4. 大品·16. 六十堆饿鬼事注释
4. 大品义注 · 74 段
16. 六十堆饿鬼事注释
16. Saṭṭhikūṭapetavatthuvaṇṇanā
“怎么像疯了的样子?”这句话,是世尊住在竹林精舍时,针对某个饿鬼说的。据说过去在波罗奈里,有一个坐凳爬行的跛足残废人,精通投掷石子的技巧,在那方面达到了娴熟的地步。他坐在城门口一棵榕树下,用石子投打榕树叶,让树叶上显现出象、马、人、车、尖顶阁楼、旗帜、满瓶等各种形象。城里的孩子们为了玩耍,拿些玩具铜钱之类的东西给他,请他随意做出那些技艺。
Kiṃnu ummattarūpovāti idaṃ satthari veḷuvane viharante aññataraṃ petaṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira bārāṇasinagare aññataro pīṭhasappī sālittakapayoge kusalo, tahiṃ sakkharakhipanasippe nipphattiṃ gato nagaradvāre nigrodharukkhamūle nisīditvā sakkharapahārehi hatthiassamanussarathakūṭāgāradhajapuṇṇaghaṭādirūpāni nigrodhapattesu dasseti. Nagaradārakā attano kīḷanatthāya māyakaḍḍhamāsakādīni datvā yathāruci tāni sippāni kārāpenti.
有一天,波罗奈国王出城,来到那棵榕树下,看见榕树叶上被弄出了大象等各种各样图案,就问人们:“是谁在这些榕树叶上弄出这么多不同图案的?”人们把那个瘫子指给国王看,说:“大王,是他弄的。”国王叫人把他召来,这样说道:“喂,如果我指定一个人,让他说话时毫无防备,你能用山羊粪球把他的肚子填满吗?”“能,大王。”那人回答。国王把他带回自己的王宫,因为对那位多嘴的国师感到厌烦,就把国师叫来,和他一起坐在一处用布幕围起来的僻静地方商议,同时叫人把那个瘫子也叫来。瘫子带着一管山羊粪球过来,明白了国王的意图后,就面朝国师坐下。国师一张嘴说话,他就从布幕的缝隙里,把山羊粪球一颗一颗地塞到国师的喉咙根处。国师因为羞耻,吐不出来,只好全都吞了下去。于是国王把那个肚子被粪球填满的国师打发走,说:“走吧,婆罗门,这就是你多嘴多舌得到的报应。去喝些用压碎的果子、黍皮之类调制的药水,把它吐出来,这样你才会没事。”国王对那个瘫子的所作所为很满意,就赐给他十四个村庄。他得到这些村庄后,让自己过得安乐满足,也让随从们过得安乐满足,还随力布施沙门、婆罗门等,不荒废现世和来世的利益,就这样快乐地生活着。对那些来到他跟前学习这门技艺的人,他也供给饭食和酬劳。
Athekadivasaṃ bārāṇasirājā nagarato nikkhamitvā taṃ nigrodhamūlaṃ upagato nigrodhapattesu hatthirūpādivasena nānāvidharūpavibhattiyo appitā disvā manusse pucchi – ‘‘kena nu kho imesu nigrodhapattesu evaṃ nānāvidharūpavibhattiyo katā’’ti? Manussā taṃ pīṭhasappiṃ dassesuṃ ‘‘deva, iminā katā’’ti . Rājā taṃ pakkosāpetvā evamāha – ‘‘sakkā nu kho, bhaṇe, mayā dassitassa ekassa purisassa kathentassa ajānantasseva kucchiyaṃ ajalaṇḍikāhi pūretu’’nti? ‘‘Sakkā, devā’’ti. Rājā taṃ attano rājabhavanaṃ netvā bahubhāṇike purohite nibbinnarūpo purohitaṃ pakkosāpetvā tena saha vivitte okāse sāṇipākāraparikkhitte nisīditvā mantayamāno pīṭhasappiṃ pakkosāpesi. Pīṭhasappī nāḷimattā ajalaṇḍikā ādāyāgantvā rañño ākāraṃ ñatvā purohitābhimukho nisinno tena mukhe vivaṭe sāṇipākāravivarena ekekaṃ ajalaṇḍikaṃ tassa galamūle patiṭṭhāpesi. So lajjāya uggilituṃ asakkonto sabbā ajjhohari. Atha naṃ rājā ajalaṇḍikāhi pūritodaraṃ vissajji – ‘‘gaccha, brāhmaṇa, laddhaṃ tayā bahubhāṇitāya phalaṃ, maddanaphalapiyaṅgutacādīhi abhisaṅkhataṃ pānakaṃ pivitvā ucchaḍḍehi, evaṃ te sotthi bhavissatī’’ti. Tassa ca pīṭhasappissa tena kammena attamano hutvā cuddasa gāme adāsi. So gāme labhitvā attānaṃ sukhento pīṇento parijanampi sukhento pīṇento samaṇabrāhmaṇādīnaṃ yathārahaṃ kiñci dento diṭṭhadhammikaṃ samparāyikañca atthaṃ ahāpento sukheneva jīvati, attano santikaṃ upagatānaṃ sippaṃ sikkhantānaṃ bhattavetanaṃ deti.
