, tassa putto mātali, tassa putto pañcasikho gandhabbadevaputto hutvā nibbatto. Tesu ayaṃ cando, ayaṃ sūriyo, ayaṃ mātalisaṅgāhako, ayaṃ imassa pāpadhammassa pitā pañcasikho gandhabbadevaputto, evaṃ bahuguṇaṃ etaṃ dānaṃ nāma, kattabbameva kusalaṃ paṇḍitehī’’ti kathentā mahājanassa kaṅkhacchedanatthaṃ ākāse uppatitvā mahantenānubhāvena mahantena parivārena jalamānasarīrā aṭṭhaṃsu, sakalanagaraṃ pajjalantaṃ viya ahosi. Sakko mahājanaṃ āmantetvā ‘‘mayaṃ attano dibbasampattiṃ pahāya āgacchantā imaṃ kulavaṃsanāsakaraṃ pāpadhammabilārakosiyaṃ nissāya āgatā, ayaṃ pāpadhammo attano kulavaṃsaṃ nāsetvā dānasālaṃ jhāpetvā yācake gīvāyaṃ gahetvā nīharāpetvā amhākaṃ vaṃsaṃ samucchindi, ‘ayaṃ adānasīlo hutvā niraye nibbatteyyā’ti imassa anukampāya āgatāmhā’’ti vatvā dānaguṇaṃ pakāsento mahājanassa dhammaṃ desesi. Bilārakosiyo sirasmiṃ añjaliṃ patiṭṭhapetvā ‘‘deva, ahaṃ ito paṭṭhāya porāṇakulavaṃsaṃ anāsāpetvā dānaṃ pavattessāmi, ajja ādiṃ katvā antamaso udakadantaponaṃ upādāya attano laddhāhāraṃ parassa adatvā na khādissāmī’’ti sakkassa paṭiññaṃ adāsi. Sakko taṃ dametvā nibbisevanaṃ katvā pañcasu sīlesu patiṭṭhapetvā cattāro devaputte ādāya sakaṭṭhānameva gato. Sopi seṭṭhi yāvajīvaṃ dānaṃ datvā tāvatiṃsabhavane nibbatti.
导师讲完这段法教后，说道：“比丘们，正是这样。这位比丘过去世不信佛法，对任何人都不肯布施。是我调伏了他，让他明白了布施的果报。即使他转生到别的生命形态中，也始终没有舍弃那一念心。”接着，导师把本生故事的前世今生联系起来：“那时候的长者，就是现在这位作施主的比丘；月天子是舍利弗；日天子是目犍连；摩得利是迦叶；五髻是阿难；帝释天神就是我。”
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘evaṃ, bhikkhave, ayaṃ bhikkhu pubbe assaddho ahosi kassaci kiñci adātā, ahaṃ pana naṃ dametvā dānaphalaṃ jānāpesiṃ, tameva cittaṃ bhavantaragatampi na jahātī’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā seṭṭhi ayaṃ dānapatiko bhikkhu ahosi, cando sāriputto, sūriyo moggallāno, mātali kassapo, pañcasikho ānando, sakko pana ahameva ahosi’’nti.
13. 鸳鸯本生注释
[451] 13. Cakkavākajātakavaṇṇanā
“颜色美丽、体态优美”这段开示，是导师住在祇园精舍时，因一位贪心的比丘而说的。据说那位比丘对衣服等资具从不满足，四处奔走打听：“哪里有僧团供斋？哪里有人请去应供？”只喜欢谈论跟物质享受有关的话题。一些贤善的比丘为了帮助他，就把这件事禀告了导师。导师叫人把他唤来，问道：“比丘，听说你很贪心，是真的吗？”他回答：“是真的，尊者。”导师就说：“比丘，你为什么在这样能引导人走向解脱的教法里出了家，却还这么贪心？贪心是很坏的。你过去世也是因为贪心，在波罗奈连大象的尸体之类都不满足，最后跑进了大森林里。”说完，导师便讲起了过去世的故事。
Vaṇṇavāabhirūposīti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ lolabhikkhuṃ ārabbha kathesi. So kira cīvarādīhi atitto ‘‘kahaṃ saṅghabhattaṃ, kahaṃ nimantana’’nti pariyesanto vicarati, āmisakathāyameva abhiramati. Athaññe pesalā bhikkhū tassānuggahena satthu ārocesuṃ. Satthā taṃ pakkosāpetvā ‘‘saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu lolo’’ti pucchitvā ‘‘saccaṃ, bhante’’ti vutte ‘‘bhikkhu kasmā evarūpe niyyānikasāsane pabbajitvā lolo ahosi, lolabhāvo ca nāma pāpako, pubbepi tvaṃ lolabhāvaṃ nissāya bārāṇasiyaṃ hatthikuṇapādīhi atitto mahāaraññaṃ paviṭṭho’’ti vatvā atītaṃ āhari.
