宝石经行品的注释(续) §78
1. 宝石经行篇义注 · 48 段
像这样作自我舍弃的人,他的戒波罗蜜就叫做究竟义波罗蜜。巴利
Evaṃ attapariccāgaṃ karontassa sīlapāramī paramatthapāramī nāma jātā.
同样,为了圆满出离波罗蜜而舍弃大王国的人,他们受生的次数根本没有限量。不过,在他的《小须陀素摩本生》中——巴利
Tathā mahārajjaṃ pahāya nekkhammapāramiyā pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi. Ekantena panassa cūḷasutasomajātake –
“ 我把到手的大王国像吐掉一口唾沫那样扔掉了;
舍弃的时候没有执著,这就是我的出离波罗蜜。”巴利
‘‘Mahārajjaṃ hatthagataṃ, kheḷapiṇḍaṃva chaḍḍayiṃ; Cajato na hoti lagganaṃ, esā me nekkhammapāramī’’ti. (dha. sa. aṭṭha. nidānakathā; jā. aṭṭha. 1.dūrenidānakathā; apa. aṭṭha. 1.dūrenidānakathā) –
就这样,当他以无所执著的心舍弃王位、出家离去时,他的出离波罗蜜就成了究竟义波罗蜜。巴利
Evaṃ nissaṅgatāya rajjaṃ chaḍḍetvā nikkhamantassa nekkhammapāramī paramatthapāramī nāma jātā.
同样地,在大药智者等时期,为圆满慧波罗蜜而受生的次数,根本没有限量。但可以肯定的是,在他作为“以炒面粉为食的智者”的时期——巴利
Tathā mahosadhapaṇḍitakālādīsu paññāpāramiyā pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi. Ekantena panassa sattubhattakapaṇḍitakāle –
“ 我用智慧去观察,让那位婆罗门脱离了苦。
在智慧方面无人与我相等,这就是我的慧波罗蜜。”巴利
‘‘Paññāya vicinantohaṃ, brāhmaṇaṃ mocayiṃ dukhā; Paññāya me samo natthi, esā me paññāpāramī’’ti. (dha. sa. aṭṭha. nidānakathā; jā. aṭṭha. 1.dūrenidānakathā; apa. aṭṭha. 1.dūrenidānakathā) –
当有人把藏在袋子里的蛇指给人看时,他的慧波罗蜜就成了究竟义波罗蜜。巴利
Antobhastagataṃ sappaṃ dassentassa paññāpāramī paramatthapāramī nāma jātā.
同样,对于已圆满精进波罗蜜的那些生世来说,其数量根本不存在。然而,对他来说,在《大阇那迦本生》中必定——巴利
Tathā vīriyapāramitāya pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi. Ekantena panassa mahājanakajātake –
“ 大水茫茫不见彼岸,众人尽殒其中;
我心无有变易,此即我之精进波罗蜜。”巴利
‘‘Atīradassī jalamajjhe, hatā sabbeva mānusā; Cittassa aññathā natthi, esā me vīriyapāramī’’ti. (dha. sa. aṭṭha. nidānakathā; jā. aṭṭha. 1.dūrenidānakathā; apa. aṭṭha. 1.dūrenidānakathā) –
就这样,在横渡大海时,他的精进波罗蜜就成了被称为究竟义波罗蜜的东西。巴利
Evaṃ mahāsamuddaṃ tarantassa vīriyapāramī paramatthapāramī nāma jātā.
同样,在《忍辱仙人本生》中——巴利
Tathā khantivādijātake –
“ 就像用锋利的斧头砍一个没有知觉的东西一样砍我,
我对迦尸国王不生嗔怒,这就是我的忍耐波罗蜜。”巴利
‘‘Acetanaṃva koṭṭente, tiṇhena pharasunā mamaṃ; Kāsirāje na kuppāmi, esā me khantipāramī’’ti. (dha. sa. aṭṭha. nidānakathā; jā. aṭṭha. 1.dūrenidānakathā; apa. aṭṭha. 1.dūrenidānakathā) –
就这样,像在失去知觉的状态中一样忍受巨大痛苦的人,他的忍耐波罗蜜便被称为胜义波罗蜜。巴利
Evaṃ acetanabhāvena viya mahādukkhaṃ adhivāsentassa khantipāramī paramatthapāramī nāma jātā.
