乔达摩佛陀·3. 近因缘的讲述
譬喻经义注 · 88 段
3. 近因缘的讲述巴利
3. Santikenidānakathā
不过,关于“近因缘”,经文里说:“一时,世尊住在舍卫城祇树给孤独园”“住在毗舍离大林重阁讲堂”——像这样,只有在各自相应的地点才能找到。虽然这样说,但还是应该从这个座位开始这样理解:世尊发出优陀那之后,坐在胜利座上时,心里这样想:“我为了这个座位,流转了十万大劫加上四个无量劫;在这漫长的时间里,为了这个座位,我曾把装饰好的头连脖子一起砍下布施出去,曾把涂了药膏的眼睛和心脏的肉挖出来布施出去,曾把像阇利王子那样的儿子、像黑忍鹿女那样的女儿、像曼坻王妃那样的妻子,都送给别人当奴隶。这个座位是我的胜利座、坚固座,我坐在这里,一切愿望都已圆满,在目的达成之前,我绝不从这里起来。”于是他进入无量百千俱胝的禅定,就在那里坐了七天。针对这件事,经中说:“那时,世尊以单盘腿坐姿坐了七天,体验着解脱之乐。”(《大品》1;《优陀那》1)巴利
‘‘Santikenidānaṃ pana ‘ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme’. ‘Vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāya’nti ca evaṃ tasmiṃ tasmiṃ ṭhāneyeva labbhatī’’ti vuttaṃ. Kiñcāpi evaṃ vuttaṃ, atha kho pana tampi ādito paṭṭhāya evaṃ veditabbaṃ – udānañhi udānetvā jayapallaṅke nisinnassa bhagavato etadahosi – ‘‘ahaṃ kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni imassa pallaṅkassa kāraṇā sandhāviṃ, ettakaṃ me kālaṃ imasseva pallaṅkassa kāraṇā alaṅkatasīsaṃ gīvāya chinditvā dinnaṃ, suañjitāni akkhīni hadayamaṃsañca uppāṭevā dinnaṃ, jālīkumārasadisā puttā, kaṇhājinakumārisadisā dhītaro, maddīdevisadisā bhariyāyo ca paresaṃ dāsatthāya dinnā. Ayaṃ me pallaṅko jayapallaṅko thirapallaṅko, ettha me nisinnassa saṅkappā paripuṇṇā, na tāva ito vuṭṭhahissāmī’’ti anekakoṭisatasahassasamāpattiyo samāpajjanto sattāhaṃ tattheva nisīdi. Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘atha kho bhagavā sattāhaṃ ekapallaṅkena nisīdi vimuttisukhapaṭisaṃvedī’’ti (mahāva. 1; udā. 1).
这时,有些天人生起了这样的念头:“看来今天悉达多还有该完成的事,因为他还没有放下对跏趺坐的执著。”导师知道了天人们的念头,为了让他们平息这个念头,便升上空中,显现双神变。因为在大菩提场、亲属聚会和波提迦子聚会时所显现的神变,全都和在犍陀芒果树下所显现的双神变一样。巴利
Atha ekaccānaṃ devatānaṃ ‘‘ajjāpi nūna siddhatthassa kattabbakiccaṃ atthi, pallaṅkasmiñhi ālayaṃ na vijahatī’’ti parivitakko udapādi. Satthā devatānaṃ parivitakkaṃ ñatvā tāsaṃ vitakkavūpasamatthaṃ vehāsaṃ abbhuggantvā yamakapāṭihāriyaṃ dassesi. Mahābodhimaṇḍe hi katapāṭihāriyañca ñātisamāgame katapāṭihāriyañca pāthikaputtasamāgame katapāṭihāriyañca sabbaṃ kaṇḍambarukkhamūle katayamakapāṭihāriyasadisaṃ ahosi.
导师用这个神变平息了天人们的思虑后,从跏趺座上稍微向东北方移开一点站着,心里想:“我确实是在这个座位上通达了一切知智。”他用不眨的眼睛凝视着这个座位和菩提树——那是他圆满了四阿僧祇劫与十万大劫的波罗蜜、获得力量与成就的地方——就这样度过了七天。那个地方后来被称为“不眨眼塔”。接着,导师在座位和站立处之间化现出一条经行道,在东西向延伸的宝经行道上来回经行,度过了七天。那个地方后来被称为“宝经行塔”。巴利
Evaṃ satthā iminā pāṭihāriyena devatānaṃ vitakkaṃ vūpasametvā pallaṅkato īsakaṃ pācīnanissite uttaradisābhāge ṭhatvā ‘‘imasmiṃ vata me pallaṅke sabbaññutaṃ paṭividdha’’nti cattāri asaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca pūritānaṃ pāramīnaṃ balādhigamaṭṭhānaṃ pallaṅkaṃ bodhirukkhañca animisehi akkhīhi olokayamāno sattāhaṃ vītināmesi, taṃ ṭhānaṃ animisacetiyaṃ nāma jātaṃ. Atha satthā pallaṅkassa ca ṭhitaṭṭhānassa ca antarā caṅkamaṃ māpetvā puratthimapacchimato āyate ratanacaṅkame caṅkamanto sattāhaṃ vītināmesi. Taṃ ṭhānaṃ ratanacaṅkamacetiyaṃ nāma jātaṃ.
到了第四个七天,天神们在菩提树西北方向造了一座宝屋。世尊在那里结跏趺坐,仔细思择阿毗达摩藏,特别是对具无量方法且全面的《发趣论》加以审察,就这样过了七天。不过,阿毗达摩论师们说:“所谓宝屋,并不是七宝所成的屋子,而是审察七部论典的地方,所以叫宝屋。”因为这两种说法都能讲得通,所以两种都应该接受。从那时起,那个地方就被称为宝屋塔。这样,大师在菩提树附近过了四个七天;到第五个七天,他从菩提树根处前往阿阇波罗榕树。在那里,他也一边思择法义,一边体验解脱之乐,坐了下来。巴利
Catutthe pana sattāhe bodhito pacchimuttaradisābhāge devatā ratanagharaṃ māpayiṃsu. Tattha bhagavā pallaṅkena nisīditvā abhidhammapiṭakaṃ visesato cettha anantanayasamantapaṭṭhānaṃ vicinanto sattāhaṃ vītināmesi. Ābhidhammikā panāhu – ‘‘ratanagharaṃ nāma na sattaratanamayaṃ gehaṃ, sattannaṃ pana pakaraṇānaṃ sammasitaṭṭhānaṃ ‘ratanaghara’nti vuccatī’’ti. Yasmā panettha ubhopete pariyāyena yujjanti, tasmā ubhayampetaṃ gahetabbameva. Tato paṭṭhāya pana taṃ ṭhānaṃ ratanagharacetiyaṃ nāma jātaṃ. Evaṃ satthā bodhisamīpeyeva cattāri sattāhāni vītināmetvā pañcame sattāhe bodhirukkhamūlā yena ajapālanigrodho tenupasaṅkami. Tatrāpi dhammaṃ vicinanto vimuttisukhañca paṭisaṃvedento nisīdi.
那时,邪恶的魔罗心想:“我跟了这么久,一直想找机会钻进去,却看不到他有一丝一毫的过失。现在他已经超越了我的掌控。”他因此陷入忧恼,坐在大道上,盘算着十六个理由,在地上画了十六道线。他画下一道:“我不像他那样圆满布施波罗蜜,所以没能变得和他一样。”同样,他又画下第二道:“我不像他那样圆满持戒波罗蜜……出离波罗蜜、智慧波罗蜜、精进波罗蜜、忍耐波罗蜜、真实波罗蜜、决意波罗蜜、慈爱波罗蜜、舍波罗蜜,所以没能变得和他一样。”这样画到第十道。接着他又画下第十一道:“我不像他那样,为了证得独特的根上下智,圆满修集了作为亲依止缘的十波罗蜜,所以没能变得和他一样。”接着他又画下后续诸道:“我不像他那样,为了证得独特的心随眠智……大悲定智、双神变智、无碍智、一切知智,圆满修集了作为亲依止缘的十波罗蜜,所以没能变得和他一样。”这样画到第十六道。魔罗就这样在大道上画了十六道线,然后坐在那里。巴利
Tasmiṃ samaye māro pāpimā ‘‘ettakaṃ kālaṃ anubandhanto otārāpekkhopi imassa na kiñci khalitaṃ addasaṃ, atikkantodāni esa mama vasa’’nti domanassappatto mahāmagge nisīditvā soḷasa kāraṇāni cintento bhūmiyaṃ soḷasa lekhā ākaḍḍhi – ‘‘ahaṃ eso viya dānapāramiṃ na pūresiṃ, tenamhi iminā sadiso na jāto’’ti ekaṃ lekhaṃ ākaḍḍhi. Tathā ‘‘ahaṃ eso viya sīlapāramiṃ…pe… nekkhammapāramiṃ, paññāpāramiṃ, vīriyapāramiṃ, khantipāramiṃ, saccapāramiṃ, adhiṭṭhānapāramiṃ, mettāpāramiṃ, upekkhāpāramiṃ na pūresiṃ, tenamhi iminā sadiso na jāto’’ti dasamaṃ lekhaṃ ākaḍḍhi. Tathā ‘‘ahaṃ eso viya asādhāraṇassa indriyaparopariyattañāṇassa paṭivedhāya upanissayabhūtā dasa pāramiyo na pūresiṃ, tenamhi iminā sadiso na jāto’’ti ekādasamaṃ lekhaṃ ākaḍḍhi. Tathā ‘‘ahaṃ eso viya asādhāraṇassa āsayānusayañāṇassa…pe… mahākaruṇāsamāpattiñāṇassa, yamakapāṭihāriyañāṇassa, anāvaraṇañāṇassa, sabbaññutaññāṇassa paṭivedhāya upanissayabhūtā dasa pāramiyo na pūresiṃ, tenamhi iminā sadiso na jāto’’ti soḷasamaṃ lekhaṃ ākaḍḍhi. Evaṃ māro imehi kāraṇehi mahāmagge soḷasa lekhā ākaḍḍhitvā nisīdi.
那时,渴爱、不乐、贪这三样是魔王的女儿们。(《相应部》1.161)她们心想:“怎么不见我们的父亲?他现在在哪里呢?”她们四处张望,看见父亲正忧恼地坐在地上画线,便走到父亲跟前,问道:“父亲,您为什么痛苦忧恼?”魔王说:“女儿们,这位大沙门已经超越了我的掌控。我观察了这么久,也找不到他任何可乘之机,所以我痛苦忧恼。”她们说:“如果是这样,您不必担心,我们会把他置于我们的掌控之下带回来。”魔王说:“女儿们,这不可能。这个人已经立足于不可动摇的信念,谁也无法控制他。”她们说:“父亲,我们是女人,现在就用贪欲的绳索之类把他绑来,您别担心。”说完,她们来到世尊面前,说道:“沙门,我们愿以足下侍奉您。”世尊对她们的话根本不予理会,甚至没有睁开眼睛看她们,只是安住在无上、依着灭尽的解脱中,享受着远离之乐。巴利
Tasmiñca samaye taṇhā, arati, ragā cāti tisso māradhītaro (saṃ. ni. 1.161) ‘‘pitā no na paññāyati, kahaṃ nu kho etarahī’’ti olokayamānā taṃ domanassappattaṃ bhūmiṃ lekhamānaṃ nisinnaṃ disvā pitu santikaṃ gantvā ‘‘kasmā, tāta, tvaṃ dukkhī dummano’’ti pucchiṃsu. ‘‘Ammā, ayaṃ mahāsamaṇo mayhaṃ vasaṃ atikkanto, ettakaṃ kālaṃ olokento otāramassa daṭṭhuṃ nāsakkhiṃ, tenamhi dukkhī dummano’’ti. ‘‘Yadi evaṃ mā cintayittha, mayametaṃ attano vase katvā ādāya āgamissāmā’’ti āhaṃsu. ‘‘Na sakkā, ammā, esa kenaci vase kātuṃ, acalāya saddhāya patiṭṭhito esa puriso’’ti. ‘‘Tāta, mayaṃ itthiyo nāma, idāneva naṃ rāgapāsādīhi bandhitvā ānessāma, tumhe mā cintayitthā’’ti vatvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘pāde te, samaṇa , paricāremā’’ti āhaṃsu. Bhagavā neva tāsaṃ vacanaṃ manasi akāsi, na akkhīni ummīletvā olokesi, anuttare upadhisaṅkhaye vimuttiyā vivekasukhaññeva anubhavanto nisīdi.