过去，波罗奈城由梵授王统治时，有一只贪心的乌鸦。它在波罗奈里，吃大象尸体之类的腐肉还嫌不够，心想：“森林到底是什么样子呢？”于是就飞到森林里去。到了那里，它对各种果子也还是不满足，又走到恒河岸边到处游荡。它看见一对恩爱的鸳鸯，心想：“这些鸟真是太漂亮了。它们在这恒河岸边一定吃了很多鱼肉吧。我该去问问它们，也吃它们吃的食物、去它们去的地方，让自己也变得漂亮。”于是它坐在离它们不远的地方，向鸳鸯问话，说了两首偈颂——
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente eko lolakāko bārāṇasiyaṃ hatthikuṇapādīhi atitto ‘‘araññaṃ nu kho kīdisa’’nti araññaṃ gantvā tatthapi phalāphalehi asantuṭṭho gaṅgāya tīraṃ gantvā vicaranto jayampatike cakkavāke disvā ‘‘ime sakuṇā ativiya sobhanti, ime imasmiṃ gaṅgātīre bahuṃ macchamaṃsaṃ khādanti maññe, ime paṭipucchitvā mayāpi imesaṃ bhojanaṃ gocaraṃ khāditvā vaṇṇavantena bhavituṃ vaṭṭatī’’ti tesaṃ avidūre nisīditvā cakkavākaṃ pucchanto dve gāthā abhāsi –
你容貌美丽，相貌英俊，身体结实，肤色像初生的红色一样润泽。
鸳鸯啊，你长得真好看，面容和感官都清净明朗。
‘‘Vaṇṇavā abhirūposi, ghano sañjātarohito; Cakkavāka surūposi, vippasannamukhindriyo.
“叉尾鲇、雨季鱼、力生鱼、蒙佳鱼和罗希答鱼；
你坐在恒河岸边，就这样吃东西吗？”
‘‘Pāṭhīnaṃ pāvusaṃ macchaṃ, balajaṃ muñjarohitaṃ; Gaṅgāya tīre nisinno, evaṃ bhuñjasi bhojana’’nti.
这里，ghana 指身体结实。sañjātarohita 指像炼过的黄金那样色泽纯正美好。pāṭhīna 指一种叫叉尾鲇的岩鱼。pāvusa 指大口鱼，也有 pāhusa 这种异读。balaja 指力生鱼。muñjarohita 指蒙佳鱼和罗希答鱼。evaṃ bhuñjasi 是在问“你吃这样的方式吗”，同时想着“我想你吃的是这样的食物”。
Tattha ghanoti ghanasarīro. Sañjātarohitoti uttattasuvaṇṇaṃ viya suṭṭhujātarohitavaṇṇo. Pāṭhīnanti pāṭhīnanāmakaṃ pāsāṇamacchaṃ. Pāvusanti mahāmukhamacchaṃ, ‘‘pāhusa’’ntipi pāṭho. Balajanti balajamacchaṃ. Muñjarohitanti muñjamacchañca rohitamacchañca. Evaṃ bhuñjasīti evarūpaṃ bhojanaṃ maññe bhuñjasīti pucchati.
鸳鸯拒绝了他的话，说出第三首偈颂：
Cakkavāko tassa vacanaṃ paṭikkhipanto tatiyaṃ gāthamāha –
“我不吃这个，也不吃陆地上或水里的东西。
朋友，除了水草和浮萍，此才是我的食物。”
‘‘Na vāhametaṃ bhuñjāmi, jaṅgalānodakāni vā; Aññatra sevālapaṇakā, etaṃ me samma bhojana’’nti.
它的意思是：朋友，除了水草和浮萍之外，我不拿其他陆生或水生的肉类来吃；而只有这些水草和浮萍，朋友，才是我的食物。
Tassattho – ahaṃ samma, aññatra sevālā ca paṇakā ca sesāni jaṅgalāni vā odakāni vā maṃsāni ādāya etaṃ bhojanaṃ na bhuñjāmi, yaṃ panetaṃ sevālapaṇakaṃ, etaṃ me samma, bhojananti.
于是乌鸦说了两首偈颂：
Tato kāko dve gāthā abhāsi –
我可不相信这是鸳鸯的食物。
尊者，我也吃村子里的盐和油。
‘‘Na vāhametaṃ saddahāmi, cakkavākassa bhojanaṃ; Ahampi samma bhuñjāmi, gāme loṇiyateliyaṃ.
“人们做的饭，干净，还浇上了肉汁；
我也没有像你那样的色相，鸳鸯啊。”
‘‘Manussesu kataṃ bhattaṃ, suciṃ maṃsūpasecanaṃ; Na ca me tādiso vaṇṇo, cakkavāka yathā tuva’’nti.
在这里，所谓“如你一般”，意思是：像你这样拥有了光彩、身体色泽的人，我并没有那样的容色。因为这个缘故，当你说“苔藓是我的食物”时，我不相信你的话。
Tattha yathā tuvanti yathā tuvaṃ sobhaggappatto sarīravaṇṇo, tādiso mayhaṃ vaṇṇo natthi, etena kāraṇena ahaṃ tava ‘‘sevālapaṇakaṃ mama bhojana’’nti vadantassa vacanaṃ na saddahāmīti.
于是鸳鸯先向他讲了他容貌丑陋的原因，接着为他开示法义，诵出了剩下的偈颂：
Athassa cakkavāko dubbaṇṇakāraṇaṃ kathetvā dhammaṃ desento sesagāthā abhāsi –
自见怨仇在己身，却仍伤害人间众；
惊惧吞食心惶怖，是故汝容变如是。
‘‘Sampassaṃ attani veraṃ, hiṃsayaṃ mānusiṃ pajaṃ; Utrasto ghasasī bhīto, tena vaṇṇo tavediso.
乌鸦啊，你与整个世间为敌，就是因为你造下的恶业。
你得到的食物并不能让你满足，所以你的脸色才成了这副样子。
‘‘Sabbalokaviruddhosi, dhaṅka pāpena kammunā; Laddho piṇḍo na pīṇeti, tena vaṇṇo tavediso.
朋友，我也吃东西，不伤害任何众生；
不操心、不猜疑，没有忧愁，也没有来自任何方向的恐惧。
‘‘Ahampi samma bhuñjāmi, ahiṃsaṃ sabbapāṇinaṃ; Appossukko nirāsaṅkī, asoko akutobhayo.