同样地,在《大须陀素摩本生》中——巴利
Tathā mahāsutasomajātake –
“ 守护真实语,舍弃我的性命;
我解救了一百位刹帝利,这就是我的谛波罗蜜。”巴利
‘‘Saccavācaṃnurakkhanto, cajitvā mama jīvitaṃ; Mocesiṃ ekasataṃ khattiye, esā me saccapāramī’’ti. (dha. sa. aṭṭha. nidānakathā; jā. aṭṭha. 1.dūrenidānakathā; apa. aṭṭha. 1.dūrenidānakathā) –
这样舍弃生命、护持真理的人,他的谛波罗蜜就叫作究竟波罗蜜。巴利
Evaṃ jīvitaṃ cajitvā saccaṃ anurakkhantassa saccapāramī paramatthapāramī nāma jātā.
同样,在《哑跛本生》中——巴利
Tathā mūgapakkhajātake –
“ 父母于我非所憎,自我于我亦非厌;
唯以一切知智为可爱,是故我今立斯誓愿。”巴利
‘‘Mātā pitā na me dessā, attā me na ca dessiyo; Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā vataṃ adhiṭṭhahi’’nti. (dha. sa. aṭṭha. nidānakathā; jā. aṭṭha. 1.dūrenidānakathā; apa. aṭṭha. 1.dūrenidānakathā; cariyā 3.65) –
就这样,连性命都舍弃、坚持誓愿的人,他的决意波罗蜜就成了究竟义波罗蜜。巴利
Evaṃ jīvitampi pariccajitvā vataṃ adhiṭṭhahantassa adhiṭṭhānapāramī paramatthapāramī nāma jātā.
同样,在《金萨玛本生》中——巴利
Tathā suvaṇṇasāmajātake –
“ 无人怖畏于我,我亦不怖何人;
慈心之力所扶,尔时林中怡悦。”巴利
‘‘Na maṃ koci uttasati, napi bhāyāmi kassaci; Mettābalenupatthaddho, ramāmi pavane tadā’’ti. (dha. sa. aṭṭha. nidānakathā; jā. aṭṭha. 1.dūrenidānakathā; apa. aṭṭha. 1.dūrenidānakathā; cariyā. 3.113) –
就这样,连自己的性命都不顾惜,而修习慈心的人,他的慈爱波罗蜜就成了究竟波罗蜜。巴利
Evaṃ jīvitampi anoloketvā mettāyantassa mettāpāramī paramatthapāramī nāma jātā.
接下来,在《身毛竖立本生》中——巴利
Tato lomahaṃsajātake –
“ 我在坟场里铺了个睡觉的地方,把头骨枕在头下;
村童们走上前来,他们展示出各种色相。”巴利
‘‘Susāne seyyaṃ kappemi, chavaṭṭhikaṃ upanidhāyahaṃ; Gāmaṇḍalā upagantvā, rūpaṃ dassentinappaka’’nti. (dha. sa. aṭṭha. nidānakathā; jā. aṭṭha. 1.dūrenidānakathā; apa. aṭṭha. 1.dūrenidānakathā; cariyā. 3.119) –
当村童们用吐口水等方式让他难受,又用花环、香料、供养等方式让他快乐时,他在苦乐之中始终没有超越舍心,这就叫舍波罗蜜达到了究竟波罗蜜。这里是简略说明,详细内容应当从《行藏》中获取。巴利
Evaṃ gāmadārakesu niṭṭhubhanādīhi ceva mālāgandhūpahārādīhi ca sukhadukkhaṃ uppādentesupi upekkhaṃ anativattantassa upekkhāpāramī paramatthapāramī nāma jātā. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana cariyāpiṭakato gahetabbo.
现在,结集者们为了展示世尊对那位长老所问的回答,而这样说:巴利
Idāni therena puṭṭhassa bhagavato byākaraṇaṃ dassentehi saṅgītikārakehi –
他回答所问,声音像迦陵频伽鸟一样甜美。
让内心得到清凉,也让与诸天神同在的世间生起欢喜。巴利
‘‘Tassa puṭṭho viyākāsi, karavīkamadhuragiro; Nibbāpayanto hadayaṃ, hāsayanto sadevakaṃ.