这时,魔女们又想:“男人的欲望各不相同:有人喜欢少女,有人喜欢刚成年的女子,有人喜欢中年女子,有人喜欢晚年女子。不如我们用各种不同的形色去诱惑他,把他抓住。”于是她们每个人都变化出各自不同的身体,有的变成少女,有的变成未生育的女人,有的变成生过一次的女人,有的变成生过两次的女人,有的变成中年妇女,有的变成老年妇女,前后六次来到世尊面前,说道:“沙门,我们侍奉您的双足。”世尊对她们的话也完全不加理会,就像一位已经解脱、安住在无上灭尽一切依着境界中的人那样。不过有些老师说:“世尊看见她们以老年妇女的样子走过来,就决意说:‘让她们变成缺牙、白发吧。’”这种说法不能接受。因为世尊并未作这样的决意。世尊只是说:“你们走开!你们看到了什么才这样努力?这种事只适合在那些还没有离欲等的人面前做。而如来已经断除了贪,断除了嗔,断除了痴。”接着,世尊就着自己断除烦恼这件事,说了这样的话:巴利
Puna māradhītaro ‘‘uccāvacā kho purisānaṃ adhippāyā, kesañci kumārikāsu pemaṃ hoti, kesañci paṭhamavaye ṭhitāsu, kesañci majjhimavaye ṭhitāsu, kesañci pacchimavaye ṭhitāsu, yaṃnūna mayaṃ nānappakārehi rūpehi palobhetvā gaṇheyyāmā’’ti ekamekā kumārikavaṇṇādivasena sakaṃ sakaṃ attabhāvaṃ abhinimminitvā kumārikā, avijātā, sakiṃvijātā, duvijātā, majjhimitthiyo, mahitthiyo ca hutvā chakkhattuṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘pāde te, samaṇa, paricāremā’’ti āhaṃsu. Tampi bhagavā na manasākāsi, yathā taṃ anuttare upadhisaṅkhaye vimutto. Keci panācariyā vadanti – ‘‘tā mahitthibhāvena upagatā disvā bhagavā – ‘etā khaṇḍadantā palitakesā hontū’ti adhiṭṭhāsī’’ti. Taṃ na gahetabbaṃ. Na hi bhagavā evarūpaṃ adhiṭṭhānaṃ akāsi. Bhagavā pana ‘‘apetha tumhe, kiṃ disvā evaṃ vāyamatha, evarūpaṃ nāma avītarāgādīnaṃ purato kātuṃ vaṭṭati. Tathāgatassa pana rāgo pahīno, doso pahīno, moho pahīno’’ti attano kilesappahānaṃ ārabbha –
他战胜之后,胜利永远不会失去;在这世间,没有人能跟随他、夺走他的胜利。
那位佛陀的境界无边无际,无迹可循,你们要用什么方法去引导他呢?
“ 对于他,那如网般遍布、黏着不舍的渴爱已经不存在,再没有任何地方能牵引他。
那位佛陀的境界无边无际,没有踪迹可寻,你们要用什么踪迹去引导他呢?”巴利
‘‘Yassa jitaṃ nāvajīyati, jitamassa noyāti koci loke; Taṃ buddhamanantagocaraṃ, apadaṃ kena padena nessatha. ‘‘Yassa jālinī visattikā, taṇhā natthi kuhiñci netave; Taṃ buddhamanantagocaraṃ, apadaṃ kena padena nessathā’’ti. (dha. pa. 179-180) –
世尊宣说着《法句经·佛陀品》里的这两首偈颂而开示佛法。她们念出“据说父亲曾说过:‘阿拉汉、善逝在世间,不会被贪欲牵着走’”等话(《相应部》1.161),说完就前往父亲那里去了。巴利
Imā dhammapade buddhavagge dve gāthā vadanto dhammaṃ desesi. Tā ‘‘saccaṃ kira no pitā avoca, ‘arahaṃ sugato loke, na rāgena suvānayo’’’tiādīni (saṃ. ni. 1.161) vatvā pitu santikaṃ āgamiṃsu.
世尊也在那里度过了七天,然后前往目支邻陀树根处。那时连着下了七天大雨,名叫目支邻陀的龙王为了帮世尊挡住寒冷等,用身体把世尊盘绕了七圈。世尊就像在一间不拥挤的香舍里安住一样,感受着解脱之乐,度过了七天。之后他又来到王族树那里,同样感受着解脱之乐,度过了七天。到这时,整整七个七天已经圆满。在这段时间里,世尊没有洗脸,没有打理身体,也没有进食,只是以禅那之乐和果定之乐度过。巴利
Bhagavāpi tattheva sattāhaṃ vītināmetvā tato mucalindamūlaṃ agamāsi. Tattha sattāhavaddalikāya uppannāya sītādipaṭibāhanatthaṃ mucalindena nāma nāgarājena sattakkhattuṃ bhogehi parikkhitto asambādhāya gandhakuṭiyaṃ viharanto viya vimuttisukhaṃ paṭisaṃvediyamāno sattāhaṃ vītināmetvā rājāyatanaṃ upasaṅkamitvā tatthapi vimuttisukhaṃ paṭisaṃvediyamānoyeva sattāhaṃ vītināmesi. Ettāvatā satta sattāhāni paripuṇṇāni. Etthantare neva mukhadhovanaṃ, na sarīrapaṭijagganaṃ , na āhārakiccaṃ ahosi, jhānasukhaphalasukheneva ca vītināmesi.
到了第七个七日结束的时候,也就是第四十九天,他坐在那里,心里生起一个念头:“我要洗洗脸。”帝释天神——诸天神之主——取来诃黎勒妙药递给他,导师服用了,身体因此得以排泄通畅。接着,帝释天神又送来龙藤做的齿木和洗脸水。导师嚼了齿木,用阿耨达池的水洗了脸,随后就在那棵王族树下坐了下来。巴利
Athassa tasmiṃ sattasattāhamatthake ekūnapaññāsatime divase tattha nisinnassa ‘‘mukhaṃ dhovissāmī’’ti cittaṃ udapādi. Sakko devānamindo agadaharītakaṃ āharitvā adāsi, satthā taṃ paribhuñji, tenassa sarīravaḷañjo ahosi. Athassa sakkoyeva nāgalatādantakaṭṭhañceva mukhadhovanodakañca adāsi. Satthā taṃ dantakaṭṭhaṃ khāditvāva anotattadahodakena mukhaṃ dhovitvā tattheva rājāyatanamūle nisīdi.
那时,有两位名叫提谓和跋利迦的商人,带着五百辆车,从郁伽罗地方前往中部地区。先前,他们一位已故亲族转生的天神把他们的车拦住,鼓励他们为世尊准备食物。于是他们带着炒谷粉和蜜丸,上前献给世尊,说:尊者,请您出于慈悲,接受我们这份食物吧。世尊在接受乳糜那天,钵已经不见了,于是心想:如来不用手接食物,我该用什么来接受呢?四大天王知道了世尊的心念,从四方各献上一只蓝宝石钵,世尊都拒绝了。他们又献上四只绿豆色的石钵。世尊为了护念四大天王的信心,把四只钵都接受了,叠放在一起,决意说:合成一只吧。四只钵只在钵口边缘留下痕迹,以中等大小合为一体。世尊就用这只崭新的石钵接受了食物,吃完后作了随喜祝愿。那两位商人兄弟皈依佛和法,成为二皈依居士。随后他们请求说:尊者,请赐给我们一个可以礼拜供养的地方吧。世尊用右手摸了自己的头,把头发舍利给了他们。他们回到自己的城里,把那些头发舍利放进金匣中,建塔供养。巴利
Tasmiṃ samaye tapussa bhallikā nāma dve vāṇijā pañcahi sakaṭasatehi ukkalā janapadā majjhimadesaṃ gacchantā pubbe attano ñātisālohitāya devatāya sakaṭāni sannirumbhitvā satthu āhārasampādane ussāhitā manthañca madhupiṇḍikañca ādāya – ‘‘paṭiggaṇhātu no, bhante, bhagavā imaṃ āhāraṃ anukampaṃ upādāyā’’ti satthāraṃ upanāmetvā aṭṭhaṃsu. Bhagavā pāyāsapaṭiggahaṇadivaseyeva pattassa antarahitattā ‘‘na kho tathāgatā hatthesu paṭiggaṇhanti, kimhi nu kho ahaṃ paṭiggaṇheyya’’nti cintesi. Athassa cittaṃ ñatvā catūhi disāhi cattāro mahārājāno indanīlamaṇimaye patte upanāmesuṃ, bhagavā te paṭikkhipi. Puna muggavaṇṇaselamaye cattāro patte upanāmesuṃ. Bhagavā catunnampi mahārājānaṃ saddhānurakkhaṇatthāya cattāropi patte paṭiggahetvā uparūpari ṭhapetvā ‘‘eko hotū’’ti adhiṭṭhāsi. Cattāropi mukhavaṭṭiyaṃ paññāyamānalekhā hutvā majjhimappamāṇena ekattaṃ upagamiṃsu. Bhagavā tasmiṃ paccagghe selamaye patte āhāraṃ paṭiggahetvā paribhuñjitvā anumodanaṃ akāsi. Te dve bhātaro vāṇijā buddhañca dhammañca saraṇaṃ gantvā dvevācikā upāsakā ahesuṃ. Atha nesaṃ ‘‘ekaṃ no, bhante, paricaritabbaṭṭhānaṃ dethā’’ti vadantānaṃ dakkhiṇahatthena attano sīsaṃ parāmasitvā kesadhātuyo adāsi. Te attano nagare tā dhātuyo suvaṇṇasamuggassa anto pakkhipitvā cetiyaṃ patiṭṭhāpesuṃ.
正自觉者从那里起身后,又回到阿阇波罗榕树下,在树根旁坐下。他刚在那里坐下,便在心里回顾自己所证悟的法有多么深奥;这时,一切诸佛所共有的念头在他心中生起——他生起了不愿为他人说法的想法:“我证得这个法实在太艰难了。”于是,娑婆主梵天神心想:“世界要完了,世界要毁了。”便带着一万个轮围世界里的帝释天神、夜摩天、兜率天、化乐天、他化自在天和大梵天神等众天神,来到世尊面前,用“尊者,请世尊说法”这样的话,请求世尊说法。巴利
Sammāsambuddho pana tato vuṭṭhāya puna ajapālanigrodhameva gantvā nigrodhamūle nisīdi. Athassa tattha nisinnamattasseva attanā adhigatadhammassa gambhīrataṃ paccavekkhantassa sabbabuddhānaṃ āciṇṇo – ‘‘kicchena adhigato kho myāyaṃ dhammo’’ti paresaṃ adesetukāmatākārappatto vitakko udapādi. Atha kho brahmā sahampati ‘‘nassati vata bho loko, vinassati vata bho loko’’ti dasahi cakkavāḷasahassehi sakkasuyāmasantusitanimmānarativasavattimahābrahmāno ādāya satthu santikaṃ āgantvā ‘‘desetu, bhante, bhagavā dhamma’’ntiādinā nayena dhammadesanaṃ āyāci.