你要展现出那份力量，超越那习性。
在世间行不伤害之道，你就会像我一样被喜爱。
‘‘So karassu ānubhāvaṃ, vītivattassu sīliyaṃ; Ahiṃsāya cara loke, piyo hohisi maṃmiva.
“他不杀害，不令杀害；不征服，不令征服；
他对一切众生都怀着慈心，跟任何众生都没有怨仇。”
‘‘Yo na hanti na ghāteti, na jināti na jāpaye; Mettaṃso sabbabhūtesu, veraṃ tassa na kenacī’’ti.
在那里，乌鸦啊，你在伤害、折磨人类的同时，观察别人对自己生起的嗔恨心。害怕就是恐惧。你吃就是吞食。因此你才变成这样丑陋的样貌。乌鸦啊，这是在叫乌鸦。团食就是食物。我无害于一切众生，意思是说：我是不伤害任何众生而进食的。那么你该努力，意思是：你也应该付出精进，超越自己那名为恶习（sīliya）的破戒状态。以无害，意思是：具足无害之心，在世间行走。你将成为如我一般的可爱者，意思是：若能如此，你就会像我一样，成为世间可爱之人。不征服，意思是：不令他人损失财物。不令征服，意思是：也不让别人去做。有慈心，意思是：具有慈心那一分，也就是怀有慈心。与任何人，意思是：与任何众生，哪怕一个众生，都没有怨仇。
Tattha sampassanti samma kāka tvaṃ paresu uppannaṃ attani veracittaṃ sampassamāno mānusiṃ pajaṃ hiṃsanto viheṭhento. Utrastoti bhīto. Ghasasīti bhuñjasi. Tena te ediso bībhacchavaṇṇo jāto. Dhaṅkāti kākaṃ ālapati. Piṇḍoti bhojanaṃ. Ahiṃsaṃ sabbapāṇinanti ahaṃ pana sabbasatte ahiṃsanto bhuñjāmīti vadati. So karassu ānubhāvanti so tvampi vīriyaṃ karohi, attano sīliyasaṅkhātaṃ dussīlabhāvaṃ vītivattassu. Ahiṃsāyāti ahiṃsāya samannāgato hutvā loke cara. Piyo hohisi maṃmivāti evaṃ sante mayā sadisova lokassa piyo hohisi. Na jinātīti dhanajāniṃ na karoti. Na jāpayeti aññepi na kāreti. Mettaṃsoti mettakoṭṭhāso mettacitto. Na kenacīti kenaci ekasattenapi saddhiṃ tassa veraṃ nāma natthīti.
所以，如果你希望被世人喜爱，就该远离一切怨恨——鸳鸯这样对乌鸦说法。乌鸦却叫道：你们不把你们自己的觅食处告诉我，嘎嘎！说完就飞起来，直接落到波罗奈的粪堆上。
Tasmā sace lokassa piyo bhavituṃ icchasi, sabbaverehi viramāhīti evaṃ cakkavāko kākassa dhammaṃ desesi. Kāko ‘‘tumhe attano gocaraṃ mayhaṃ na kathetha, kā kā’’ti vassanto uppatitvā bārāṇasiyaṃ ukkārabhūmiyaññeva otari.
导师讲完这段法义开示，阐明了四圣谛，然后把本生故事联系起来。在谛理开示结束时，那位贪欲比丘证得了不来果。那时，乌鸦就是那位贪欲比丘，雌鸳鸯是罗睺罗的母亲，而雄鸳鸯就是我。
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne lolabhikkhu anāgāmiphale patiṭṭhahi. Tadā kāko lolabhikkhu ahosi, cakkavākī rāhulamātā, cakkavāko pana ahameva ahosinti.
14. 广慧本生注释
[452] 14. Bhūripaññajātakavaṇṇanā
145-154“实语据说……”这一则《广慧本生》，将在《大隧道本生》（Jā. 2.22.590 等）中详细展开。
145-154.Saccaṃ kirāti idaṃ bhūripaññajātakaṃ mahāumaṅgajātake (jā. 2.22.590 ādayo) āvi bhavissati.
