听了佛陀的话,一万个世界里的天与人两者。
那时我满心欢喜、兴高采烈,就这样想:
佛陀说话从不两样,胜者的话绝不落空。
诸佛没有虚妄,我必定成佛。
就像一块土块被抛向空中,一定会落回大地上;
同样,诸佛至尊的话语,是决定常住的。
就像一切众生的死亡,是确定而恒常的;
同样,诸佛至尊的话语,是决定常住的。
就像黑夜结束的时候,太阳必定会升起;
同样,诸最胜佛陀之语,永恒而恒常;
就像狮子从卧处起身,它的吼声是必然的;
同样,诸佛最胜者的话语,是恒常、永固的。
“就像怀孕的众生,必定会卸下重担;
同样,诸佛最胜者的话语,是恒常不变的。”
‘‘Buddhassa vacanaṃ sutvā, dasasahassīna cūbhayaṃ; Tuṭṭhahaṭṭho pamodito, evaṃ cintesahaṃ tadā. ‘‘Advejjhavacanā buddhā, amoghavacanā jinā; Vitathaṃ natthi buddhānaṃ, dhuvaṃ buddho bhavāmahaṃ. ‘‘Yathā khittaṃ nabhe leḍḍu, dhuvaṃ patati bhūmiyaṃ; Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ. ‘‘Yathāpi sabbasattānaṃ, maraṇaṃ dhuvasassataṃ; Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ. ‘‘Yathā rattikkhaye patte, sūriyuggamanaṃ dhuvaṃ; Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ. ‘‘Yathā nikkhantasayanassa, sīhassa nadanaṃ dhuvaṃ; Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ. ‘‘Yathā āpannasattānaṃ, bhāramoropanaṃ dhuvaṃ; Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassata’’nti.
他下定决心:“我必将成为佛陀。”为了找到能成就佛果的诸法,他这样思择:“成就佛果的诸法到底在哪里?是在上方,还是在下方,在各方,还是在各个角落?”就这样依次遍寻整个法界,他看到了过去诸菩萨曾经反复修习的第一布施波罗蜜,于是这样教导自己:“善慧智者,从今以后,你要圆满这第一布施波罗蜜。就像倒扣的水罐,里面的水会全部倒出来,绝不会再收回去;同样,不管是财富、名声、儿女、妻子,还是自己的手脚身体,你都不去看重,对前来乞求的人,把他们所想要的一切,毫无保留地全部布施出去。这样,将来坐在菩提树下,你就会成佛。”他坚定地确立了这第一布施波罗蜜,立下了坚固的誓愿。因此这样说道:
So ‘‘dhuvāhaṃ buddho bhavissāmī’’ti evaṃ katasanniṭṭhāno buddhakārake dhamme upadhāretuṃ ‘‘kahaṃ nu kho buddhakārakadhammā, kiṃ uddhaṃ, udāhu adho, disāsu, vidisāsū’’ti anukkamena sakalaṃ dhammadhātuṃ vicinanto porāṇakabodhisattehi āsevitanisevitaṃ paṭhamaṃ dānapāramiṃ disvā evaṃ attānaṃ ovadi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya paṭhamaṃ dānapāramiṃ pūreyyāsi. Yathā hi nikkujjito udakakumbho nissesaṃ katvā udakaṃ vamatiyeva, na paccāharati, evameva dhanaṃ vā yasaṃ vā puttaṃ vā dāraṃ vā aṅgapaccaṅgaṃ vā anoloketvā sampattayācakānaṃ sabbaṃ icchiticchitaṃ nissesaṃ katvā dadamāno bodhirukkhamūle nisīditvā buddho bhavissasī’’ti paṭhamaṃ dānapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
来吧,我要从这边到那边,仔细寻找能成就佛果的诸法。
上下十方,直到法界的尽头。
我这样观察探寻时,见到了最初的布施波罗蜜。
过去那些大圣人们一直走过来的那条大道。
你先把这一条坚定地受持起来;
想要证得菩提,就去修布施波罗蜜吧。
譬如盛满水之瓶罐,任谁使之倾覆倒转,
水即倾泻无余,于中丝毫不留。
“同样地,见到乞讨的人,不论对方是低贱的、中等的还是高贵的;
你要毫无保留地布施,就像把水罐倒扣过来一样。”
‘‘Handa buddhakare dhamme, vicināmi ito cito; Uddhaṃ adho dasa disā, yāvatā dhammadhātuyā. ‘‘Vicinanto tadādakkhiṃ, paṭhamaṃ dānapāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, anuciṇṇaṃ mahāpathaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ paṭhamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Dānapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi. ‘‘Yathāpi kumbho sampuṇṇo, yassa kassaci adhokato; Vamatevudakaṃ nissesaṃ, na tattha parirakkhati. ‘‘Tatheva yācake disvā, hīnamukkaṭṭhamajjhime; Dadāhi dānaṃ nissesaṃ, kumbho viya adhokato’’ti.
那时,他进一步思惟:“不应该只靠这些成佛之法就够了”,于是看到第二戒波罗蜜,心里这样想:“善慧智者,从今以后,你也应当圆满戒波罗蜜。就像牦牛不顾惜生命,只守护自己的尾毛一样,你从今以后也要不顾惜生命,只守护戒律,这样你就会成佛。”他就这样把第二戒波罗蜜坚定地确立下来,下定决心。因此说:
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttaripi upadhārayato dutiyaṃ sīlapāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya sīlapāramimpi pūreyyāsi. Yathā hi camarīmigo nāma jīvitampi anoloketvā attano vālameva rakkhati, evaṃ tvampi ito paṭṭhāya jīvitampi anoloketvā sīlameva rakkhanto buddho bhavissasī’’ti dutiyaṃ sīlapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
“成佛之法,并非仅此而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
我在仔细探寻时,见到了第二个——戒波罗蜜。
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你要先把这第二项坚定地确立起来,并好好受持。
去修戒波罗蜜吧,如果你想证得菩提。
就像牦牛的尾毛,无论缠挂到什么东西上,
它宁可死在那里,也不肯弄坏自己的尾巴。
“同样地,要在四种地圆满戒行;
要像牦牛守护自己的尾巴一样,时时刻刻守护好戒。”
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadādakkhiṃ, dutiyaṃ sīlapāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ dutiyaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Sīlapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi. ‘‘Yathāpi camarī vālaṃ, kismiñci paṭilaggitaṃ; Upeti maraṇaṃ tattha, na vikopeti vāladhiṃ. ‘‘Tatheva catūsu , bhūmīsu, sīlāni paripūraya; Parirakkha sabbadā sīlaṃ, camarī viya vāladhi’’nti.
这时,他进一步思惟:“成佛之法不应只靠这些就够了。”于是看到了第三出离波罗蜜,心里这样想:“善慧智者,从今以后,你也应当圆满出离波罗蜜。就像一个人长期住在牢狱里,不会对那里生起贪爱,只会厌倦,一心想要离开;同样,你也应当把一切存在看成牢狱一样,对一切存在感到厌倦,渴望解脱,一心朝向出离。这样,你就会成佛。”他由此坚定地确立了第三出离波罗蜜。因此说:
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttaripi upadhārayato tatiyaṃ nekkhammapāramiṃ disvā etadahosi ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya nekkhammapāramimpi pūreyyāsi. Yathā hi ciraṃ bandhanāgāre vasamāno puriso na tattha sinehaṃ karoti, atha kho ukkaṇṭhitoyeva avasitukāmo hoti, evameva tvampi sabbabhave bandhanāgārasadise katvā sabbabhavehi ukkaṇṭhito muccitukāmo hutvā nekkhammābhimukhova hohi, evaṃ buddho bhavissasī’’ti tatiyaṃ nekkhammapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
“成佛之法,并非仅此而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
我遍寻求时,得见第三出离波罗蜜——
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你要先把这第三项坚定地受持起来;
想要证得菩提,就去修出离波罗蜜吧。
就像有人被关在牢房里,长期囚禁,饱受痛苦折磨;
在那里不生出贪着,只寻求解脱。
“你要同样看待一切生命存在,就像看牢房一样。
愿你面向出离,为了从轮回中解脱。”
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadādakkhiṃ, tatiyaṃ nekkhammapāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ tatiyaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Nekkhammapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi. ‘‘Yathā andughare puriso, ciravuttho dukhaṭṭito; Na tattha rāgaṃ janeti, muttimeva gavesati. ‘‘Tatheva tvaṃ sabbabhave, passa andughare viya; Nekkhammābhimukho hohi, bhavato parimuttiyā’’ti.
这时他进一步想:“不应该只靠这些成佛之法就够了。”于是观察到第四种智慧波罗蜜,心里这样想:“善慧智者,从今以后你也要圆满智慧波罗蜜。对下等、中等、上等的一切智者,一个都不要避开,要一一去亲近他们、向他们提问。就像托钵的比丘,不管人家是低贱还是别的什么,都不跳过,挨家挨户次第乞食,很快就能得到维持生活的食物;同样,你去亲近一切智者、向他们提问,就会成佛。”于是他坚定地立下第四智慧波罗蜜的誓愿。因此说道:
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttaripi upadhārayato catutthaṃ paññāpāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya paññāpāramimpi pūreyyāsi. Hīnamajjhimukkaṭṭhesu kañci avajjetvā sabbepi paṇḍite upasaṅkamitvā pañhaṃ puccheyyāsi. Yathā hi piṇḍacāriko bhikkhu hīnādikesu kulesu kiñci avajjetvā paṭipāṭiyā piṇḍāya caranto khippaṃ yāpanaṃ labhati, evaṃ tvampi sabbapaṇḍite upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchanto buddho bhavissasī’’ti catutthaṃ paññāpāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
“成佛之法,并非仅此而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
我遍寻时即得见,第四慧波罗蜜多;
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你要先把这第四项坚定地受持起来,
想要证得菩提,就去修习慧波罗蜜吧。
就像比丘在乞食的时候,面对下等、上等和中等的各家,
不避开那些家族,这样就能得到维持生活的食物。
“你要像那样,在任何时候都去反复请教智者大众;
证得智慧波罗蜜之后,你就会成就正觉。”
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadādakkhiṃ, catutthaṃ paññāpāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ catutthaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Paññāpāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi. ‘‘Yathāpi bhikkhu bhikkhanto, hīnamukkaṭṭhamajjhime; Kulāni na vivajjento, evaṃ labhati yāpanaṃ. ‘‘Tatheva tvaṃ sabbakālaṃ, paripucchanto budhaṃ janaṃ; Paññāpāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasī’’ti.