导师答应了他的请求后,心里想:“我该先给谁说法呢?”他想到:“阿罗逻是位有智慧的人,他能很快理解这个法。”于是动了这个念头。但他再一观察,知道阿罗逻已经在七天前去世了。他又想到优陀迦·罗摩子,知道他也是在前一天夜里去世的。于是他想:“五群比丘对我帮助很大。”便把心转向五群比丘,观察道:“他们现在住在哪里呢?”他了解到他们住在波罗奈城的仙人堕处鹿野苑。他在菩提道场附近托钵行走了几天,然后决定:“我要在阿沙荼月满月那天,前往波罗奈转法轮。”于是在那个半月的第十四天,后夜时分他就起身了。天亮时,他拿着衣钵,踏上了十八由旬的路。途中遇到一位名叫优波迦的邪命外道,导师向他说明自己已经成佛。就在当天傍晚,他到达了仙人堕处。巴利
Satthā tassa paṭiññaṃ datvā ‘‘kassa nu kho ahaṃ paṭhamaṃ dhammaṃ deseyya’’nti cintento ‘‘āḷāro paṇḍito, so imaṃ dhammaṃ khippaṃ ājānissatī’’ti cittaṃ uppādetvā puna olokento tassa sattāhakālaṅkatabhāvaṃ ñatvā udakaṃ āvajjesi. Tassāpi abhidosakālaṅkatabhāvaṃ ñatvā ‘‘bahūpakārā kho me pañcavaggiyā bhikkhū’’ti pañcavaggiye ārabbha manasi katvā ‘‘kahaṃ nu kho te etarahi viharantī’’ti āvajjento ‘‘bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye’’ti ñatvā katipāhaṃ bodhimaṇḍasāmantāyeva piṇḍāya caranto viharitvā ‘‘āsāḷhipuṇṇamāyaṃ bārāṇasiṃ gantvā dhammacakkaṃ pavattessāmī’’ti pakkhassa cātuddasiyaṃ paccūsasamaye paccuṭṭhāya pabhātāya rattiyā kālasseva pattacīvaramādāya aṭṭhārasayojanamaggaṃ paṭipanno antarāmagge upakaṃ nāma ājīvakaṃ disvā tassa attano buddhabhāvaṃ ācikkhitvā taṃ divasameva sāyanhasamaye isipatanaṃ sampāpuṇi.
五群比丘远远看见如来朝这边走来,就互相约定:贤友们,这位沙门乔达摩因为贪图资具丰富而退转了,现在身体圆满、诸根肥润、肤色金黄地走过来。我们不要向他行礼问讯。不过他毕竟出身于大家族,应该给他一个座位,我们就只给他敷设一个座位吧。世尊以能了知一切众生——包括诸天神在内——心念动向的智慧,观察他们心里在想什么,随即了知了他们的心念。于是,他把原本无差别遍满一切天人的慈心收摄起来,转而以有特定对象的慈心遍满这五个人。他们被世尊的慈心所触动,当如来走近时,再也守不住自己的约定,纷纷起身迎接,做了问讯、礼敬等一切应做的事。但他们不知道世尊已经成就正自觉,仍然只是直呼其名,以贤友相称。巴利
Pañcavaggiyā tathāgataṃ dūratova āgacchantaṃ disvā ‘‘ayaṃ āvuso, samaṇo gotamo paccayabāhullāya āvattitvā paripuṇṇakāyo pīṇindriyo suvaṇṇavaṇṇo hutvā āgacchati. Imassa vandanādīni na karissāma, mahākulappasuto kho panesa āsanābhihāraṃ arahati, tenassa āsanamattaṃ paññāpessāmā’’ti katikaṃ akaṃsu. Bhagavā sadevakassa lokassa cittācārajānanasamatthena ñāṇena ‘‘kiṃ nu kho ime cintayiṃsū’’ti āvajjetvā cittaṃ aññāsi. Atha tesu sabbadevamanussesu anodissakavasena pharaṇasamatthaṃ mettacittaṃ saṅkhipitvā odissakavasena mettacittena phari. Te bhagavatā mettacittena saṃphuṭṭhā tathāgate upasaṅkamante sakāya katikāya saṇṭhātuṃ asakkontā paccuggantvā abhivādanādīni sabbakiccāni akaṃsu. Sammāsambuddhabhāvaṃ panassa ajānantā kevalaṃ nāmena ca āvusovādena ca samudācariṃsu.
这时,世尊对他们说:“比丘们,不要对如来直呼其名,也不要称他为‘贤友’。比丘们,如来是阿拉汉、正自觉者。”他这样让他们知道自己是佛陀之后,坐在施设好的最胜佛座上。当时正值后阿沙荼星宿合会之时,有一亿八千万梵天众围绕着他。世尊叫来五群长老,为他们开示了三转、十二行相、以六种智明而震动的无上《转法轮经》。其中,憍陈如长老随着说法的次第修观,在经说完时,与一亿八千万梵天众一起证得入流果。导师就在那里进入雨安居。第二天,导师坐在住处教诫婆师波长老,其余四位比丘出去乞食。婆师波长老在午前就证得入流果。用同样的方法,第二天教诫跋提长老,再一天教诫摩诃男长老,又一天教诫阿说示长老,把他们全都安立在入流果中。到半月第五天,导师召集五位长老,为他们开示《无我相经》。说法结束时,五位长老全都证得阿拉汉果。接着,导师看到善男子耶舍有证悟的因缘。那位良家子夜里心生厌离,离家出走。世尊叫他:“来吧,耶舍!”就在那天夜里,让他证得入流果;第二天,又让他证得阿拉汉果。之后,耶舍的另外五十四位朋友也以“来吧,比丘”的方式出家,导师使他们证得阿拉汉果。巴利
Atha ne bhagavā – ‘‘mā, bhikkhave, tathāgataṃ nāmena ca āvusovādena ca samudācaratha. Arahaṃ, bhikkhave, tathāgato sammāsambuddho’’ti attano buddhabhāvaṃ ñāpetvā paññattavarabuddhāsane nisinno uttarāsāḷhanakkhattayoge vattamāne aṭṭhārasahi brahmakoṭīhi parivuto pañcavaggiyatthere āmantetvā tiparivaṭṭaṃ dvādasākāraṃ chañāṇavijambhanaṃ anuttaraṃ dhammacakkappavattanasuttantaṃ (mahāva. 13 ādayo; saṃ. ni. 5.1081) desesi. Tesu koṇḍaññatthero desanānusārena ñāṇaṃ pesento suttapariyosāne aṭṭhārasahi brahmakoṭīhi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhāsi. Satthā tattheva vassaṃ upagantvā punadivase vappattheraṃ ovadanto vihāreyeva nisīdi, sesā cattāropi piṇḍāya cariṃsu. Vappatthero pubbaṇheyeva sotāpattiphalaṃ pāpuṇi . Etenevupāyena punadivase bhaddiyattheraṃ, punadivase mahānāmattheraṃ, punadivase assajittheranti sabbe sotāpattiphale patiṭṭhāpetvā pañcamiyaṃ pakkhassa pañcapi there sannipātetvā anattalakkhaṇasuttantaṃ (mahāva. 20 ādayo; saṃ. ni. 3.59) desesi. Desanāpariyosāne pañcapi therā arahatte patiṭṭhahiṃsu. Atha satthā yasassa kulaputtassa upanissayaṃ disvā taṃ rattibhāge nibbijjitvā gehaṃ pahāya nikkhantaṃ ‘‘ehi yasā’’ti pakkositvā tasmiṃyeva rattibhāge sotāpattiphale, punadivase arahatte patiṭṭhāpetvā, aparepi tassa sahāyake catupaññāsajane ehibhikkhupabbajjāya pabbājetvā arahattaṃ pāpesi.
就这样,当世间已经有六十一位阿拉汉出现时,导师在雨安居结束、举行自恣后,说:“比丘们,去各地游化吧!”就把六十位比丘派往各个方向,自己则前往优楼频螺。途中,他在一片棉树林里调伏了三十位贤部青年。这些人当中,最差的一位证得入流果,最好的一位证得不来果。导师也以“来吧,比丘!”的方式让他们全部出家,派往各方,然后到了优楼频螺。他示现了三千五百种神通变化,调伏了优楼频螺·迦叶等三兄弟螺髻外道,他们共有一千名螺髻弟子随从。导师以“来吧,比丘!”的方式让他们出家,让他们在伽耶山坐下,开示《燃烧经》,使他们安立于阿拉汉果。然后,在那一千位阿拉汉的围绕下,导师心想:“我要兑现对频婆娑罗王的承诺。”便前往王舍城附近的杖林苑。国王从苑丁那里听说“导师来了”,就由十二万位婆罗门和居士围绕,来到导师面前。那时,如来双足放出光明,就像在轮宝纹饰的足底上铺开金板华盖一样。国王以头顶礼如来的双足,然后和随众一起坐在一边。巴利
Evaṃ loke ekasaṭṭhiyā arahantesu jātesu satthā vuṭṭhavasso pavāretvā ‘‘caratha bhikkhave cārika’’nti saṭṭhibhikkhū disāsu pesetvā sayaṃ uruvelaṃ gacchanto antarāmagge kappāsikavanasaṇḍe tiṃsabhaddavaggiyakumāre vinesi. Tesu sabbapacchimako sotāpanno, sabbuttamo anāgāmī ahosi. Tepi sabbe ehibhikkhubhāveneva pabbājetvā disāsu pesetvā uruvelaṃ gantvā aḍḍhuḍḍhapāṭihāriyasahassāni dassetvā uruvelakassapādayo sahassajaṭilaparivāre tebhātikajaṭile vinetvā ehibhikkhubhāvena pabbājetvā gayāsīse nisīdāpetvā ādittapariyāyadesanāya (mahāva. 54) arahatte patiṭṭhāpetvā tena arahantasahassena parivuto ‘‘bimbisārarañño dinnapaṭiññaṃ mocessāmī’’ti rājagahanagarūpacāre laṭṭhivanuyyānaṃ agamāsi. Rājā uyyānapālassa santikā ‘‘satthā āgato’’ti sutvā dvādasanahutehi brāhmaṇagahapatikehi parivuto satthāraṃ upasaṅkamitvā cakkavicittatalesu suvaṇṇapaṭṭavitānaṃ viya pabhāsamudayaṃ vissajjentesu tathāgatassa pādesu sirasā nipatitvā ekamantaṃ nisīdi saddhiṃ parisāya.