第15篇 大吉祥本生注释
[453] 15. Mahāmaṅgalajātakavaṇṇanā
“云何人间……”这段话，是导师住在祇园精舍时，以《大吉祥经》为缘起而说的。当时在王舍城里，大众因为某件事聚集在集会堂中。人群里有一个男子站起来说：“我今天有吉祥仪式要办。”说完就走了。另一个人听到他的话，说道：“这人说了句‘吉祥’就走了，到底什么叫吉祥呢？”又有一个人对他说：“所谓吉祥，就是看到吉兆。有人清早起来，看到全白的公牛，或者看到孕妇，或者看到红鱼，或者看到满瓶，或者看到新鲜奶油，或者看到牛酥，或者看到新衣服，或者看到乳粥，没有比这更吉祥的了。”有些人听了他的话，就赞同说：“说得好。”另一个人说：“这不算吉祥。所谓吉祥，是听到的声音。有人听到别人说‘满了’，同样听到‘增长了’‘兴旺了’，或者听到别人说‘吃吧’‘嚼吧’，没有比这更吉祥的了。”有些人听了他的话，也赞同说：“说得好。”又一个人说：“这不算吉祥。所谓吉祥，是摸到的东西。有人清早起来，摸大地，摸青草，摸新鲜牛粪，摸干净的衣服，摸红鱼，摸金盘银盘，没有比这更吉祥的了。”有些人听了他的话，也赞同说：“说得好。”就这样，出现了主张“见吉祥”的、主张“闻吉祥”的、主张“触吉祥”的三派人众，他们彼此谁也说服不了谁。从地居天开始，一直到梵天界，都不知道什么才是真正的吉祥。
Kiṃsunaroti idaṃ satthā jetavane viharanto mahāmaṅgalasuttaṃ (khu. pā. 5.1 ādayo) ārabbha kathesi. Rājagahanagarasmiñhi kenacideva karaṇīyena santhāgāre sannipatitassa mahājanassa majjhe eko puriso ‘‘ajja me maṅgalakiriyā atthī’’ti uṭṭhāya agamāsi. Aparo tassa vacanaṃ sutvā ‘‘ayaṃ ‘maṅgala’nti vatvāva gato, kiṃ etaṃ maṅgalaṃ nāmā’’ti āha . Tamañño ‘‘abhimaṅgalarūpadassanaṃ maṅgalaṃ nāma. Ekacco hi kālasseva uṭṭhāya sabbasetaṃ usabhaṃ vā passati, gabbhinitthiṃ vā rohitamacchaṃ vā puṇṇaghaṭaṃ vā navanītaṃ vā gosappiṃ vā ahatavatthaṃ vā pāyāsaṃ vā passati, ito uttari maṅgalaṃ nāma natthī’’ti āha. Tena kathitaṃ ekacce ‘‘sukathita’’nti abhinandiṃsu. Aparo ‘‘netaṃ maṅgalaṃ, sutaṃ nāma maṅgalaṃ. Ekacco hi ‘puṇṇā’ti vadantānaṃ suṇāti, tathā ‘vaḍḍhā’ti ‘vaḍḍhamānā’ti suṇāti, ‘bhuñjā’ti ‘khādā’ti vadantānaṃ suṇāti, ito uttari maṅgalaṃ nāma natthī’’ti āha. Tena kathitampi ekacce ‘‘sukathita’’nti abhinandiṃsu. Aparo ‘‘na etaṃ maṅgalaṃ, mutaṃ nāma maṅgalaṃ. Ekacco hi kālasseva uṭṭhāya pathaviṃ āmasati, haritatiṇaṃ allagomayaṃ parisuddhasāṭakaṃ rohitamacchaṃ suvaṇṇarajatabhājanaṃ āmasati, ito uttari maṅgalaṃ nāma natthī’’ti āha. Tena kathitampi ekacce ‘‘sukathita’’nti abhinandiṃsu. Evaṃ diṭṭhamaṅgalikā sutamaṅgalikā mutamaṅgalikāti tissopi parisā hutvā aññamaññaṃ saññāpetuṃ nāsakkhiṃsu, bhummadevatā ādiṃ katvā yāva brahmalokā ‘‘idaṃ maṅgala’’nti tathato na jāniṃsu.
帝释天神心想：“在这个有天神和人类的世界里，除了世尊，没有别人能解答这个关于吉祥的问题。我要去见世尊，请教这个问题。”于是他在夜里来到导师面前，顶礼之后合掌问道：“众多天人和人类……”导师用十二首偈颂为他讲述了三十八种大吉祥。当《吉祥经》讲完时，约有万亿天神证得阿拉汉果，而证得入流果等的天神更是多得数不清。帝释天神听完吉祥的教法后，就回到了自己的天界。世尊讲完吉祥的教法后，整个有天神和人类的世界都欢喜赞叹说“讲得太好了”。那时，比丘们在法堂里生起了对如来功德的讨论，他们说：“朋友们，世尊把握住了有天神和人类的世界的心，断除了他们的疑惑，讲述了这个别人无法触及的吉祥问题，就像在天空中托起月亮一样。朋友们，如来就是这样具有大智慧啊。”世尊来了之后问道：“比丘们，你们现在聚在这里讨论什么？”比丘们回答：“在讨论这件事。”世尊就说：“比丘们，这并不稀奇。如今我已成正觉，讲述这个吉祥问题，这不算什么。我在过去世行菩萨道时，也曾断除天人们的疑惑，讲述过吉祥的问题。”说完，便讲述了过去的故事。
Sakko cintesi ‘‘imaṃ maṅgalapañhaṃ sadevake loke aññatra bhagavatā añño kathetuṃ samattho nāma natthi, bhagavantaṃ upasaṅkamitvā imaṃ pañhaṃ pucchissāmī’’ti. So rattibhāge satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā añjaliṃ paggayha ‘‘bahū devā manussā cā’’ti pañhaṃ pucchi. Athassa satthā dvādasahi gāthāhi aṭṭhatiṃsa mahāmaṅgalāni kathesi. Maṅgalasutte vinivaṭṭanteyeva koṭisatasahassamattā devatā arahattaṃ pāpuṇiṃsu, sotāpannādīnaṃ gaṇanapatho natthi. Sakko maṅgalaṃ sutvā sakaṭṭhānameva gato. Satthārā maṅgale kathite sadevako loko ‘‘sukathita’’nti abhinandi. Tadā dhammasabhāyaṃ tathāgatassa guṇakathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘āvuso, satthā aññesaṃ avisayaṃ maṅgalapañhaṃ sadevakassa lokassa cittaṃ gahetvā kukkuccaṃ chinditvā gaganatale candaṃ uṭṭhāpento viya kathesi, evaṃ mahāpañño, āvuso, tathāgato’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘anacchariyaṃ, bhikkhave, idāneva sambodhippattassa mama maṅgalapañhakathanaṃ, svāhaṃ bodhisattacariyaṃ carantopi devamanussānaṃ kaṅkhaṃ chinditvā maṅgalapañhaṃ kathesi’’nti vatvā atītaṃ āhari.