那时,他进一步思量:“成佛之法不应该只有这些而已。”于是看到了第五精进波罗蜜,心里这样想:“善慧智者啊,从今以后,你也应当圆满精进波罗蜜。就像兽王狮子在一切威仪姿态中都具备坚固的精进,同样地,你在一切生命状态、一切威仪姿态中,也要以坚固不退的精进,将来成为佛陀。”他就这样坚定地确立了第五精进波罗蜜。因此说道:
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttaripi upadhārayato pañcamaṃ vīriyapāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya vīriyapāramimpi pūreyyāsi. Yathā hi sīho migarājā sabbairiyāpathesu daḷhavīriyo hoti, evaṃ tvampi sabbabhavesu sabbairiyāpathesu daḷhavīriyo anolīnavīriyo samāno buddho bhavissasī’’ti pañcamaṃ vīriyapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
“成佛之法,并非仅此而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
我在仔细寻找时,看到了第五个精进波罗蜜。
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你要先把这第五项牢牢地受持起来;
想要证得菩提,就要去修精进波罗蜜。
就像兽王狮子,无论是坐着、站立还是经行,
他始终勇猛精进,从不松懈,内心始终奋发向上。
“你要同样地在一切生命轮回中,坚定地提起精进。
修满精进波罗蜜之后,你就会证得正觉。”
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadādakkhiṃ, pañcamaṃ vīriyapāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ pañcamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Vīriyapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi. ‘‘Yathāpi sīho migarājā, nisajjaṭṭhānacaṅkame; Alīnavīriyo hoti, paggahitamano sadā. ‘‘Tatheva tvaṃ sabbabhave, paggaṇha vīriyaṃ daḷhaṃ; Vīriyapāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasī’’ti.
这时他又想:“不应该只靠这些成佛之法就够了。”他继续深入思惟时,看到了第六忍耐波罗蜜,于是这样想:“善慧贤者,从今以后,你也要圆满忍耐波罗蜜。无论受到恭敬还是轻慢,都要能忍。就像大地一样,人们把干净的东西丢在上面,也把脏东西丢在上面,大地不会因此生起贪爱,也不会生起嗔恨,它只是忍受、承受、安忍。同样,你面对恭敬和轻慢都能安忍,就能成佛。”于是他坚定地确立了第六忍耐波罗蜜。因此这样说:
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttaripi upadhārayato chaṭṭhaṃ khantipāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya khantipāramimpi pūreyyāsi. Sammānanepi avamānanepi khamova bhaveyyāsi. Yathā hi pathaviyaṃ nāma sucimpi pakkhipanti asucimpi, na tena pathavī sinehaṃ, na paṭighaṃ karoti, khamati sahati adhivāsetiyeva, evaṃ tvampi sammānanāvamānanakkhamova samāno buddho bhavissasī’’ti chaṭṭhaṃ khantipāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
“成佛之法,并非仅此而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
探察之际,我亲见了第六忍耐波罗蜜;
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你要先把这第六个坚定地受持起来;
在那里,心不摇摆不定,你将证得正觉。
犹如大地之得名,净与不净皆堪忍;
一切弃物悉能受,不由此故生瞋恨。
“同样,你也要能忍受所有人对你的尊崇和轻蔑。
等你圆满了忍耐波罗蜜,就会证得正觉。”
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadādakkhiṃ, chaṭṭhamaṃ khantipāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ chaṭṭhamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Tattha advejjhamānaso, sambodhiṃ pāpuṇissasi. ‘‘Yathāpi pathavī nāma, sucimpi asucimpi ca; Sabbaṃ sahati nikkhepaṃ, na karoti paṭighaṃ tayā. ‘‘Tatheva tvampi sabbesaṃ, sammānāvamānakkhamo; Khantipāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasī’’ti.
那时他心里又想:“成佛的法门不应该只有这么一点。”于是进一步观察,看到了第七个谛波罗蜜,心里生起这样的念头:“善慧贤者,从今以后,你也要圆满这个谛波罗蜜。就算雷电劈到头顶上,也绝不能为了财物等利益,因为贪欲等而故意说妄语。就像那颗叫晨星的星,不论什么季节都不离开自己的轨道,不会走到别的轨道上去,只在自己的轨道上运行;同样,你也不舍弃真实,绝不说妄语,这样你就会成佛。”他这样坚定地确立了第七谛波罗蜜,并立下决心。因此说:
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttaripi upadhārayato sattamaṃ saccapāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya saccapāramimpi pūreyyāsi. Asaniyā matthake patamānāyapi dhanādīnaṃ atthāya chandādivasena sampajānamusāvādaṃ nāma mākāsi. Yathā hi osadhitārakā nāma sabbautūsu attano gamanavīthiṃ jahitvā aññāya vīthiyā na gacchati, sakavīthiyāva gacchati, evameva tvampi saccaṃ pahāya musāvādaṃ nāma akarontoyeva buddho bhavissasī’’ti sattamaṃ saccapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
“成佛之法,并非仅此而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
我在仔细探寻时,见到了第七谛波罗蜜。
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你现在先把这第七个牢牢地确立起来,并受持它。
在这其中,言语不二的人,你将证得正觉。
犹如药王星,于诸天世间如秤般持平;
时至或逢雨季,亦不偏离其轨道。
“同样地,你也不要偏离诸谛的正道。
证得真实波罗蜜后,你将成就正觉。”
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadādakkhiṃ, sattamaṃ saccapāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ sattamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Tattha advejjhavacano, sambodhiṃ pāpuṇissasi. ‘‘Yathāpi osadhī nāma, tulābhūtā sadevake; Samaye utuvasse vā, na vokkamati vīthito. ‘‘Tatheva tvampi saccesu, mā vokkamasi vīthito; Saccapāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasī’’ti.
这时他进一步思惟:“不应该只靠这些成佛之法就够了。”于是看到了第八决意波罗蜜,心里这样想:“善慧贤者,从今以后,你也应该圆满决意波罗蜜。无论你决意什么,都要在那决意上坚定不动。就像高山,即使四方风吹打,也不震动、不摇动,只安住于自己的位置;同样,你也要在决意上坚定不动,将来必定成佛。”于是他坚定地确立了第八决意波罗蜜。因此说:
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttaripi upadhārayato aṭṭhamaṃ adhiṭṭhānapāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya adhiṭṭhānapāramimpi pūreyyāsi. Yaṃ adhiṭṭhāsi, tasmiṃ adhiṭṭhāne niccalo bhaveyyāsi. Yathā hi pabbato nāma sabbadisāsu vātehi pahaṭopi na kampati na calati, attano ṭhāneyeva tiṭṭhati, evameva tvampi attano adhiṭṭhāne niccalo hontova buddho bhavissasī’’ti aṭṭhamaṃ adhiṭṭhānapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
“成佛之法,并非仅此而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
我在仔细探寻时,看到了第八项——决意波罗蜜。
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你要先把这第八条坚定地受持下来,
在那里,你只要保持不动摇,就能证得正觉。
就像一座岩石山,不动不摇,稳稳地立着;
再大的风也吹不动它,它就稳稳地待在自己的位置上。
“你也要一样,在坚定决意上,任何时候都毫不动摇。
修满决意波罗蜜之后,你就会证得正觉。”
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadādakkhiṃ, aṭṭhamaṃ adhiṭṭhānapāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ aṭṭhamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Tattha tvaṃ acalo hutvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi. ‘‘Yathāpi pabbato selo, acalo suppatiṭṭhito; Na kampati bhusavātehi, sakaṭṭhāneva tiṭṭhati. ‘‘Tatheva tvampi adhiṭṭhāne, sabbadā acalo bhava; Adhiṭṭhānapāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasī’’ti.
他心里又想:“成佛之法不应该只靠这么一点就够了吧。”于是继续观察,看到第九个慈爱波罗蜜时,心里这样想:“善慧贤者,从今以后,你也要圆满第九个慈爱波罗蜜。对你不利的人也好,对你有利的人也好,你都要用同一颗心对待。就像水一样,不管对恶人还是对善人,都一样带来清凉、遍满一切;你也要这样,对一切众生都以慈心保持同一颗心,将来就会成佛。”他这样把第九个慈爱波罗蜜坚定下来,立下决心。因此说:
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttaripi upadhārayato navamaṃ mettāpāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya navamaṃ mettāpāramimpi pūreyyāsi. Ahitesupi hitesupi ekacitto bhaveyyāsi. Yathā hi udakaṃ nāma pāpajanassāpi kalyāṇajanassāpi sītibhāvaṃ ekasadisaṃ katvā pharati, evameva tvampi sabbasattesu mettacittena ekacittova honto buddho bhavissasī’’ti navamaṃ mettāpāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
“成佛之法,并非仅此而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
那时我正仔细寻找,见到了第九慈爱波罗蜜;
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你要先把这第九条牢牢地受持。
若欲获得菩提,当以慈心为无等。
就像水一样,对善人和恶人都一样。
它平等地遍洒清凉,冲走尘垢污秽。
“你也要这样,对不利和有利的人都一样,以慈心平等地修习。
修满慈爱波罗蜜之后,你就会证得正觉。”
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadādakkhiṃ, navamaṃ mettāpāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ navamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Mettāya asamo hohi, yadi bodhiṃ pattumicchasi. ‘‘Yathāpi udakaṃ nāma, kalyāṇe pāpake jane; Samaṃ pharati sītena, pavāheti rajomalaṃ. ‘‘Tatheva tvampi ahitahite, samaṃ mettāya bhāvaya; Mettāpāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasī’’ti.