那时,那些婆罗门居士心里生起这样的念头:“这位大沙门是在优楼频螺·迦叶座下修梵行呢?还是优楼频螺·迦叶在大沙门座下修梵行?”世尊知道他们心里的想法后,便以偈颂对优楼频螺·迦叶说:巴利
Atha kho tesaṃ brāhmaṇagahapatikānaṃ etadahosi – ‘‘kiṃ nu kho mahāsamaṇo uruvelakassape brahmacariyaṃ carati, udāhu uruvelakassapo mahāsamaṇe’’ti. Bhagavā tesaṃ cetassā cetoparivitakkamaññāya uruvelakassapaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
“ 你究竟见到了什么,优楼频螺的居民啊,才舍弃了火供?消瘦的教导者啊。
我问你,迦叶,这件事:你的火供是怎么被断除的?”巴利
‘‘Kimeva disvā uruvelavāsi, pahāsi aggiṃ kisakovadāno; Pucchāmi taṃ kassapa etamatthaṃ, kathaṃ pahīnaṃ tava aggihutta’’nti. –
长老也明白了世尊的心意,于是说道:巴利
Theropi bhagavato adhippāyaṃ viditvā –
“ 祭祀者们赞叹色、声、味,还有可爱的女人。
知道这些在依着中有污垢,所以我不喜欢祭祀,也不热衷供养。”巴利
‘‘Rūpe ca sadde ca atho rase ca, kāmitthiyo cābhivadanti yaññā; Etaṃ malantī upadhīsu ñatvā, tasmā na yiṭṭhe na hute arañji’’nti. (mahāva. 55) –
说完这首偈颂后,为了表明自己是弟子,他把头放在如来的脚背上,说:“尊者,您是我的导师,我是您的弟子。”然后他腾空而起,先跳上一棵多罗树的高度,再跳到两棵、三棵,一直到七棵多罗树那么高,这样上下往返七次,才落下来,礼敬如来,然后坐在一边。大众看到这个神通变化,纷纷赞叹导师的功德:“啊,佛陀真是有大神力!像优楼频螺·迦叶这样固执己见、自以为已证阿拉汉的人,也被如来打破了邪见之网,调伏了下来。”世尊说:“我不是现在才调伏优楼频螺·迦叶的,过去世他也曾被我调伏过。”于是借着这个因缘,讲了《摩诃那罗陀迦叶本生》,并开示了四圣谛。国王和十一那呼塔那么多人一起证得入流果,还有一那呼塔那么多人表明自己成为近事男。国王在世尊面前坐着,说出了五种安稳的信心,皈依了三宝,并邀请世尊第二天来应供,然后从座位上起身,右绕世尊后离去。巴利
Imaṃ gāthaṃ vatvā attano sāvakabhāvappakāsanatthaṃ tathāgatassa pādapiṭṭhe sīsaṃ ṭhapetvā ‘‘satthā me, bhante bhagavā, sāvakohamasmī’’ti vatvā ekatālaṃ dvitālaṃ titālanti yāva sattatālappamāṇaṃ sattakkhattuṃ vehāsaṃ abbhuggantvā oruyha tathāgataṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Taṃ pāṭihāriyaṃ disvā mahājano ‘‘aho mahānubhāvā buddhā, evañhi thāmagatadiṭṭhiko nāma ‘arahā’ti maññamāno uruvelakassapopi diṭṭhijālaṃ bhinditvā tathāgatena damito’’ti satthu guṇakathaṃyeva kathesi. Bhagavā ‘‘nāhaṃ idāniyeva uruvelakassapaṃ damemi, atītepi esa mayā damito’’ti vatvā imissā aṭṭhuppattiyā mahānāradakassapajātakaṃ (jā. 2.22.1153 ādayo) kathetvā cattāri saccāni pakāsesi. Rājā ekādasahi nahutehi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhāsi, ekanahutaṃ upāsakattaṃ paṭivedesi. Rājā satthu santike nisinnoyeva pañca assāsake pavedetvā saraṇaṃ gantvā svātanāya nimantetvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ padakkhiṇaṃ katvā pakkami.
第二天,前一天见过世尊的人也好,没见过的人也好,王舍城所有居民一共十八俱胝人,都想见到如来,一大早就从王舍城赶往杖林苑。三拘卢舍的路根本走不通,整座杖林苑被挤得密密麻麻,一点空隙都没有。大众看着十力者那容貌殊胜圆满的身体,怎么看都看不够。这正叫作“色身庄严之处”。在这种场合,世尊的三十二相、八十随形好等一切色身的光彩,都应当详细描述。大众就这样看着十力者容貌殊胜的身体,园中和路上被挤得水泄不通,连一位比丘走出去的空间都没有。据说那天世尊的饭食差点断了,因此帝释天神的座位发出热来,意思是“愿此事不要发生”。他觉察到原因后,化作一个青年的模样,口中说着赞叹佛、法、僧的偈颂,从十力者前方下来,以天威神力清出了一条路——巴利
Punadivase yehi ca bhagavā hiyyo diṭṭho, yehi ca adiṭṭho, te sabbepi rājagahavāsino aṭṭhārasakoṭisaṅkhā manussā tathāgataṃ daṭṭhukāmā pātova rājagahato laṭṭhivanuyyānaṃ agamaṃsu. Tigāvuto maggo nappahosi, sakalalaṭṭhivanuyyānaṃ nirantaraṃ phuṭaṃ ahosi. Mahājano dasabalassa rūpasobhaggappattaṃ attabhāvaṃ passantopi tittiṃ kātuṃ nāsakkhi. Vaṇṇabhūmi nāmesā. Evarūpesu hi ṭhānesu bhagavato lakkhaṇānubyañjanādippabhedā sabbāpi rūpakāyasirī vaṇṇetabbā. Evaṃ rūpasobhaggappattaṃ dasabalassa sarīraṃ passamānena mahājanena nirantaraṃ phuṭe uyyāne ca gamanamagge ca ekabhikkhussapi nikkhamanokāso nāhosi. Taṃ divasaṃ kira bhagavato bhattaṃ chinnaṃ bhaveyya, tasmā ‘‘taṃ mā ahosī’’ti sakkassa nisinnāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. So āvajjamāno taṃ kāraṇaṃ ñatvā māṇavakavaṇṇaṃ abhinimminitvā buddhadhammasaṅghapaṭisaṃyuttā thutiyo vadamāno dasabalassa purato otaritvā devānubhāvena okāsaṃ katvā –
已调御的人,和那些同样已调御的、从前结螺髻的修行者们在一起;已彻底解脱的人,和那些同样已解脱的人在一起。
世尊肤色如纯金,进入了王舍城。
已寂静的世尊与已寂静的众比丘……(省略)进入王舍城。
“ 具足十住、具足十力、了知十法、又具备十支;
世尊由一千人随行,进入了王舍城。”巴利
‘‘Danto dantehi saha purāṇajaṭilehi, vippamutto vippamuttehi; Siṅgīnikkhasavaṇṇo, rājagahaṃ pāvisi bhagavā. ‘‘Mutto muttehi…pe…. ‘‘Tiṇṇo tiṇṇehi…pe…. ‘‘Santo santehi…pe… rājagahaṃ pāvisi bhagavā. ‘‘Dasavāso dasabalo, dasadhammavidū dasabhi cupeto; So dasasataparivāro, rājagahaṃ pāvisi bhagavā’’ti. (mahāva. 58) –
他用这些偈颂赞叹世尊的功德,走在前面。那时,大众看见这位青年容貌出众,心想:“这位青年真是极其俊美,我们以前从没见过。”于是问道:“这位青年从哪里来?是谁家的人?”青年听了,便说:巴利
Imāhi gāthāhi satthu vaṇṇaṃ vadamāno purato pāyāsi. Tadā mahājano māṇavakassa rūpasiriṃ disvā ‘‘ativiya abhirūpo vatāyaṃ māṇavako, na kho pana amhehi diṭṭhapubbo’’ti cintetvā ‘‘kuto ayaṃ māṇavako, kassa vā aya’’nti āha. Taṃ sutvā māṇavo –
“ 凡于一切处调御自身、清净无比、
世间阿拉汉善逝的智者,我为其侍从。”他宣说了此偈。巴利
‘‘Yo dhīro sabbadhi danto, suddho appaṭipuggalo; Arahaṃ sugato loke, tassāhaṃ paricārako’’ti. – gāthamāha;
导师走上帝释天神为他开辟的道路,在成千比丘的围绕下进入王舍城。国王以佛陀为首的僧团作了大布施后,说:“尊者,我没办法离开三宝而生活。不论时候到了还是没到,我都会来到世尊身边。杖林苑实在太远,而我们这座竹林苑不远不近,来往方便,是适合佛陀居住的住处。尊者,请世尊接受我这座竹林苑。”他拿来金瓶,里面盛着散发花香、颜色如宝石的水,把水倒在十力者手中,以此献出竹林苑。就在竹林苑被接受的那一刻,大地震动,表示“佛陀教法的根基已经扎下”。因为在赡部洲,除了竹林苑,再没有别的住处是在大地震动之后才被接受的;即使在铜掌岛,除了大寺,也没有别的住处是在大地震动之后才被接受的。导师接受竹林苑后,为国王作了随喜祝福,就从座位起身,在比丘僧团的围绕下前往竹林苑。巴利
Satthā sakkena katokāsaṃ maggaṃ paṭipajjitvā bhikkhusahassaparivuto rājagahaṃ pāvisi. Rājā buddhappamukhassa saṅghassa mahādānaṃ datvā ‘‘ahaṃ, bhante, tīṇi ratanāni vinā vasituṃ na sakkhissāmi, velāya vā avelāya vā bhagavato santikaṃ āgamissāmi, laṭṭhivanuyyānañca nāma atidūre, idaṃ pana amhākaṃ veḷuvanuyyānaṃ nātidūraṃ naccāsannaṃ gamanāgamanasampannaṃ buddhārahaṃ senāsanaṃ. Idaṃ me, bhante, bhagavā paṭiggaṇhātū’’ti suvaṇṇabhiṅgārena pupphagandhavāsitaṃ maṇivaṇṇaṃ udakamādāya veḷuvanuyyānaṃ pariccajanto dasabalassa hatthe udakaṃ pātesi. Tasmiṃ ārāme paṭiggahiteyeva ‘‘buddhasāsanassa mūlāni otiṇṇānī’’ti mahāpathavī kampi. Jambudīpatalasmiñhi ṭhapetvā veḷuvanaṃ aññaṃ mahāpathaviṃ kampetvā gahitasenāsanaṃ nāma natthi. Tambapaṇṇidīpepi ṭhapetvā mahāvihāraṃ aññaṃ pathaviṃ kampetvā gahitasenāsanaṃ nāma natthi. Satthā veḷuvanārāmaṃ paṭiggahetvā rañño anumodanaṃ katvā uṭṭhāyāsanā bhikkhusaṅghaparivuto veḷuvanaṃ agamāsi .
那时,舍利弗和目犍连这两位游方者正住在王舍城附近,寻求不死。其中,舍利弗看见阿说示长老进城乞食,心生净信,便上前亲近。他听了以“诸法因缘生”开头的偈颂后,证得入流果,又把同一首偈颂说给同伴目犍连听。目犍连也证得了入流果。他们两人随后去见散若耶,然后带着各自的徒众在世尊面前出家。其中,目犍连在七天内证得阿拉汉果,舍利弗则在半个月后证得。世尊把他们两人安立为上首弟子。舍利弗长老在证得阿拉汉果的当天,就举行了一次集会。巴利
Tasmiṃ kho pana samaye sāriputto ca moggallāno cāti dve paribbājakā rājagahaṃ upanissāya viharanti amataṃ pariyesamānā. Tesu sāriputto assajittheraṃ piṇḍāya paviṭṭhaṃ disvā pasannacitto payirupāsitvā ‘‘ye dhammā hetuppabhavā’’tiādigāthaṃ (mahāva. 60; apa. thera 1.1.286) sutvā sotāpattiphale patiṭṭhāya attano sahāyakassa moggallānassapi tameva gāthaṃ abhāsi. Sopi sotāpattiphale patiṭṭhahi. Te ubhopi sañcayaṃ oloketvā attano parisāya saddhiṃ bhagavato santike pabbajiṃsu. Tesu moggallāno sattāhena arahattaṃ pāpuṇi, sāriputto aḍḍhamāsena. Ubhopi te satthā aggasāvakaṭṭhāne ṭhapesi. Sāriputtattherena ca arahattaṃ pattadivaseyeva sannipātaṃ akāsi.