过去，波罗奈城的梵授王治理国家时，菩萨出生在一个村子里一位极为富有的婆罗门家中，父母给他取名叫“护童子”。他长大后，在塔迦尸喇学成了各种技艺，娶妻成家。父母去世后，他审视了家中的财富，心中生起厌离，于是广行大布施，舍弃了对欲乐的贪著，到雪山一带出家修行。他证得了禅那和神通，以树根和野果为食，在一个地方住了下来。渐渐地，他的随从越来越多，有了五百位弟子。有一天，那些苦行者来到菩萨跟前，顶礼之后说：“老师，雨季到了，我们想从雪山下到各地游历，尝尝咸酸的味道，这样身体会更强健，也能当作经行锻炼。”菩萨说：“既然如此，你们去吧，我就留在这里。”他们顶礼老师后，便下了雪山，一路游历到了波罗奈，住在王家园林里。他们得到了极大的恭敬和丰厚的供养。有一天，波罗奈的集会堂里聚集了很多人，大家生起了关于吉祥的疑问。此后的一切，都和现在这个故事的缘起完全一样。
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ gāme vibhavasampannassa brāhmaṇassa kule nibbatti, ‘‘rakkhitakumāro’’tissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto takkasilāyaṃ uggahitasippo katadārapariggaho mātāpitūnaṃ accayena ratanavilokanaṃ katvā saṃviggamānaso mahādānaṃ pavattetvā kāme pahāya himavantapadese pabbajitvā jhānābhiññaṃ nibbattetvā vanamūlaphalāhāro ekasmiṃ padese vāsaṃ kappesi. Anupubbenassa parivāro mahā ahosi, pañca antevāsikasatāni ahesuṃ. Athekadivasaṃ te tāpasā bodhisattaṃ upasaṅkamitvā vanditvā ‘‘ācariya, vassārattasamaye himavantato otaritvā loṇambilasevanatthāya janapadacārikaṃ gacchāma, evaṃ no sarīrañca thiraṃ bhavissati, jaṅghavihāro ca kato bhavissatī’’ti āhaṃsu. Te ‘‘tena hi tumhe gacchatha, ahaṃ idheva vasissāmī’’ti vutte taṃ vanditvā himavantā otaritvā cārikaṃ caramānā bārāṇasiṃ patvā rājuyyāne vasiṃsu. Tesaṃ mahāsakkārasammāno ahosi. Athekadivasaṃ bārāṇasiyaṃ santhāgāre sannipatite mahājanakāye maṅgalapañho samuṭṭhāti. Sabbaṃ paccuppannavatthunayeneva veditabbaṃ.
那时，大众找不到能断除疑惑、解说吉祥问题的人，就前往园林，向那群仙人请教吉祥问题。仙人们把国王请来，说：“大王，我们没法解说这个问题。不过，我们的老师名叫护苦行者，智慧广大，住在雪山。他能把握包括天界在内的世间人心，会解说这个吉祥问题。”国王说：“尊者，雪山又远又难走，我们去不了。太好了，就请你们亲自去老师那里，请教、学会之后再回来讲给我们听吧。”他们答应“好”，就去了老师那里，顶礼问讯。老师问起国王是否依法治国、地方风气如何，他们就从最初见到吉祥征兆等事开始讲起，说明国王的请求，也说明自己是为了听这个问题才来的，恳求道：“尊者，请为我们把吉祥问题讲清楚吧。”于是，最年长的大弟子向老师请教，诵出了第一首偈颂——
Tadā pana manussānaṃ kaṅkhaṃ chinditvā maṅgalapañhaṃ kathetuṃ samatthaṃ apassanto mahājano uyyānaṃ gantvā isigaṇaṃ maṅgalapañhaṃ pucchi. Isayo rājānaṃ āmantetvā ‘‘mahārāja, mayaṃ etaṃ kathetuṃ na sakkhissāma, apica kho amhākaṃ ācariyo rakkhitatāpaso nāma mahāpañño himavante vasati, so sadevakassa lokassa cittaṃ gahetvā etaṃ maṅgalapañhaṃ kathessatī’’ti vadiṃsu. Rājā ‘‘bhante, himavanto nāma dūre duggamova, na sakkhissāma mayaṃ tattha gantuṃ, sādhu vata tumheyeva ācariyassa santikaṃ gantvā pucchitvā uggaṇhitvā punāgantvā amhākaṃ kathethā’’ti āha. Te ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā ācariyassa santikaṃ gantvā vanditvā katapaṭisanthārā ācariyena rañño dhammikabhāve janapadacāritte ca pucchite taṃ diṭṭhamaṅgalādīnaṃ uppattiṃ ādito paṭṭhāya kathetvā rañño yācanāya ca attano pañhasavanatthaṃ āgatabhāvaṃ pakāsetvā ‘‘sādhu no bhante, maṅgalapañhaṃ pākaṭaṃ katvā kathethā’’ti yāciṃsu. Tato jeṭṭhantevāsiko ācariyaṃ pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha –
“一个人在适当的时候应该学诵什么？该学哪一种明？又该学哪一种所闻之法？
那个人要怎么做，才能在这世和来世都得到安稳的守护？”
‘‘Kiṃsu naro jappamadhicca kāle, kaṃ vā vijjaṃ katamaṃ vā sutānaṃ; So macco asmiñca paramhi loke, kathaṃ karo sotthānena gutto’’ti.