那时有一个人走到他跟前,这样说:老师,好啊,也请教我这门技艺吧,我只要有饭食和酬劳就够了。他就把这门技艺教给了那个人。那人学会技艺后,想试试身手,便走到恒河边,用砂砾砸破了正坐在那里的一位名叫苏内得的独觉佛的头。那位独觉佛就在恒河岸边入了般涅槃。人们听说这件事后,当场用土块、棍棒等打他,结束了他的性命。他死后投生到无间大地狱,在地狱里被烧煮了许多千年。由于那业力的余报,在这个佛陀出世的时代,他投生为王舍城附近的一个饿鬼。因为那业力所感的果报与所造的业相似,每天上午、正午和傍晚,各有六万只铁锤被业力抛起,落在他头上。他头破血流,遭受极强烈的痛苦,倒在地上;可是铁锤刚一离开,他的头又恢复如初,站立起来。
Atheko puriso tassa santikaṃ upagantvā evamāha – ‘‘sādhu, ācariya, mampi etaṃ sippaṃ sikkhāpehi, mayhaṃ pana alaṃ bhattavetanenā’’ti. So taṃ purisaṃ taṃ sippaṃ sikkhāpesi. So sikkhitasippo sippaṃ vīmaṃsitukāmo gantvā gaṅgātīre nisinnassa sunettassa nāma paccekabuddhassa sakkharābhighātena sīsaṃ bhindi. Paccekabuddho tattheva gaṅgātīre parinibbāyi. Manussā taṃ pavattiṃ sutvā taṃ purisaṃ tattheva leḍḍudaṇḍādīhi paharitvā jīvitā voropesuṃ. So kālakato avīcimahāniraye nibbattitvā bahūni vassasahassāni niraye paccitvā tasseva kammassa vipākāvasesena imasmiṃ buddhuppāde rājagahanagarassa avidūre peto hutvā nibbatti. Tassa kammassa sarikkhakena vipākena bhavitabbanti kammavegukkhittāni pubbaṇhasamayaṃ majjhanhikasamayaṃ sāyanhasamayañca saṭṭhi ayokūṭasahassāni matthake nipatanti. So chinnabhinnasīso adhimattavedanāppatto bhūmiyaṃ nipatati, ayokūṭesu pana apagatamattesu paṭipākatikasiro tiṭṭhati.
有一天,具寿大目犍连从灵鹫山下来时,看见了那个饿鬼——
Athekadivasaṃ āyasmā mahāmoggallāno gijjhakūṭapabbatā otaranto taṃ disvā –
“你为何像失心者一样,像受惊的鹿一样狂奔?
毫无疑问你是造恶业者,你为何叫喊?”
‘‘Kiṃ nu ummattarūpova, migo bhantova dhāvasi; Nissaṃsayaṃ pāpakammanto, kiṃ nu saddāyase tuva’’nti. –
他用这首偈颂来发问。其中,“像疯子的样子”,是指像具有疯人的本性,像发了疯一样。“你像受惊的鹿一样奔跑”,是指像受惊的鹿那样从这里跑到那里。因为当那些铁锤落下来时,他找不到任何庇护,心想“这样或许就不会被打中吧”,便从这边逃到那边。然而那些铁锤被业力抛掷出去,无论他站在哪里,都正好落在他头顶上。“你为何叫喊”,意思是你为什么发出声音,四处游荡,发出极其刺耳的喊叫。
Imāya gāthāya paṭipucchi. Tattha ummattarūpovāti ummattakasabhāvo viya ummādappatto viya. Migo bhantova dhāvasīti bhantamigo viya ito cito ca dhāvasi. So hi tesu ayokūṭesu nipatantesu parittāṇaṃ apassanto ‘‘na siyā nu kho evaṃ pahāro’’ti itopi ettopi palāyati. Te pana kammavegukkhittā yattha katthaci ṭhitassa matthakeyeva nipatanti. Kiṃ nu saddāyase tuvanti kiṃ nu kho tuvaṃ saddaṃ karosi, ativiya vissaraṃ karonto vicarasi.