过去诸佛、诸胜利者所宣说的,被反复诵习、经由佛陀传承下来的,
他以能忆念过去世的智慧,开示了包括诸天神在内的世间之利益。巴利
‘‘Atītabuddhānaṃ jinānaṃ desitaṃ, nikīlitaṃ buddhaparamparāgataṃ; Pubbenivāsānugatāya buddhiyā, pakāsayī lokahitaṃ sadevake’’ti. – vuttaṃ;
在这里,他被问到后就作了回答:意思是,世尊被那位法将(舍利弗长老)询问之后,就为他解说,从自己最初发愿开始,一直到成就正等觉,讲述了整个佛种姓的历程。妙声如迦陵频伽:是说他的声音像迦陵频伽鸟那样甜美,也就是拥有迦陵频伽般悦耳动听的声音。关于迦陵频伽鸟声音的甜美,有这样的说法:据说迦陵频伽鸟用嘴尖啄破熟透的甜芒果,喝下流出的果汁,然后拍动翅膀鸣叫起来。这时,四足众生听到它的声音,就像醉了一样开始嬉戏;那些专心觅食的四足兽群,也把已经送入口中的草吐掉,来听那鸣叫声;猛兽追逐小兽时,抬起脚却不放下,像被定住一样站着;被追逐的野兽也舍弃对死亡的恐惧而站着;在空中飞翔的鸟类也展开翅膀停住;水中的鱼也不动鳃膜,听着那声音而停住。迦陵频伽鸟的声音就是这样甜美。息灭心:意思是,以说法之蜜流,使被烦恼之火灼烧的一切众生的心变得清凉。令欢喜:就是令满足。含天神的:含摄天神的世间。巴利
Tattha tassa puṭṭho viyākāsīti tena dhammasenāpatinā puṭṭho hutvā tassa byākāsi, attano abhinīhārato paṭṭhāya abhisambodhipariyosānaṃ sabbaṃ buddhavaṃsaṃ kathesīti attho. Karavīkamadhuragiroti karavīkasakuṇassa viya madhurā girā yassa so karavīkamadhuragiro, karavīkamadhuramañjussaroti attho. Tatridaṃ karavīkānaṃ madhurassaratā – karavīkasakuṇā kira madhurarasaṃ ambapakkaṃ mukhatuṇḍakena paharitvā paggharitaṃ phalarasaṃ pivitvā pakkhena tāḷaṃ datvā vikūjamāne catuppadā madamattā viya laḷituṃ ārabhanti, gocarapasutāpi catuppadagaṇā mukhagatānipi tiṇāni chaḍḍetvā taṃ nādaṃ suṇanti, vāḷamigā khuddakamige anubandhamānā ukkhittaṃ pādaṃ anikkhipitvā cittakatā viya tiṭṭhanti, anubandhamigāpi maraṇabhayaṃ hitvā tiṭṭhanti, ākāse pakkhandantā pakkhinopi pakkhe pasāretvā tiṭṭhanti, udake macchāpi kaṇṇapaṭalaṃ acālentā taṃ saddaṃ suṇamānā tiṭṭhanti. Evaṃ madhurassarā karavīkā (dī. ni. aṭṭha. 2.38; ma. ni. aṭṭha. 2.386). Nibbāpayanto hadayanti kilesaggisantattasabbajanamānasaṃ dhammakathāmatadhārāya sītibhāvaṃ janayantoti attho. Hāsayantoti tosayanto. Sadevakanti sadevakaṃ lokaṃ.