这时他进一步思惟:“不应该只靠这些成佛之法就够了。”于是看到了第十种波罗蜜——舍波罗蜜,心里这样想:“善慧贤者,从今以后,你也要圆满舍波罗蜜。无论遇到快乐还是痛苦,都要保持中舍。就像大地一样,不管人们把干净的东西还是肮脏的东西扔到上面,它都只是保持中舍;同样,你面对苦乐时也保持中舍,就能成佛。”他这样把第十舍波罗蜜坚定下来,立下决心。因此说道:
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttaripi upadhārayato dasamaṃ upekkhāpāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya upekkhāpāramimpi pūreyyāsi. Sukhepi dukkhepi majjhattova bhaveyyāsi. Yathā hi pathavī nāma sucimpi asucimpi pakkhippamānā majjhattāva hoti, evameva tvampi sukhadukkhesu majjhattova honto buddho bhavissasī’’ti dasamaṃ upekkhāpāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
“成佛之法,并非仅此而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
我正在仔细考察时,看见了第十种舍波罗蜜。
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你要先把这第十个牢牢地确立起来,好好受持。
像秤一样稳固坚定之后,你就会证得正觉。
就像大地一样,无论被放在上面的是不净物还是清净物,
对这两者都保持舍心,远离愤怒与偏爱。
“你也要这样,在乐与苦中始终保持像天平一样平等。
当你圆满舍波罗蜜之后,就会证得正觉。”
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadādakkhiṃ, dasamaṃ upekkhāpāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ dasamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Tulābhūto daḷho hutvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi. ‘‘Yathāpi pathavī nāma, nikkhittaṃ asuciṃ suciṃ; Upekkhati ubhopete, kopānunayavajjitā. ‘‘Tatheva tvampi sukhadukkhe, tulābhūto sadā bhava; Upekkhāpāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasī’’ti.
这时他这样想:在这个世界上,菩萨要圆满菩提、成就佛果所应修的法,就只有这些;除了十波罗蜜,再没有别的了。这十波罗蜜,在上方的虚空里找不到,在下方的地下也找不到,在东方等各个方向也找不到,它们只安住在我自己心脏的血肉之中。他这样看到这些波罗蜜安住在自己心中之后,就把它们全都牢牢地确立起来,以决意反复地审察,顺着观、逆着观:从末端推到开头,从开头放到末端;抓住中间让两头收拢,抓住两头让中间收拢。把对外在财物的舍弃,叫做布施波罗蜜;把对自身肢体的舍弃,叫做布施近波罗蜜;把对生命的舍弃,叫做布施究竟波罗蜜。他这样审察十波罗蜜、十近波罗蜜、十究竟波罗蜜,就像转动榨油机的轮子一样回旋不停,又像把须弥山当作搅棒去搅动整个轮围大海一样。当他这样审察十波罗蜜时,凭借法的威力,这厚达二十四万由旬的大地,就像被大象踩踏的芦苇束,又像被挤压的甘蔗榨机,发出巨大的响声,震动、剧烈震动、遍体震动,像陶匠的轮子、榨油的轮子一样旋转不停。因此,这样说:
Tato cintesi – ‘‘imasmiṃ loke bodhisattehi pūretabbā bodhiparipācanā buddhakārakadhammā ettakāyeva, dasa pāramiyo ṭhapetvā aññe natthi, imāpi dasa pāramiyo uddhaṃ ākāsepi natthi, heṭṭhā pathaviyampi, puratthimādīsu disāsupi natthi, mayhameva pana hadayamaṃsabbhantare patiṭṭhitā’’ti. Evaṃ tāsaṃ hadaye patiṭṭhitabhāvaṃ disvā sabbāpi tā daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāya punappunaṃ sammasanto anulomapaṭilomaṃ sammasati, pariyante gahetvā ādiṃ pāpeti, ādimhi gahetvā pariyante ṭhapeti, majjhe gahetvā ubhato osāpeti, ubhato koṭīsu hetvā majjhe osāpeti. Bāhirakabhaṇḍapariccāgo dānapāramī nāma, aṅgapariccāgo dānaupapāramī nāma, jīvitapariccāgo dānaparamatthapāramī nāmāti dasa pāramiyo dasa upapāramiyo dasa paramatthapāramiyo yantatelaṃ vinivaṭṭento viya mahāmeruṃ matthaṃ katvā cakkavāḷamahāsamuddaṃ āluḷento viya ca sammasi. Tassevaṃ dasa pāramiyo sammasantassa dhammatejena catunahutādhikadviyojanasatasahassabahalā ayaṃ mahāpathavī hatthinā akkantanaḷakalāpo viya, pīḷiyamānaṃ ucchuyantaṃ viya ca mahāviravaṃ viravamānā saṅkampi sampakampi sampavedhi, kulālacakkaṃ viya telayantacakkaṃ viya ca paribbhami. Tena vuttaṃ –
在这世间,能成熟菩提的法,就只是这些而已;
超越彼处别无其他,要坚定地安住于其中。
如实观照这些法的自性、作用与特相,
以法威故,一万世界的大地震动。
“大地震动、轰鸣,就像甘蔗榨机被压榨一样。
就像榨油机的轮子一样,大地就这样震动了。”
‘‘Ettakāyeva te loke, ye dhammā bodhipācanā; Tatuddhaṃ natthi aññatra, daḷhaṃ tattha patiṭṭhaha. ‘‘Ime dhamme sammasato, sabhāvasarasalakkhaṇe; Dhammatejena vasudhā, dasasahassī pakampatha. ‘‘Calatī ravatī pathavī, ucchuyantaṃva pīḷitaṃ; Telayante yathā cakkaṃ, evaṃ kampati medanī’’ti.
大地正在震动,可爱城的居民站都站不住,就像被劫末狂风打翻的大娑罗树一样,一个接一个昏倒在地。陶匠用的瓦罐等器皿滚来滚去,互相碰撞,全都碎成了粉末。大众又怕又慌,走到导师面前说:“世尊,这到底是龙神卷起的旋风,还是鬼、夜叉、天神中哪一个弄出来的?我们根本搞不清楚。可是现在所有人都受了惊吓,这世间的兆头到底是凶是吉?请您给我们讲讲这其中的缘由。”导师听了他们的话,就说:“你们不用害怕,不用担忧,这件事不会给你们带来危险。今天被我授记的那位善慧贤者——我曾授记他未来会成为名叫乔达摩的佛陀——他正在观照十种波罗蜜。当他观照、审察这十种波罗蜜的时候,因为法的威力,整个一万个世界同时震动,并发出巨响。”因此说:
Mahāpathaviyā kampamānāya rammanagaravāsino saṇṭhātuṃ asakkontā yugantavātabbhāhatā mahāsālā viya mucchitamucchitāva papatiṃsu, ghaṭādīni kulālabhājanāni pavaṭṭantāni aññamaññaṃ paharantāni cuṇṇavicuṇṇāni ahesuṃ. Mahājano bhītatasito satthāraṃ upasaṅkamitvā ‘‘kiṃ nu kho bhagavā nāgāvaṭṭo ayaṃ bhūtayakkhadevatāsu aññatarāvaṭṭoti na hi mayaṃ etaṃ jānāma, apica kho sabbopi ayaṃ mahājano upadduto, kiṃ nu kho imassa lokassa pāpakaṃ bhavissati, udāhu kalyāṇaṃ, kathetha no etaṃ kāraṇa’’nti āha. Atha satthā tesaṃ kathaṃ sutvā ‘‘tumhe mā bhāyatha mā cintayittha, natthi vo itonidānaṃ bhayaṃ. Yo so mayā ajja sumedhapaṇḍito ‘anāgate gotamo nāma buddho bhavissatī’ti byākato, so dasa pāramiyo sammasati, tassa dasa pāramiyo sammasantassa viloḷentassa dhammatejena sakaladasasahassilokadhātu ekappahārena kampati, ceva, ravati cā’’ti āha. Tena vuttaṃ –
凡会众所及,皆在佛陀的供食侍奉中。
她在那儿颤抖着,昏倒在地,躺在地上。
成千上万个罐子,还有几百个水瓮;
在那里被碾碎、被搅烂,互相撞来撞去。
惊慌、害怕、恐惧,心慌意乱、内心受着折磨;
大众聚集到一起,来到燃灯佛跟前。
‘世间将会变成什么样,是善还是恶?
整个世间都受到逼迫,具眼者啊,请你消除它。’
那时,燃灯大牟尼晓谕他们:
你们要安心,不要害怕,在这场大地震动中。
我今天所授记的——世间将会出现佛陀;
他正念于法,那是往昔胜者所修习的。
“当他如实观照法,彻底通达佛地的时候,
因为这样,这大地连同有天神的一万世界都震动了。”
‘‘Yāvatā parisā āsi, buddhassa parivesane; Pavedhamānā sā tattha, mucchitā sesi bhūmiyaṃ. ‘‘Ghaṭānekasahassāni , kumbhīnañca satā bahū; Sañcuṇṇamathitā tattha, aññamaññaṃ paghaṭṭitā. ‘‘Ubbiggā tasitā bhītā, bhantā byadhitamānasā; Mahājanā samāgamma, dīpaṅkaramupāgamuṃ. ‘Kiṃ bhavissati lokassa, kalyāṇamatha pāpakaṃ; Sabbo upadduto loko, taṃ vinodehi cakkhuma’. ‘‘Tesaṃ tadā saññāpesi, dīpaṅkaro mahāmuni; Vissatthā hotha mā bhātha, imasmiṃ pathavikampane. ‘‘Yamahaṃ ajja byākāsiṃ, buddho loke bhavissati; Eso sammasati dhammaṃ, pubbakaṃ jinasevitaṃ. ‘‘Tassa sammasato dhammaṃ, buddhabhūmiṃ asesato; Tenāyaṃ kampitā pathavī, dasasahassī sadevake’’ti.
大众听了如来的话,满心欢喜,拿着花、香、涂香,从可爱城出来,走到菩萨跟前,用花等供养、礼拜、右绕之后,又回到了可爱城。菩萨则审察了十种波罗蜜,坚定精进,下定决心后,从座位上起身。因此说道:
Mahājano tathāgatassa vacanaṃ sutvā haṭṭhatuṭṭho mālāgandhavilepanaṃ ādāya rammanagarā nikkhamitvā bodhisattaṃ upasaṅkamitvā mālādīhi pūjetvā vanditvā padakkhiṇaṃ katvā rammanagarameva pāvisi. Bodhisattopi dasa pāramiyo sammasitvā vīriyaṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāya nisinnāsanā vuṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
听完佛陀的话,我的心当下就清凉寂静了。
他们全都来到我面前,又一次向我顶礼。
“受持佛陀的功德,让心变得坚定之后;
那时,我礼敬了燃灯佛之后,就从座位上起身。”
‘‘Buddhassa vacanaṃ sutvā, mano nibbāyi tāvade; Sabbe maṃ upasaṅkamma, punāpi abhivandisuṃ. ‘‘Samādiyitvā buddhaguṇaṃ, daḷhaṃ katvāna mānasaṃ; Dīpaṅkaraṃ namassitvā, āsanā vuṭṭhahiṃ tadā’’ti.
