善慧苦行者这样证得神通力,以等至之乐度过时光时,名为燃灯的导师出现在世间。在他入胎、出生、成道、转法轮的时候,整个一万个世界都震动、大震动、剧烈震动,发出巨大的响声,三十二种前兆也显现出来。善慧苦行者正以等至之乐度过时光,既没有听到那声音,也没有看到那些前兆。因此说:
Evaṃ abhiññābalaṃ patvā sumedhatāpase samāpattisukhena vītināmente dīpaṅkaro nāma satthā loke udapādi. Tassa paṭisandhijātibodhi dhammacakkappavattanesu sakalāpi dasasahassilokadhātu saṅkampi sampakampi sampavedhi, mahāviravaṃ ravi, dvattiṃsa pubbanimittāni pāturahesuṃ. Sumedhatāpaso samāpattisukhena vītināmento neva taṃ saddamassosi, na ca tāni nimittāni addasa. Tena vuttaṃ –
就这样,当我达到成就、在教法中得自在时,
名为燃灯的胜者、世间导师,出现于世。
“在佛陀入胎、出生、成道与说法之时,
我一心沉浸在禅那的喜乐里,那四种相我一个也没看见。”
‘‘Evaṃ me siddhippattassa, vasībhūtassa sāsane; Dīpaṅkaro nāma jino, uppajji lokanāyako. ‘‘Uppajjante ca jāyante, bujjhante dhammadesane; Caturo nimitte nāddasaṃ, jhānaratisamappito’’ti.
那时,具足十力的燃灯佛被四组十万位漏尽者围绕着,一路次第游化,来到名叫“可爱”的城,住在善见大寺。可爱城的居民听说:“燃灯佛——沙门之尊——已经证得最上正觉,转动了殊胜的法轮,正次第游化,已经来到我们的可爱城,住在善见大寺。”于是他们让人带上酥油、生酥等药品和衣物布料,手里拿着香、花等,心向着佛、向着法、向着僧,前往导师那里。到了之后,礼敬佛陀,用香、花等供养,然后坐到一边听法。听完法,他们邀请佛陀第二天接受供养,随后从座位上起身离去。
Tasmiṃ kāle dīpaṅkaradasabalo catūhi khīṇāsavasatasahassehi parivuto anupubbena cārikaṃ caramāno rammaṃ nāma nagaraṃ patvā sudassanamahāvihāre paṭivasati. Rammanagaravāsino ‘‘dīpaṅkaro kira samaṇissaro paramābhisambodhiṃ patvā pavattavaradhammacakko anupubbena cārikaṃ caramāno amhākaṃ rammanagaraṃ patvā sudassanamahāvihāre paṭivasatī’’ti sutvā sappinavanītādīni ceva bhesajjāni vatthacchādanāni ca gāhāpetvā gandhamālādihatthā yena buddho, yena dhammo, yena saṅgho, tanninnā tappoṇā tappabbhārā hutvā satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā gandhamālādīhi pūjetvā ekamantaṃ nisinnā dhammadesanaṃ sutvā svātanāya nimantetvā uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu.
第二天,他们准备好盛大的布施,装饰了都城,又为十力尊(佛陀)即将到来的道路做装饰:在积水的地方填上土,把地面弄平整,铺上像银板一样颜色的白沙,撒上炒米和鲜花,用各种不同颜色的布挂起旗帜和幡,还竖立起芭蕉树和一排排装满水的罐子。那时候,善慧苦行者从自己的草庵飞上空中,在那些人的上方通过空中行走,看见那些人欢欢喜喜、兴高采烈,心想:“这到底是什么缘故呢?”于是从空中降下来,站在一边,问那些人说:“诸位,你们在这里为谁装饰这不平的道路呢?”因此,说了下面的话:
Te punadivase mahādānaṃ sajjetvā nagaraṃ alaṅkaritvā dasabalassa āgamanamaggaṃ alaṅkarontā udakabhinnaṭṭhānesu paṃsuṃ pakkhipitvā samaṃ bhūmitalaṃ katvā rajatapaṭṭavaṇṇaṃ vālukaṃ ākiranti, lāje ceva pupphāni ca vikiranti, nānāvirāgehi vatthehi dhajapaṭāke ussāpenti, kadaliyo ceva puṇṇaghaṭapantiyo ca patiṭṭhāpenti. Tasmiṃ kāle sumedhatāpaso attano assamapadā ākāsaṃ uggantvā, tesaṃ manussānaṃ uparibhāgena ākāsena gacchanto te haṭṭhatuṭṭhe manusse disvā ‘‘kiṃ nu kho kāraṇa’’nti ākāsato oruyha ekamantaṃ ṭhito manusse pucchi – ‘‘ambho, kassa tumhe idha visamaṃ maggaṃ alaṅkarothā’’ti? Tena vuttaṃ –
在边远地区,他们邀请如来之后,
那些满心欢喜的人,为他的到来清扫道路。
那时,我从自己的住处出来后,
那时,我抖动着树皮衣,在空中行走。
见众生欢喜生起,满足欣喜而庆悦;
彼从虚空降下已,实时问于众人言。
“大众心满意足、欢欣鼓舞,个个喜形于色、雀跃不已。
正在为谁清理大道与通路?”
‘‘Paccantadesavisaye , nimantetvā tathāgataṃ; Tassa āgamanaṃ maggaṃ, sodhenti tuṭṭhamānasā. ‘‘Ahaṃ tena samayena, nikkhamitvā sakassamā; Dhunanto vākacīrāni, gacchāmi ambare tadā. ‘‘Vedajātaṃ janaṃ disvā, tuṭṭhahaṭṭhaṃ pamoditaṃ; Orohitvāna gaganā, manusse pucchi tāvade. ‘‘‘Tuṭṭhahaṭṭho pamudito, vedajāto mahājano; Kassa sodhīyati maggo, añjasaṃ vaṭumāyana’’’nti.
人们说:“尊者善慧,您不知道吗?燃灯佛是十力正自觉者,证得正觉后,转动无上法轮,游化来到我们的城中,住在善见大寺。我们已经邀请了那位世尊,现在正为那位佛陀、世尊到来的路作装饰。”于是善慧苦行者心想:“‘佛陀’这个称呼,在世间连听到声音都极为难得,更何况佛陀出世。我也应该和这些人一起,为十力装饰道路。”他就对那些人说:“贤者们,如果你们在为佛陀装饰这条路,也请给我一块地方,我也要和你们一起装饰道路。”他们答应说“好”,知道善慧苦行者有神通,就观察了一处被水冲坏的地方,说:“您就装饰这里吧。”善慧以佛陀为所缘,生起喜悦,心想:“我虽然能用神通装饰这块地方,但那样装饰不会让我满意。今天我应该亲身去做服务。”于是他取来泥土,填进那块地方。
Manussā āhaṃsu – ‘‘bhante sumedha, na tvaṃ jānāsi, dīpaṅkaro dasabalo sammāsambuddho sambodhiṃ patvā pavattavaradhammacakko cārikaṃ caramāno amhākaṃ nagaraṃ patvā sudassanamahāvihāre paṭivasati. Mayaṃ taṃ bhagavantaṃ nimantayimha, tassetaṃ buddhassa bhagavato āgamanamaggaṃ alaṅkaromā’’ti. Atha sumedhatāpaso cintesi – ‘‘buddhoti kho ghosamattakampi loke dullabhaṃ, pageva buddhuppādo, mayāpi imehi manussehi saddhiṃ dasabalassa maggaṃ alaṅkarituṃ vaṭṭatī’’ti. So te manusse āha – ‘‘sace, bho, tumhe etaṃ maggaṃ buddhassa alaṅkarotha, mayhampi ekaṃ okāsaṃ detha, ahampi tumhehi saddhiṃ maggaṃ alaṅkarissāmī’’ti. Te ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā ‘‘sumedhatāpaso iddhimā’’ti jānantā udakabhinnokāsaṃ sallakkhetvā – ‘‘tvaṃ imaṃ ṭhānaṃ alaṅkarohī’’ti adaṃsu. Sumedho buddhārammaṇaṃ pītiṃ gahetvā cintesi – ‘‘ahaṃ imaṃ okāsaṃ iddhiyā alaṅkarituṃ pahomi, evaṃ alaṅkato na maṃ paritosessati, ajja mayā kāyaveyyāvaccaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti paṃsuṃ āharitvā tasmiṃ padese pakkhipi.