那饿鬼听了这话,就说:
Taṃ sutvā peto –
尊者,我是个饿鬼,境遇悲惨,生在阎魔的世界里;
做了恶业之后,就从这里投生到了饿鬼界。
‘‘Ahaṃ bhadante petomhi, duggato yamalokiko; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gato.
‘‘Saṭṭhi kūṭasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso; Sīse mayhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti. –
他用两首偈颂作了回答。其中,“六十千铁锤”是指整整六万把铁锤。“完全”是指不缺不减。“全部”是指从所有方向、所有部位。据说,他出生时,那颗头颅大得像山峰,足以承受这六万把铁锤砸下来。那些铁锤落下时,连发尖刺入那么小的空隙都不留,直接把头颅砸碎,他因此发出惨烈的叫声。所以才有这样的话:“它们全都落在我的头上,它们砸碎我的头颅。”
Dvīhi gāthāhi paṭivacanaṃ adāsi. Tattha saṭṭhi kūṭasahassānīti saṭṭhimattāni ayokūṭasahassāni. Paripuṇṇānīti anūnāni. Sabbasoti sabbabhāgato. Tassa kira saṭṭhiyā ayokūṭasahassānaṃ patanappahonakaṃ mahantaṃ pabbatakūṭappamāṇaṃ sīsaṃ nibbatti. Taṃ tassa vālaggakoṭinitudanamattampi ṭhānaṃ asesetvā tāni kūṭāni patantāni matthakaṃ bhindanti, tena so aṭṭassaraṃ karoti. Tena vuttaṃ ‘‘sabbaso sīse mayhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti.
于是长老问起他做过的事,问道:
Atha naṃ thero katakammaṃ pucchanto –
你到底以身、以语、以意造了什么恶业?
你是因为什么业的果报,才遭受这样的痛苦?
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kissa kammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasi.
“六万把铁锤,全都完整无缺;
它们落到你头上,把你的脑袋砸碎。”
‘‘Saṭṭhi kūṭasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso; Sīse tuyhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti. –
他说了两首偈颂。
Dve gāthā abhāsi.
那饿鬼讲说自己所造的业——
Tassa peto attanā katakammaṃ ācikkhanto –
那时我见到了正自觉者苏内德,他已修好诸根。
他坐于树下,深入禅那,无所畏惧。
‘‘Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ, sunettaṃ bhāvitindriyaṃ; Nisinnaṃ rukkhamūlasmiṃ, jhāyantaṃ akutobhayaṃ.
我用投石的一击,砸碎他的脑袋;
由于那业力的果报,我遭受了这份痛苦。
‘‘Sālittakappahārena, bhindissaṃ tassa matthakaṃ; Tassakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchisaṃ.
“六十千座山峰,个个都完整无缺,从一切方面圆满;
它们落在我的头上,击碎我的头颅。”
‘‘Saṭṭhi kūṭasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso; Sīse mayhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti. –
他说了这三首偈颂。
Tisso gāthāyo abhāsi.
811这里,“正觉者”指独觉佛。“苏内德”是他的名字。“已修根”指通过圣道的修习,信等诸根已被修成。
811. Tattha sambuddhanti paccekasambuddhaṃ. Sunettanti evaṃnāmakaṃ. Bhāvitindriyanti ariyamaggabhāvanāya bhāvitasaddhādiindriyaṃ.
812-13“用投石击打”这里,“投石”指的是用弓,或者只用手指弹射石子的方式。也有写成“用碎石击打”的版本。“他们将击碎它”就是击碎。
812-13.Sālittakappahārenāti sālittakaṃ vuccati dhanukena, aṅgulīhi eva vā sakkharakhipanapayogo. Tathā hi sakkharāya pahārenāti vā pāṭho. Bhindissanti bhindiṃ.
长老听了这话,为了说明“他现在得到的,正是与自己所作之业相符的旧业果报”,便开示道:
Taṃ sutvā thero ‘‘attano katakammānurūpameva idāni purāṇakammassa idaṃ phalaṃ paṭilabhatī’’ti dassento –
“如法地,你这卑劣的人!