这时,菩萨从座位上站起来,整个一万个世界的一切天神都聚集过来,用天界的花和香供养、礼敬之后,说道:“尊贵的须弥陀苦行僧,今天你在燃灯十力者足下发下了宏大的誓愿。愿你这个愿毫无障碍地实现,不要有任何恐惧或惊慌,身体上连极微小的病也不要生起,赶快圆满诸波罗蜜,证悟正等正觉吧。就像那些具有花和果的树木,到了时节便开花结果,你也一样,不要错过时机,赶快触及无上正觉吧。”天神们就这样说了种种赞叹和吉祥的话。说完之后,各自回到自己的天界住处。菩萨受到天神的赞叹后,坚定精进,下定决心:“我要圆满十种波罗蜜,在四不可数劫又十万劫之后,成为佛陀。”他便升上虚空,前往雪山。因此说:
Atha bodhisattaṃ āsanā vuṭṭhahantaṃ sakaladasasahassacakkavāḷadevatā sannipatitvā dibbehi mālāgandhehi pūjetvā vanditvā ‘‘ayya sumedhatāpasa, tayā ajja dīpaṅkaradasabalassa pādamūle mahatī patthanā patthitā, sā te anantarāyena samijjhatu, mā te bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā ahosi, sarīre appamattakopi rogo mā uppajji, khippaṃ pāramiyo pūretvā sammāsambodhiṃ paṭivijjha. Yathā pupphūpagaphalūpagā rukkhā samaye pupphanti ceva phalanti ca, tatheva tvampi samayaṃ anatikkamitvā khippaṃ sambodhimuttamaṃ phusassū’’tiādīni thutimaṅgalāni payirudāhaṃsu, evaṃ payirudāhitvā attano attano devaṭṭhānameva agamaṃsu. Bodhisattopi devatāhi abhitthuto ‘‘ahaṃ dasa pāramiyo pūretvā kappasatasahassādhikānaṃ catunnaṃ asaṅkhyeyyānaṃ matthake buddho bhavissāmī’’ti vīriyaṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāya nabhaṃ abbhuggantvā himavantameva agamāsi. Tena vuttaṃ –
天神与人类两者,同以天界与人间之花,
向那从座位起身者撒下。
天人和人类两边都祝愿你平安。
你心中所渴望的广大愿望,愿你如愿以偿。
愿一切灾祸都远离,忧愁和疾病都消失;
愿障碍不要出现在你身上,愿你快快触证无上菩提。
就像到了时节,开花的树就纷纷绽放;
同样地,大雄啊,愿你以佛陀之智绽放。
就像任何一位正自觉者,都曾圆满十波罗蜜;
大雄啊,请你就像他们那样,把十种波罗蜜修到圆满。
“正如一切正自觉者,于菩提道场觉悟;
大雄啊,你也要同样地觉悟胜者之菩提。
就像任何正自觉者们转动法轮那样,
大雄啊,就请你像那样转动法轮吧。
就像满月那天,月亮清净明亮地照耀着;
同样地,心意圆满的你,也在一万个世界里放光。
就像太阳摆脱了罗睺的遮蔽,凭自身的光热远远胜出照耀。
就像这样,你解脱了世间之后,以自己的光辉照耀吧。
就像每一条河流,都会流入大海;
就像这样,愿含天神的世间都归向您的跟前。
“他受到他们的赞叹和称扬后,就受持了这十种法。
那时,他圆满着这些法,进入了森林。”
‘‘Dibbaṃ mānusakaṃ pupphaṃ, devā mānusakā ubho; Samokiranti pupphehi, vuṭṭhahantassa āsanā. ‘‘Vedayanti ca te sotthiṃ, devā mānusakā ubho; Mahantaṃ patthitaṃ tuyhaṃ, taṃ labhassu yathicchitaṃ. ‘‘Sabbītiyo vivajjantu, soko rogo vinassatu; Mā te bhavantvantarāyā, phusa khippaṃ bodhimuttamaṃ. ‘‘Yathāpi samaye patte, pupphanti pupphino dumā; Tatheva tvaṃ mahāvīra, buddhañāṇena pupphassu. ‘‘Yathā ye keci sambuddhā, pūrayuṃ dasa pāramī; Tatheva tvaṃ mahāvīra, pūraya dasa pāramī. ‘‘Yathā ye keci sambuddhā, bodhimaṇḍamhi bujjhare; Tatheva tvaṃ mahāvīra, bujjhassu jinabodhiyaṃ. ‘‘Yathā ye keci sambuddhā, dhammacakkaṃ pavattayuṃ; Tatheva tvaṃ mahāvīra, dhammacakkaṃ pavattaya. ‘‘Puṇṇamāye yathā cando, parisuddho virocati; Tatheva tvaṃ puṇṇamano, viroca dasasahassiyaṃ. ‘‘Rāhumutto yathā sūriyo, tāpena atirocati; Tatheva lokā muccitvā, viroca siriyā tuvaṃ. ‘‘Yathā yā kāci nadiyo, osaranti mahodadhiṃ; Evaṃ sadevakā lokā, osarantu tavantike. ‘‘Tehi thutappasattho so, dasa dhamme samādiya; Te dhamme paripūrento, pavanaṃ pāvisī tadā’’ti.
住在可爱城的人们也进了城,向以佛陀为首的比丘僧团做了盛大的布施。导师为他们说法,把大众安立在皈依等善法中之后,就离开可爱城,此后住世直到寿命穷尽,做完了佛陀该做的一切事业,然后依次入无余涅槃界般涅槃。关于这里应当说明的内容,都要依照《佛种姓经》里所说的方式来理解。因为在那部经中确实这样说过:
Rammanagaravāsinopi kho nagaraṃ pavisitvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adaṃsu. Satthā tesaṃ dhammaṃ desetvā mahājanaṃ saraṇādīsu patiṭṭhāpetvā rammanagaramhā nikkhamitvā tato uddhampi yāvatāyukaṃ tiṭṭhanto sabbaṃ buddhakiccaṃ katvā anukkamena anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi. Tattha yaṃ vattabbaṃ, taṃ sabbaṃ buddhavaṃse vuttanayeneva veditabbaṃ. Vuttañhi tattha –
那时,他们供养世间导师及僧团后,
他们前去皈依了那位导师——燃灯佛。
如来令某些人皈依,
令某些人安住于五戒,令另一些人安住于十戒。
他给某些人授沙门身份,以及四种无上果位;
他于无与伦比之法中,给予某人无碍解。
这位人牛王赐予某些人殊胜的等至——八种等至;
他授予某人三明,并传授六神通。
大牟尼用这个方法教导大众;
因此,世间怙主的教法广为流传。
他有着宽阔的下巴和肩膀,名叫燃灯。
他度化了许多人,让他们从恶道中解脱出来。
看见应当教化的众生,哪怕远在十万由旬之外;
就在刹那间前去,大牟尼让那个人觉悟。
第一次现观时,佛陀让一百俱胝人觉悟;
第二次现观时,世尊让九十俱胝人觉悟。
燃灯佛在世时,有过三次集会。
第一次集会,有万亿人前来聚集。
再说,当胜者独自去到那罗陀峰静处时,
一百俱胝位诸漏已尽、远离尘垢的圣者聚集在一起。
当大雄在善见石山顶上的那个时候,
大牟尼与九千亿比丘一起举行了自恣。
那时,我是结发苦行者,修习极端苦行;
空中行走者,于五神通已达彼岸者。
十千或二十千众,尔时证法;
一二得悟者,其数不可算计。
尔时燃灯世尊之教法,广布、众所共知、兴盛、丰足,
极为清净。
四十万,具足六种神通,拥有大神力;
他们始终围绕着燃灯佛——那位世间解。
那时,凡是舍弃了人间生存的众生,
还没证到目标的有学人,就会受到呵责。
如繁花盛开之妙法,依如是、漏尽、无染之诸阿拉汉,
于有天神之世间,愈显光辉。
有一座城名叫可爱城,有一位刹帝利名叫善天;
须弥陀是燃灯导师的母亲。
善吉祥和提舍是两位上首弟子;
善来是燃灯佛导师的侍者。
难陀和苏难陀,是两位上首女弟子。
世尊的那棵菩提树,叫做毕波罗。
燃灯大牟尼,身高八十肘;
他如灯树般照耀,又如盛开的娑罗树王。
那位大仙的寿命有十万年。
他住世如此之久,度脱了众多众生。
照亮了正法,帮助大众渡到彼岸;
就像火聚燃烧之后,他和弟子们一起归于寂灭。
“他的神通、他的名望,还有他脚底下的轮宝,
这一切全都消失了,一切诸行难道不是空的吗?”