“过去诸佛”指的是过去诸佛。在我们世尊最初发愿之前,有四位佛陀在同一劫中出世,就是渴爱作佛、慧作佛、皈依作佛和燃灯佛。在他们之后,又有憍陈如等二十三位佛陀。所以,以燃灯佛为首的二十四位佛陀,在这里就称为“过去诸佛”,即那些过去诸佛。“胜者”是他们的同义词。“所说”就是所讲说的,即二十四位佛陀与四圣谛相关的法谈。“所行”是指他们的行迹,即劫、种姓、家族、寿命、菩提、声闻集会、侍者、父母、子女、妻子、界限等类。 “传承诸佛而来的”是指从燃灯佛十力者开始,直到迦叶佛传承而来的所说或所行。“以随宿住之智”是指以如此区分的“一生、二生”等,即所谓过去曾住的诸蕴相续的宿住,已随往、已到达,以那随宿住之智,也就是以宿住随念智。“宣说”即开示。“利益世间”即利益一切世间的佛种姓。“Sadevake”指连同天人的世间。巴利
Atītabuddhānanti atītānaṃ buddhānaṃ. Amhākaṃ bhagavato abhinīhārassa purato pana taṇhaṅkaro medhaṅkaro saraṇaṅkaro dīpaṅkaroti cattāro buddhā ekasmiṃ kappe nibbattiṃsu. Tesaṃ aparabhāge koṇḍaññādayo tevīsati buddhāti sabbe dīpaṅkarādayo catuvīsati buddhā idha ‘‘atītabuddhā’’ti adhippetā, tesaṃ atītabuddhānaṃ. Jinānanti tasseva vevacanaṃ. Desitanti kathitaṃ. Catuvīsatiyā buddhānaṃ catusaccapaṭisaṃyuttaṃ dhammakathaṃ. Nikīlitanti tesaṃ caritaṃ kappajātigottāyubodhisāvakasannipātaupaṭṭhākamātāpituputtabhariyāparicchedādikaṃ nikīlitaṃ nāma. Buddhaparamparāgatanti dīpaṅkaradasabalato paṭṭhāya yāva kassapaparamparato āgataṃ desitaṃ nikīlitaṃ vāti attho. Pubbenivāsānugatāya buddhiyāti ekampi jātiṃ dvepi jātiyoti (ma. ni. 1.148, 384, 421; 2.233; 3.82; pārā. 12) evaṃ vibhattaṃ pubbe nivuṭṭhakkhandhasantānasaṅkhātaṃ pubbenivāsaṃ anugatā upagatā tāya pubbenivāsānugatāya buddhiyā, pubbenivāsānussatiñāṇenāti attho. Pakāsayīti byākāsi. Lokahitanti sabbalokahitaṃ buddhavaṃsaṃ. Sadevaketi sadevake loketi attho.
80 这时,世尊以悲心清凉之心,引导包括天众在内的世间众生侧耳倾听,说出了“生起喜与欢悦”等话。其中,“生起喜与欢悦”是指能带来喜与欢悦,欢悦是喜生起之前的前分阶段,意思是让五种喜生起。“除遣忧箭”是指摧毁、灭除被称为忧的箭。“获得一切成就”是指通过这部佛种姓的开示,获得天界与人间等一切成就,所以叫获得一切成就,意思是这部带来一切成就的佛种姓开示。“存心恭敬”是指放在心中,也就是以佛随念为先。“请听”是指请仔细聆听、好好领会。“我的”是指我所说的。巴利
80. Atha bhagavā karuṇāsītalena hadayena sadevakaṃ lokaṃ savane niyojento ‘‘pītipāmojjajanana’’ntiādimāha. Tattha pītipāmojjajanananti pītipāmojjakaraṃ pītiyā pubbabhāgaṃ pāmojjaṃ, pañcavaṇṇāya pītiyā janananti attho. Sokasallavinodananti sokasaṅkhātānaṃ sallānaṃ vinodanaṃ viddhaṃsanaṃ. Sabbasampattipaṭilābhanti sabbāpi devamanussasampattiādayo sampattiyo paṭilabhanti etenāti sabbasampattipaṭilābho, taṃ sabbasampattipaṭilābhaṃ buddhavaṃsadesananti attho. Cittīkatvāti citte katvā, buddhānussatiṃ purakkhatvāti attho. Suṇāthāti nisāmetha nibodhatha. Meti mama.