在这里，“时”是指祈求吉祥的时刻。“明”是指吠陀。“所闻”是指应当学习的教典。“此世”中的“ca”只是语助词。“由安稳”是指能带来安稳的吉祥。这段话的意思是：“老师，一个人想要吉祥，在求吉祥的时候，到底要念诵什么？在三部吠陀中，要学哪一种明？在众多所闻中，要学哪一种教典？那个有情，在此世和他世，要怎么做？在这些念诵等行为中，以什么方式去做，才能被无过失的吉祥——安稳所守护？请您为我们开示含摄两世利益的确立吉祥。”
Tattha kāleti maṅgalapatthanakāle. Vijjanti vedaṃ. Sutānanti sikkhitabbayuttakapariyattīnaṃ. Asmiñcāti ettha cāti nipātamattaṃ. Sotthānenāti sotthibhāvāvahena maṅgalena. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘ācariya, puriso maṅgalaṃ icchanto maṅgalakāle kiṃsu nāma jappanto tīsu vedesu kataraṃ vā vedaṃ kataraṃ vā sutānaṃ antare sutapariyattiṃ adhīyitvā so macco imasmiñca loke paramhi ca kathaṃ karo etesu jappādīsu kiṃ kena niyāmena karonto sotthānena niraparādhamaṅgalena gutto rakkhito hoti, taṃ ubhayalokahitaṃ gahetvā ṭhitamaṅgalaṃ amhākaṃ kathehī’’ti.
最年长的弟子这样问了吉祥的问题之后，大士为了断除天与人的疑惑，以佛陀般的威仪宣说吉祥，说道：“这是吉祥，这也是吉祥。”
Evaṃ jeṭṭhantevāsikena maṅgalapañhaṃ puṭṭho mahāsatto devamanussānaṃ kaṅkhaṃ chindanto ‘‘idañcidañca maṅgala’’nti buddhalīḷāya maṅgalaṃ kathento āha –
“对于他来说，所有天人和祖先，以及爬虫和所有众生，
以慈心，他们恒常受到恭敬；人们说，这就是在众生之中的安稳。”
‘‘Yassa devā pitaro ca sabbe, sarīsapā sabbabhūtāni cāpi; Mettāya niccaṃ apacitāni honti, bhūtesu ve sotthānaṃ tadāhū’’ti.
这里，“yassa”指的是某个人。“devā”指从地居天开始的一切欲界天神。“pitaro ca”指更高的色界梵天神。“sarīsapā”指长身的爬行类。“sabbabhūtāni ca api”指前面没提到的其余一切众生，以及一切众生。“mettāya niccaṃ apacitāni honti”是说：通过达到安止定、以遍满十方的方式持续修起的慈心，这一切众生都会对他恭敬。“bhūtesu ve”是说：他们说，那位补特伽罗在一切众生中的安稳，即是相续转起、无过失的吉祥。因为住于慈心的人为一切众生所喜爱，不为他人的加害所动摇。如此，他以此吉祥而被保护、被守护。
Tattha yassāti yassa puggalassa. Devāti bhummadeve ādiṃ katvā sabbepi kāmāvacaradevā. Pitaro cāti tatuttari rūpāvacarabrahmāno. Sarīsapāti dīghajātikā. Sabbabhūtāni cāpīti vuttāvasesāni ca sabbānipi bhūtāni. Mettāya niccaṃ apacitāni hontīti ete sabbe sattā dasadisāpharaṇavasena pavattāya appanāppattāya mettābhāvanāya apacitā honti. Bhūtesu veti taṃ tassa puggalassa sabbasattesu sotthānaṃ nirantaraṃ pavattaṃ niraparādhamaṅgalaṃ āhu. Mettāvihārī hi puggalo sabbesaṃ piyo hoti parūpakkamena avikopiyo. Iti so iminā maṅgalena rakkhito gopito hotīti.
大士这样开示了第一个吉祥之后，接着开示第二个等吉祥——
Iti mahāsatto paṭhamaṃ maṅgalaṃ kathetvā dutiyādīni kathento –
对一切世间都保持谦卑的举止，对女人、男人以及有孩子的人也是如此；
能忍受恶语，不说违逆的话，这种安忍被称为安稳。
‘‘Yo sabbalokassa nivātavutti, itthīpumānaṃ sahadārakānaṃ; Khantā duruttānamappaṭikūlavādī, adhivāsanaṃ sotthānaṃ tadāhu.
一个人不会因为技艺、出身、财富或家世就看不起朋友和同伴。
在需要之时，明慧具智者，在朋友中这确实被称为安稳。
‘‘Yo nāvajānāti sahāyamatte, sippena kulyāhi dhanena jaccā; Rucipañño atthakāle matīmā, sahāyesu ve sotthānaṃ tadāhu.
不欺骗人的人，他的朋友是善且可信赖的。
不背叛朋友，又能把财物分给朋友的人，这才算是在朋友当中真正安稳可靠。
‘‘Mittāni ve yassa bhavanti santo, saṃvissatthā avisaṃvādakassa; Na mittadubbhī saṃvibhāgī dhanena, mittesu ve sotthānaṃ tadāhu.
一个人如果妻子和他年纪相当，两人和合同心，她随顺丈夫，乐于正法，还生了孩子；
出身高贵、持戒有德、忠于丈夫，对丈夫而言确实是安稳。
‘‘Yassa bhariyā tulyavayā samaggā, anubbatā dhammakāmā pajātā; Koliniyā sīlavatī patibbatā, dāresu ve sotthānaṃ tadāhu.
国王是众生主、有名声，他知晓其人的清净与精进努力。
没有二心、怀着善意，人们说这在国王面前就是平安。
‘‘Yassa rājā bhūtapati yasassī, jānāti soceyyaṃ parakkamañca; Advejjhatā suhadayaṃ mamanti, rājūsu ve sotthānaṃ tadāhu.
净信之人施饮食，复以花香涂香供；
以清净心而随喜，说彼天界为安稳。
‘‘Annañca pānañca dadāti saddho, mālañca gandhañca vilepanañca; Pasannacitto anumodamāno, saggesu ve sotthānaṃ tadāhu.