‘‘Tadā te bhojayitvāna, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ; Upagacchuṃ saraṇaṃ tassa, dīpaṅkarassa satthuno. ‘‘Saraṇāgamane kañci, niveseti tathāgato; Kañci pañcasu sīlesu, sīle dasavidhe paraṃ. ‘‘Kassaci deti sāmaññaṃ, caturo phalamuttame; Kassaci asame dhamme, deti so paṭisambhidā. ‘‘Kassaci varasamāpattiyo, aṭṭha deti narāsabho; Tisso kassaci vijjāyo, chaḷabhiññā pavecchati. ‘‘Tena yogena janakāyaṃ, ovadati mahāmuni; Tena vitthārikaṃ āsi, lokanāthassa sāsanaṃ. ‘‘Mahāhanusabhakkhandho, dīpaṅkarasanāmako; Bahū jane tārayati, parimoceti duggatiṃ. ‘‘Bodhaneyyaṃ janaṃ disvā, satasahassepi yojane; Khaṇena upagantvāna, bodheti taṃ mahāmuni. ‘‘Paṭhamābhisamaye buddho, koṭisatamabodhayi; Dutiyābhisamaye nātho, navutikoṭimabodhayi. ‘‘Yadā ca devabhavanamhi, buddho dhammamadesayi; Navutikoṭisahassānaṃ, tatiyābhisamayo ahu. ‘‘Sannipātā tayo āsuṃ, dīpaṅkarassa satthuno; Koṭisatasahassānaṃ, paṭhamo āsi samāgamo. ‘‘Puna nāradakūṭamhi, pavivekagate jine; Khīṇāsavā vītamalā, samiṃsu satakoṭiyo. ‘‘Yamhi kāle mahāvīro, sudassanasiluccaye; Navutikoṭisahassehi, pavāresi mahāmuni. ‘‘Ahaṃ tena samayena, jaṭilo uggatāpano; Antalikkhamhi caraṇo, pañcābhiññāsu pāragū. ‘‘Dasavīsasahassānaṃ , dhammābhisamayo ahu; Ekadvinnaṃ abhisamayā, gaṇanāto asaṅkhiyā. ‘‘Vitthārikaṃ bāhujaññaṃ, iddhaṃ phītaṃ ahu tadā; Dīpaṅkarassa bhagavato, sāsanaṃ suvisodhitaṃ. ‘‘Cattāri satasahassāni, chaḷabhiññā mahiddhikā; Dīpaṅkaraṃ lokaviduṃ, parivārenti sabbadā. ‘‘Ye keci tena samayena, jahanti mānusaṃ bhavaṃ; Apattamānasā sekkhā, garahitā bhavanti te. ‘‘Supupphitaṃ pāvacanaṃ, arahantehi tādihi; Khīṇāsavehi vimalehi, upasobhati sadevake. ‘‘Nagaraṃ rammavatī nāma, sudevo nāma khattiyo; Sumedhā nāma janikā, dīpaṅkarassa satthuno. ‘‘Sumaṅgalo ca tisso ca, ahesuṃ aggasāvakā; Sāgato nāmupaṭṭhāko, dīpaṅkarassa satthuno. ‘‘Nandā ceva sunandā ca, ahesuṃ aggasāvikā; Bodhi tassa bhagavato, pipphalīti pavuccati. ‘‘Asītihatthamubbedho, dīpaṅkaro mahāmuni; Sobhati dīparukkhova, sālarājāva phullito. ‘‘Satasahassavassāni, āyu tassa mahesino; Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ. ‘‘Jotayitvāna saddhammaṃ, santāretvā mahājanaṃ; Jalitvā aggikhandhova, nibbuto so sasāvako. ‘‘Sā ca iddhi so ca yaso, tāni ca pādesu cakkaratanāni; Sabbaṃ tamantarahitaṃ, nanu rittā sabbasaṅkhārā’’ti.
燃灯世尊之后,又过了整整一阿僧祇劫,出现了一位名叫憍陈如的导师。他也有过三次弟子集会。第一次集会时,有百千俱胝弟子;第二次有千俱胝;第三次有九十俱胝。那时,菩萨是一位名叫胜利的转轮王,向以佛陀为首的百千俱胝比丘僧团做了大布施。导师为菩萨授记说“你将来会成佛”,然后为他说法。他听完导师说法后,就交出王位出家了。他学通了三藏,修成八种禅定和五种神通,禅定功夫从不退失,命终后转生到梵天界。憍陈如佛的城叫可爱城,父亲是苏难陀刹帝利,母亲是善生王后,两位上首弟子是贤和善贤,侍者名叫阿那律,两位上首女弟子是底沙和优婆底沙,菩提树是佳美沙罗树,佛身高八十八肘,寿命为百千岁。
Dīpaṅkarassa pana bhagavato aparabhāge ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā koṇḍañño nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā ahesuṃ. Paṭhamasannipāte koṭisatasahassaṃ, dutiye koṭisahassaṃ, tatiye navutikoṭiyo. Tadā bodhisatto vijitāvī nāma cakkavattī hutvā koṭisatasahassasaṅkhassa buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Satthā bodhisattaṃ ‘‘buddho bhavissasī’’ti byākaritvā dhammaṃ desesi. So satthu dhammakathaṃ sutvā rajjaṃ niyyādetvā pabbaji. So tīṇi piṭakāni uggahetvā aṭṭha samāpattiyo pañca abhiññāyo ca uppādetvā aparihīnajjhāno brahmaloke nibbatti. Koṇḍaññassa buddhassa pana rammavatī nāma nagaraṃ, sunando nāma khattiyo pitā, sujātā nāma devī mātā, bhaddo ca subhaddo ca dve aggasāvakā, anuruddho nāmupaṭṭhāko, tissā ca upatissā ca dve aggasāvikā, sālakalyāṇī bodhi, aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ sarīraṃ, vassasatasahassaṃ āyuppamāṇaṃ ahosi.
“燃灯佛之后,有一位名叫憍陈如的导师;
他的威光没有边际,名声无可限量,无法衡量,难以接近。”
‘‘Dīpaṅkarassa aparena, koṇḍañño nāma nāyako; Anantatejo amitayaso, appameyyo durāsado’’ti.
在他之后,又经过了整整一阿僧祇劫,就在同一个劫里,有四位佛陀出世:吉祥佛、善意佛、离婆多佛、庄严佛。吉祥世尊有过三次弟子集会。其中第一次集会时,有一百千俱胝比丘;第二次有千俱胝;第三次有九十俱胝。据说他〔吉祥佛〕有一位异母弟弟,名叫欢喜王子,带着九十俱胝那么多数量的随从,来到导师身边听法。导师为他〔欢喜王子〕按次第说法,他〔欢喜王子〕和随从们一起证得了具足无碍解的阿拉汉果。导师观察这些善男子过去的行为,看到他们有以神通化现钵与衣的宿因,便伸出右手说:“来吧,比丘们。”刹那间,所有人全都化现出神通所成的钵与衣,威仪具足,就像六十夏腊的大长老一样,顶礼导师,围绕在导师身边。这就是他〔吉祥佛〕的第三次弟子集会。
Tassa aparabhāge ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā ekasmiṃyeva kappe caturo buddhā nibbattiṃsu maṅgalo, sumano, revato, sobhitoti. Maṅgalassa bhagavato tayo sannipātā ahesuṃ. Tesu paṭhamasannipāte koṭisatasahassaṃ bhikkhū ahesuṃ, dutiye koṭisahassaṃ, tatiye navutikoṭiyo. Vemātikabhātā kirassa ānandakumāro nāma navutikoṭisaṅkhāya parisāya saddhiṃ dhammassavanatthāya satthu santikaṃ agamāsi. Satthā tassa anupubbiṃ kathaṃ kathesi, so saddhiṃ parisāya saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Satthā tesaṃ kulaputtānaṃ pubbacaritaṃ olokento iddhimayapattacīvarassa upanissayaṃ disvā dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā ‘‘etha, bhikkhavo’’ti āha. Sabbe taṅkhaṇaññeva iddhimayapattacīvaradharā saṭṭhivassamahātherā viya ākappasampannā hutvā satthāraṃ vanditvā parivārayiṃsu. Ayamassa tatiyo sāvakasannipāto ahosi.
不过,其他佛陀的身光普遍只有八十肘的范围,这位世尊的身光却不是这样,而是恒常遍照一万个世界,一直安住着。树木、大地、山岳、海洋,乃至锅碗瓢盆之类的东西,全都像是被金箔包裹了一样。他的寿命有九万岁。在这段时间里,日月等天体都无法以自己的光明照耀,昼夜的分别也看不出来。众生就像白天靠太阳光那样,始终在佛光中活动;到了傍晚,人们靠盛开的花朵,到了清晨,靠鸣叫的鸟雀等,来辨认昼夜的分别。
Yathā pana aññesaṃ buddhānaṃ samantā asītihatthappamāṇāyeva sarīrappabhā ahosi, na evaṃ tassa tassa pana bhagavato sarīrappabhā niccakālaṃ dasasahassilokadhātuṃ pharitvā aṭṭhāsi. Rukkhapathavipabbatasamuddādayo antamaso ukkhalikādīni upādāya suvaṇṇapaṭṭapariyonaddhā viya ahesuṃ. Āyuppamāṇaṃ panassa navutivassasahassāni ahosi. Ettakaṃ kālaṃ candimasūriyādayo attano pabhāya virocituṃ nāsakkhiṃsu, rattindivaparicchedo na paññāyittha. Divā sūriyālokena viya sattā niccaṃ buddhālokeneva vicariṃsu, sāyaṃ pupphitakusumānaṃ, pāto ravanakasakuṇādīnañca vasena loko rattindivaparicchedaṃ sallakkhesi.
难道其他佛陀就没有这样的威力吗?不是没有。他们如果愿意,也能用光明遍照一万个世界,甚至更广的范围。不过,因为吉祥世尊过去发愿的力量,他〔吉祥世尊〕的身光就像其他佛陀的丈光一样,始终遍照一万个世界而安住。据说,他〔吉祥世尊〕在行菩萨道时,曾投生为一个像须大拏那样的身体,带着妻子儿女,住在一座像弯钩山一样的山里。那时,有个叫锐齿的夜叉,听说了这位大士乐于布施的心意,就化作婆罗门的模样前来,向大士讨要那两个孩子。大士说:“我把两个孩子布施给婆罗门。”他〔大士〕满心欢喜,震动了以水为界的大地,把两个孩子交了出去。夜叉靠在经行道尽头的扶手板旁,当着大士的面,像嚼萝卜束一样把两个孩子吃掉了。大士看着夜叉,见它张开嘴时,鲜血像火焰一样喷涌而出,即使看到这样的景象,他〔大士〕心里连一根毛发尖那么小的忧恼都没有生起。当他〔大士〕想到“我的布施真是苏定那”时,身上反而生起了极大的喜悦和快乐。于是他〔大士〕发愿说:“愿以我这布施的果报,在未来也以同样的方式,让光明从我身上放射出来。”依靠这个誓愿,当他〔大士,此时已是吉祥世尊〕成佛时,光明便从身上放射出来,遍照了这么广阔的范围。
Kiṃ pana aññesaṃ buddhānaṃ ayamānubhāvo natthīti? No natthi. Tepi hi ākaṅkhamānā dasasahassiṃ vā lokadhātuṃ tato vā bhiyyo ābhāya phareyyuṃ. Maṅgalassa pana bhagavato pubbapatthanāvasena aññesaṃ byāmappabhā viya sarīrappabhā niccakālameva dasasahassilokadhātuṃ pharitvā aṭṭhāsi. So kira bodhisattacariyakāle vessantarasadise attabhāve ṭhito saputtadāro vaṅkapabbatasadise pabbate vasi. Atheko kharadāṭhiko nāma yakkho mahāpurisassa dānajjhāsayataṃ sutvā brāhmaṇavaṇṇena upasaṅkamitvā mahāsattaṃ dve dārake yāci. Mahāsatto ‘‘dadāmi brāhmaṇassa puttake’’ti haṭṭhapahaṭṭho udakapariyantaṃ pathaviṃ kampento dvepi dārake adāsi. Yakkho caṅkamanakoṭiyaṃ ālambanaphalakaṃ nissāya ṭhatvā passantasseva mahāsattassa mūlakalāpe viya dve dārake khādi. Mahāpurisassa yakkhaṃ oloketvā mukhe vivaṭamatte aggijālaṃ viya lohitadhāraṃ uggiramānaṃ tassa mukhaṃ disvāpi kesaggamattampi domanassaṃ na uppajji. ‘‘Sudinnaṃ vata me dāna’’nti cintayato panassa sarīre mahantaṃ pītisomanassa udapādi. So ‘‘imassa me nissandena anāgate imināva nīhārena rasmiyo nikkhamantū’’ti patthanaṃ akāsi. Tassa taṃ patthanaṃ nissāya buddhabhūtassa sarīrato rasmiyo nikkhamitvā ettakaṃ ṭhānaṃ phariṃsu.