善慧苦行者所在的那一段路还没有修好。这时,燃灯十力世尊由四十万位具足六神通、已尽烦恼的大威德比丘围绕;天神们用天界的香、花鬘等供养,奏着天乐,唱着天歌;人们也用世间的香、花鬘和乐器供养。世尊以无与伦比的佛陀威仪,像雄狮在山崖上伸展身体一样,踏上了那条装饰整齐的道路。善慧苦行者睁开眼,看见十力世尊沿着装饰好的道路走来——身具三十二大人相,以八十种随形好庄严,周围环绕着一寻光相,在如宝石般色彩的天空中,像种种闪电般一串串、一对对地放出六色浓密的佛陀光明,身体达到容貌圆满、极为端严。他看后心想:“今天我应该为十力世尊舍弃性命。愿世尊不要踩到泥浆,而像走上宝石桥一样,与四十万漏尽者一起踩着我的背走过去。这将长久成为我的利益和安乐。”于是他把头发解开,将羚羊皮、发髻和树皮衣铺在黑泥上,像宝石桥一样躺在泥面上。因此说道:
Tassa tasmiṃ padese aniṭṭhiteyeva dīpaṅkaradasabalo mahānubhāvānaṃ chaḷabhiññānaṃ khīṇāsavānaṃ catūhi satasahassehi parivuto devatāsu dibbagandhamālādīhi pūjayantāsu dibbaturiyehi vajjantāsu dibbasaṅgītesu pavattentesu manussesu mānusakehi gandhamālādīhi ceva turiyehi ca pūjayantesu anopamāya buddhalīlāya manosilātale vijambhamāno sīho viya taṃ alaṅkatapaṭiyattaṃ maggaṃ paṭipajji. Sumedhatāpaso akkhīni ummīletvā alaṅkatamaggena āgacchantassa dasabalassa dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitaṃ asītiyā anubyañjanehi anurañjitaṃ byāmappabhāya samparivāritaṃ maṇivaṇṇagaganatale nānappakārā vijjulatā viya āveḷāveḷabhūtā ceva yugaḷayugaḷabhūtā ca chabbaṇṇaghanabuddharasmiyo vissajjentaṃ rūpasobhaggappattaṃ attabhāvaṃ oloketvā – ‘‘ajja mayā dasabalassa jīvitapariccāgaṃ kātuṃ vaṭṭati, mā bhagavā kalalaṃ akkami, maṇiphalakasetuṃ pana akkamanto viya saddhiṃ catūhi khīṇāsavasatasahassehi mama piṭṭhiṃ maddamāno gacchatu, taṃ me bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti kese mocetvā ajinacammajaṭāmaṇḍalavākacīrāni kāḷavaṇṇe kalale pattharitvā maṇiphalakasetu viya kalalapiṭṭhe nipajji. Tena vuttaṃ –
他们回答我的提问说:佛陀是世间无上者,
名为燃灯的胜者、世间导师,出现于世。
他的道路正在被清理,就像一条笔直的大道。
一听到“佛陀”这个称呼,喜当下就生起来了。
我一声声念着“佛陀啊,佛陀”,表达了满心的欢喜。
我站在那里,心里既欢喜又震动,这样想着:
‘我要在这里播下种子,千万别错过这个时机。’
如果你们是为佛陀清扫,那就请给我让出一块地方。
我也要来清扫这条正直的大道,这条平坦好走的路。
那时,他们给了我一块地方,让我清扫那段路。
那时,我一边想着“佛陀、佛陀”,一边清扫那条道路。
当我的地面尚未完成时,燃灯大牟尼
由四十万已证六神通、具足忍辱功德的圣者们簇拥着,
胜者已踏上正道,与诸漏尽者、离垢者同行。
迎接的队伍走上前来,许多鼓被敲响。
人和天神都满心欢喜,发出了“善哉”的赞叹声。
天人们看见人,人也看见天神们。
他们俩都双手合掌,跟随在如来身后。
天人们用天界的乐器,人们用人类的乐器;
他们两者都鸣奏着乐器,便跟随如来而行。
天界曼陀罗花、莲花、波利质多花,
诸天神升于虚空,向四方遍撒。
天界的栴檀粉末,还有那最殊胜的一切妙香;
住在虚空中的天神们,向四面八方撒下。
瞻波、萨拉拉、尼波、龙花、普纳迦花与露兜花,
立于大地之人,向四面八方抛撒。
我在那里解开头发,把树皮衣和兽皮铺在泥中;
俯身向下,我卧倒。
“愿佛陀踏我身而前行,携诸弟子同去;
切勿踏入泥中,此于我当有饶益。”
‘‘Te me puṭṭhā viyākaṃsu, ‘buddho loke anuttaro; Dīpaṅkaro nāma jino, uppajji lokanāyako; Tassa sodhīyati maggo, añjasaṃ vaṭumāyanaṃ’. ‘‘Buddhotivacanaṃ sutvāna, pīti uppajji tāvade; Buddho buddhoti kathayanto, somanassaṃ pavedayiṃ. ‘‘Tattha ṭhatvā vicintesiṃ, tuṭṭho saṃviggamānaso; ‘Idha bījāni ropissaṃ, khaṇo ve mā upaccagā’. ‘‘Yadi buddhassa sodhetha, ekokāsaṃ dadātha me; Ahampi sodhayissāmi, añjasaṃ vaṭumāyanaṃ. ‘‘Adaṃsu te mamokāsaṃ, sodhetuṃ añjasaṃ tadā; Buddho buddhoti cintento, maggaṃ sodhemahaṃ tadā. ‘‘Aniṭṭhite mamokāse, dīpaṅkaro mahāmuni; Catūhi satasahassehi, chaḷabhiññehi tādihi; Khīṇāsavehi vimalehi, paṭipajji añjasaṃ jino. ‘‘Paccuggamanā vattanti, vajjanti bheriyo bahū; Āmoditā naramarū, sādhukāraṃ pavattayuṃ. ‘‘Devā manusse passanti, manussāpi ca devatā; Ubhopi te pañjalikā, anuyanti tathāgataṃ. ‘‘Devā dibbehi turiyehi, manussā mānusehi ca; Ubhopi te vajjayantā, anuyanti tathāgataṃ. ‘‘Dibbaṃ mandāravaṃ pupphaṃ, padumaṃ pārichattakaṃ; Disodisaṃ okiranti, ākāsanabhagatā marū. ‘‘Dibbaṃ candanacuṇṇañca, varagandhañca kevalaṃ; Disodisaṃ okiranti, ākāsanabhagatā marū. ‘‘Campakaṃ salalaṃ nīpaṃ, nāgapunnāgaketakaṃ; Disodisaṃ ukkhipanti, bhūmitalagatā narā. ‘‘Kese muñcitvāhaṃ tattha, vākacīrañca cammakaṃ; Kalale pattharitvāna, avakujjo nipajjahaṃ. ‘‘Akkamitvāna maṃ buddho, saha sissehi gacchatu; Mā naṃ kalale akkamittha, hitāya me bhavissatī’’ti.
他躺在泥地上,再次睁开双眼,凝视着具足十力的燃灯佛的佛身庄严,心里这样想:“如果我想的话,就能烧尽一切烦恼,以僧团新成员的身份进入那座可爱的城市。但是,以不为人知的身份烧尽烦恼而证得涅槃,对我来说没有这个必要。不如我就像具足十力的燃灯佛那样,证得无上正等正觉,登上法船,把大众从轮回大海中渡过去,然后才般涅槃——这才适合我。”于是他把八种法聚合起来,为成就佛果而发起决意,随即躺下。因此说——
So pana kalalapiṭṭhe nipannakova puna akkhīni ummīletvā dīpaṅkaradasabalassa buddhasiriṃ sampassamāno evaṃ cintesi – ‘‘sace ahaṃ iccheyyaṃ, sabbakilese jhāpetvā saṅghanavako hutvā rammanagaraṃ paviseyyaṃ, aññātakavesena pana me kilese jhāpetvā nibbānappattiyā kiccaṃ natthi, yaṃnūnāhaṃ dīpaṅkaradasabalo viya paramābhisambodhiṃ patvā dhammanāvaṃ āropetvā mahājanaṃ saṃsārasāgarā uttāretvā pacchā parinibbāyeyyaṃ, idaṃ mayhaṃ patirūpa’’nti. Tato aṭṭha dhamme samodhānetvā buddhabhāvāya abhinīhāraṃ katvā nipajji. Tena vuttaṃ –
我躺在大地上时,心里生起了这样的念头:
只要我愿意,今天就能烧尽我的烦恼。
我已在此证得法,何必以隐姓埋名之身?
证得一切知智之后,我将在有诸天神的世间成为佛陀。
仅凭一个已渡且具力的男子,于我何用?
证得一切知智后,我当度脱天人世间。
凭我这份功德,为最胜之人而作;
证得一切知智之后,我要把众多众生渡到彼岸。
“斩断轮回的洪流,摧毁三有;
登上法船,我要把连同天神在内的世间众生渡到彼岸。”
‘‘Pathaviyaṃ nipannassa, evaṃ me āsi cetaso; ‘Icchamāno ahaṃ ajja, kilese jhāpaye mama. ‘‘‘Kiṃ me aññātavesena, dhammaṃ sacchikatenidha; Sabbaññutaṃ pāpuṇitvā, buddho hessaṃ sadevake. ‘‘‘Kiṃ me ekena tiṇṇena, purisena thāmadassinā; Sabbaññutaṃ pāpuṇitvā, santāressaṃ sadevakaṃ. ‘‘‘Iminā me adhikārena, katena purisuttame; Sabbaññutaṃ pāpuṇitvā, tāremi janataṃ bahuṃ. ‘‘‘Saṃsārasotaṃ chinditvā, viddhaṃsetvā tayo bhave; Dhammanāvaṃ samāruyha, santāressaṃ sadevaka’’’nti.
因为,对于想要成就佛果的人来说——
Yasmā pana buddhattaṃ patthentassa –
“人的身份、性别的完备、因、遇见导师,
出家、功德成就、资格,以及意愿。
具足这八种法,他的愿行就能成就。”
‘‘Manussattaṃ liṅgasampatti, hetu satthāradassanaṃ; Pabbajjā guṇasampatti, adhikāro ca chandatā; Aṭṭhadhammasamodhānā, abhinīhāro samijjhatī’’ti.
只有以人的身份安住时,追求成佛的人的发愿才能成功;如果投生为龙、金翅鸟、天神或帝释,发愿就不能成功。即使得到人的身份,也必须是男人身,发愿才能成功;女人、阉人、非男非女、两性人的发愿不能成功。即使是男人,也必须在那一生中具备了证得阿拉汉果的因缘,他的发愿才能成功;不具备的人不能成功。即使具备了因缘,也必须在活着的佛面前发愿才能成功;如果佛已经般涅槃,在塔庙边或菩提树下发愿,就不能成功。即使在佛面前发愿,也必须是已出家的人才能成功;在家人不能成功。即使出家了,也必须是获得五神通和八等至的人才能成功;不具备这些功德的人不能成功。即使功德具足,也必须是那个把自己的生命献给诸佛的人,以这样的愿行具足愿行的人才能成功;不是这样的人不能成功。即使愿行具足,也必须是那个为了成佛之法而生起大欲求、大精进、大努力和大追求的人才能成功;不是这样的人不能成功。
Manussattabhāvasmiṃyeva hi ṭhatvā buddhattaṃ patthentassa patthanā samijjhati, nāgassa vā supaṇṇassa vā devatāya vā sakkassa vā patthanā no samijjhati. Manussattabhāvepi purisaliṅge ṭhitasseva patthanā samijjhati, itthiyā vā paṇḍakanapuṃsakaubhatobyañjanakānaṃ vā no samijjhati. Purisassapi tasmiṃ attabhāve arahattappattiyā hetusampannasseva patthanā samijjhati, no itarassa. Hetusampannassāpi jīvamānabuddhasseva santike patthentasseva patthanā samijjhati, parinibbute buddhe cetiyasantike vā bodhimūle vā patthentassa na samijjhati. Buddhānaṃ santike patthentassapi pabbajjāliṅge ṭhitasseva samijjhati, no gihiliṅge ṭhitassa. Pabbajitassapi pañcābhiññāaṭṭhasamāpattilābhinoyeva samijjhati, na imāya guṇasampattiyā virahitassa. Guṇasampannenapi yena attano jīvitaṃ buddhānaṃ pariccattaṃ hoti, tasseva iminā adhikārena adhikārasampannassa samijjhati, na itarassa. Adhikārasampannassāpi yassa buddhakārakadhammānaṃ atthāya mahanto chando ca ussāho ca vāyāmo ca pariyeṭṭhi ca, tasseva samijjhati, na itarassa.
这里有一个显示“大愿欲”的譬喻:假如有人能凭自己的臂力,游过整个水满成一片的轮围世界,到达彼岸,他就能成佛;或者,有人能拨开、踏平遍布竹丛的整个轮围世界,一步步走到彼岸,他就能成佛;又或者,有人能敲入利矛,让整个轮围世界密密麻麻铺满矛尖,踩着矛尖一步步走到彼岸,他就能成佛;又或者,有人能踩着遍满炽热火炭的整个轮围世界走到彼岸,他就能成佛。对于这些难事,如果有人连一件都不认为对自己是难事,心想“我也能游过或走过去到达彼岸”,这样具备大愿欲、大精勤、大努力、大寻求,他的祈愿才能成功,而不是别人的。因此,善慧苦行者正是汇聚了这八种法之后,为了成佛而发愿,然后躺下。
Tatridaṃ chandamahantatāya opammaṃ – sace hi evamassa yo sakalacakkavāḷagabbhaṃ ekodakībhūtaṃ attano bāhubalena uttaritvā pāraṃ gantuṃ samattho, so buddhattaṃ pāpuṇāti. Yo vā pana sakalacakkavāḷagabbhaṃ veḷugumbasañchannaṃ viyūhitvā madditvā padasā gacchanto pāraṃ gantuṃ samattho, so buddhattaṃ pāpuṇāti. Yo vā pana sakalacakkavāḷagabbhaṃ sattiyo ākoṭetvā nirantaraṃ sattiphalasamākiṇṇaṃ padasā akkamamāno pāraṃ gantuṃ samattho, so buddhattaṃ pāpuṇāti. Yo vā pana sakalacakkavāḷagabbhaṃ vītaccitaṅgārabharitaṃ pādehi maddamāno pāraṃ gantuṃ samattho, so buddhattaṃ pāpuṇātīti. Yo etesu ekampi attano dukkaraṃ na maññati, ‘‘ahaṃ etampi taritvā vā gantvā vā pāraṃ gamissāmī’’ti evaṃ mahantena chandena ca ussāhena ca vāyāmena ca pariyeṭṭhiyā ca samannāgato hoti, etasseva patthanā samijjhati, na itarassa. Tasmā sumedhatāpaso ime aṭṭha dhamme samodhānetvāva buddhabhāvāya abhinīhāraṃ katvā nipajji.