“长老以圣法净化、寂静者以平等行令欣悦，
多闻持戒之仙人，于阿拉汉众中称之为安稳处。”
‘‘Yamariyadhammena punanti vuddhā, ārādhitā samacariyāya santo; Bahussutā isayo sīlavanto, arahantamajjhe sotthānaṃ tadāhū’’ti. –
他说了这些偈颂。
Imā gāthā abhāsi.
在这里，“谦卑而住”是指因为心性柔软，对一切世间人都处在谦下的状态。“能忍粗恶之言”是指能忍受他人说出的恶毒话语。“不说违逆之语”是指不抱着“他骂我、他打我”这种对抗心态，只说随顺的话。“堪忍”：智者说这种堪忍是他的安稳、没有过失的吉祥。
Tattha nivātavuttīti muducittatāya sabbalokassa nīcavutti hoti. Khantā duruttānanti parehi vuttānaṃ duṭṭhavacanānaṃ adhivāsako hoti. Appaṭikūlavādīti ‘‘akkocchi maṃ, avadhi ma’’nti yugaggāhaṃ akaronto anukūlameva vadati. Adhivāsananti idaṃ adhivāsanaṃ tassa sotthānaṃ niraparādhamaṅgalaṃ paṇḍitā vadanti.
“同伴与密友”是指朋友和密友。其中，从小一起玩泥沙的是朋友，一起住了十年、十二年的是密友。对所有这些同伴，他都不轻视：不会因为技艺而轻视说“我有技艺，这些人没技艺”；不会因为家世成就之类的门第而轻视说“我出身高贵，这些人出身不高贵”；不会因为财富而轻视说“我富有，这些人穷困”；不会因为出身而轻视说“我出身好，这些人出身差”。“喜慧者”是指有善慧、有美好智慧的人。“在需要的时候”是指在某种利益或事由出现的时候。“有智者”是指能分辨各种事理、具备审察能力，因此成为有智慧的人，不轻视那些同伴。关于“在同伴中”：古代的智者们说，这种在同伴中不轻视，就叫作安稳。正是凭着这种没有过失的吉祥，他在今生和来世都受到保护。其中，依靠有智慧的同伴而获得安稳，应当用《吉祥草茎本生》等故事来说明。
Sahāyamatteti sahāye ca sahāyamatte ca. Tattha sahapaṃsukīḷitā sahāyā nāma, dasa dvādasa vassāni ekato vutthā sahāyamattā nāma, te sabbepi ‘‘ahaṃ sippavā, ime nisippā’’ti evaṃ sippena vā ‘‘ahaṃ kulīno, ime na kulīnā’’ti evaṃ kulasampattisaṅkhātāhi kulyāhi vā, ‘‘ahaṃ aḍḍho, ime duggatā’’ti evaṃ dhanena vā, ‘‘ahaṃ jātisampanno, ime dujjātā’’ti evaṃ jaccā vā nāvajānāti. Rucipaññoti sādhupañño sundarapañño . Atthakāleti kassacideva atthassa kāraṇassa uppannakāle. Matīmāti taṃ taṃ atthaṃ paricchinditvā vicāraṇasamatthatāya matimā hutvā te sahāye nāvajānāti. Sahāyesūti taṃ tassa anavajānanaṃ sahāyesu sotthānaṃ nāmāti porāṇakapaṇḍitā āhu. Tena hi so niraparādhamaṅgalena idhaloke ca paraloke ca gutto hoti. Tattha paṇḍite sahāye nissāya sotthibhāvo kusanāḷijātakena (jā. 1.1.121 ādayo) kathetabbo.
所谓“善者”，是指那些有智者、善士作为朋友的人。“完全信赖者”，是指进入家中后，想拿什么就拿什么，达到那种信赖程度。“不欺诳者”，是指有不欺诳习性的人。“不叛友者”，是指不背叛朋友的人。“以财共享者”，是指用自己的财物与朋友们分享的人。“于诸朋友中”，是指依靠朋友而得到的那份安稳，对他来说，这在朋友中就叫安稳。这样的人确实由这样的朋友守护而获得安稳。因此，依靠朋友所得的安稳，应当以《大猫头鹰本生》等故事来解说。
Santoti paṇḍitā sappurisā yassa mittāni bhavanti. Saṃvissatthāti gharaṃ pavisitvā icchiticchitasseva gahaṇavasena vissāsamāpannā. Avisaṃvādakassāti avisaṃvādanasīlassa. Na mittadubbhīti yo ca mittadubbhī na hoti. Saṃvibhāgī dhanenāti attano dhanena mittānaṃ saṃvibhāgaṃ karoti. Mittesūti mitte nissāya laddhabbaṃ tassa taṃ mittesu sotthānaṃ nāma hoti. So hi evarūpehi mittehi rakkhito sotthiṃ pāpuṇāti. Tattha mitte nissāya sotthibhāvo mahāukkusajātakādīhi (jā. 1.14.44 ādayo) kathetabbo.
年龄相仿的，就是年纪差不多的。和合的，就是和合共住的。随顺的，就是顺从跟从的。乐法的，就是喜欢三种善行法的。能生育的，就是能生孩子的，不是不能生育的。在妻子们当中，是说当具备这些戒德的女子住在家里时，丈夫就能得到安稳，智者们这样说。在这里，依靠持戒女子而得到安稳，应当用《宝盗本生》《珊部罗本生》《断犁本生》等故事来解说。
Tulyavayāti samānavayā. Samaggāti samaggavāsā. Anubbatāti anuvattitā. Dhammakāmāti tividhasucaritadhammaṃ roceti. Pajātāti vijāyinī, na vañjhā. Dāresūti etehi sīlaguṇehi samannāgate mātugāme gehe vasante sāmikassa sotthi hotīti paṇḍitā kathenti. Tattha sīlavantaṃ mātugāmaṃ nissāya sotthibhāvo maṇicorajātaka- (jā. 1.2.87 ādayo) sambūlajātaka- (jā. 1.16.297 ādayo) khaṇḍahālajātakehi (jā. 2.22.982 ādayo) kathetabbo.