他还有另一段过去生所修的善行。据说,他在还是菩萨的时候,看见一位佛的塔庙,心里想:“为了这位佛,我应该舍弃自己的生命。”于是他用缠火炬布的方法把整个身体裹起来,又拿一个价值十万金、像宝珠芽那么大的金钵,装满酥油,在里面点起一千条灯芯,然后把钵顶在头上,让整个身体燃烧起来,右绕塔庙,就这样过了一整夜。他这样精勤努力,直到天亮,连毛孔那么一点点热度都没有侵入他的身体,就好像进入了莲花苞里面一样。因为法确实会保护保护自己的人。所以世尊说:
Aparampissa pubbacaritaṃ atthi. So kira bodhisattakāle ekassa buddhassa cetiyaṃ disvā ‘‘imassa buddhassa mayā jīvitaṃ pariccajituṃ vaṭṭatī’’ti daṇḍadīpikāveṭhananiyāmena sakalasarīraṃ veṭhāpetvā ratanamattamakuḷaṃ satasahassagghanikaṃ suvaṇṇapātiṃ sappissa pūrāpetvā tattha sahassavaṭṭiyo jālāpetvā taṃ sīsenādāya sakalasarīraṃ jālāpetvā cetiyaṃ padakkhiṇaṃ karonto sakalarattiṃ vītināmesi. Evaṃ yāva aruṇuggamanā vāyamantassāpissa lomakūpamattampi usumaṃ na gaṇhi. Padumagabbhaṃ paviṭṭhakālo viya ahosi. Dhammo hi nāmesa attānaṃ rakkhantaṃ rakkhati. Tenāha bhagavā –
“法确实会守护行法的人,善修的法会带来安乐。
这就是在法中好好修行的利益:依法而行的人不会堕入恶趣。”
‘‘Dhammo have rakkhati dhammacāriṃ, dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti; Esānisaṃso dhamme suciṇṇe, na duggatiṃ gacchati dhammacārī’’ti. (theragā. 303; jā. 1.10.102; 1.15.385);
以此业的果报,那位世尊的身体光明遍满一万个世界后停住了。
Imassāpi kammassa nissandena tassa bhagavato sarīrobhāso dasasahassilokadhātuṃ pharitvā aṭṭhāsi.
那时,我们的菩萨是一位名叫苏卢支的婆罗门。他心想“我要邀请导师”,便走上前去,听了甘美如蜜的法义开示后,说道:“尊者,明天请来我家接受供养。”导师问:“婆罗门,你需要多少位比丘?”他反问:“尊者,您的随行比丘有多少?”那时正好是导师第一次集会,所以导师说:“一万亿。”他说:“尊者,那就请您和所有比丘一起来我家受供。”导师默然答应了。婆罗门约好明天的供养后,在回家路上心想:“我能为这么多比丘提供粥、饭、衣服等,可是让他们坐的地方该怎么办呢?”
Tadā amhākaṃ bodhisatto suruci nāma brāhmaṇo hutvā ‘‘satthāraṃ nimantessāmī’’ti upasaṅkamitvā madhuradhammakathaṃ sutvā ‘‘sve mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhatha, bhante’’ti āha. Brāhmaṇa, kittakehi te bhikkhūhi atthoti? ‘‘Kittakā pana vo, bhante, parivārabhikkhū’’ti āha. Tadā pana satthu paṭhamasannipātoyeva hoti, tasmā ‘‘koṭisatasahassa’’nti āha. Bhante, sabbehipi saddhiṃ mayhaṃ gehe bhikkhaṃ gaṇhathāti. Satthā adhivāsesi. Brāhmaṇo svātanāya nimantetvā gehaṃ gacchanto cintesi – ‘‘ahaṃ ettakānaṃ bhikkhūnaṃ yāgubhattavatthādīni dātuṃ sakkomi, nisīdanaṭṭhānaṃ pana kathaṃ bhavissatī’’ti.
他〔苏卢支〕那个念头,传到了八万四千由旬的高处:天界之王帝释天神的白毯石座上,因此生起了热感。帝释天神用天眼观察:“到底是谁想把我从这个地方赶走?”看见那位大士〔苏卢支〕后,心想:“有个叫苏卢支的婆罗门,已经邀请了以佛为首的比丘僧团,正在琢磨该让他们坐在哪里。我也该去那里,分一份功德。”于是〔帝释〕化作木匠的模样,手里拿着斧头和凿子,出现在大士面前。他〔帝释所化木匠〕问:“有什么活儿需要雇人做吗?”大士看见他〔木匠〕,问:“你会做什么?”他〔木匠〕说:“没有我不懂的手艺。不管是房子还是殿堂,谁要造什么,我都能做。”大士说:“那正好,我有一件活儿。”他〔木匠〕问:“什么事,先生?”大士说:“明天我请了十兆比丘,你帮我造一座让他们坐的殿堂。”他〔木匠〕说:“我可以造,但您得付得起我的工钱。”大士说:“付得起,朋友。”他〔木匠〕说:“好,我来造。”说完走过去,朝一个地方看了一眼,那地方有十二三由旬那么大,平坦得像一块磨平的圆盘。他心想:“在这片地方,升起一座七宝所成的殿堂吧。”刚一作意,大地裂开,殿堂就涌了出来。金子做的柱子上,柱头是银子做的;银子做的柱子上,柱头是金子做的;宝石柱上,柱头是珊瑚做的;珊瑚柱上,柱头是宝石做的;七宝所成的柱子上,柱头也是七宝所成。接着他心想:“殿堂各处之间,垂下铃网吧。”刚一作意,铃网就垂了下来。微风吹动时,发出像五种乐器合奏一样的美妙声音,就像天界奏乐的时候一样。他又想:“各处之间,垂下香鬘和花鬘吧。”鬘饰就垂了下来。他又想:“十兆比丘的座位和垫具,都从地下涌出来吧。”当即就涌了出来。他又想:“每个角落各涌出一只水瓮吧。”水瓮就涌了出来。
Tassa sā cintā caturāsītiyojanasahassamatthake ṭhitassa devarañño paṇḍukambalasilāsanassa uṇhabhāvaṃ janesi. Sakko ‘‘ko nu kho maṃ imamhā ṭhānā cāvetukāmo’’ti dibbacakkhunā olokento mahāpurisaṃ disvā ‘‘suruci nāma brāhmaṇo buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā nisīdanaṭṭhānatthāya cintesi, mayāpi tattha gantvā puññakoṭṭhāsaṃ gahetuṃ vaṭṭatī’’ti vaḍḍhakivaṇṇaṃ nimminitvā vāsipharasuhattho mahāpurisassa purato pāturahosi. So ‘‘atthi nu kho kassaci bhatiyā kattabba’’nti āha. Mahāpuriso taṃ disvā ‘‘kiṃ kammaṃ karissasī’’ti āha. ‘‘Mama ajānanasippaṃ nāma natthi, gehaṃ vā maṇḍapaṃ vā yo yaṃ kāreti, tassa taṃ kātuṃ jānāmī’’ti. ‘‘Tena hi mayhaṃ kammaṃ atthī’’ti. ‘‘Kiṃ ayyā’’ti? ‘‘Svātanāya me koṭisatasahassabhikkhū nimantitā, tesaṃ nisīdanamaṇḍapaṃ karissasī’’ti. ‘‘Ahaṃ nāma kareyyaṃ, sace mama bhatiṃ dātuṃ sakkhissathā’’ti. ‘‘Sakkhissāmi tātā’’ti. ‘‘Sādhu karissāmī’’ti gantvā ekaṃ padesaṃ olokesi, dvādasaterasayojanappamāṇo padeso kasiṇamaṇḍalaṃ viya samatalo ahosi. So ‘‘ettake ṭhāne sattaratanamayo maṇḍapo uṭṭhahatū’’ti cintetvā olokesi. Tāvadeva pathaviṃ bhinditvā maṇḍapo uṭṭhahi. Tassa sovaṇṇamayesu thambhesu rajatamayā ghaṭakā ahesuṃ, rajatamayesu sovaṇṇamayā, maṇitthambhesu pavāḷamayā, pavāḷatthambhesu maṇimayā, sattaratanamayesu sattaratanamayāva ghaṭakā ahesuṃ . Tato ‘‘maṇḍapassa antarantarena kiṅkiṇikajālaṃ olambatū’’ti olokesi, saha olokaneneva kiṅkiṇikajālaṃ olambi, yassa mandavāteritassa pañcaṅgikasseva tūriyassa madhurasaddo niggacchati, dibbasaṅgītivattanakālo viya hoti. ‘‘Antarantarā gandhadāmamālādāmāni olambantū’’ti cintesi, dāmāni olambiṃsu. ‘‘Koṭisatasahassasaṅkhānaṃ bhikkhūnaṃ āsanāni ca ādhārakāni ca pathaviṃ bhinditvā uṭṭhahantū’’ti cintesi, tāvadeva uṭṭhahiṃsu. ‘‘Koṇe koṇe ekekā udakacāṭiyo uṭṭhahantū’’ti cintesi, udakacāṭiyo uṭṭhahiṃsu.