燃灯世尊也来了,他走到善慧苦行者的头顶上方站定,像打开宝石狮子笼一样,睁开具足五种清净之色的双眼,看见善慧苦行者躺在泥地上。他便发出未来分智,观察思惟:这位苦行者为了成佛而发愿躺在这里,他的祈愿到底能不能实现呢?他了解到:从这时起,经过四不可数劫再加十万劫之后,这个人将成为名叫乔达摩的佛陀。他就站在原地,在大众中授记说:你们看见这位躺在泥地上、勤修苦行的结发苦行者了吗?是的,尊者。他为成佛而发愿躺在这里,他的祈愿将会实现。从这时起,经过四不可数劫再加十万劫之后,他将成为名叫乔达摩的佛陀。在他那一世,将住在迦毗罗卫城,母亲是摩耶天后,父亲是净饭王,上首弟子是名叫优波提舍的长老,第二弟子是名叫拘律陀的,侍奉佛陀的是名叫阿难的,上首女弟子是名叫差摩的长老尼,第二女弟子是名叫莲华色的长老尼。他智慧成熟后,将行大出家,修大精进,在榕树下接受乳糜,在尼连禅河畔吃完,登上菩提道场,在阿说他树下证得无上正等正觉。因此他说:
Dīpaṅkaropi bhagavā āgantvā sumedhatāpasassa sīsabhāge ṭhatvā maṇisīhapañjaraṃ ugghāṭento viya pañcavaṇṇapasādasampannāni akkhīni ummīletvā kalalapiṭṭhe nipannaṃ sumedhatāpasaṃ disvā ‘‘ayaṃ tāpaso buddhattāya abhinīhāraṃ katvā nipanno, samijjhissati nu kho etassa patthanā, udāhu no’’ti anāgataṃsañāṇaṃ pesetvā upadhārento – ‘‘ito kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni atikkamitvā ayaṃ gotamo nāma buddho bhavissatī’’ti ñatvā ṭhitakova parisamajjhe byākāsi – ‘‘passatha no tumhe imaṃ uggatapaṃ tāpasaṃ kalalapiṭṭhe nipanna’’nti? ‘‘Evaṃ, bhante’’ti. Ayaṃ buddhattāya abhinīhāraṃ katvā nipanno, samijjhissati imassa patthanā. Ayañhi ito kappasatasahassādhikānaṃ catunnaṃ asaṅkhayeyyānaṃ matthake gotamo nāma buddho bhavissati. Tasmiṃ panassa attabhāve kapilavatthu nāma nagaraṃ nivāso bhavissati, māyā nāma devī mātā, suddhodano nāma rājā pitā, aggasāvako upatisso nāma thero, dutiyasāvako kolito nāma, buddhupaṭṭhāko ānando nāma, aggasāvikā khemā nāma therī, dutiyasāvikā uppalavaṇṇā nāma therī bhavissati. Ayaṃ paripakkañāṇo mahābhinikkhamanaṃ katvā mahāpadhānaṃ padahitvā nigrodharukkhamūle pāyāsaṃ paṭiggahetvā nerañjarāya tīre paribhuñjitvā bodhimaṇḍaṃ āruyha assattharukkhamūle abhisambujjhissatīti. Tena vuttaṃ –
燃灯佛,了知世间者,接受供养的人;
他站在我的头边,对我说了这番话。
你们看这个苦行者,留着结发,修着极端的苦行;
从现在算起,过无量劫之后,世间将会出现一位佛陀。
如来离开可爱的迦毗罗卫城后。
精勤修行,做了种种难行的事。
如来坐在阿阇波罗榕树下,
在那里,他捧起乳粥,前往尼连禅河。
在尼连禅河岸边,那位胜者吃了乳粥。
以已备好的殊胜道路,他将前往菩提树的根部。
然后,无上者右绕菩提道场,
在阿说他树下,这位大名闻者将会证悟。
他的生母,将会名叫摩耶。
父亲名为净饭,此人将是乔达摩。
他们已漏尽、离贪,内心寂静,心得安定。
拘律陀与优波提舍,将成为上首弟子;
有个叫阿难的侍者,将会侍奉这位战胜五魔的世尊。
“差摩和莲华色将成为上首女弟子;
他们已漏尽、离贪,心得寂静,安住于定。
世尊的那棵菩提树,被称为阿萨陀树。”
‘‘Dīpaṅkaro lokavidū, āhutīnaṃ paṭiggaho; Ussīsake maṃ ṭhatvāna, idaṃ vacanamabravi. ‘‘‘Passatha imaṃ tāpasaṃ, jaṭilaṃ uggatāpanaṃ; Aparimeyye ito kappe, buddho loke bhavissati. ‘‘‘Ahu kapilavhayā rammā, nikkhamitvā tathāgato; Padhānaṃ padahitvāna, katvā dukkarakārikaṃ. ‘‘‘Ajapālarukkhamūle, nisīditvā tathāgato; Tattha pāyāsaṃ paggayha, nerañjaramupehiti. ‘‘‘Nerañjarāya tīramhi, pāyāsaṃ ada so jino; Paṭiyattavaramaggena, bodhimūlamupehiti. ‘‘‘Tato padakkhiṇaṃ katvā, bodhimaṇḍaṃ anuttaro; Assattharukkhamūlamhi, bujjhissati mahāyaso. ‘‘‘Imassa janikā mātā, māyā nāma bhavissati; Pitā suddhodano nāma, ayaṃ hessati gotamo. ‘‘‘Anāsavā vītarāgā, santacittā samāhitā; Kolito upatisso ca, aggā hessanti sāvakā; Ānando nāmupaṭṭhāko, upaṭṭhissati taṃ jinaṃ. ‘‘‘Khemā uppalavaṇṇā ca, aggā hessanti sāvikā; Anāsavā vītarāgā, santacittā samāhitā; Bodhi tassa bhagavato, assatthoti pavuccatī’’’ti. (bu. vaṃ. 2.60-68);
善慧苦行者听了这话,心想:“看来我的愿望真的要实现了!”他满心欢喜。大众听了燃灯十力者的这番话,也都欢欣鼓舞,心想:“善慧苦行者真是佛的种子、佛的幼芽啊!”他们又这样想:“就像人们过河时,找不到好走的渡口过去,就从下游的渡口过去一样,我们在燃灯十力者的教法里没能证得道果,将来您成佛的时候,我们要在您面前能够证悟道果。”于是他们就这样发愿。燃灯十力者也称赞了菩萨,用八把花供养他,右绕行礼之后离去。那四十万位漏尽者也用香和花供养菩萨,右绕行礼之后离去。天与人同样供养、礼敬之后离去。
Taṃ sutvā sumedhatāpaso – ‘‘mayhaṃ kira patthanā samijjhissatī’’ti somanassappatto ahosi. Mahājano dīpaṅkaradasabalassa vacanaṃ sutvā ‘‘sumedhatāpaso kira buddhabījaṃ buddhaṅkuro’’ti haṭṭhatuṭṭho ahosi. Evañcassa ahosi – ‘‘yathā nāma manussā nadiṃ tarantā ujukena titthena uttarituṃ asakkontā heṭṭhātitthena uttaranti, evameva mayampi dīpaṅkaradasabalassa sāsane maggaphalaṃ alabhamānā anāgate yadā tvaṃ buddho bhavissasi, tadā tava sammukhā maggaphalaṃ sacchikātuṃ samatthā bhaveyyāmā’’ti patthanaṃ ṭhapayiṃsu. Dīpaṅkaradasabalopi bodhisattaṃ pasaṃsitvā aṭṭhapupphamuṭṭhīhi pūjetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Tepi catusatasahassasaṅkhā khīṇāsavā bodhisattaṃ gandhehi ca mālāhi ca pūjetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkamiṃsu. Devamanussā pana tatheva pūjetvā vanditvā pakkantā.