清净，就是清净的状态。无二心，是指以无二的心知道：这个人绝不会和我分裂成两边。他是我善友，是指知道：这是善友，这是我的善友。于诸王中，是说在国王们那里，对侍从来说这就叫安稳，智者这样讲。具信而施，是指相信业和业果之后才布施。于诸天界中，是说在天界、天世间有安稳，叫无过失的吉祥，智者这样讲；这应当依据《饿鬼事》和《天宫事》详细讲述。
Soceyyanti sucibhāvaṃ. Advejjhatāti advejjhatāya na esa mayā saddhiṃ bhijjitvā dvidhā bhavissatīti evaṃ advejjhabhāvena yaṃ jānāti. Suhadayaṃ mamanti suhado ayaṃ mamanti ca yaṃ jānāti. Rājūsu veti evaṃ rājūsu sevakānaṃ sotthānaṃ nāmāti paṇḍitā kathenti. Dadātisaddhoti kammañca phalañca saddahitvā dadāti. Saggesu veti evaṃ sagge devaloke sotthānaṃ niraparādhamaṅgalanti paṇḍitā kathenti, taṃ petavatthuvimānavatthūhi vitthāretvā kathetabbaṃ.
净化智慧增长者：智慧增长者们用圣法净化、清净的那个人。以正行：以正确的修行。多闻：通达意义上的多闻。诸仙人：已寻求功德者。持戒者：具足圣戒者。于阿拉汉中：智者们说，那是在阿拉汉众中应当获得的安稳。因为阿拉汉们开示自己通达之道，使人修行，以圣道净化堪受教导之人，那人也就成为阿拉汉。
Punantivuddhāti yaṃ puggalaṃ ñāṇavuddhā ariyadhammena punanti parisodhenti. Samacariyāyāti sammāpaṭipattiyā. Bahussutāti paṭivedhabahussutā. Isayoti esitaguṇā. Sīlavantoti ariyasīlena samannāgatā. Arahantamajjheti arahantānaṃ majjhe paṭilabhitabbaṃ taṃ sotthānanti paṇḍitā kathenti. Arahanto hi attanā paṭividdhamaggaṃ ācikkhitvā paṭipādentā ārādhakaṃ puggalaṃ ariyamaggena punanti, sopi arahāva hoti.
大士这样以阿拉汉果把握教法的顶点，用八首偈颂讲完八种大吉祥之后，又对那些吉祥加以赞叹，说出了结尾的偈颂：
Evaṃ mahāsatto arahattena desanāya kūṭaṃ gaṇhanto aṭṭhahi gāthāhi aṭṭha mahāmaṅgalāni kathetvā tesaññeva maṅgalānaṃ thutiṃ karonto osānagāthamāha –
“这些确实是世间的安稳之道，被智者称赞，能带来快乐。
有智慧的人应当依止这些，因为在吉祥之中根本没有任何真实可言。”
‘‘Etāni kho sotthānāni loke, viññuppasatthāni sukhudrayāni; Tānīdha sevetha naro sapañño, na hi maṅgale kiñcanamatthi sacca’’nti.
在这里，所谓“na hi maṅgale”（并非吉祥），意思是：然而，在那些被分为所见、所闻、所觉知的种种吉祥里，连一种吉祥都算不上真实；只有涅槃，才是唯一的究竟真理。
Tattha na hi maṅgaleti tasmiṃ pana diṭṭhasutamutappabhede maṅgale kiñcanaṃ ekamaṅgalampi saccaṃ nāma natthi, nibbānameva panekaṃ paramatthasaccanti.
仙人们听说了那些吉祥之事，过了七八天，就辞别老师，回到了自己原来的地方。国王走到他们跟前，向他们请教。他们按照老师所讲的次第，为国王解答了吉祥之问，然后还是回到了雪山。从那时起，吉祥之说就在世间流传开来。人们奉行这些吉祥之事，命终之后都得以往生天界。菩萨修习了四种梵住，带领一群仙人，转生到了梵天界。
Isayo tāni maṅgalāni sutvā sattaṭṭhadivasaccayena ācariyaṃ āpucchitvā tattheva agamaṃsu. Rājā tesaṃ santikaṃ gantvā pucchi. Te tassa ācariyena kathitaniyāmena maṅgalapañhaṃ kathetvā himavantameva āgamaṃsu. Tato paṭṭhāya loke maṅgalaṃ pākaṭaṃ ahosi. Maṅgalesu vattitvā matamatā saggapathaṃ pūresuṃ. Bodhisatto cattāro brahmavihāre bhāvetvā isigaṇaṃ ādāya brahmaloke nibbatti.
导师讲完这段法之后，说道：“比丘们，并不是现在才这样，过去我也曾讲过吉祥之问。”说完，便把本生故事结合起来：“那时候的仙众，就是现在的佛弟子；那个问吉祥之问的人，就是我的大弟子舍利弗；而那位老师，就是我自己。”
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepāhaṃ maṅgalapañhaṃ kathesi’’nti vatvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā isigaṇo buddhaparisā ahosi , maṅgalapañhapucchako jeṭṭhantevāsiko sāriputto, ācariyo pana ahameva ahosi’’nti.