81 破坏骄慢:摧毁出身骄慢等一切骄慢。除忧:所谓忧,是指因亲属遭遇灾祸等而受到触动时,内心生起的热恼。虽然从实质上说它就是忧受,但即便如此,它的特相是内心烧灼,作用是令心全然焚烧,现起是反复忧愁。能除去这种忧,所以叫除忧,即能除去忧。从轮回解脱:能使人从轮回的束缚中解脱出来。也有读作超越轮回的,意思是能使人超越轮回。巴利
81.Madanimmadananti jātimadādīnaṃ sabbamadānaṃ nimmadanakaraṃ. Sokanudanti soko nāma ñātibyasanādīhi phuṭṭhassa cittasantāpo. Kiñcāpi atthato domanassameva hoti, evaṃ santepi antonijjhānalakkhaṇo, cetaso parinijjhāyanaraso, anusocanapaccupaṭṭhāno, taṃ sokaṃ nudatīti sokanudo, taṃ sokanudaṃ. Saṃsāraparimocananti saṃsārabandhanato parimocanakaraṃ. ‘‘Saṃsārasamatikkama’’ntipi pāṭho, tassa saṃsārasamatikkamakaranti attho.
“灭尽一切苦”这句话里,“苦”这个字出现在苦受、苦事、苦所缘、苦缘、苦处等意思中。比如在“断除苦”等地方,它指的是苦受;在“生是苦,老是苦”等地方,它指的是苦事;在“摩诃梨,因为色是苦,随苦而行,陷入苦中”等地方,它指的是苦所缘;在“恶的积聚是苦”等地方,它指的是苦缘;在“比丘们,地狱有多苦,用言语难以说尽”等地方,它指的是苦处。但在这里,应当把它理解为苦事和苦缘。所以意思是:能灭尽生等一切苦。
“道”在这里,是善求者所寻求的,或者说是摧破烦恼而前行的,所以称为道。这是指佛种姓的教说,也就是作为通往涅槃之道的佛种姓教说。
“恭敬”就是心存恭敬、重视,也就是侧耳倾听的意思。
“应实践”就是应当依教奉行,应当听闻的意思。
或者也可以这样理解:听闻了这部能生起喜与欢悦、能除遣忧箭、能成为获得一切成就之因的佛种姓教说之后,现在为了成就那能带来破坏骄慢等殊胜功德、灭尽一切苦的成佛之道,应当去实践!这样,就是在策励一切天、人发起成就佛道之心。
其余部分在这里已经很清楚了。巴利
Sabbadukkhakkhayanti ettha dukkha-saddo dukkhavedanā-dukkhavatthu-dukkhārammaṇa-dukkhapaccaya-dukkhaṭṭhānādīsu dissati. Ayañhi ‘‘dukkhassa ca pahānā’’tiādīsu (dī. ni. 1.232; ma. ni. 1.383, 430; pārā. 11) dukkhavedanāyaṃ dissati. ‘‘Jātipi dukkhā jarāpi dukkhā’’tiādīsu (dī. ni. 2.387; saṃ. ni. 5.1081) dukkhavatthusmiṃ. ‘‘Yasmā ca kho, mahāli, rūpaṃ dukkhaṃ dukkhānupatitaṃ dukkhāvakkanta’’ntiādīsu (saṃ. ni. 3.60) dukkhārammaṇe. ‘‘Dukkho pāpassa uccayo’’tiādīsu (dha. pa. 117) dukkhapaccaye. ‘‘Yāvañcidaṃ, bhikkhave, na sukarā akkhānena pāpuṇitaṃ yāva dukkhā nirayā’’tiādīsu (ma. ni. 3.250) dukkhaṭṭhāne. Idha panāyaṃ dukkhavatthusmiṃ dukkhapaccayepi ca daṭṭhabbo. Tasmā jātiādisabbadukkhakkhayakaranti attho (dha. sa. aṭṭha. 2 ādayo). Magganti ettha kusalatthikehi maggīyati, kilese vā mārento gacchatīti maggoti buddhavaṃsadesanā vuccati, taṃ nibbānassa maggabhūtaṃ buddhavaṃsadesanaṃ. Sakkaccanti sakkaccaṃ cittīkatvā, ohitasotā hutvāti attho. Paṭipajjathāti adhitiṭṭhatha, suṇāthāti attho. Atha vā pītipāmojjajananaṃ sokasallavinodanaṃ sabbasampattipaṭilābhahetubhūtaṃ imaṃ buddhavaṃsadesanaṃ sutvā idāni madanimmadanādiguṇavisesāvahaṃ sabbadukkhakkhayaṃ buddhabhāvamaggaṃ paṭipajjathāti sabbesaṃ devamanussānaṃ buddhattaṃ paṇidhāya ussāhaṃ janeti. Sesamettha uttānamevāti.
1 2 3 4