菩萨在所有人都离开后,从卧处起身,心想:“我要来思择诸波罗蜜。”于是便在花堆顶上盘腿坐下。菩萨这样坐下时,遍布一万个轮围世界的天神都发出赞叹,用种种颂词称赞菩萨说:“尊者善慧苦行者!过去诸菩萨盘腿坐下、思择波罗蜜的时候,那些被称为前兆的瑞相都会显现。今天,所有这些瑞相全都出现了。毫无疑问,您必将成佛。我们知道,凡是显现这些瑞相的人,必定是佛陀。您应当坚定精进,努力吧!”因此,有偈颂道:
Bodhisatto sabbesaṃ paṭikkantakāle sayanā vuṭṭhāya ‘‘pāramiyo vicinissāmī’’ti puppharāsimatthake pallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdi. Evaṃ nisinne bodhisatte sakaladasasahassacakkavāḷe devatā sādhukāraṃ datvā ‘‘ayya sumedhatāpasa, porāṇakabodhisattānaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā ‘pāramiyo vicinissāmā’ti nisinnakāle yāni pubbanimittāni nāma paññāyanti, tāni sabbānipi ajja pātubhūtāni, nissaṃsayena tvaṃ buddho bhavissasi. Mayametaṃ jānāma ‘yassetāni nimittāni paññāyanti, ekantena so buddho hoti’, tvaṃ attano vīriyaṃ daḷhaṃ katvā paggaṇhā’’ti bodhisattaṃ nānappakārāhi thutīhi abhitthaviṃsu. Tena vuttaṃ –
听了那位无与伦比的大仙(燃灯佛)的这番话之后……
人和天人都极为欢喜,据说这正是成佛的种子。
欢呼声此起彼伏,他们拍手欢笑;
一万个世界连同诸天神,都合掌向他敬礼。
若我们错失这位世间主(佛陀)的教法,
在未来之时,我们将当面(遇见)此人。
犹如渡河之人,错过正渡之处;
于下游渡口抓稳后,渡过滔滔大河。
同样,我们众人若放走这位胜者,
未来之时,必将与他当面相见。
燃灯佛,了知世间的人,接受供养的人。
他称赞了我的业行之后,抬起了右脚。
当时在场的那些胜者之子,全都对我右绕行礼。
人们、龙众和乾闼婆众,礼敬之后便离去了。
当我的视线中失去世尊与僧团之后,
那时,我满心欢喜雀跃,从座位上站了起来。
我因为快乐而快乐,因为喜悦而欢喜;
那时我被法喜浸润,盘腿坐了下来。
那时我结跏趺坐之后,就这样思惟:
我在禅那中已经达到自在,已经到达神通的彼岸。
“在一万个世间里,没有哪个仙人能和我平起平坐;
在神通法方面无人能比,我得到了这样的快乐。”
我结跏趺坐时,一万世界的居民
发出大音声:你必定当成佛。
往昔诸菩萨结胜跏趺坐时所示现之瑞相,
今日亦复现前。
寒冷已经消失,炎热也平息下来;
今天这些瑞相显现出来,你必定会成为佛陀。
十千世界悉归寂静,无有纷扰与喧哗;
此诸瑞相今日显现,汝定当得成佛道。
大风不再吹,河流不再奔流;
这些景象今天将会显现,你必定会成为佛陀。
陆生和水生的花,全都在那一刻盛开;
今天它们全都开花了,你必定会成为佛陀。
藤蔓也好,树木也好,那时都挂满了果实;
这些今天全都结了果,你必定会成为佛陀。
住在虚空中的和住在大地上的宝物,那时都放出光明;
就在今天,那些宝珠闪闪发光;你一定会成佛。
人间与天界的乐器当下齐鸣;
众天众欢腾高呼:你必定成佛。
缤纷天花自空而降,应时纷纷如雨坠落;
今朝此花亦复飘洒,汝必定当成佛道。
大海翻涌,十千世界震动;
它们同声欢呼:“你必将成佛。”
即使在地狱的一万处,火焰也在那时熄灭;
今天那些火已经熄灭了,你必定会成佛。
太阳变得清净无瑕,所有星辰都显现出来;
那些星辰今天也会显现,你必定会成为佛陀。
无雨而水从大地涌出,
尔时大地亦迸裂;你必定会成为佛陀。
群星闪耀,星宿在苍穹中。
毗舍佉与月亮相伴,你必定会成为佛陀。
住在洞穴和岩缝里的众生,都从自己的住处出来了;
今天它们都离开了巢穴,你必定会成佛。
众生不会有不乐,他们当下就知足了;
今天他们全都知足了,你必定会成佛。
疾病都会平息,饥饿也会消失;
这些征兆已经显现,你一定会成佛。
那时贪变得淡薄,嗔和痴都灭尽了;
今日它们悉皆离去,你必将成佛。
尔时无恐惧,今日此相现;
凭这个征兆我们就知道,你一定会成佛。
尘土将向上飞散,今天这现象也将显现。
凭这个征兆,我们知道:你一定会成佛。
难闻的气味散去了,天界的香气飘散开来;
这香气飘散,你必定会成为佛陀。
除了无色界的天人,所有天人都显现出来。
今天它们全都显现出来,你一定会成佛。
凡名为地狱之处,尔时悉皆显现;
彼等今日亦皆显现,汝必定当成佛。
墙垣、门扇与岩石,那时皆不成障碍;
彼等化为虚空,你必定成佛。
就在那一刹那,死和再生都不存在。
那些瑞相将会显现,你一定会成佛。
“要牢牢提起精进,不要退缩,向前冲!
我们也知道这件事,你一定会成佛。”
‘‘Idaṃ sutvāna vacanaṃ, asamassa mahesino; Āmoditā naramarū, buddhabījaṃ kira ayaṃ. ‘‘Ukkuṭṭhisaddā vattanti, apphoṭenti hasanti ca; Katañjalī namassanti, dasasahassī sadevakā. ‘‘Yadimassa lokanāthassa, virajjhissāma sāsanaṃ; Anāgatamhi addhāne, hessāma sammukhā imaṃ. ‘‘Yathā manussā nadiṃ tarantā, paṭititthaṃ virajjhiya; Heṭṭhā titthe gahetvāna, uttaranti mahānadiṃ. ‘‘Evameva mayaṃ sabbe, yadi muñcāmimaṃ jinaṃ; Anāgatamhi addhāne, hessāma sammukhā imaṃ. ‘‘Dīpaṅkaro lokavidū, āhutīnaṃ paṭiggaho; Mama kammaṃ pakittetvā, dakkhiṇaṃ pādamuddhari. ‘‘Ye tatthāsuṃ jinaputtā, sabbe padakkhiṇamakaṃsu maṃ; Narā nāgā ca gandhabbā, abhivādetvāna pakkamuṃ. ‘‘Dassanaṃ me atikkante, sasaṅghe lokanāyake; Haṭṭhatuṭṭhena cittena, āsanā vuṭṭhahiṃ tadā. ‘‘Sukhena sukhito homi, pāmojjena pamodito; Pītiyā ca abhissanno, pallaṅkaṃ ābhujiṃ tadā. ‘‘Pallaṅkena nisīditvā, evaṃ cintesahaṃ tadā; ‘Vasībhūto ahaṃ jhāne, abhiññāpāramiṃ gato. ‘‘‘Dasasahassilokamhi, isayo natthi me samā; Asamo iddhidhammesu, alabhiṃ īdisaṃ sukhaṃ’. ‘‘Pallaṅkābhujane mayhaṃ, dasasahassādhivāsino; Mahānādaṃ pavattesuṃ, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Yā pubbe bodhisattānaṃ, pallaṅkavaramābhuje; Nimittāni padissanti, tāni ajja padissare. ‘‘Sītaṃ byāpagataṃ hoti, uṇhañca upasammati; Tāni ajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Dasasahassī lokadhātū, nissaddā honti nirākulā; Tāni ajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Mahāvātā na vāyanti, na sandanti savantiyo; Tāni ajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Thalajā dakajā pupphā, sabbe pupphanti tāvade; Tepajja pupphitā sabbe, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Latā vā yadi vā rukkhā, phalabhārā honti tāvade; Tepajja phalitā sabbe, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Ākāsaṭṭhā ca bhūmaṭṭhā, ratanā jotanti tāvade; Tepajja ratanā jotanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Mānusakā ca dibbā ca, turiyā vajjanti tāvade; Tepajjubho abhiravanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Vicittapupphā gaganā, abhivassanti tāvade; Tepi ajja pavassanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Mahāsamuddo ābhujati, dasasahassī pakampati; Tepajjubho abhiravanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Nirayepi dasasahasse, aggī nibbanti tāvade; Tepajja nibbutā aggī, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Vimalo hoti sūriyo, sabbā dissanti tārakā; Tepi ajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Anovaṭṭhena udakaṃ, mahiyā ubbhijji tāvade; Tampajjubbhijjate mahiyā, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Tārāgaṇā virocanti, nakkhattā gaganamaṇḍale; Visākhā candimāyuttā, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Bilāsayā darīsayā, nikkhamanti sakāsayā; Tepajja āsayā chuddhā, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Na hoti arati sattānaṃ, santuṭṭhā honti tāvade; Tepajja sabbe santuṭṭhā, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Rogā tadupasammanti, jighacchā ca vinassati; Tānipajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Rāgo tadā tanu hoti, doso moho vinassati; Tepajja vigatā sabbe, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Bhayaṃ tadā na bhavati, ajjapetaṃ padissati; Tena liṅgena jānāma, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Rajo nuddhaṃsati uddhaṃ, ajjapetaṃ padissati; Tena liṅgena jānāma, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Aniṭṭhagandho pakkamati, dibbagandho pavāyati; Sopajja vāyati gandho, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Sabbe devā padissanti, ṭhapayitvā arūpino; Tepajja sabbe dissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Yāvatā nirayā nāma, sabbe dissanti tāvade; Tepajja sabbe dissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Kuṭṭā kavāṭā selā ca, na hontāvaraṇā tadā; Ākāsabhūtā tepajja, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Cutī ca upapatti ca, khaṇe tasmiṃ na vijjati; Tānipajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Daḷhaṃ paggaṇha vīriyaṃ, mā nivatta abhikkama; Mayampetaṃ vijānāma, dhuvaṃ buddho bhavissasī’’ti. (bu. vaṃ. 2.70-107);
菩萨听了燃灯十力佛和一万个轮围世界的天人们说的话之后,勇气更加增长,心想:“诸佛说的话从不落空,诸佛的言语绝不会有任何改变。就像扔向空中的土块一定会掉下来,有生就一定有死,长夜结束时太阳一定会升起,狮子从洞穴里出来一定会发出狮子吼,怀胎足月的女人一定会卸下重担——这些都是必定会发生、不会落空的事;同样,诸佛说的话也一定是坚固不虚的。我必定会成为佛陀。”因此说:
Bodhisatto dīpaṅkaradasabalassa ca dasasahassacakkavāḷadevatānañca vacanaṃ sutvā bhiyyosomattāya sañjātussāho hutvā cintesi – ‘‘buddhā nāma amoghavacanā, natthi buddhānaṃ kathāya aññathattaṃ. Yathā hi ākāse khittaleḍḍussa patanaṃ dhuvaṃ, jātassa maraṇaṃ, rattikkhaye sūriyuggamanaṃ, āsayā nikkhantasīhassa sīhanādanadanaṃ, garugabbhāya itthiyā bhāramoropanaṃ dhuvaṃ avassambhāvī, evameva buddhānaṃ vacanaṃ nāma dhuvaṃ amoghaṃ, addhā ahaṃ buddho bhavissāmī’’ti. Tena vuttaṃ –