世尊那时正住在竹林园里。净饭大王听说:“我儿子据说修了六年苦行,证得无上正等觉,转起殊胜法轮,如今依止王舍城,住在竹林园中。”听完这话,他就叫来一位大臣,吩咐说:“来,贤臣,你带一千人做随从,去王舍城,用我的名义说:‘你父亲净饭大王想见你。’然后把我儿子接回来。”那位大臣回答:“遵命,大王。”他恭敬地领受了国王的话,就带着一千随从,很快走完六十由旬的路程。那时十力世尊正坐在四众弟子中间说法,他走进精舍。他心里想:“国王的使命先放一放。”就站在大众边上听世尊说法。听完法后,他站在原地,和一千随从一起证得阿拉汉果,并请求出家。世尊伸出手说:“来吧,比丘们。”刹那间,他们全都变成像神通化现的衣钵在身,看起来就像出家六十年的长老比丘。不过,自从证得阿拉汉果那一刻起,圣者们自然就安住在舍心之中,所以他没有把国王托付的口信告诉十力世尊。国王心想:“派去的人既不回来,也听不到回音。”于是又用同样的方式说:“来,贤臣,你去。”又派了另一位大臣。那位大臣去了以后,也像前面那样,和随从们一起证得阿拉汉果,默不作声。国王又同样地说:“来,贤臣,你去,你去。”这样又派了另外七位大臣。他们九位大臣带着九千随从,办完了自己的事,就默然住在那里。巴利
Tathāgate pana tasmiññeva veḷuvanuyyāne viharante suddhodanamahārājā ‘‘putto kira me chabbassāni dukkarakārikaṃ caritvā paramābhisambodhiṃ patvā pavattavaradhammacakko rājagahaṃ upanissāya veḷuvane viharatī’’ti sutvā aññataraṃ amaccaṃ āmantesi – ‘‘ehi bhaṇe, tvaṃ purisasahassaparivāro rājagahaṃ gantvā mama vacanena ‘pitā te suddhodanamahārājā daṭṭhukāmo’ti vatvā mama puttaṃ gaṇhitvā ehī’’ti āha. So ‘‘evaṃ, devā’’ti rañño vacanaṃ sirasā sampaṭicchitvā purisasahassaparivāro khippameva saṭṭhiyojanamaggaṃ gantvā dasabalassa catuparisamajjhe nisīditvā dhammadesanāvelāyaṃ vihāraṃ pāvisi. So ‘‘tiṭṭhatu tāva raññā pahitasāsana’’nti parisapariyante ṭhito satthu dhammadesanaṃ sutvā yathāṭhitova saddhiṃ purisasahassena arahattaṃ patvā pabbajjaṃ yāci. Bhagavā ‘‘etha bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Sabbe taṅkhaṇaññeva iddhimayapattacīvaradharā saṭṭhivassikattherā viya ahesuṃ. Arahattaṃ pattakālato paṭṭhāya pana ariyā nāma majjhattāva hontīti, so raññā pahitasāsanaṃ dasabalassa na kathesi. Rājā – ‘‘neva gato āgacchati, na sāsanaṃ suyyatī’’ti ‘‘ehi bhaṇe, tvaṃ gacchā’’ti eteneva niyāmena aññaṃ amaccaṃ pesesi. Sopi gantvā purimanayeneva saddhiṃ parisāya arahattaṃ patvā tuṇhī ahosi. Puna rājā ‘‘ehi bhaṇe, tvaṃ gaccha, tvaṃ gacchā’’ti eteneva niyāmena aparepi satta amacce pesesi. Te sabbe nava purisasahassaparivārā nava amaccā attano kiccaṃ niṭṭhāpetvā tuṇhībhūtā tattheva vihariṃsu.
国王连一个能带回口信的人都没等到,就想:“这么多人因为对我没有感情,连一句口信都不给我带回来。到底谁能替我传话呢?”他环视全部王族力量时,看到了迦留陀夷。据说,这位迦留陀夷是国王事事都能办成的内臣,极受信任,和菩萨同一天出生,是小时候一起玩沙子的同伴。于是国王召见他说:“亲爱的迦留陀夷,我想见我的儿子,派了九位大臣,每人带一千人随从,可他们当中没有一个人回来,哪怕传一句口信都没有。我的寿命什么时候到头很难说,我想活着见到儿子。你能让我见到儿子吗?”迦留陀夷说:“大王,如果我能出家,我就能办到。”国王说:“亲爱的,不管你出家还是不出家,只要能让我见到儿子就行。”他答应道:“好的,大王。”便带着国王的口信前往王舍城。世尊说法时,他站在大众边缘听法,和随从们一起证得阿拉汉果,以“善来,比丘”的方式出家,就在那里住下。巴利
Rājā sāsanamattampi āharitvā ācikkhantaṃ alabhitvā cintesi – ‘‘ettakāpi janā mayi sinehābhāvena sāsanamattampi na paccāhariṃsu, ko nu kho me sāsanaṃ karissatī’’ti sabbaṃ rājabalaṃ olokento kāḷudāyiṃ addasa. So kira rañño sabbatthasādhako abbhantariko ativiya vissāsiko amacco bodhisattena saddhiṃ ekadivase jāto sahapaṃsukīḷako sahāyo. Atha naṃ rājā āmantesi – ‘‘tāta kāḷudāyi, ahaṃ mama puttaṃ daṭṭhukāmo navapurisasahassaparivārena nava amacce pesesiṃ, tesu ekopi āgantvā sāsanamattaṃ ārocento nāma natthi. Dujjāno kho pana me jīvitantarāyo, jīvamānoyevāhaṃ puttaṃ daṭṭhukāmo. Sakkhissasi nu kho me puttaṃ dassetu’’nti? ‘‘Sakkhissāmi, deva, sace pabbajituṃ labhissāmī’’ti. ‘‘Tāta, tvaṃ pabbajito vā apabbajito vā mayhaṃ puttaṃ dassehī’’ti. So ‘‘sādhu, devā’’ti rañño sāsanaṃ ādāya rājagahaṃ gantvā satthu dhammadesanāvelāya parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā saparivāro arahattaṃ patvā ehibhikkhubhāvena pabbajitvā vihāsi.
导师成佛后,先在仙人堕处度过第一个雨安居。雨安居结束、举行自恣后,他前往优楼频螺,在那里住了三个月,调伏了三位结发外道兄弟。然后,在千名比丘的随同下,于颇沙月圆日到达王舍城,又住了两个月。到这时,从离开波罗奈算起已经过了五个月,整个冬季已经过去。从迦留陀夷长老到来的那天算起,已经过了七八天。长老在颇伽那月圆日心想:“现在寒冬已过,春天来了。人们收割了庄稼等,各处道路都畅通了。大地覆盖着绿草,树林开满了花,道路适合行走。现在是十力世尊关怀亲族的时候了。”于是,他来到世尊面前。巴利
Satthā buddho hutvā paṭhamaṃ antovassaṃ isipatane vasitvā vuṭṭhavasso pavāretvā uruvelaṃ gantvā tattha tayo māse vasanto tebhātikajaṭile vinetvā bhikkhusahassaparivāro phussamāsapuṇṇamāyaṃ rājagahaṃ gantvā dve māse vasi. Ettāvatā bārāṇasito nikkhantassa pañca māsā jātā, sakalo hemanto atikkanto. Kāḷudāyittherassa āgatadivasato sattaṭṭhadivasā vītivattā. Thero phagguṇamāsapuṇṇamāyaṃ cintesi – ‘‘atikkanto dāni hemanto, vasantasamayo anuppatto, manussehi sassādīni uddharitvā sammukhasammukhaṭṭhānehi maggā dinnā, haritatiṇasañchannā pathavī, supupphitā vanasaṇḍā, paṭipajjanakkhamā maggā, kālo dasabalassa ñātisaṅgahaṃ kātu’’nti. Atha bhagavantaṃ upasaṅkamitvā –
尊者,现在树木像火一样红,为了结果,已经舍弃了叶子的遮蔽。
它们像火焰一样闪耀,大雄啊,这正是分享美味的时候……
“ 不太冷,不太热,也不太饥荒缺粮。
大地青翠悦目,正是时候了,大牟尼。”巴利
‘‘Aṅgārino dāni dumā bhadante, phalesino chadanaṃ vippahāya; Te accimantova pabhāsayanti, samayo mahāvīra bhāgī rasānaṃ…pe…. (theragā. 527); ‘‘Nātisītaṃ nātiuṇhaṃ, nātidubbhikkhachātakaṃ; Saddalā haritā bhūmi, esa kālo mahāmunī’’ti. –
优陀夷用整整六十首偈颂,赞叹了十力世尊回到故乡都城的事。于是导师问他:“优陀夷,你为什么用这么甜美的声音来赞叹这趟回乡之行?”他回答说:“尊者,您的父亲净饭大王想见您,请您摄受亲族们吧。”导师说:“好,优陀夷,我会摄受亲族。你去通知比丘僧团,让他们做好出行前的准备。”长老答道:“是,尊者。”便去通知了那些比丘。巴利
Saṭṭhimattāhi gāthāhi dasabalassa kulanagaragamanavaṇṇaṃ vaṇṇesi. Atha naṃ satthā – ‘‘kiṃ nu kho, udāyi, madhurassarena gamanavaṇṇaṃ vaṇṇesī’’ti āha. ‘‘Tumhākaṃ, bhante, pitā suddhodanamahārājā tumhe passitukāmo, karotha ñātakānaṃ saṅgaha’’nti. ‘‘Sādhu, udāyi, karissāmi ñātakānaṃ saṅgahaṃ, bhikkhusaṅghassa ārocehi, gamiyavattaṃ paripūressantī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti thero tesaṃ ārocesi.
世尊由鸯伽、摩揭陀的一万名善家子弟,以及迦毗罗卫的一万名善家子弟——总共两万名漏尽比丘围绕,从王舍城出发,每天走一由旬。他想:“从王舍城到迦毗罗卫有六十由旬,我两个月就能到。”于是他以不慌不忙的方式游行前进。长老也想:“我要去告诉国王世尊已经出发了。”于是他腾空而起,出现在国王的宫中。国王见到长老,满心欢喜,请他坐上极为贵重的宝座,把自己准备好的种种上等美味食物盛满他的钵,递给他。长老起身,做出要离开的样子。国王说:“坐下来吃吧,亲爱的。”长老说:“大王,我要到导师那里再吃。”国王问:“亲爱的,导师在哪里?”长老说:“大王,导师由两万比丘围绕,正为了见您而游行前来。”国王满心欢喜,说道:“你们把这些吃了,在我儿子到达这座城之前,每天从这边给他送钵食。”长老答应了。国王亲自为长老供食,然后用香粉把钵擦干净,装满最上等的食物,放在长老手中,说:“请献给如来。”长老在众目睽睽之下把钵抛向空中,自己也腾空而起,取了钵食,放到导师手中。导师吃了。长老就用这个办法,每天送来钵食。世尊在途中也只吃国王供养的钵食。长老每天吃完饭以后,都用“今天世尊走了这么远,今天走了这么远”这样与佛陀功德相应的话,让整个王族在还没见到导师之前就对导师生起了净信。正因如此,世尊把他列为弟子中“令族人生信第一”,说:“诸比丘,在我的比丘弟子中,能令族人生信第一的,就是迦留陀夷。”巴利
Bhagavā aṅgamagadhavāsīnaṃ kulaputtānaṃ dasahi sahassehi, kapilavatthuvāsīnaṃ dasahi sahassehīti sabbeheva vīsatisahassehi khīṇāsavabhikkhūhi parivuto rājagahā nikkhamitvā divase divase yojanaṃ gacchati. ‘‘Rājagahato saṭṭhiyojanaṃ kapilavatthuṃ dvīhi māsehi pāpuṇissāmī’’ti aturitacārikaṃ pakkāmi. Theropi ‘‘bhagavato nikkhantabhāvaṃ rañño ārocessāmī’’ti vehāsaṃ abbhuggantvā rañño nivesane pāturahosi. Rājā theraṃ disvā tuṭṭhacitto mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā attano paṭiyāditassa nānaggarasabhojanassa pattaṃ pūretvā adāsi. Thero uṭṭhāya gamanākāraṃ dassesi. ‘‘Nisīditvā bhuñja, tātā’’ti. ‘‘Satthu santikaṃ gantvā bhuñjissāmi, mahārājā’’ti. ‘‘Kahaṃ pana, tāta, satthā’’ti? ‘‘Vīsatisahassabhikkhuparivāro tumhākaṃ dassanatthāya cārikaṃ nikkhanto, mahārājā’’ti. Rājā tuṭṭhamānaso āha – ‘‘tumhe imaṃ paribhuñjitvā yāva mama putto imaṃ nagaraṃ pāpuṇāti, tāvassa itova piṇḍapātaṃ pariharathā’’ti. Thero adhivāsesi. Rājā theraṃ parivisitvā pattaṃ gandhacuṇṇena ubbaṭṭetvā uttamassa bhojanassa pūretvā ‘‘tathāgatassa dethā’’ti therassa hatthe patiṭṭhāpesi. Thero sabbesaṃ passantānaṃyeva pattaṃ ākāse khipitvā sayampi vehāsaṃ abbhuggantvā piṇḍapātaṃ āharitvā satthu hatthe ṭhapesi. Satthā taṃ paribhuñji. Eteneva upāyena thero divase divase piṇḍapātaṃ āhari. Satthāpi antarāmagge raññoyeva piṇḍapātaṃ paribhuñji. Theropi bhattakiccāvasāne divase divase ‘‘ajja bhagavā ettakaṃ āgato, ajja ettaka’’nti buddhaguṇapaṭisaṃyuttāya ca kathāya sakalaṃ rājakulaṃ satthudassanaṃ vināyeva satthari sañjātappasādaṃ akāsi. Teneva naṃ bhagavā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ kulappasādakānaṃ yadidaṃ kāḷudāyī’’ti (a. ni. 1.219, 225) etadagge ṭhapesi.