六万座尖顶,完全圆满,在一切方面。
它们落到你头上,把你的脑袋砸碎。”
‘‘Dhammena te kāpurisa; Saṭṭhi kūṭasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso; Sīse tuyhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti. –
他说了结尾的偈颂。其中“以法”是指以相应的道理。“te”是指你的。因为你冒犯了那位独觉佛,所以你过去所造恶业的果报,现在正好相应地降临到你身上。因此这说明,这个果报无论谁来都阻挡不了——不管是某位天人、魔、梵天神,甚至正自觉者。
Osānagāthamāha. Tattha dhammenāti anurūpakāraṇena. Teti tava, tasmiṃ paccekabuddhe aparajjhantena tayā katassa pāpakammassa anucchavikamevetaṃ phalaṃ tuyhaṃ upanītaṃ. Tasmā kenaci devena vā mārena vā brahmunā vā api sammāsambuddhenapi appaṭibāhanīyametanti dasseti.
他这样说完之后,又进城去托钵乞食。吃完饭,到了傍晚,他来到世尊面前,把这件事禀告了世尊。世尊以这件事作为因由,为在场的大众说法,开示了独觉佛的功德威力,以及业不会落空。大众听了,生起警醒之心,舍弃恶行,乐于布施等善行。
Evañca pana vatvā tato nagare piṇḍāya caritvā katabhattakicco sāyanhasamaye satthāraṃ upasaṅkamitvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desento paccekabuddhānaṃ guṇānubhāvaṃ kammānañca avañjhataṃ pakāsesi, mahājano saṃvegajāto hutvā pāpaṃ pahāya dānādipuññanirato ahosīti.
以十六种事装饰的
Soḷasavatthupaṭimaṇḍitassa
那些投生到饿鬼道的有情,都是造作过恶行的人;
由于这些业,他们那种带来辛辣苦果的恶报(成熟)。
通过直接的亲证以及问答的方式,他们阐明(真理);
凡是按照开示的法则进行的教导,都能增长善士们的警策之心。
那些擅长论事、透彻了解事理的人,
那些大仙们以“饿鬼事”之名结集了它。
为显其义,我依古注之轨,
所始撰者,即此义释。
在那里,对于各种究竟义,都随宜地一一说明了。
名为《阐明胜义之灯》。
已经达到圆满,抉择清晰不乱;
那巴利诵有十五诵的分量。
我造作此(论)时,凡我所证得之功德,
愿以彼威力,令世间导师之教法(久住)。
深入清净的戒等修行之后,
愿一切有身体的众生,都能成为解脱味的分享者。
愿正自觉者的教法在世间长久住立;
愿一切众生永远对它(教法)怀有恭敬。
愿天亦应时降下好雨,愿大地之主乐于正法,
唯以正法治理世间。
Ye te petesu nibbattā, sattā dukkaṭakārino; Yehi kammehi tesaṃ taṃ, pāpakaṃ kaṭukapphalaṃ. Paccakkhato vibhāventī, pucchāvissajjanehi ca; Yā desanāniyāmena, sataṃ saṃvegavaḍḍhanī. Yaṃ kathāvatthukusalā, supariññātavatthukā; Petavatthūti nāmena, saṅgāyiṃsu mahesayo. Tassa atthaṃ pakāsetuṃ, porāṇaṭṭhakathānayaṃ; Nissāya yā samāraddhā, atthasaṃvaṇṇanā mayā. Yā tattha paramatthānaṃ, tattha tattha yathārahaṃ; Pakāsanā paramattha-dīpanī nāma nāmato. Sampattā pariniṭṭhānaṃ, anākulavinicchayā; Sā pannarasamattāya, pāḷiyā bhāṇavārato. Iti taṃ saṅkharontena, yaṃ taṃ adhigataṃ mayā; Puññaṃ tassānubhāvena, lokanāthassa sāsanaṃ. Ogāhetvā visuddhāya, sīlādipaṭipattiyā; Sabbepi dehino hontu, vimuttirasabhāgino. Ciraṃ tiṭṭhatu lokasmiṃ, sammāsambuddhasāsanaṃ; Tasmiṃ sagāravā niccaṃ, hontu sabbepi pāṇino. Sammā vassatu kālena, devopi jagatīpati; Saddhammanirato lokaṃ, dhammeneva pasāsatūti.
如此,由住在跋达罗提他精舍的最上牟尼苦行者(所作)
Iti badaratitthavihāravāsinā munivarayatinā