4. 大品·第7篇 王子饿鬼故事的注解
4. 大品义注 · 238 段
第7篇 王子饿鬼故事的注解
7. Rājaputtapetavatthuvaṇṇanā
“过去所造的业”这句话，是导师住在祇园时，围绕那位王子饿鬼讲的。其中，过去世有一位名叫赌徒的国王之子，前世冒犯了独觉佛，因此在地狱里受了数千年的煎熬，又凭着那业剩下的果报投生为饿鬼。他就是这里所说的“王子饿鬼”。他的事迹在下面“苎麻衣饿鬼事”里已经详细讲过，所以应当按那里所说的来理解。当时，导师听长老讲了自己亲属饿鬼的经历之后，说：“并不只是你的亲属如此，你自己也在紧挨着的前一世里做过饿鬼，受过大苦。”被他这样请求之后——
Pubbekatānaṃ kammānanti idaṃ satthā jetavane viharanto rājaputtapetaṃ ārabbha kathesi. Tattha yo so atīte kitavassa nāma rañño putto atīte paccekabuddhe aparajjhitvā bahūni vassasahassāni niraye paccitvā tasseva kammassa vipākāvasesena petesu uppanno. So idha ‘‘rājaputtapeto’’ti adhippeto. Tassa vatthu heṭṭhā sāṇavāsipetavatthumhi vitthārato āgatameva, tasmā tattha vuttanayeneva gahetabbaṃ. Satthā hi tadā therena attano ñātipetānaṃ pavattiyā kathitāya ‘‘na kevalaṃ tava ñātakāyeva, atha kho tvampi ito anantarātīte attabhāve peto hutvā mahādukkhaṃ anubhavī’’ti vatvā tena yācito –
过去所造诸业的果报，会扰乱他的心，
令其于色、声、香、味及可意之触中驰逐。
‘‘Pubbe katānaṃ kammānaṃ, vipāko mathaye manaṃ; Rūpe sadde rase gandhe, phoṭṭhabbe ca manorame.
就这样享受了无数的歌舞、欢乐和嬉戏，
在园林里游玩之后，正进入王舍城时。
‘‘Iccaṃ gītaṃ ratiṃ khiḍḍaṃ, anubhutvā anappakaṃ; Uyyāne paricaritvā, pavisanto giribbajaṃ.
他见到了仙人苏内塔，一个调伏了自身、心得安定的人。
少欲知足，具足羞耻心，乐于靠钵里乞来的食物过活。
‘‘Isiṃ sunettamaddakkhi, attadantaṃ samāhitaṃ; Appicchaṃ hirisampannaṃ, uñche pattagate rataṃ.
他从象背上下来，问道：“尊者，您得到了吗？”
那位刹帝利接过他的钵，高高举起。
‘‘Hatthikkhandhato oruyha, laddhā bhanteti cābravi; Tassa pattaṃ gahetvāna, uccaṃ paggayha khattiyo.
他把钵在硬地上摔碎，笑着走开了。
我是基塔瓦王的儿子，比丘，你能把我怎么样？
‘‘Thaṇḍile pattaṃ bhinditvā, hasamāno apakkami; Rañño kitavassāhaṃ putto, kiṃ maṃ bhikkhu karissasi.
他的那个粗暴行为的果报，是极其惨痛的。
王子所体验的，是被投入地狱之苦。
‘‘Tassa kammassa pharusassa, vipāko kaṭuko ahu; Yaṃ rājaputto vedesi, nirayamhi samappito.
整整六万八千四百那由他年，
你造下恶业，在地狱中遭受剧烈痛苦。
‘‘Chaḷeva caturāsīti, vassāni nahutāni ca; Bhusaṃ dukkhaṃ nigacchittho, niraye katakibbiso.
仰面朝上，俯卧蜷缩，或左或右；
双脚朝上倒立着，愚人长久被焚烧。
‘‘Uttānopi ca paccittha, nikujjo vāmadakkhiṇo; Uddhaṃpādo ṭhito ceva, ciraṃ bālo apaccatha.
千千万万岁与年，那由他数积成堆；
造恶业者堕地狱，备受猛利大剧苦。
‘‘Bahūni vassasahassāni, pūgāni nahutāni ca; Bhusaṃ dukkhaṃ nigacchittho, niraye katakibbiso.
对无过失者怀恶意、加害无辜的人，确实会招来这样惨烈的苦果；
‘‘Etādisaṃ kho kaṭukaṃ, appaduṭṭhappadosinaṃ;
那些造恶业的人，攻击了持戒清净的仙人之后，就这样被煎熬受报。
Paccanti pāpakammantā, isimāsajja subbataṃ.
他在那里许多年里，经历了许多苦。
他死后转生成了一个名叫“受饥渴所逼”的饿鬼。
‘‘So tattha bahuvassāni, vedayitvā bahuṃ dukhaṃ; Khuppipāsahato nāma, peto āsi tato cuto.
认识到这是来自主宰者骄慢的过患之后，
舍弃了主宰者的骄慢，转而奉行谦逊。
‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, issaramadasambhavaṃ; Pahāya issaramadaṃ, nivātamanuvattaye.
“在今生就能得到称赞的，是那些对诸佛怀有恭敬心的人；
身体崩坏之后，这位有智慧的人就会投生到天界。”
‘‘Diṭṭheva dhamme pāsaṃso, yo buddhesu sagāravo; Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti. –
他讲说了这部饿鬼事。
Idaṃ petavatthuṃ kathesi.