释迦族人也在世尊到达的时候就已经聚在一起,说:“我们要去见一见亲族里最尊贵的那位。”他们一边察看世尊住的地方,一边认定“这榕树园真让人欢喜”,就在那里把一切接待的事都安排妥当。然后他们手里拿着香和花去迎接,先派出一群佩戴各种饰物的年少男孩和女孩,接着又派出年轻的王子和公主。在这之后,他们自己用香、花等供品供养,迎请世尊,一起前往榕树园。到了那里,世尊在两万漏尽比丘的围绕下,坐在铺设好的殊胜佛座上。释迦族人天生傲慢,因傲慢而刚硬,他们心想:“悉达多王子比我们年轻,是我们的弟弟、外甥、儿子、孙子。”于是对那些年轻的王子说:“你们去礼拜,我们坐在你们后面。”巴利
Sākiyāpi kho anuppatte bhagavati ‘‘amhākaṃ ñātiseṭṭhaṃ passissāmā’’ti sannipatitvā bhagavato vasanaṭṭhānaṃ vīmaṃsamānā ‘‘nigrodhasakkassa ārāmo ramaṇīyo’’ti sallakkhetvā tattha sabbaṃ paṭijagganavidhiṃ kāretvā gandhapupphahatthā paccuggamanaṃ karontā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍite daharadahare nāgaradārake ca nāgaradārikāyo ca paṭhamaṃ pahiṇiṃsu, tato rājakumāre ca rājakumārikāyo ca, tesaṃ anantarā sāmaṃ gandhapupphādīhi pūjayamānā bhagavantaṃ gahetvā nigrodhārāmameva agamaṃsu. Tattha bhagavā vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto paññattavarabuddhāsane nisīdi . Sākiyā nāma mānajātikā mānatthaddhā, te ‘‘siddhatthakumāro amhehi daharataro, amhākaṃ kaniṭṭho, bhāgineyyo, putto, nattā’’ti cintetvā daharadahare rājakumāre āhaṃsu – ‘‘tumhe vandatha, mayaṃ tumhākaṃ piṭṭhito nisīdissāmā’’ti.
他们这样没有礼拜就坐下后,世尊观察他们的心意,想:“我的亲族不向我礼拜,现在我要让他们礼拜。”于是世尊进入作为神通基础的第四禅那,出定后腾空而起,仿佛在他们头顶撒下脚上的尘土一般,在迦昙婆树下示现了类似双神变的奇迹。国王看到这稀有的景象,说道:“尊者,在您诞生那天,您被带去礼拜黑天婆罗门时,您的双足翻转过来,落在婆罗门头顶上。我看到那情景,就礼拜了您的双足,这是我的第一次礼拜。在耕田吉祥日,您躺在阎浮树荫下的华美卧榻上,树荫丝毫不动,我看到后也礼拜了您的双足,这是我的第二次礼拜。现在,我看到这前所未见的奇迹,又礼拜您的双足,这是我的第三次礼拜。”国王礼拜之后,没有一个释迦族人还能站着不礼拜世尊,所有人都礼拜了。巴利
Tesu evaṃ avanditvā nisinnesu bhagavā tesaṃ ajjhāsayaṃ oloketvā ‘‘na maṃ ñātayo vandanti, handa dāni te vandāpessāmī’’ti abhiññāpādakaṃ catutthaṃ jhānaṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya ākāsaṃ abbhuggantvā tesaṃ sīse pādapaṃsuṃ okiramāno viya kaṇḍambarukkhamūle yamakapāṭihāriyasadisaṃ pāṭihāriyaṃ akāsi. Rājā taṃ acchariyaṃ disvā āha – ‘‘bhante, tumhākaṃ jātadivase kāladevalassa vandanatthaṃ upanītānaṃ vopāde parivattetvā brāhmaṇassa matthake patiṭṭhite disvāpi ahaṃ tumhākaṃ pāde vandiṃ, ayaṃ me paṭhamavandanā. Vappamaṅgaladivase ca jambucchāyāya sirisayane nipannānaṃ vojambucchāyāya aparivattanaṃ disvāpi pāde vandiṃ, ayaṃ me dutiyavandanā. Idāni pana imaṃ adiṭṭhapubbaṃ pāṭihāriyaṃ disvāpi ahaṃ tumhākaṃ pāde vandāmi, ayaṃ me tatiyavandanā’’ti. Raññā pana vandite bhagavantaṃ avanditvā ṭhātuṃ samattho nāma ekasākiyopi nāhosi, sabbe vandiṃsuyeva.
世尊就这样让亲族们礼拜之后,从空中降下来,坐在准备好的座位上。世尊坐定后,亲族聚会达到了顶点,所有人都一心专注地坐着。这时,大云降下了一阵莲池雨。赤铜色的水在下面哗哗地流淌,想淋湿的人就被淋湿,不想淋湿的人身上连一滴水都沾不到。大家看到这情景,都生起了惊奇稀有的心,纷纷议论说:“啊,真是稀有!啊,真是奇妙!”导师说:“不只是现在我的亲族聚会时降下莲池雨,过去世也降过。”以这件事为缘起,世尊讲说了《须大拏本生》。听完法后,众人起身礼敬世尊,然后离去。然而,没有一位国王或大臣说过“明天请接受我们的供养”之后再离开的。巴利
Iti bhagavā ñātayo vandāpetvā ākāsato otaritvā paññattāsane nisīdi. Nisinne bhagavati sikhāpatto ñātisamāgamo ahosi, sabbe ekaggacittā hutvā nisīdiṃsu. Tato mahāmegho pokkharavassaṃ vassi. Tambavaṇṇaṃ udakaṃ heṭṭhā viravantaṃ gacchati, temitukāmova temeti, atemitukāmassa sarīre ekabindumattampi na patati. Taṃ disvā sabbe acchariyabbhutacittā jātā ‘‘aho acchariyaṃ, aho abbhuta’’nti kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ. Satthā ‘‘na idāneva mayhaṃ ñātisamāgame pokkharavassaṃ vassati, atītepi vassī’’ti imissā aṭṭhuppattiyā vessantarajātakaṃ (jā. 2.22.1655 ādayo) kathesi. Dhammakathaṃ sutvā sabbe uṭṭhāya vanditvā pakkamiṃsu. Ekopi rājā vā rājamahāmatto vā ‘‘sve amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti vatvā gato nāma natthi.
第二天,导师在两万比丘的簇拥下,进入迦毗罗卫城乞食。没有人上前迎请他,也没有人接过他的钵。世尊就站在城门的门柱旁这样思量:“过去诸佛在亲族的城市里是怎么乞食的?他们是挨家挨户依次去有权势的人家,还是不分贫富、一家一家次第乞食呢?”接着,他观察到没有哪一尊佛是依次只去权势人家的,便想:“如今我也应当遵循这个传统,将来我的弟子们随我修学,也能圆满践行乞食的规矩。”于是,他从城角的第一户人家开始,一家接一家地次第乞食。“听说悉达多王子在乞食呢!”人们纷纷打开两层、三层等宫殿的狮子窗,大众忙于观看。巴利
Satthā punadivase vīsatibhikkhusahassaparivuto kapilavatthuṃ piṇḍāya pāvisi. Taṃ na koci gantvā nimantesi, na pattaṃ vā aggahesi. Bhagavā indakhīle ṭhitova āvajjesi – ‘‘kathaṃ nu kho pubbabuddhā kulanagare piṇḍāya cariṃsu, kiṃ uppaṭipāṭiyā issarajanānaṃ gharāni agamaṃsu, udāhu sapadānacārikaṃ cariṃsū’’ti? Tato ekabuddhassapi uppaṭipāṭiyā gamanaṃ adisvā ‘‘mayāpi dāni ayameva tesaṃ vaṃso paggahetabbo, āyatiñca mama sāvakā mamaññeva anusikkhantā piṇḍacārikavattaṃ paripūressantī’’ti koṭiyaṃ niviṭṭhagehato paṭṭhāya sapadānaṃ piṇḍāya cari. ‘‘Ayyo kira siddhatthakumāro piṇḍāya caratī’’ti dvibhūmikatibhūmikādīsu pāsādesu sīhapañjaraṃ vivaritvā mahājano dassanabyāvaṭo ahosi.
罗睺罗的母亲王后心想:“听说那位圣王子,当年就在这座城里,以盛大的王威,乘坐金轿等巡游;如今却剃掉了须发,穿上袈裟,手持瓦钵,沿街乞食。他现在还庄严吗?”她打开狮子窗向外望去,看见世尊以种种离欲光辉炽然的身光,照亮了城中的街道;身周环绕着一圈光晕,八十随形好光明照耀,三十二大人相庄严饰身,以无与伦比的佛之威仪光耀赫赫。她从头顶一直看到脚底——巴利
Rāhulamātāpi devī – ‘‘ayyaputto kira imasmiṃyeva nagare mahantena rājānubhāvena suvaṇṇasivikādīhi vicaritvā idāni kesamassuṃ ohāretvā kāsāyavatthanivāsano kapālahattho piṇḍāya carati, sobhati nu kho’’ti sīhapañjaraṃ vivaritvā olokayamānā bhagavantaṃ nānāvirāgasamujjalāya sarīrappabhāya nagaravīthiyo obhāsetvā byāmappabhāparikkhepasamupabyūḷhāya asītānubyañjanappabhāsitāya dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitāya anopamāya buddhasiriyā virocamānaṃ disvā uṇhīsato paṭṭhāya yāva pādatalā –
“ 他的头发润泽深黑,柔软而卷曲;他的前额洁净明亮,如同太阳一般无瑕。
鼻子匀称、高耸、柔软而修长,如人中狮子,光芒如网般铺展开来。”巴利
‘‘Siniddhanīlamudukuñcitakeso, sūriyanimmalatalābhinalāṭo; Yuttatuṅgamudukāyatanāso, raṃsijālavikasito narasīho’’ti. –
她用这十首赞叹人中狮子的偈颂称赞完之后,禀告国王说:“您的儿子正在托钵乞食。”国王听了心里震惊,用手紧抓着衣襟,匆匆忙忙地出去,快步赶到世尊面前,站定后说道:“尊者,您为什么要让我们难堪呢?为什么要去托钵乞食?您是不是觉得‘这么多比丘,我们供养不起’才这样想的?”世尊说:“大王,这是我们家族世代相传的做法。”“尊者,我们的家族不就是大选出王的刹帝利家族吗?在这个家族里,从来没有一个刹帝利去乞食的啊。”世尊说:“大王,您说的刹帝利家族,是您的家族。而我们这个,从燃灯佛、憍陈如佛……一直到迦叶佛,这叫佛的家族。这些佛以及其他数不清的佛,都是靠托钵乞食来维持生活的。”世尊就站在街道中间——巴利
Evamādikāhi dasahi narasīhagāthāhi abhitthavitvā ‘‘tumhākaṃ putto piṇḍāya caratī’’ti rañño ārocesi. Rājā saṃviggahadayo hatthena sāṭakaṃ saṇḍapento turitaturito nikkhamitvā vegena gantvā bhagavato purato ṭhatvā āha – ‘‘kinnu kho, bhante, amhe lajjāpetha, kimatthaṃ piṇḍāya caratha, kiṃ ‘ettakānaṃ bhikkhūnaṃ na sakkā bhattaṃ laddhu’nti saññaṃ karitthā’’ti? ‘‘Vaṃsacārittametaṃ, mahārāja, amhāka’’nti. ‘‘Nanu, bhante, amhākaṃ vaṃso nāma mahāsammatakhattiyavaṃso, ettha ca ekakhattiyopi bhikkhācarako nāma natthī’’ti. ‘‘Ayaṃ, mahārāja, khattiyavaṃso nāma tava vaṃso. Amhākaṃ pana ‘dīpaṅkaro koṇḍañño…pe… kassapo’ti ayaṃ buddhavaṃso nāma. Ete ca aññe ca anekasahassasaṅkhā buddhā bhikkhācāreneva jīvikaṃ kappesu’’nti antaravīthiyaṃ ṭhitova –
“ 奋起勿放逸,善修正法行;
行法者安乐住,此世及来世。”巴利
‘‘Uttiṭṭhe nappamajjeyya, dhammaṃ sucaritaṃ care; Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi cā’’ti. (dha. pa. 168) –
他说了这首偈颂。偈颂说完时,国王证得了入流果。巴利
Imaṃ gāthamāha. Gāthāpariyosāne rājā sotāpattiphale patiṭṭhāsi.