听闻佛陀之语,及一万世界两方之言;
我欢喜踊跃,欣庆充满,尔时心中如是思惟。
佛陀说话从无二意,胜者的话语绝不落空;
诸佛没有虚妄,我必定成佛。
就像一块土块被抛向空中,一定会落回大地上;
同样地,诸佛最胜者之语,恒常不变;
诸佛没有虚妄,我必定成佛。
就像一切众生的死亡,是永恒不变的;
同样,最胜佛陀的言语,也是永恒不变的。
就像黑夜结束的时候,太阳必定会升起;
同样,最胜佛陀的言语,也是永恒不变的。
就像狮子从卧处起身后,必定会发出吼声;
同样,诸佛世尊之语,亦是恒常不变。
“就像怀孕的众生,必定会卸下重担;
同样,诸佛世尊的话语也是恒常不变的。”
‘‘Buddhassa vacanaṃ sutvā, dasasahassīna cūbhayaṃ; Tuṭṭhahaṭṭho pamodito, evaṃ cintesahaṃ tadā. ‘‘Advejjhavacanā buddhā, amoghavacanā jinā; Vitathaṃ natthi buddhānaṃ, dhuvaṃ buddho bhavāmahaṃ. ‘‘Yathā khittaṃ nabhe leḍḍu, dhuvaṃ patati bhūmiyaṃ; Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ; Vitathaṃ natthi buddhānaṃ, dhuvaṃ buddho bhavāmahaṃ. ‘‘Yathāpi sabbasattānaṃ, maraṇaṃ dhuvasassataṃ; Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ. ‘‘Yathā rattikkhaye patte, sūriyuggamanaṃ dhuvaṃ; Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ. ‘‘Yathā nikkhantasayanassa, sīhassa nadanaṃ dhuvaṃ; Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ. ‘‘Yathā āpannasattānaṃ, bhāramoropanaṃ dhuvaṃ; Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassata’’nti. (bu. vaṃ. 2.108-114);
他下定决心:“我必定会成为佛陀。”为了探寻能成就佛陀的诸法,他这样思惟:“成就佛陀的诸法到底在哪里呢?是在上方,还是在下方,还是在四方和四隅呢?”于是他一处一处地遍寻整个法界,看到了过去诸菩萨反复修习的第一布施波罗蜜。见到之后,他这样教诫自己:“善慧,从今往后,你要圆满这第一布施波罗蜜。就像倒扣的水罐,把水全部倒出,一点不剩,也不会再收回来;同样,你不去看重财物、名声、妻儿,乃至身体的任何部分,面对前来乞求的人,无论他们想要什么,你都毫无保留地全部布施。这样在菩提树下安坐之后,你就会成佛。”他就这样坚定地确立了第一布施波罗蜜,立下决意。因此说:
So ‘‘dhuvāhaṃ buddho bhavissāmī’’ti evaṃ katasanniṭṭhāno buddhakārake dhamme upadhāretuṃ – ‘‘kahaṃ nu kho buddhakārakā dhammā, kiṃ uddhaṃ, udāhu adho, disāvidisāsū’’ti anukkamena sakalaṃ dhammadhātuṃ vicinanto porāṇakabodhisattehi āsevitanisevitaṃ paṭhamaṃ dānapāramiṃ disvā evaṃ attānaṃ ovadi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya paṭhamaṃ dānapāramiṃ pūreyyāsi. Yathā hi nikkujjito udakakumbho nissesaṃ katvā udakaṃ vamatiyeva, na paccāharati, evameva dhanaṃ vā yasaṃ vā puttadāraṃ vā aṅgapaccaṅgaṃ vā anoloketvā sampattayācakānaṃ sabbaṃ icchiticchitaṃ nissesaṃ katvā dadamāno bodhimūle nisīditvā buddho bhavissasī’’ti paṭhamaṃ dānapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
来吧,我要四处探寻能成就佛果的诸法。
上方、下方、十方,直到法界所及之处。
那时我仔细考察,见到了最初的布施波罗蜜。
过去那些大仙们所修行的大道。
你首先要坚定地受持这个,
想要证得菩提,就去修布施波罗蜜吧。
就像一只装满了水的瓶子,不管它属于谁,只要把它倒过来,
把水全部吐出,对那里就不再守护。
“就像见到乞讨的人时,无论对方是下等、上等还是中等,
你要毫无保留地布施,就像把瓶子倒过来一样。”
‘‘Handa buddhakare dhamme, vicināmi ito cito; Uddhaṃ adho dasa disā, yāvatā dhammadhātuyā. ‘‘Vicinanto tadā dakkhiṃ, paṭhamaṃ dānapāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, anuciṇṇaṃ mahāpathaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ paṭhamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Dānapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi. ‘‘Yathāpi kumbho sampuṇṇo, yassa kassaci adhokato; Vamatevudakaṃ nissesaṃ, na tattha parirakkhati. ‘‘Tatheva yācake disvā, hīnamukkaṭṭhamajjhime; Dadāhi dānaṃ nissesaṃ, kumbho viya adhokato’’ti. (bu. vaṃ. 2.115-119);
这时他进一步思惟:“不应该只靠这些成佛之法就够了。”于是看到了第二个戒波罗蜜,心里这样想:“善慧贤者,从今以后你也要圆满戒波罗蜜。就像那种叫遮摩利的鹿,不顾惜自己的生命,只保护自己的尾巴;同样,你从今以后也要不顾惜生命,只管守护戒,这样就能成佛。”他便坚定地立下决心,要修持第二个戒波罗蜜。因此说:
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttarimpi upadhārayato dutiyaṃ sīlapāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya sīlapāramimpi pūreyyāsi. Yathā hi camarī migo nāma jīvitaṃ anoloketvā attano vālameva rakkhati, evaṃ tvampi ito paṭṭhāya jīvitampi anoloketvā sīlameva rakkhamāno buddho bhavissasī’’ti dutiyaṃ sīlapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
“成佛之法,并非仅此而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
那时我仔细观察,看到了第二种——戒波罗蜜;
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你要先把这第二项坚定地受持起来,
想要证得菩提,就去修戒波罗蜜吧。
譬如牦牛尾毛缠于某物,
牦牛宁可死在那里,也不损坏尾毛。
“同样地,要在四种地圆满戒行;
永远守护好戒行,就像牦牛守护自己的尾巴一样。”
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadā dakkhiṃ, dutiyaṃ sīlapāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ dutiyaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Sīlapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi. ‘‘Yathāpi camarī vālaṃ, kismiñci paṭilaggitaṃ; Upeti maraṇaṃ tattha, na vikopeti vāladhiṃ. ‘‘Tatheva catūsu bhūmīsu, sīlāni paripūraya; Parirakkha sadā sīlaṃ, camarī viya vāladhi’’nti. (bu. vaṃ. 2.120-124);
这时他继续思惟:“成佛之法不应该只靠这么一点。”于是进一步观察,看到了第三种出离波罗蜜,心里便这样想:“善慧贤者,从今以后,你也要圆满出离波罗蜜。就像一个人长期被关在牢狱里,不会对那里产生贪恋,只会厌烦,一心想要离开;同样,你要把一切生死存在都看成牢狱,对一切生死存在心生厌离,想要解脱,一心朝向出离。这样,你将来就会成佛。”于是他坚定地确立了第三种出离波罗蜜,下定决心。因此说:
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttarimpi upadhārayato tatiyaṃ nekkhammapāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya nekkhammapāramimpi pūreyyāsi. Yathā hi ciraṃ bandhanāgāre vasamāno puriso na tattha sinehaṃ karoti, atha kho ukkaṇṭhatiyeva, avasitukāmo hoti, evameva tvampi sabbabhave bandhanāgārasadise katvā sabbabhavehi ukkaṇṭhito muccitukāmo hutvā nekkhammābhimukhova hohi. Evaṃ buddho bhavissasī’’ti tatiyaṃ nekkhammapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
“成佛之法,并非仅此而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
那时我审察着,见到了第三出离波罗蜜。
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你先把这第三项牢牢地受持起来;
想要证得菩提,就去修出离波罗蜜吧。
就像一个人被长期关在脚镣牢房里,饱受痛苦煎熬;
在那里他不生起贪爱,只是寻求解脱。
“你要同样看待一切生命存在,就像看一间牢房。
你要面向出离,为了从三有中解脱。”
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadā dakkhiṃ, tatiyaṃ nekkhammapāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ tatiyaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Nekkhammapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi. ‘‘Yathā andughare puriso, ciravuttho dukhaṭṭito; Na tattha rāgaṃ janeti, muttimeva gavesati. ‘‘Tatheva tvaṃ sabbabhave, passa andugharaṃ viya; Nekkhammābhimukho hohi, bhavato parimuttiyā’’ti. (bu. vaṃ. 2.125-129);
那时,他又进一步想:“不应该只靠这些成佛之法就满足。”于是继续向上观察,看到了第四慧波罗蜜,心里这样想:“善慧贤者,从今以后,你也要圆满慧波罗蜜。对于下等、中等、上等的一切智者,一个都不要避开,要一一去亲近,向他们请教问题。就像托钵的比丘,不管家族是下等、中等还是上等,都不避开任何一家,挨家挨户次第乞食,就能很快得到维持生活的食物;同样,你亲近一切智者、向他们请教问题,也终将成佛。”他这样坚定地确立第四慧波罗蜜。因此说:
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttarimpi upadhārayato catutthaṃ paññāpāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya paññāpāramimpi pūreyyāsi. Hīnamajjhimukkaṭṭhesu kañci avajjetvā sabbepi paṇḍite upasaṅkamitvā pañhaṃ puccheyyāsi. Yathā hi piṇḍapātiko bhikkhu hīnādibhedesu kulesu kiñci avajjetvā paṭipāṭiyā piṇḍāya caranto khippaṃ yāpanaṃ labhati, evaṃ tvampi sabbapaṇḍite upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchanto buddho bhavissasī’’ti catutthaṃ paññāpāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
“成佛之法,并非仅此而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
那时我遍寻观察,得见第四慧波罗蜜;
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你先把这第四项牢牢地受持起来,
想要证得菩提,就去修慧波罗蜜吧。
就像比丘在乞食时,不管那户人家是低贱、高贵还是中等,
不避开各家,这样就能得到维持生活的东西。
“你要像那样,在任何时候都向有智慧的人请教。
修成慧波罗蜜后,你一定会证得正觉。”
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadā dakkhiṃ, catutthaṃ paññāpāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ catutthaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Paññāpāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi. ‘‘Yathāpi bhikkhu bhikkhanto, hīnamukkaṭṭhamajjhime; Kulāni na vivajjento, evaṃ labhati yāpanaṃ. ‘‘Tatheva tvaṃ sabbakālaṃ, paripucchaṃ budhaṃ janaṃ; Paññāpāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasī’’ti. (bu. vaṃ. 2.130-134);