把殿堂建好之后,他走到婆罗门跟前,说:“来吧,尊者,看看您的殿堂,然后付我工钱。”大士走过去看了看殿堂,就在他看的时候,整个身体被五种颜色的喜悦不间断地充满了。他看着殿堂时,心里这样想:“这座殿堂不是凡人造出来的。一定是由于我的心愿和我的德行,帝释天神的天宫才变得炽热难耐,于是帝释天神这位天王才让人造了这座殿堂。”他又想:“在这样一座殿堂里只做一天的布施,对我来说并不合适,我要布施七天。”因为对菩萨来说,外在的布施不管多大,都不能让他们感到满足。只有当有人割下装饰华美的头颅、挖出涂了眼药的眼睛、或者剖出心脏的肉来布施时,菩萨才会因为舍弃而生起真正的满足。就像我们的菩萨在尸毗王本生故事里,每天花掉五百万迦哈巴那钱币,在四座城门和城中央行布施,那样的布施也没能让他生起舍离的满足。可是当帝释天王化作婆罗门的样子前来,向他乞求双眼时,他把眼睛挖出来布施的那一刻,心中生起了欢喜,连一丝一毫的心念动摇都没有。可见对菩萨来说,靠布施是永远不会有满足的。所以这位大士也想:“我应当为万亿比丘做七天的布施。”于是他在那座殿堂里,请以佛为首的比丘僧团坐下,做了七天叫做“牛乳食”的布施。所谓“牛乳食”,就是把大锅装满牛奶,放到灶上,把牛奶熬得浓稠,再放少量米粒进去,加上熟蜜、蔗糖粉和酥油调制而成的食物。单靠人力根本没办法供养,诸天神也轮流交替来帮忙服务。就算十二三由旬那么大的地方,也容纳不下这些比丘。那些比丘是各自靠自己的神通力坐下的。到了最后一天,他让人把所有比丘的钵洗干净,为了治病,在钵里装满酥油、鲜奶油、蜂蜜、糖浆等物,连同三衣一起布施出去。僧团里最后一位新学比丘得到的衣料,也值十万钱币。
Ettakaṃ māpetvā brāhmaṇassa santikaṃ gantvā ‘‘ehi ayya, tava maṇḍapaṃ oloketvā mayhaṃ bhatiṃ dehī’’ti āha. Mahāpuriso gantvā maṇḍapaṃ olokesi, olokentassevassa sakalasarīraṃ pañcavaṇṇāya pītiyā nirantaraṃ phuṭaṃ ahosi. Athassa maṇḍapaṃ olokayato etadahosi – ‘‘nāyaṃ maṇḍapo manussabhūtena kato, mayhaṃ pana ajjhāsayaṃ mayhaṃ guṇaṃ āgamma addhā sakkabhavanaṃ uṇhaṃ ahosi, tato sakkena devaraññā ayaṃ maṇḍapo kārito bhavissatī’’ti. ‘‘Na kho pana me yuttaṃ evarūpe maṇḍape ekadivasaṃyeva dānaṃ dātuṃ, sattāhaṃ dassāmī’’ti cintesi. Bāhirakadānañhi kittakampi samānaṃ bodhisattānaṃ tuṭṭhiṃ kātuṃ na sakkoti, alaṅkatasīsaṃ pana chinditvā añjitaakkhīni uppāṭetvā hadayamaṃsaṃ vā ubbaṭṭetvā dinnakāle bodhisattānaṃ cāgaṃ nissāya tuṭṭhi nāma hoti. Amhākampi hi bodhisattassa sivijātake devasikaṃ pañca kahāpaṇasatasahassāni vissajjetvā catūsu dvāresu nagaramajjhe ca dānaṃ dentassa taṃ dānaṃ cāgatuṭṭhiṃ uppādetuṃ nāsakkhi. Yadā panassa brāhmaṇavaṇṇena āgantvā sakko devarājā akkhīni yāci, tadā tāni uppāṭetvā dadamānasseva hāso uppajji, kesaggamattampi cittassa aññathattaṃ nāhosi. Evaṃ dānaṃ nissāya bodhisattānaṃ titti nāma natthi. Tasmā sopi mahāpuriso ‘‘sattāhaṃ mayā koṭisatasahassasaṅkhānaṃ bhikkhūnaṃ dānaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā tasmiṃ maṇḍape buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā sattāhaṃ gavapānaṃ nāma dānaṃ adāsi. Gavapānanti mahante mahante kolambe khīrassa pūretvā uddhanesu āropetvā ghanapākapakke khīre thoke taṇḍule pakkhipitvā pakkamadhusakkarācuṇṇasappīhi abhisaṅkhataṃ bhojanaṃ vuccati. Manussāyeva pana parivisituṃ nāsakkhiṃsu, devāpi ekantarikā hutvā parivisiṃsu. Dvādasaterasayojanappamāṇaṃ ṭhānampi bhikkhū gaṇhituṃ nappahosiyeva. Te pana bhikkhū attano attano ānubhāvena nisīdiṃsu. Pariyosānadivase sabbabhikkhūnaṃ pattāni dhovāpetvā bhesajjatthāya sappinavanītamadhuphāṇitādīni pūretvā ticīvarehi saddhiṃ adāsi, saṅghanavakabhikkhunā laddhacīvarasāṭakā satasahassagghanakā ahesuṃ.
导师在随喜时,心里想:“这个人做了这样的大布施,将来会是谁呢?”他观察后看到:“在未来,经过十万劫再加两个无数劫之后,他将成为名叫乔达摩的佛陀。”于是他把这位大士叫来,授记说:“你在经过这么长的时间之后,将成为名叫乔达摩的佛陀。”大士听完授记后想:“听说我将会成佛,那居家生活对我还有什么用呢?我要出家。”他就像吐掉一口唾沫一样,舍弃了那样圆满的世间成就,在导师面前出家,学通了佛语,修成了神通与等至,命终之后往生到了梵天界。
Satthā anumodanaṃ karonto ‘‘ayaṃ puriso evarūpaṃ mahādānaṃ adāsi, ko nu kho bhavissatī’’ti upadhārento ‘‘anāgate kappasatasahassādhikānaṃ dvinnaṃ asaṅkhyeyyānaṃ matthake gotamo nāma buddho bhavissatī’’ti disvā mahāpurisaṃ āmantetvā ‘‘tvaṃ ettakaṃ nāma kālaṃ atikkamitvā gotamo nāma buddho bhavissasī’’ti byākāsi. Mahāpuriso byākaraṇaṃ sutvā ‘‘ahaṃ kira buddho bhavissāmi, ko me gharāvāsena attho, pabbajissāmī’’ti cintetvā tathārūpaṃ sampattiṃ kheḷapiṇḍaṃ viya pahāya satthu santike pabbajitvā buddhavacanaṃ uggaṇhitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā āyupariyosāne brahmaloke nibbatti.
吉祥世尊的都城名叫北城,父亲是名叫北的刹帝利,母亲是名叫北的王后。两位上首弟子是善天和法军,侍者名叫巴利他,两位上首女弟子是希瓦利和无忧,菩提树是那伽树,佛身高八十八肘。他住世九万年。当这位世尊般涅槃时,一万个世界同时陷入黑暗,一切世界中的人们发出极大的悲泣和哀号。
Maṅgalassa pana bhagavato nagaraṃ uttaraṃ nāma ahosi, pitāpi uttaro nāma khattiyo, mātāpi uttarā nāma devī, sudevo ca dhammaseno ca dve aggasāvakā, pālito nāmupaṭṭhāko, sīvalī ca asokā ca dve aggasāvikā, nāgarukkho bodhi, aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi. Navutivassasahassāni ṭhatvā parinibbute pana tasmiṃ bhagavati ekappahāreneva dasa cakkavāḷasahassāni ekandhakārāni ahesuṃ. Sabbacakkavāḷesu manussānaṃ mahantaṃ ārodanaparidevanaṃ ahosi.
“在憍陈如之后,有一位名叫吉祥的导师;
他灭除了世间的黑暗,高举起了法炬。”
‘‘Koṇḍaññassa aparena, maṅgalo nāma nāyako; Tamaṃ loke nihantvāna, dhammokkamabhidhārayī’’ti.
那位世尊让一万个世界陷入黑暗之后般涅槃。在他之后,出现了一位名叫善意的导师。这位导师也有过三次弟子集会。第一次集会时,有十万俱胝位比丘;第二次在金山,有九万俱胝位;第三次,有八万俱胝位。那时,大士是一位名叫无量的龙王,拥有大神通、大威力。他听说“佛陀出世了”,就在亲族眷属的围绕下,从龙宫出来,来到被十万俱胝比丘围绕的那位世尊面前,用天乐供养,举行大布施,给每位比丘一对衣服,然后皈依了三宝。那位导师也为他授记:“未来你会成佛。”那位世尊的都城叫安稳城,父亲是善授王,母亲是吉美王后,两位上首弟子是皈依和修习,侍者叫优填,两位上首女弟子是索娜和近索娜,菩提树是那伽树,佛身高九十肘,寿命九万岁。
Evaṃ dasasahassilokadhātuṃ andhakāraṃ katvā parinibbutassa tassa bhagavato aparabhāge sumano nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā ahesuṃ. Paṭhamasannipāte koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ, dutiye kañcanapabbatamhi navutikoṭisahassāni, tatiye asītikoṭisahassāni. Tadā mahāsatto atulo nāma nāgarājā ahosi mahiddhiko mahānubhāvo. So ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā ñātisaṅghaparivuto nāgabhavanā nikkhamitvā koṭisatasahassabhikkhuparivārassa tassa bhagavato dibbatūriyehi upahāraṃ kāretvā mahādānaṃ pavattetvā paccekaṃ dussayugāni datvā saraṇesu patiṭṭhāsi. Sopi naṃ satthā ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi. Tassa bhagavato nagaraṃ khemaṃ nāma ahosi, sudatto nāma rājā pitā, sirimā nāma mātā, saraṇo ca bhāvitatto ca dve aggasāvakā, udeno nāmupaṭṭhāko, soṇā ca upasoṇā ca dve aggasāvikā, nāgarukkho bodhi, navutihatthubbedhaṃ sarīraṃ, navutiyeva vassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi.
“在吉祥佛之后,有一位名叫善意的导师。
他在一切法中无可比拟,是一切众生中最尊胜的。”
‘‘Maṅgalassa aparena, sumano nāma nāyako; Sabbadhammehi asamo, sabbasattānamuttamo’’ti.