“ 要行善行,不要行恶行。
行持正法的人,在今生和来世都能快乐地安睡。”巴利
‘‘Dhammañcare sucaritaṃ, na naṃ duccaritaṃ care; Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi cā’’ti. (dha. pa. 169) –
听完这首偈颂,他证得了一来果;听完《大护法本生》(《本生经》1.10.92等),他证得了不来果;临终时,他躺在白伞盖下的吉祥卧榻上,就证得了阿拉汉果。国王并没有以住在林中的方式来做精勤修行的功夫。不过,他在证得入流果之后,就接过世尊的钵,和随从一起把世尊迎上大宫殿,用精美的嚼食和啖食来供养。吃完饭以后,除了罗睺罗的母亲之外,后宫所有眷属都来礼敬世尊。随从们对她说:“去礼敬圣公子吧。”她却说:“如果我真的有功德,圣公子自己就会来到我面前;等他来了,我再礼敬他。”因此她没有去。巴利
Imaṃ gāthaṃ sutvā sakadāgāmiphale patiṭṭhāsi, mahādhammapālajātakaṃ (jā. 1.10.92 ādayo) sutvā anāgāmiphale patiṭṭhāsi, maraṇasamaye setacchattassa heṭṭhā sirisayane nipannoyeva arahattaṃ pāpuṇi. Araññavāsena padhānānuyogakiccaṃ rañño nāhosi. So sotāpattiphalaṃ sacchikatvāyeva pana bhagavato pattaṃ gahetvā saparisaṃ bhagavantaṃ mahāpāsādaṃ āropetvā paṇītena khādanīyena bhojanīyena parivisi. Bhattakiccapariyosāne sabbaṃ itthāgāraṃ āgantvā bhagavantaṃ vandi ṭhapetvā rāhulamātaraṃ. Sā pana ‘‘gaccha, ayyaputtaṃ vandāhī’’ti parijanena vuccamānāpi ‘‘sace mayhaṃ guṇo atthi, sayameva mama santikaṃ ayyaputto āgamissati, āgatameva naṃ vandissāmī’’ti vatvā na agamāsi.
世尊让国王把钵接过去,然后带着两位上首弟子一起去了公主的寝宫,到了之后说:“公主想怎么礼敬就怎么礼敬,不用对她说什么。”说完就在准备好的座位上坐下了。公主赶紧过来,抱住世尊的脚踝,把头贴到世尊的脚背上,按照自己的心意礼敬。国王对世尊讲起公主对世尊的爱敬和种种功德:“尊者,我女儿自从听说‘你们穿的是袈裟衣’,从那时起就一直穿着袈裟衣;听说你们日中一食,她就也日中一食;听说你们不用高广大床,她就只睡窄板床;知道你们不碰花鬘和香这些,她就也不碰花鬘和香。她自己的亲戚派人来说‘我们来照顾你’,她连一个亲戚都不看一眼。尊者,我女儿就是这样具足功德。”世尊说:“大王,这不算稀奇。现在她在您看护下,智慧成熟了,能守护自己;可过去没人看护她,她在山林间游走的时候,智慧还没成熟,就已经能守护自己了。”说完,世尊讲了《月紧那罗本生》(《本生经》1.14.18等),然后从座位上起身离开了。巴利
Bhagavā rājānaṃ pattaṃ gāhāpetvā dvīhi aggasāvakehi saddhiṃ rājadhītāya sirigabbhaṃ gantvā ‘‘rājadhītā yathāruci vandamānā na kiñci vattabbā’’ti vatvā paññattāsane nisīdi. Sā vegenāgantvā gopphakesu gahetvā pādapiṭṭhiyaṃ sīsaṃ parivattetvā yathājjhāsayaṃ vandi. Rājā rājadhītāya bhagavati sinehabahumānādiguṇasampattiṃ kathesi – ‘‘bhante, mama dhītā ‘tumhehi kāsāyāni vatthāni nivāsitānī’ti sutvā tato paṭṭhāya kāsāyavatthanivatthā jātā, tumhākaṃ ekabhattikabhāvaṃ sutvā ekabhattikāva jātā, tumhehi mahāsayanassa chaḍḍitabhāvaṃ sutvā paṭṭikāmañcakeyeva nipannā, tumhākaṃ mālāgandhādīhi viratabhāvaṃ ñatvā viratamālāgandhāva jātā, attano ñātakehi ‘mayaṃ paṭijaggissāmā’ti sāsane pesitepi tesu ekañātakampi na olokesi, evaṃ guṇasampannā me, bhante, dhītā’’ti. ‘‘Anacchariyaṃ, mahārāja, ayaṃ idāni tayā rakkhiyamānā rājadhītā paripakke ñāṇe attānaṃ rakkheyya, esā pubbe anārakkhā pabbatapāde vicaramānā aparipakkepi ñāṇe attānaṃ rakkhī’’ti vatvā candakinnarījātakaṃ (jā. 1.14.18 ādayo) kathetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
第二天,难陀王子的灌顶、入宫、婚礼等庆典正在进行时,世尊来到他家,让王子接过钵,想趁这个机会度他出家。世尊说了祝福的话,就从座位上起身离开了。国中第一美女看见王子要走,伸长脖子望着他说:“圣公子,你可要快点回来啊。”王子不敢对世尊说“请您把钵接回去”,只好一路跟着到了寺院。尽管他并不情愿,世尊还是度他出了家。就这样,世尊到了迦毗罗卫城后,在第三天度化了难陀。巴利
Punadivase pana nandassa rājakumārassa abhisekagehappavesanavivāhamaṅgalesu vattamānesu tassa gehaṃ gantvā kumāraṃ pattaṃ gāhāpetvā pabbājetukāmo maṅgalaṃ vatvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Janapadakalyāṇī kumāraṃ gacchantaṃ disvā ‘‘tuvaṭaṃ kho, ayyaputta, āgaccheyyāsī’’ti vatvā gīvaṃ pasāretvā olokesi. So bhagavantaṃ ‘‘pattaṃ gaṇhathā’’ti vattuṃ avisahamāno vihāraṃyeva agamāsi. Taṃ anicchamānaṃyeva bhagavā pabbājesi. Iti bhagavā kapilavatthuṃ gantvā tatiyadivase nandaṃ pabbājesi.
第七天,罗睺罗的母亲把王子打扮好,派他去世尊那里,说:孩子,你看那位被两万沙门围绕、身色如金、形貌如梵天的沙门,他就是你的父亲。他本来有大宝藏,可自从他出家离开后,我们就再也没见过。你去,向他讨要你的遗产:父亲,我是王子,将来灌顶后会成为转轮王。我需要钱财,请把钱财给我。儿子本来就是父亲财产的主人。
王子一到世尊面前,就感受到父亲的慈爱,满心欢喜地说:沙门,您的荫凉真让人安乐。他又说了许多符合自己身份的话,然后站在一旁。世尊吃完饭,说完随喜的话,就从座位上起身离开了。王子跟在世尊后面,一边走一边说:沙门,把遗产给我!沙门,把遗产给我!世尊没有让王子回去,随从们也没能拦住跟着世尊走的王子。就这样,他跟着世尊一路到了寺院。巴利
Sattame divase rāhulamātāpi kumāraṃ alaṅkaritvā bhagavato santikaṃ pesesi – ‘‘passa, tāta, etaṃ vīsatisahassasamaṇaparivutaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ brahmarūpavaṇṇaṃ samaṇaṃ, ayaṃ te pitā, etassa mahantā nidhayo ahesuṃ tyassa nikkhamanakālato paṭṭhāya na passāma, gaccha, naṃ dāyajjaṃ yācāhi – ‘ahaṃ, tāta, kumāro abhisekaṃ patvā cakkavattī bhavissāmi, dhanena me attho, dhanaṃ me dehi. Sāmiko hi putto pitusantakassā’’’ti. Kumāro ca bhagavato santikaṃ gantvāva pitusinehaṃ labhitvā haṭṭhacitto ‘‘sukhā te, samaṇa, chāyā’’ti vatvā aññañca bahuṃ attano anurūpaṃ vadanto aṭṭhāsi. Bhagavā katabhattakicco anumodanaṃ vatvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Kumāropi ‘‘dāyajjaṃ me, samaṇa, dehi, dāyajjaṃ me, samaṇa, dehī’’ti bhagavantaṃ anubandhi. Na bhagavā kumāraṃ nivattāpesi, parijanopi bhagavatā saddhiṃ gacchantaṃ nivattetuṃ nāsakkhi. Iti so bhagavatā saddhiṃ ārāmameva agamāsi.
这时,世尊心里想:“这孩子想要的是他父亲的那份财产,那是跟着轮回转、带着过患的。这样吧,我就把我在菩提树下证得的七种圣财给他,让他成为出世间遗产的主人。”于是世尊叫来舍利弗尊者,说:“舍利弗,那就请你让罗睺罗出家吧。”舍利弗长老就让他出家了。王子出家之后,国王心里生起了极大的痛苦,他受不了这份苦,就来到世尊面前,请求一个恩典:“尊者,圣者们不应该让没有得到父母允许的儿子出家,这样才好。”世尊答应了他的请求。又过了一天,世尊在王宫里吃完饭,国王坐在一边说:“尊者,在您修苦行的时候,有一位天神来到我面前说:‘你的儿子死了。’我不信她的话,回绝道:‘我的儿子还没证得正觉,不会死的。’”世尊就以这件事为因缘,讲了《大护法本生》,说:“你们现在怎么会相信呢?过去有人把骨头拿给你们看,说‘你的儿子死了’,你们那时都不信。”故事讲完时,国王就安住在不来果上了。巴利
Tato bhagavā cintesi – ‘‘yaṃ ayaṃ pitusantakaṃ dhanaṃ icchati, taṃ vaṭṭānugataṃ savighātaṃ, handassa me bodhimaṇḍe paṭiladdhaṃ sattavidhaṃ ariyadhanaṃ demi, lokuttaradāyajjassa naṃ sāmikaṃ karomī’’ti āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi – ‘‘tena hi, sāriputta, rāhulaṃ pabbājehī’’ti. Thero taṃ pabbājesi. Pabbajite ca pana kumāre rañño adhimattaṃ dukkhaṃ uppajji, taṃ adhivāsetuṃ asakkonto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘sādhu, bhante, ayyā mātāpitūhi ananuññātaṃ puttaṃ na pabbājeyyu’’nti varaṃ yāci. Bhagavā ca tassa varaṃ datvā punekadivase rājanivesane katabhattakicco ekamantaṃ nisinnena raññā ‘‘bhante, tumhākaṃ dukkarakārikakāle ekā devatā maṃ upasaṅkamitvā ‘putto te kālaṅkato’ti āha, tassā vacanaṃ asaddahanto ‘na mayhaṃ putto sambodhiṃ appatvā kālaṃ karotī’ti taṃ paṭikkhipi’’nti vutte ‘‘tumhe idāni kiṃ saddahissatha, ye tumhe pubbepi aṭṭhikāni dassetvā ‘putto te mato’ti vutte na saddahitthā’’ti imissā aṭṭhuppattiyā mahādhammapālajātakaṃ kathesi. Kathāpariyosāne rājā anāgāmiphale patiṭṭhahi.