他心里又想:“成佛之法不应该只有这么一点。”于是继续观察,看到第五个精进波罗蜜后,这样想:“善慧贤者,从今以后,你也要圆满精进波罗蜜。就像兽王狮子在一切威仪中都有坚固的精进,你也要在一切生存状态、一切威仪中,保持坚固不退的精进,将来必定成佛。”他这样把第五精进波罗蜜坚定地确立下来,并立下决意。因此说道:
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttarimpi upadhārayato pañcamaṃ vīriyapāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya vīriyapāramimpi pūreyyāsi, yathā hi sīho migarājā sabbiriyāpathesu daḷhavīriyo hoti, evaṃ tvampi sabbabhavesu sabbiriyāpathesu daḷhavīriyo anolīnavīriyo samāno buddho bhavissasī’’ti pañcamaṃ vīriyapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
“成佛之法,并非仅此而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
那时我观察寻觅,见到了第五精进波罗蜜。
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你要先把这第五种牢牢地受持起来,
想要证得菩提,就要去修精进波罗蜜。
就像兽王狮子,不管是坐着还是经行的时候,
他的精进从不松懈,心始终被策励着。
“你要同样地在一切生命轮回中,坚定地提起精进。
修满精进波罗蜜之后,你就会证得正觉。”
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadā dakkhiṃ, pañcamaṃ vīriyapāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ pañcamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Vīriyapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi. ‘‘Yathāpi sīho migarājā, nisajjaṭṭhānacaṅkame; Alīnavīriyo hoti, paggahitamano sadā. ‘‘Tatheva tvaṃ sabbabhave, paggaṇha vīriyaṃ daḷhaṃ; Vīriyapāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasī’’ti. (bu. vaṃ. 2.135-139);
这时他进一步想:“成佛的法门不应该只有这么一点。”于是看到了第六种忍耐波罗蜜,心里生起这样的念头:“善慧智者,从今以后,你也要把忍耐波罗蜜修满。无论别人恭敬你还是轻慢你,你都要能忍。就像大地一样,人们把干净的东西或不干净的东西丢在上面,大地不会因此生出贪爱或嗔恨,它只是忍受、承担、安然接纳。同样,你无论遇到恭敬还是轻慢,都能安忍不动,将来才能成佛。”他就这样把第六种忍耐波罗蜜坚定地确立下来,并立下决心。因此说:
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttarimpi upadhārayato chaṭṭhaṃ khantipāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya khantipāramimpi pūreyyāsi, sammānanepi avamānanepi khamova bhaveyyāsi. Yathā hi pathaviyaṃ nāma sucimpi nikkhipanti asucimpi, na tena pathavī sinehaṃ paṭighaṃ karoti, khamati sahati adhivāsetiyeva, evameva tvampi sammānanepi avamānanepi khamova samāno buddho bhavissasī’’ti chaṭṭhaṃ khantipāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
“成佛之法,并非仅此而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
正在探寻时,我见到了第六项——忍耐波罗蜜。
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你要先把这第六个牢牢地确立起来,并受持践行。
在这其中,心不摇摆,你将证得正觉。
就像所谓的大地,无论对干净的东西还是不干净的东西,
他能忍受一切弃置,不会对你生起嗔恨。
“同样地,你也要对一切众生,能忍受尊重与轻蔑。
修圆满忍耐波罗蜜之后,你就会证得正觉。”
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadā dakkhiṃ, chaṭṭhamaṃ khantipāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ chaṭṭhamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Tattha advejjhamānaso, sambodhiṃ pāpuṇissasi. ‘‘Yathāpi pathavī nāma, sucimpi asucimpi ca; Sabbaṃ sahati nikkhepaṃ, na karoti paṭighaṃ tayā. ‘‘Tatheva tvampi sabbesaṃ, sammānāvamānakkhamo; Khantipāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasī’’ti. (bu. vaṃ. 2.140-144);
那时,他又进一步思量:“不应该只靠这些成佛之法就满足。”于是看到了第七个波罗蜜——谛波罗蜜,心里这样想:“善慧智者,从今以后,你也要圆满谛波罗蜜。就算霹雳落在头顶上,也绝不能为了财物等,被贪欲等驱使而故意说妄语。就像那颗叫药星的星星,在任何季节都不离开自己的轨道,不会走到别的轨道上去,只沿着自己的轨道运行。同样,你也不能舍弃真实而说妄语,只有这样你才能成佛。”他坚定地确立了第七谛波罗蜜,立下决意。因此说:
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttarimpi upadhārayato sattamaṃ saccapāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya saccapāramimpi pūreyyāsi, asaniyā matthake patamānāyapi dhanādīnaṃ atthāya chandādīnaṃ vasena sampajānamusāvādaṃ nāma mā bhāsi. Yathā hi osadhī tārakā nāma sabbautūsu attano gamanavīthiṃ jahitvā aññāya vīthiyā na gacchati, sakavīthiyāva gacchati, evameva tvampi saccaṃ pahāya musāvādaṃ nāma avadantoyeva buddho bhavissasī’’ti sattamaṃ saccapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
“成佛之法,并非仅此而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
我遍寻求时,得见第七谛波罗蜜;
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你须先将此第七支牢牢执持,受持践行;
于其中言语无二者,当证得正觉。
譬如所谓药草,于天人间如秤;
适时或雨季,不偏离其道。
“同样地,你也不要偏离诸谛的轨道。
圆满真实波罗蜜之后,你将证得正觉。”
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadā dakkhiṃ, sattamaṃ saccapāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ sattamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Tattha advejjhavacano, sambodhiṃ pāpuṇissasi. ‘‘Yathāpi osadhī nāma, tulābhūtā sadevake; Samaye utuvasse vā, na vokkamati vīthito. ‘‘Tatheva tvampi saccesu, mā vokkamasi vīthito; Saccapāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasī’’ti. (bu. vaṃ. 2.145-149);
这时他又进一步想:“不应该只靠这些成佛之法就够了。”于是观察到了第八种决意波罗蜜,心里生起这样的念头:“善慧智者,从今以后,你也要圆满决意波罗蜜。无论你决意什么,都要在那决意上毫不动摇。就像一座山,任凭四面八方的风吹打,也不震动、不移动,只安住在他自己的位置上;同样,你也要在自己的决意上毫不动摇,这样才能成佛。”他坚定地确立了第八种决意波罗蜜,并安住在决意中。因此说道:
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttarimpi upadhārayato aṭṭhamaṃ adhiṭṭhānapāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya adhiṭṭhānapāramimpi pūreyyāsi, yaṃ adhiṭṭhāsi, tasmiṃ adhiṭṭhāne niccalova bhaveyyāsi. Yathā hi pabbato nāma sabbāsu disāsu vātehi pahaṭo na kampati na calati, attano ṭhāneyeva tiṭṭhati, evameva tvampi attano adhiṭṭhāne niccalo hontova buddho bhavissasī’’ti aṭṭhamaṃ adhiṭṭhānapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
“成佛之法,并非仅此而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
那时我审察着,看见了第八决意波罗蜜;
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你先把这第八条坚定地确立起来,并好好受持。
在那里,你只要保持不动摇,就能证得正觉。
就像一座岩石山,稳稳立着,一动不动;
强风也吹不动它,它就稳稳地立在原来的地方。
“你也要这样,在决意上永远坚定不移;
修满决意波罗蜜后,你就能证得正觉。”
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadā dakkhiṃ, aṭṭhamaṃ adhiṭṭhānapāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ aṭṭhamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Tattha tvaṃ acalo hutvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi. ‘‘Yathāpi pabbato selo, acalo suppatiṭṭhito; Na kampati bhusavātehi, sakaṭṭhāneva tiṭṭhati. ‘‘Tatheva tvampi adhiṭṭhāne, sabbadā acalo bhava; Adhiṭṭhānapāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasī’’ti. (bu. vaṃ. 2.150-154);
那时他又想:“不应该只靠这些成佛之法就够了。”于是继续向上观察,看到第九种慈爱波罗蜜,心里生起这样的念头:“善慧智者,从今以后你也要圆满慈爱波罗蜜,对有利的人也好,对不利的人也好,都要保持平等一心。就像水对恶人和善人都一样带来清凉,同样,你也要以慈心对待一切众生,保持平等一心,将来就能成佛。”他这样坚定地确立第九慈爱波罗蜜,并立下决意。因此说:
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttarimpi upadhārayato navamaṃ mettāpāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya mettāpāramimpi pūreyyāsi, hitesupi ahitesupi ekacitto bhaveyyāsi. Yathā hi udakaṃ nāma pāpajanassapi kalyāṇajanassapi sītabhāvaṃ ekasadisaṃ katvā pharati, evameva tvampi sabbesu sattesu mettacittena ekacittova honto buddho bhavissasī’’ti navamaṃ mettāpāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
“成佛之法,并非仅此而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
那时我正仔细寻找,见到了第九慈爱波罗蜜;
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你要先把这第九项牢牢确立起来,并好好受持。
如果你想证得菩提,就要以慈心做到无人能比。
就像水一样,流向善良的人和邪恶的人
清凉平等地遍满,涤除尘垢。
“你也要这样,对有利和不利的人,都以慈心平等地修习。
修满慈爱波罗蜜之后,你就会证得正觉。”