在他之后,出现了一位名叫离婆多的导师。这位导师也有过三次弟子集会。第一次集会的人数没法计算,第二次有一万亿比丘,第三次也一样。那时候,菩萨转生为一个叫超天的婆罗门,听了这位导师说法之后,皈依了三宝,把双手合掌举到头顶,赞叹这位导师断除烦恼的功德,还用自己的上衣做了供养。这位导师也给他授记说:“你将来会成佛。”这位世尊的都城叫有谷物城,父亲是名叫广博的刹帝利,母亲是名叫广博的王后。婆楼那和梵天是两位上首弟子,侍者名叫桑巴瓦,巴达和苏巴达是两位上首女弟子。他的菩提树是那伽树,佛身高八十肘,寿命六万岁。
Tassa aparabhāge revato nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā ahesuṃ. Paṭhamasannipāte gaṇanā natthi, dutiye koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ, tathā tatiye. Tadā bodhisatto atidevo nāma brāhmaṇo hutvā satthu dhammadesanaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya sirasmiṃ añjaliṃ ṭhapetvā tassa satthuno kilesappahāne vaṇṇaṃ vatvā uttarāsaṅgena pūjaṃ akāsi. Sopi naṃ ‘‘buddho bhavissasī’’ti byākāsi. Tassa pana bhagavato nagaraṃ dhaññavatī nāma ahosi, pitā vipulo nāma khattiyo, mātāpi vipulā nāma devī, varuṇo ca brahmadevo ca dve aggasāvakā, sambhavo nāmupaṭṭhāko, bhaddā ca subhaddā ca dve aggasāvikā, nāgarukkhova bodhi, sarīraṃ asītihatthubbedhaṃ ahosi, āyu saṭṭhi vassasahassānīti.
“善意佛之后,有一位名叫离婆多的导师。
他是无可比拟、无与伦比、无可等量、至高无上的胜者。”
‘‘Sumanassa aparena, revato nāma nāyako; Anūpamo asadiso, atulo uttamo jino’’ti.
在他之后,出现了一位名叫庄严的导师。他也有过三次弟子集会:第一次集会有十亿比丘,第二次有九亿,第三次有八亿。那时,菩萨投生为一位名叫阿吉多的婆罗门,听了导师说法后,皈依三宝,并以佛为首的比丘僧团为对象,举行了盛大的布施。那位导师也为他授记说:“你将来会成佛。”那位世尊的都城叫善法,父亲是善法王,母亲是善法王后。无比和苏内德是两位上首弟子,侍者名叫阿诺摩,那拘罗和善生是两位上首女弟子。他的菩提树是那伽树,佛身高五十八肘,寿命九万岁。
Tassa aparabhāge sobhito nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā ahesuṃ. Paṭhamasannipāte koṭisatabhikkhū ahesuṃ, dutiye navutikoṭiyo, tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto ajito nāma brāhmaṇo hutvā satthu dhammadesanaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Sopi naṃ ‘‘buddho bhavissasī’’ti byākāsi. Tassa pana bhagavato sudhammaṃ nāma nagaraṃ ahosi, pitāpi sudhammo nāma rājā, mātāpi sudhammā nāma devī, asamo ca sunetto ca dve aggasāvakā, anomo nāmupaṭṭhāko, nakulā ca sujātā ca dve aggasāvikā, nāgarukkhova bodhi, aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi, navuti vassasahassāni āyuppamāṇanti.
“继离婆多之后,有一位名为庄严的导师;
他内心安定,寂静平和,无与伦比,无可匹敌。”
‘‘Revatassa aparena, sobhito nāma nāyako; Samāhito santacitto, asamo appaṭipuggalo’’ti.
后来又过了整整一个不可数劫,在同一个劫里,有三位佛陀出世:无比见佛、莲华佛和那罗陀佛。无比见世尊有过三次声闻弟子集会。第一次集会有八十万比丘,第二次有七十万,第三次有六十万。那时,菩萨是一位夜叉将军,拥有大神通、大威力,统领着无数百千俱胝的夜叉。他听说“佛陀出世了”,就赶来,向以佛陀为首的比丘僧团做了大供养。导师也为他授记:“未来你会成佛。”无比见世尊的都城叫月城,父亲是称誉王,母亲是称誉后,两位上首弟子是牛王和无比,侍者叫婆楼那,两位上首女弟子是善美和善意,菩提树是阿朱那树。佛身高达五十八肘,寿命十万岁。
Tassa aparabhāge ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā ekasmiṃyeva kappe tayo buddhā nibbattiṃsu anomadassī padumo nāradoti. Anomadassissa bhagavato tayo sāvakasannipātā ahesuṃ. Paṭhamasannipāte bhikkhū aṭṭhasatasahassāni ahesuṃ, dutiye satta, tatiye cha. Tadā bodhisatto eko yakkhasenāpati ahosi mahiddhiko mahānubhāvo anekakoṭisatasahassānaṃ yakkhānaṃ adhipati. So ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā āgantvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Satthāpi naṃ ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi. Anomadassissa pana bhagavato candavatī nāma nagaraṃ ahosi, yasavā nāma rājā pitā, yasodharā nāma mātā, nisabho ca anomo ca dve aggasāvakā, varuṇo nāmupaṭṭhāko, sundarī ca sumanā ca dve aggasāvikā, ajjunarukkho bodhi, aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi, vassasatasahassaṃ āyūti.
“在庄严佛之后,另一位正自觉者出现了,他是两足众生中最尊贵的。
无比见佛具足无边的名声与威德,难以超越。”
‘‘Sobhitassa aparena, sambuddho dvipaduttamo; Anomadassī amitayaso, tejassī duratikkamo’’ti.
在他之后,有一位名叫莲华的导师出现于世。他也有三次弟子大集会。第一次集会时,有百千俱胝位比丘;第二次有三十万;第三次是住在无村野林、大森林丛中的比丘们,有二十万。那时,如来正住在那片森林里,菩萨投生为狮子,看见导师进入灭尽定,便以清净信心礼拜、右绕,生起喜悦和欢喜,发出三遍狮子吼。整整七天,他不舍弃以佛陀为所缘的喜,只以喜乐为食而去游行,最终舍弃性命,恭敬地侍立着。七天过后,导师从灭尽定中出定,看了看狮子,心想:“如果他对僧团也生起净信并礼敬僧团,那就让比丘僧团来吧。”比丘们立刻应念而至。狮子对僧团生起了净信。导师观察他的心后,授记说:“未来你将成佛。”莲华世尊的都城是瞻波城,父王名叫无等王,母后名叫无等妃,两位上首弟子是娑罗和近娑罗,侍者名叫婆楼那,两位上首女弟子是罗摩和善罗摩,菩提树名叫围林树,身量高五十八肘,寿命十万岁。
Tassa aparabhāge padumo nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo bhāvakasannipātā ahesuṃ. Paṭhamasannipāte koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ, dutiye tīṇi satasahassāni, tatiye agāmake araññe mahāvanasaṇḍavāsīnaṃ bhikkhūnaṃ dve satasahassāni. Tadā tathāgate tasmiṃ vanasaṇḍe vasante bodhisatto sīho hutvā satthāraṃ nirodhasamāpattiṃ samāpannaṃ disvā pasannacitto vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pītisomanassajāto tikkhattuṃ sīhanādaṃ naditvā sattāhaṃ buddhārammaṇapītiṃ avijahitvā pītisukheneva gocarāya apakkamitvā jīvitapariccāgaṃ katvā payirupāsamāno aṭṭhāsi. Satthā sattāhaccayena nirodhā vuṭṭhito sīhaṃ oloketvā ‘‘bhikkhusaṅghepi cittaṃ pasādetvā saṅghaṃ vandissatīti bhikkhusaṅgho āgacchatū’’ti cintesi. Bhikkhū tāvadeva āgamiṃsu. Sīho saṅghe cittaṃ pasādesi. Satthā tassa manaṃ oloketvā ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi. Padumassa pana bhagavato campakaṃ nāma nagaraṃ ahosi, asamo nāma rājā pitā, asamā nāma devī mātā, sālo ca upasālo ca dve aggasāvakā, varuṇo nāmupaṭṭhāko, rāmā ca surāmā ca dve aggasāvikā, soṇarukkho nāma bodhi, aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi, āyu vassasatasahassanti.
“在无比见佛之后,又有一位正自觉者、两足中最尊贵的人。
名叫莲华,无与伦比,无人能及。”
‘‘Anomadassissa aparena, sambuddho dvipaduttamo; Padumo nāma nāmena, asamo appaṭipuggalo’’ti.
在那位之后,有一位名叫那罗陀的导师出世。他也有三次弟子集会。第一次集会时,有百千俱胝(十万俱胝)比丘;第二次有九万俱胝比丘;第三次有八万俱胝比丘。那时,菩萨出家成为仙人,在五种神通和八种等至中修得自在,向以佛陀为首的比丘僧团行了广大布施,并用赤栴檀作了供养。那位导师也为他授记:未来你会成佛。那位世尊的都城叫谷城,父亲是刹帝利善天,母亲叫无等,两位上首弟子是声妙和胜友,侍者叫婆悉咤,两位上首女弟子是上女和颇求那,菩提树叫大金树,身高八十八肘,寿命九万岁。
Tassa aparabhāge nārado nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā ahesuṃ. Paṭhamasannipāte koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ, dutiye navutikoṭisahassāni, tatiye asītikoṭisahassāni . Tadā bodhisatto isipabbajjaṃ pabbajitvā pañcasu abhiññāsu aṭṭhasu ca samāpattīsu ciṇṇavasī hutvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā lohitacandanena pūjaṃ akāsi. Sopi naṃ ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi. Tassa bhagavato dhaññavatī nāma nagaraṃ ahosi, sudevo nāma khattiyo pitā, anomā nāma mātā, saddasālo ca jitamitto ca dve aggasāvakā, vāseṭṭho nāmupaṭṭhāko , uttarā ca phaggunī ca dve aggasāvikā, mahāsoṇarukkho nāma bodhi, sarīraṃ aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ ahosi, navutivassasahassāni āyūti.
“在莲华佛之后,有一位正自觉者,是两足众生中最尊贵的人;
他名叫那罗陀,无人能与他相比,也没有任何对手能与他匹敌。”
‘‘Padumassa aparena, sambuddho dvipaduttamo; Nārado nāma nāmena, asamo appaṭipuggalo’’ti.