就这样,世尊让父亲安住在三果之中,然后由比丘僧团围绕,再次回到王舍城,住在寒林。那时,给孤独居士带着五百车货物来到王舍城,先到他一位亲密的长者朋友家里。在那里,他听说佛陀世尊已经出现于世。天快亮的时候,靠着天神的力量,门户自然打开,他来到导师面前,听了法,证得入流果。第二天,他为以佛陀为首的僧团办了盛大的供养,又得到导师答应前往舍卫城。一路上,每过一由旬,他就布施十万,建起精舍;后来用一亿八千万金砖铺地买下祇园,开始动工兴建。他在正中央为十力者建了香室,围绕香室,为八十位大长老各建一处住所,有单房、双房、鹅颈屋、长厅、方厅、殿堂等,其余各种坐卧处、池塘、经行道、夜间住处、白天住处,全都齐备,总共花了一亿八千万。他在一块令人欢喜的地方,建起一座让人心悦的精舍,然后派使者去迎请十力者。导师听了使者的话,便由大比丘僧团围绕,从王舍城出发,一路次第游行,到了舍卫城。巴利
Iti bhagavā pitaraṃ tīsu phalesu patiṭṭhāpetvā bhikkhusaṅghaparivuto punadeva rājagahaṃ gantvā sītavane vihāsi. Tasmiṃ samaye anāthapiṇḍiko gahapati pañcahi sakaṭasatehi bhaṇḍaṃ ādāya rājagahaṃ gantvā attano piyasahāyakassa seṭṭhino gehaṃ gantvā tattha buddhassa bhagavato uppannabhāvaṃ sutvā balavapaccūse devatānubhāvena vivaṭena dvārena satthāraṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā sotāpattiphale patiṭṭhāya, dutiye divase buddhappamukhassa saṅghassa mahādānaṃ datvā sāvatthiṃ āgamanatthāya satthu paṭiññaṃ gahetvā antarāmagge pañcacattālīsayojanaṭṭhāne satasahassaṃ datvā yojanike yojanike vihāraṃ kāretvā jetavanaṃ koṭisanthārena aṭṭhārasahi hiraññakoṭīhi kiṇitvā navakammaṃ paṭṭhapesi. So majjhe dasabalassa gandhakuṭiṃ kāresi, taṃ parivāretvā asītiyā mahātherānaṃ pāṭiyekkaṃ ekasannivesane āvāse ekakuṭikadvikuṭikahaṃsavaṭṭakadīgharassasālāmaṇḍapādivasena sesasenāsanāni pokkharaṇicaṅkamanarattiṭṭhānadivāṭṭhānāni cāti aṭṭhārasakoṭipariccāgena ramaṇīye bhūmibhāge manoramaṃ vihāraṃ kāretvā dasabalassa āgamanatthāya dūtaṃ pāhesi. Satthā tassa vacanaṃ sutvā mahābhikkhusaṅghaparivāro rājagahā nikkhamitvā anupubbena sāvatthinagaraṃ pāpuṇi.
大富长者把寺院庆典的准备工作都做好之后,在如来进入祇园的那一天,让儿子佩戴上所有装饰,和五百个同样盛装打扮的童子一起出发。儿子带着随从们举着五百面五色布幡,光彩夺目,走在十力者前面。他们后面,长者的两位女儿大须跋陀和小善贤,带着五百名少女,捧着满瓶的供品出发了。她们后面,长者的妻子全身盛装,带着五百名妇女,手捧满盘供品出发了。所有人后面,大富长者穿着新衣,和五百位同样穿着新衣的长者一起,上前迎接世尊。世尊让这些在家信众走在前面,自己由大比丘僧团围绕,身上的光芒所照之处,林间仿佛被洒上了金液一般,以无边的佛陀威仪、无量的佛陀祥瑞,进入了祇园精舍。巴利
Mahāseṭṭhipi kho vihāramahaṃ sajjetvā tathāgatassa jetavanaṃ pavisanadivase puttaṃ sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ katvā alaṅkatapaṭiyatteheva pañcahi kumārasatehi saddhiṃ pesesi. So saparivāro pañcavaṇṇavatthasamujjalāni pañca dhajasatāni gahetvā dasabalassa purato ahosi, tesaṃ pacchato mahāsubhaddā cūḷasubhaddāti dve seṭṭhidhītaro pañcahi kumārikāsatehi saddhiṃ puṇṇaghaṭe gahetvā nikkhamiṃsu, tāsaṃ pacchato seṭṭhibhariyā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitā pañcahi mātugāmasatehi saddhiṃ puṇṇapātiyo gahetvā nikkhami, sabbesaṃ pacchato mahāseṭṭhi ahatavatthanivattho ahatavatthanivattheheva pañcahi seṭṭhisatehi saddhiṃ bhagavantaṃ abbhuggañchi. Bhagavā imaṃ upāsakaparisaṃ purato katvā mahābhikkhusaṅghaparivuto attano sarīrappabhāya suvaṇṇarasasekasiñcanāni viya vanantarāni kurumāno anantāya buddhalīlāya aparimāṇāya buddhasiriyā jetavanavihāraṃ pāvisi.
这时,给孤独长者问佛陀:“尊者,我该怎么处理这座精舍呢?”佛陀说:“那么,居士,你就把这座精舍献给已经到来和将要到来的四方比丘僧团吧。”大富长者说:“好的,尊者。”就拿来金瓶,把水倒在十力者的手上,说道:“我把这座祇园精舍,献给以佛陀为首、已经到来和将要到来的四方比丘僧团。”导师接受了精舍,然后作随喜赞叹:巴利
Atha naṃ anāthapiṇḍiko āpucchi – ‘‘kathāhaṃ, bhante, imasmiṃ vihāre paṭipajjāmī’’ti? ‘‘Tena hi, gahapati, imaṃ vihāraṃ āgatānāgatassa cātuddisassa bhikkhusaṅghassa patiṭṭhāpehī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti mahāseṭṭhi suvaṇṇabhiṅgāraṃ ādāya dasabalassa hatthe udakaṃ pātetvā ‘‘imaṃ jetavanavihāraṃ āgatānāgatassa cātuddisassa buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dammī’’ti adāsi. Satthā vihāraṃ paṭiggahetvā anumodanaṃ karonto –
能挡住寒冷和炎热,也能防避猛兽。
还有蛇和蚊子,以及寒凉与雨水。
由此生起的猛烈风热,能被抵挡击退。
为了获得庇护和安乐,为了修习禅那和修观。
把精舍布施给僧团,是佛陀所赞叹的最上等的布施;
所以,智者确实应当顾念自己的利益。
应当建造让人喜欢的精舍,让多闻的人住在那里;
给他们食物和饮料,还有衣服和住处。
“ 应当以清净的心,布施给那些正直的人;
他们为他说法,这法能消除一切苦。
他在这里如实了知这个法之后,就证入无漏般涅槃。”巴利
‘‘Sītaṃ uṇhaṃ paṭihanti, tato vāḷamigāni ca; Sarīsape ca makase, sisire cāpi vuṭṭhiyo. ‘‘Tato vātātapo ghoro, sañjāto paṭihaññati; Leṇatthañca sukhatthañca, jhāyituñca vipassituṃ. ‘‘Vihāradānaṃ saṅghassa, aggaṃ buddhena vaṇṇitaṃ; Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano. ‘‘Vihāre kāraye ramme, vāsayettha bahussute; Tesaṃ annañca pānañca, vatthasenāsanāni ca. ‘‘Dadeyya ujubhūtesu, vippasannena cetasā; Te tassa dhammaṃ desenti, sabbadukkhāpanūdanaṃ; Yaṃ so dhammaṃ idhaññāya, parinibbāti anāsavo’’ti. (cūḷava. 295) –
他讲了精舍的功德。给孤独长者从第二天起就开始操办精舍的庆典。毗舍佉的精舍庆典花了四个月才完成,而给孤独长者的精舍庆典则花了九个月才完成。在精舍庆典上,同样布施了十八俱胝。就这样,仅仅在这一座精舍上,他就布施了价值五十四俱胝的财物。巴利
Vihārānisaṃsaṃ kathesi. Anāthapiṇḍiko dutiyadivasato paṭṭhāya vihāramahaṃ ārabhi. Visākhāya vihāramaho catūhi māsehi niṭṭhito, anāthapiṇḍikassa pana vihāramaho navahi māsehi niṭṭhāsi. Vihāramahepi aṭṭhāraseva koṭiyo pariccāgaṃ agamaṃsu. Iti ekasmiṃyeva vihāre catupaṇṇāsakoṭisaṅkhaṃ dhanaṃ pariccaji.
在过去毗婆尸佛的时代,有一位名叫富兰那婆娑蜜多罗的长者,用金砖铺地买下那块地,就在那里建了一座一由旬大的僧园。到了尸弃佛的时代,有一位名叫西利瓦达的长者,用金犁铺地买下那块地,就在那里建了一座三俱卢舍大的僧园。到了毗舍婆佛的时代,有一位名叫苏提耶的长者,用金象足迹铺地买下那块地,就在那里建了一座半由旬大的僧园。到了拘留孙佛的时代,有一位名叫阿秋德的长者,用金砖铺地买下那块地,就在那里建了一座一俱卢舍大的僧园。到了拘那含佛的时代,有一位名叫乌戈的长者,用金龟铺地买下那块地,就在那里建了一座半俱卢舍大的僧园。到了迦叶佛的时代,有一位名叫苏曼伽罗的长者,用金杖铺地买下那块地,就在那里建了一座十六迦利沙大的僧园。到了我们这位世尊的时代,有一位名叫给孤独的长者,用千万金钱铺地买下那块地,就在那里建了一座八迦利沙大的僧园。据说,这个地方确实是诸佛都不曾离开过的地点。巴利
Atīte pana vipassissa bhagavato kāle punabbasumitto nāma seṭṭhi suvaṇṇiṭṭhakāsanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne yojanappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. Sikhissa pana bhagavato kāle sirivaḍḍho nāma seṭṭhi suvaṇṇaphālasanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne tigāvutappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. Vessabhussa bhagavato kāle sotthiyo nāma seṭṭhi suvaṇṇahatthipadasanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne aḍḍhayojanappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. Kakusandhassa bhagavato kāle accuto nāma seṭṭhi suvaṇṇiṭṭhakāsanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne gāvutappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. Koṇāgamanassa bhagavato kāle uggo nāma seṭṭhi suvaṇṇakacchapasanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne aḍḍhagāvutappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. Kassapassa bhagavato kāle sumaṅgalo nāma seṭṭhi suvaṇṇayaṭṭhisanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne soḷasakarīsappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. Amhākaṃ pana bhagavato kāle anāthapiṇḍiko nāma seṭṭhi kahāpaṇakoṭisanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne aṭṭhakarīsappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. Idaṃ kira ṭhānaṃ sabbabuddhānaṃ avijahitaṭṭhānameva.
从世尊在菩提树下证得一切知智开始,直到大般涅槃床座为止,无论世尊住在哪里,都应当知道,这就叫作“近因缘”。巴利
Iti mahābodhimaṇḍe sabbaññutappattito yāva mahāparinibbānamañcā yasmiṃ yasmiṃ ṭhāne bhagavā vihāsi, idaṃ santikenidānaṃ nāmāti veditabbaṃ.
1 2 3 4 5