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadā dakkhiṃ, navamaṃ mettāpāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ navamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Mettāya asamo hohi, yadi bodhiṃ pattumicchasi. ‘‘Yathāpi udakaṃ nāma, kalyāṇe pāpake jane; Samaṃ pharati sītena, pavāheti rajomalaṃ. ‘‘Tatheva tvampi hitāhite, samaṃ mettāya bhāvaya; Mettāpāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasī’’ti. (bu. vaṃ. 2.155-159);
这时他心里又想:“不应该只靠这些成佛的法就满足。”他继续深入思惟,看到了第十个——舍波罗蜜,于是这样想:“善慧贤者,从今以后,你也要圆满舍波罗蜜。无论遇到快乐还是痛苦,都要保持中舍。就像大地一样,不管人们往上扔干净的东西还是不干净的东西,大地都只是保持中舍;同样,你若能在苦乐之中保持中舍,将来就会成佛。”他坚定地立下决心,要修成这第十个——舍波罗蜜。因此说:
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttarimpi upadhārayato dasamaṃ upekkhāpāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya upekkhāpāramimpi pūreyyāsi, sukhepi dukkhepi majjhattova bhaveyyāsi. Yathā hi pathavī nāma sucimpi asucimpi pakkhipamāne majjhattāva hoti, evameva tvampi sukhadukkhesu majjhattova honto buddho bhavissasī’’ti dasamaṃ upekkhāpāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
“成佛之法,并非仅此而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
尔时审察推求,得见第十舍波罗蜜;
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你要先把这第十个牢牢地确立起来,好好受持。
像秤一样稳固坚定之后,你就会证得正觉。
就像大地一样,无论人们把干净还是肮脏的东西丢在它上面,
对这两者都保持舍心,远离了愤怒与偏爱。
“你也要这样,在乐与苦中始终保持像天平一样平等。
修成舍波罗蜜后,你一定会证得正觉。”
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadā dakkhiṃ, dasamaṃ upekkhāpāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ dasamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Tulābhūto daḷho hutvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi. ‘‘Yathāpi pathavī nāma, nikkhittaṃ asuciṃ suciṃ; Upekkhati ubhopete, kopānunayavajjitā. ‘‘Tatheva tvampi sukhadukkhe, tulābhūto sadā bhava; Upekkhāpāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasī’’ti. (bu. vaṃ. 2.160-164);
这时他心想:在这个世界上,菩萨应当修满、能成熟菩提、能成就佛果的法,就只有这么多;除了十波罗蜜之外,再没有别的了。而这十波罗蜜,向上不在虚空,向下不在地底,东方等各个方向也都没有,只有在我自己的心里才真正建立起来。这样看到它们确实建立在自己心中之后,他就把所有这些波罗蜜牢牢确定下来,下定决心,然后一次又一次地反复观照、推究,顺着观、逆着观:抓住末端,推到开端;抓住开端,推到末端;抓住中间,推到两头再放下;抓住两头,推到中间再放下。他推究道:舍弃外在财物,叫布施波罗蜜;舍弃身体肢体,叫布施近波罗蜜;舍弃生命,叫布施最上波罗蜜。就这样,十波罗蜜、十近波罗蜜、十最上波罗蜜,一共三十种波罗蜜,他像转动榨油机一样反复推究,又像以大须弥山为搅拌棒搅动整个轮围大海一样推究。当他这样推究十波罗蜜时,凭着法的威力,这厚达二十四万由旬的大地,就像被大象踩踏的芦苇束,又像被压榨的甘蔗榨机一样,发出巨大的轰鸣,震动、剧烈震动、猛烈震动。它像陶匠的轮子、像榨油机的轮子一样旋转不停。因此说:
Tato cintesi – ‘‘imasmiṃ loke bodhisattehi pūretabbā bodhiparipācanā buddhakārakadhammā ettakāyeva , dasa pāramiyo ṭhapetvā aññe natthi. Imāpi dasa pāramiyo uddhaṃ ākāsepi natthi, heṭṭhā pathaviyampi, puratthimādīsu disāsupi natthi, mayhaṃyeva pana hadayabbhantare patiṭṭhitā’’ti. Evaṃ tāsaṃ hadaye patiṭṭhitabhāvaṃ disvā sabbāpi tā daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāya punappunaṃ sammasanto anulomapaṭilomaṃ sammasati, pariyante gahetvā ādiṃ pāpeti, ādimhi gahetvā pariyantaṃ pāpeti, majjhe gahetvā ubhato koṭiṃ pāpetvā osāpeti, ubhato koṭīsu gahetvā majjhaṃ pāpetvā osāpeti. Bāhirakabhaṇḍapariccāgo dānapāramī nāma, aṅgapariccāgo dānaupapāramī nāma, jīvitapariccāgo dānaparamatthapāramī nāmāti dasa pāramiyo dasa upapāramiyo dasa paramatthapāramiyoti samattiṃsa pāramiyo telayantaṃ vinivaṭṭento viya mahāmeruṃ matthaṃ katvā cakkavāḷamahāsamuddaṃ āluḷento viya ca sammasati. Tassevaṃ dasa pāramiyo sammasantassa dhammatejena catunahutādhikadviyojanasatasahassabahalā ayaṃ mahāpathavī hatthinā akkantanaḷakalāpo viya, pīḷiyamānaṃ ucchuyantaṃ viya ca mahāviravaṃ viravamānā saṅkampi sampakampi sampavedhi. Kulālacakkaṃ viya telayantacakkaṃ viya ca paribbhami. Tena vuttaṃ –
在这个世间,能令菩提成熟的那一切法,就只是这么多;
在这之上再没有别的,你要在这上面牢牢站稳。
正在如实观照这些法的自性、作用与特相的人,
依靠法的威德之力,大地连同十千世界都震动了。
“大地震动轰鸣,就像被挤压的甘蔗榨汁机一样。
就像榨油机里的轮子那样,大地就这样震动了。”
‘‘Ettakāyeva te loke, ye dhammā bodhipācanā; Taduddhaṃ natthi aññatra, daḷhaṃ tattha patiṭṭhaha. ‘‘Ime dhamme sammasato, sabhāvarasalakkhaṇe; Dhammatejena vasudhā, dasasahassī pakampatha. ‘‘Calati ravati pathavī, ucchuyantaṃva pīḷitaṃ; Telayante yathā cakkaṃ, evaṃ kampati medanī’’ti. (bu. vaṃ. 2.165-167);
大地震动的时候,那座可爱城里的居民站都站不住,就像被劫末大风吹倒的大娑罗树一样,昏倒在地。陶壶、陶罐这些器皿翻倒滚落,互相碰撞,碎成了粉末。大众又怕又慌,走到导师面前说:“世尊,这到底是龙卷风,还是鬼怪、夜叉、天神里哪一个掀起的旋风?我们实在不知道。可是这里所有大众都受了惊扰,这世间到底会有什么灾祸,还是有什么好事?请为我们说说这其中的缘由。”于是导师听了他们的话,说道:“你们不要害怕,不要担忧,从这里不会有危险。我今天授记的那位‘须弥陀智者未来将成佛,名叫乔达摩’,他现在正在遍察十波罗蜜。当他遍察、搅动的时候,以法的威力,整个十千世界在同一刹那震动,并发出轰响。”因此这样说道:
Mahāpathaviyā kampamānāya rammanagaravāsino saṇṭhātuṃ asakkontā yugantavātabbhāhatā mahāsālā viya mucchitā papatiṃsu. Ghaṭādīni kulālabhājanāni pavaṭṭantāni aññamaññaṃ paharantāni cuṇṇavicuṇṇāni ahesuṃ. Mahājano bhītatasito satthāraṃ upasaṅkamitvā ‘‘kiṃ nu kho bhagavā nāgāvaṭṭo ayaṃ, bhūtayakkhadevatāsu aññatarāvaṭṭo vāti na hi mayaṃ etaṃ jānāma, apica kho sabbopi ayaṃ mahājano upadduto, kiṃ nu kho imassa lokassa pāpakaṃ bhavissati, udāhu kalyāṇaṃ, kathetha no etaṃ kāraṇa’’nti āha. Atha satthā tesaṃ kathaṃ sutvā ‘‘tumhe mā bhāyatha, mā cintayittha, natthi vo itonidānaṃ bhayaṃ. Yo so mayā ajja ‘sumedhapaṇḍito anāgate gotamo nāma buddho bhavissatī’ti byākato, so idāni dasa pāramiyo sammasati, tassa sammasantassa viloḷentassa dhammatejena sakaladasasahassī lokadhātu ekappahārena kampati ceva ravati cā’’ti āha. Tena vuttaṃ –
凡在佛陀分食处的大众,
她浑身发抖,当场昏了过去,倒在地上。
成千上万个陶罐,还有数百个水瓶;
在那里被碾碎、捣烂,互相撞击。
惊慌、战栗、恐惧,心神震荡不安;
大众聚集到一起,来到燃灯佛跟前。
世间将会怎样,是善还是恶?
整个世间都受到逼迫,具眼者啊,请你消除它。
燃灯大牟尼,那时令他们明白:
你们要安心,不要害怕,在这大地震动之时。
今天我所授记的“他将在世间成佛”,
他正念于法,那是往昔胜者所修习的。
“当他无余地思惟佛地之法时
此大地震动,连同一万世界及其天神一同。”
‘‘Yāvatā parisā āsi, buddhassa parivesane; Pavedhamānā sā tattha, mucchitā sesi bhūmiyā. ‘‘Ghaṭānekasahassāni, kumbhīnañca satā bahū; Sañcuṇṇamathitā tattha, aññamaññaṃ paghaṭṭitā. ‘‘Ubbiggā tasitā bhītā, bhantā byathitamānasā; Mahājanā samāgamma, dīpaṅkaramupāgamuṃ. ‘‘Kiṃ bhavissati lokassa, kalyāṇamatha pāpakaṃ; Sabbo upadduto loko, taṃ vinodehi cakkhuma. ‘‘Tesaṃ tadā saññāpesi, dīpaṅkaro mahāmuni; Vissatthā hotha mā bhātha, imasmiṃ pathavikampane. ‘‘Yamahaṃ ajja byākāsiṃ, ‘buddho loke bhavissati’; Eso sammasati dhammaṃ, pubbakaṃ jinasevitaṃ. ‘‘Tassa sammasato dhammaṃ, buddhabhūmiṃ asesato; Tenāyaṃ kampitā pathavī, dasasahassī sadevake’’ti. (bu. vaṃ. 2.168-174);
大众听了如来的话,满心欢喜,拿着花鬘、香和涂香,从可爱城出来,走到菩萨跟前,用花鬘、香等供养菩萨,顶礼、右绕之后,又回到了可爱城。菩萨也仔细思量了十波罗蜜,坚定精进,立下决意,从座位上起身。因此说:
Mahājano tathāgatassa vacanaṃ sutvā haṭṭhatuṭṭho mālāgandhavilepanaṃ ādāya rammanagarā nikkhamitvā bodhisattaṃ upasaṅkamitvā mālāgandhādīhi pūjetvā vanditvā padakkhiṇaṃ katvā rammanagarameva pāvisi. Bodhisattopi dasa pāramiyo sammasitvā vīriyaṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāya nisinnāsanā vuṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
听了佛陀的话,心当下就寂静了。
他们全都来到我面前,又一次向我顶礼。
“受持佛陀的功德,让心变得坚定之后;
那时,我礼敬了燃灯佛,就从座位上起身。”
‘‘Buddhassa vacanaṃ sutvā, mano nibbāyi tāvade; Sabbe maṃ upasaṅkamma, punāpi abhivandisuṃ. ‘‘Samādiyitvā buddhaguṇaṃ, daḷhaṃ katvāna mānasaṃ; Dīpaṅkaraṃ namassitvā, āsanā vuṭṭhahiṃ tadā’’ti. (bu. vaṃ. 2.175-176);
这时,菩萨从座位上站起来,遍布一万个轮围世界的众天神都聚集过来,用天界的花鬘和香料供养、礼敬他,然后说:“尊者善慧苦行者,今天您在燃灯十力世尊足下发下了宏大的誓愿。愿这个誓愿毫无障碍地实现,愿您没有恐惧,没有惊慌,愿您身上连一点点小病都不要生起。愿您快快圆满诸波罗蜜,证悟无上正等正觉。就像应时开花、应时结果的树,到了时候就开花结果一样,愿您也不要错过那个时机,快快证得最上的正觉。”他们说了这些赞叹和吉祥的话。这样称扬之后,众天神各自回到了自己的天界住处。菩萨受到众天神的赞叹,更加坚定了精进之心,下定决心:“我要圆满十波罗蜜,经过四大阿僧祇劫又十万劫之后,成为佛陀。”于是他腾空而起,径直向雪山飞去。因此说:
Atha bodhisattaṃ āsanā vuṭṭhahantaṃ sakaladasasahassacakkavāḷadevatā sannipatitvā dibbehi mālāgandhehi pūjetvā vanditvā ‘‘ayya sumedhatāpasa, tayā ajja dīpaṅkaradasabalassa pādamūle mahatī patthanā patthitā, sā te anantarāyena samijjhatu, mā te bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā ahosi, sarīre appamattakopi rogo mā uppajjatu, khippaṃ pāramiyo pūretvā sammāsambodhiṃ paṭivijjha. Yathā pupphūpagaphalūpagarukkhā samaye pupphanti ceva phalanti ca, tatheva tvampi taṃ samayaṃ anatikkamitvā khippaṃ sambodhimuttamaṃ phusassū’’tiādīni thutimaṅgalāni payirudāhaṃsu. Evañca payirudāhitvā attano attano devaṭṭhānameva agamaṃsu. Bodhisattopi devatāhi abhitthavito – ‘‘ahaṃ dasa pāramiyo pūretvā kappasatasahassādhikānaṃ catunnaṃ asaṅkhyeyyānaṃ matthake buddho bhavissāmī’’ti vīriyaṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāya nabhaṃ abbhuggantvā himavantameva agamāsi. Tena vuttaṃ –
天华与人华,天人二众俱,
于其从座起身时,同以花遍撒。
天人们和人类这两类众生都向你祝福平安。
你所渴望的广大愿求,愿你如愿得到它。
愿一切灾祸都远离,忧愁和疾病都消失;
愿障碍不要出现在你身上,愿你快快触证无上菩提。
就像任何一位正自觉者,都曾圆满十波罗蜜;
同样地,大雄,请你圆满十波罗蜜。
“正如一切正自觉者,于菩提道场觉悟;
同样地,大雄啊,你也要在胜者菩提中觉悟。
就像任何正自觉者们转动法轮那样,
大雄啊,就请你如此转动法轮吧。
就像月圆之夜,一轮清净的明月光辉照耀;
就像那样,愿你这位心圆满者在十千世界中光耀。
就像太阳摆脱了罗睺的遮蔽,凭它的炽热光芒而格外耀眼。
就像这样,你解脱了世间之后,以自己的光辉照耀吧。
就像每一条河流,都会流入大海;
就像这样,愿含天神的世间都归向您的跟前。
“他被那些人称赞颂扬,受持了十种法;
他圆满着这些法,就在那时走进了森林。”
‘‘Dibbaṃ mānusakaṃ pupphaṃ, devā mānusakā ubho; Samokiranti pupphehi, vuṭṭhahantassa āsanā. ‘‘Vedayanti ca te sotthiṃ, devā mānusakā ubho; Mahantaṃ patthitaṃ tuyhaṃ, taṃ labhassu yathicchitaṃ. ‘‘Sabbītiyo vivajjantu, soko rogo vinassatu; Mā te bhavantvantarāyā, phusa khippaṃ bodhimuttamaṃ. ‘‘Yathāpi samaye patte, pupphanti pupphino dumā; Tatheva tvaṃ mahāvīra, buddhañāṇena pupphasu. ‘‘Yathā ye keci sambuddhā, pūrayuṃ dasa pāramī; Tatheva tvaṃ mahāvīra, pūraya dasa pāramī. ‘‘Yathā ye keci sambuddhā, bodhimaṇḍamhi bujjhare; Tatheva tvaṃ mahāvīra, bujjhassu jinabodhiyaṃ. ‘‘Yathā ye keci sambuddhā, dhammacakkaṃ pavattayuṃ; Tatheva tvaṃ mahāvīra, dhammacakkaṃ pavattaya. ‘‘Puṇṇamāye yathā cando, parisuddho virocati; Tatheva tvaṃ puṇṇamano, viroca dasasahassiyaṃ. ‘‘Rāhumutto yathā sūriyo, tāpena atirocati; Tatheva lokā muccitvā, viroca siriyā tuvaṃ. ‘‘Yathā yā kāci nadiyo, osaranti mahodadhiṃ; Evaṃ sadevakā lokā, osarantu tavantike. ‘‘Tehi thutappasattho so, dasa dhamme samādiya; Te dhamme paripūrento, pavanaṃ pāvisī tadā’’ti. (bu. vaṃ. 2.177-187);
住在可爱城的人们也进了城,向以佛陀为首的比丘僧团做了盛大的布施。导师为他们说法,让大众安立在皈依等善法中之后,就离开了可爱城。此后,他尽其寿命住世,做完了所有佛陀该做的事,逐渐在无余涅槃界般涅槃。那里应当详细说明的内容,都要按照《佛种姓》里所说的方式展开。因为在那里面已经这样说过——
Rammanagaravāsinopi kho nagaraṃ pavisitvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adaṃsu. Satthā tesaṃ dhammaṃ desetvā mahājanaṃ saraṇādīsu patiṭṭhapetvā rammanagarā nikkhami. Tato uddhampi yāvatāyukaṃ tiṭṭhanto sabbaṃ buddhakiccaṃ katvā anukkamena anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi. Tattha yaṃ vattabbaṃ, taṃ sabbaṃ buddhavaṃse vuttanayeneva vitthāretabbaṃ. Vuttañhi tattha –
尔时供养彼世导,及与僧伽俱已毕;
彼众皈依彼师尊,燃灯佛所归命礼。
如来令某人安住于皈依,
令某人安住于五戒,令另一人安住于十戒。
他给某人布施沙门性,以及四种无上的果。
他于无与伦比之法中,给予某人无碍解。
人中牛王授予某人八种殊胜等至;
他授予某人三明,并传授六神通。
大牟尼以这种方式教导大众;
因此,世间怙主的教法广为流传。
他有着宽大的下巴和公牛般的肩膀,名字叫燃灯。
他度化了许多人,让他们从恶趣中解脱出来。
看见应当被觉悟的众生,哪怕他们在百千由旬之外;
就在刹那间前去,大牟尼让那个人觉悟。
在第一次现观时,佛陀让一百俱胝众生觉悟。
第二次现观时,世尊让九十俱胝众生觉悟。
当佛陀在天宫说法的时候,
九万俱胝众生的第三次现观发生了。
燃灯佛世尊有过三次集会。
第一次集会有百千俱胝之多。
又有一次,在那一罗陀峰,当胜者独自住在远离处时,
诸漏已尽、远离尘垢的十亿位漏尽者聚集在一起。
当大雄在善见山顶的岩石上时,
大牟尼与九万俱胝比丘一起举行了自恣。
那时,我是结发苦行者郁伽答巴那;
空中行走者,于五神通已达彼岸者。
三万一千人众,彼时得法现观;
若以一人、二人之现观计数,则不可数。
那时,它广泛传播,深入大众,繁荣昌盛,富足丰饶。
燃灯佛世尊的教法,已经彻底清净。
四十万位比丘,具足六种神通,拥有大神力;
他们恒常围绕世间解燃灯佛。
凡是那时舍弃人间生命状态的众生,
那些尚未证得阿拉汉果的有学,就成了受呵责的人。
妙法繁花盛放,
由漏尽无垢、如是安住之诸阿拉汉,恒常光显庄严。
有一座城叫可爱城,有一位刹帝利叫善天。
须弥陀是燃灯导师的母亲。
他在家生活了一万年。
天鹅、鹭和孔雀,这三座殊胜的宫殿。
三十万位盛装打扮的女子,
那位名叫莲花的女子,她的儿子肩膀宽阔如牛王。
看见四种相之后,他乘着象车出了城。
整整十个月里,胜者一直在精勤修行。
修行了精勤之行后,牟尼证知了心。
被梵天劝请的燃灯大牟尼
大雄在欢喜园中的吉祥精舍里,转动了法轮。
他坐在阔荚合欢树下,摧伏了外道。
善吉祥和提舍,都曾是他的上首弟子。
燃灯导师的侍者,名叫莎伽陀。
苏难陀和难陀,以及苏难陀,都成了上首女弟子。
世尊的那棵菩提树,叫做毕波罗。
有两位名叫多婆富沙和跋利迦的上首侍者。
西利玛和柯纳,是燃灯佛世尊的侍者。
燃灯大牟尼,身高八十肘;
他如灯树般照耀,又如盛开的娑罗树王。
他的光芒向四周流散,远达十二由旬。
那位大仙的寿命有十万年。
他住世如此之久,度脱了众多众生。
照亮了正法,帮助大众渡过之后,
就像火聚燃烧之后,他和弟子们一起归于寂灭。
他的神通、他的名望,还有他脚底下的轮宝,
这一切全都消失了,一切诸行难道不是空的吗?
“燃灯胜者、导师,在难陀园入了般涅槃;
在那里,这位胜者的舍利塔高三十六由旬。”
‘‘Tadā te bhojayitvāna, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ; Upagacchuṃ saraṇaṃ tassa, dīpaṅkarassa satthuno. ‘‘Saraṇagamane kañci, nivesesi tathāgato; Kañci pañcasu sīlesu, sīle dasavidhe paraṃ. ‘‘Kassaci deti sāmaññaṃ, caturo phalamuttame; Kassaci asame dhamme, deti so paṭisambhidā. ‘‘Kassaci varasamāpattiyo, aṭṭha deti narāsabho; Tisso kassaci vijjāyo, chaḷabhiññā pavecchati. ‘‘Tena yogena janakāyaṃ, ovadati mahāmuni; Tena vitthārikaṃ āsi, lokanāthassa sāsanaṃ. ‘‘Mahāhanūsabhakkhandho, dīpaṅkarasanāmako; Bahū jane tārayati, parimoceti duggatiṃ. ‘‘Bodhaneyyaṃ janaṃ disvā, satasahassepi yojane; Khaṇena upagantvāna, bodheti taṃ mahāmuni. ‘‘Paṭhamābhisamaye buddho, koṭisatamabodhayi; Dutiyābhisamaye nātho, navutikoṭimabodhayi. ‘‘Yadā ca devabhavanamhi, buddho dhammamadesayi; Navutikoṭisahassānaṃ, tatiyābhisamayo ahu. ‘‘Sannipātā tayo āsuṃ, dīpaṅkarassa satthuno; Koṭisatasahassānaṃ, paṭhamo āsi samāgamo. ‘‘Puna nāradakūṭamhi, pavivekagate jine; Khīṇāsavā vītamalā, samiṃsu satakoṭiyo. ‘‘Yamhi kāle mahāvīro, sudassanasiluccaye; Navutikoṭisahassehi, pavāresi mahāmuni. ‘‘Ahaṃ tena samayena, jaṭilo uggatāpano; Antalikkhamhi caraṇo, pañcābhiññāsu pāragū. ‘‘Dasavīsasahassānaṃ, dhammābhisamayo ahu; Ekadvinnaṃ abhisamayā, gaṇanato asaṅkhiyā. ‘‘Vitthārikaṃ bāhujaññaṃ, iddhaṃ phītaṃ ahū tadā; Dīpaṅkarassa bhagavato, sāsaraṃ suvisodhitaṃ. ‘‘Cattāri satasahassāni, chaḷabhiññā mahiddhikā; Dīpaṅkaraṃ lokaviduṃ parivārenti sabbadā. ‘‘Ye keci tena samayena, jahanti mānusaṃ bhavaṃ; Appattamānasā sekhā, garahitā bhavanti te. ‘‘Supupphitaṃ pāvacanaṃ, arahantehi tādibhi; Khīṇāsavehi vimalehi, upasobhati sabbadā. ‘‘Nagaraṃ rammavatī nāma, sudevo nāma khattiyo; Sumedhā nāma janikā, dīpaṅkarassa satthuno. ‘‘Dasavassasahassāni, agāraṃ ajjha so vasi; Haṃsā koñcā mayūrā ca, tayo pāsādamuttamā. ‘‘Tīṇi satasahassāni, nāriyo samalaṅkatā; Padumā nāma sā nārī, usabhakkhandho atrajo. ‘‘Nimitte caturo disvā, hatthiyānena nikkhami; Anūnadasamāsāni, padhāne padahī jino. ‘‘Padhānacāraṃ caritvāna, abujjhi mānasaṃ muni; Brahmunā yācito santo, dīpaṅkaro mahāmuni. ‘‘Vatti cakkaṃ mahāvīro, nandārāme sirīghare; Nisinno sirīsamūlamhi, akāsi titthiyamaddanaṃ. ‘‘Sumaṅgalo ca tisso ca, ahesuṃ aggasāvakā; Sāgato nāmupaṭṭhāko, dīpaṅkarassa satthuno. Sunandā ca‘‘nandā ceva sunandā ca, ahesuṃ aggasāvikā; Bodhi tassa bhagavato, pipphalīti pavuccati. ‘‘Tapussabhallikā nāma, ahesuṃ aggupaṭṭhakā; Sirimā koṇā upaṭṭhikā, dīpaṅkarassa satthuno. ‘‘Asītihatthamubbedho, dīpaṅkaro mahāmuni; Sobhati dīparukkhova, sālarājāva phullito. ‘‘Pabhā vidhāvati tassa, samantā dvādasa yojane; Satasahassavassāni, āyu tassa mahesino; Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ. ‘‘Jotayitvāna saddhammaṃ, santāretvā mahājanaṃ; Jalitvā aggikhandhova, nibbuto so sasāvako. ‘‘Sā ca iddhi so ca yaso, tāni ca pādesu cakkaratanāni; Sabbaṃ tamantarahitaṃ, nanu rittā sabbasaṅkhārāti. ‘‘Dīpaṅkaro jino satthā, nandārāmamhi nibbuto; Tatthetassa jinathūpo, chattiṃsubbedhayojano’’ti. (bu. vaṃ. 3.1-31);