753在这里，过去所造之业的果报能扰乱人心，意思是：前世所造不善业的果报，当它变得广大而现起时，会扰乱、压伏那些愚痴无智者的心；其用意是，他们借着伤害别人来为自己谋取利益。
753. Tattha pubbe katānaṃ kammānaṃ, vipāko mathaye mananti purimāsu jātīsu katānaṃ akusalakammānaṃ phalaṃ uḷāraṃ hutvā uppajjamānaṃ andhabālānaṃ cittaṃ mathayeyya abhibhaveyya, paresaṃ anatthakaraṇamukhena attano atthaṃ uppādeyyāti adhippāyo.
现在，为了说明那扰乱心的事物连同它的所缘，说了“于诸色、于诸声”等。其中，“于诸色”是指以诸色为因，意思是：作为获得所想要、可意的色所缘的因。“于诸声”等也是如此。
Idāni taṃ cittamathanaṃ visayena saddhiṃ dassetuṃ ‘‘rūpe sadde’’tiādi vuttaṃ. Tattha rūpeti rūpahetu, yathicchitassa manāpiyassa rūpārammaṇassa paṭilābhanimittanti attho. Saddetiādīsupi eseva nayo.
754像这样，把共通方式所说的含义用不共的方式限定并显示出来，所以说“舞蹈、歌唱”等。其中，“乐”指欲乐；“戏”指与朋友等的嬉戏；“山围”指王舍城。
754. Evaṃ sādhāraṇato vuttamatthaṃ asādhāraṇato niyametvā dassento ‘‘naccaṃ gīta’’ntiādimāha. Tattha ratinti kāmaratiṃ. Khiḍḍanti sahāyakādīhi keḷiṃ. Giribbajanti rājagahaṃ.
755“仙人”：因为寻求无学（阿罗汉）的戒蕴等，所以叫“仙人”。“苏内德”：名叫苏内德的独觉佛。“自调伏”：以最上的调伏方式调伏了心。“得定”：通过阿拉汉果的定而心得定。“于乞食所得钵中食喜足”：对于靠乞食行乞得到、放在钵里的食物，感到欢喜和满足。
755.Isinti asekkhānaṃ sīlakkhandhādīnaṃ esanaṭṭhena isiṃ. Sunettanti evaṃnāmakaṃ paccekabuddhaṃ. Attadantanti uttamena damathena damitacittaṃ. Samāhitanti arahattaphalasamādhinā samāhitaṃ. Uñche pattagate ratanti uñchena bhikkhācārena laddhe pattagate pattapariyāpanne āhāre rataṃ santuṭṭhaṃ.
756他说：“尊者，得到食物了吗？”这是为了拉近关系、建立信任才这样问：“尊者，托钵乞食有得到吗？”“向上举”是指把钵举得更高。
756.Laddhā, bhanteti cābravīti ‘‘api, bhante, bhikkhā laddhā’’ti vissāsajananatthaṃ kathesi. Uccaṃ paggayhāti uccataraṃ katvā pattaṃ ukkhipitvā.
757“把钵在硬地上砸碎”是把钵扔到坚硬的地面上砸碎的意思。“退开”是稍稍退到一边。他退开时，那位独觉佛心中念道：“这愚痴无智者无故给自己造成了极大的祸患”，并以悲悯之情注视着他；王子便对独觉佛说道：“我是吉达瓦王的儿子，比丘，你又能拿我怎么样？”
757.Thaṇḍile pattaṃ bhinditvāti kharakaṭhine bhūmippadese khipanto pattaṃ bhinditvā. Apakkamīti thokaṃ apasakki. Apasakkanto ca ‘‘akāraṇeneva andhabālo mahantaṃ anatthaṃ attano akāsī’’ti karuṇāyanavasena olokentaṃ paccekabuddhaṃ rājaputto āha ‘‘rañño kitavassāhaṃ putto, kiṃ maṃ bhikkhu karissasī’’ti.
758粗恶就是粗暴残酷。辛辣就是不可意、不悦。去往那种果报。系缚就是黏着不舍。
758.Pharusassāti dāruṇassa. Kaṭukoti aniṭṭho. Yanti yaṃ vipākaṃ. Samappitoti allīno.
759“六种八万四千、那由他年”这句话展开来说就是：仰卧八万四千年，俯卧八万四千年，左侧卧八万四千年，右侧卧八万四千年，双脚朝上倒悬八万四千年，以及如常站立八万四千年——这样一共就是六种各八万四千年。因此说：
759.Chaḷeva caturāsīti, vassāni nahutāni cāti uttāno nipanno caturāsītivassasahassāni, nikujjo, vāmapassena, dakkhiṇapassena, uddhaṃpādo, olambiko, yathāṭhito cāti evaṃ cha caturāsītisahassāni vassāni honti. Tenāha –
“仰卧、侧卧时也受尽折磨，俯卧、左侧卧、右侧卧时也一样。
双脚朝上倒立着，愚痴的人长久被烧煮了。”
‘‘Uttānopi ca paccittha, nikujjo vāmadakkhiṇo; Uddhaṃpādo ṭhito ceva, ciraṃ bālo apaccathā’’ti.
那些年份实在太多，数量多得要以“那由他”来计算，所以经文才说“那由他”。所谓“强烈地遭受了苦”，意思就是遭遇了极其剧烈的痛苦。
Tāni pana vassāni yasmā anekāni nahutāni honti, tasmā vuttaṃ ‘‘nahutānī’’ti. Bhusaṃ dukkhaṃ nigacchitthoti ativiya dukkhaṃ pāpuṇi.
761“Pūgāni”指的是年的集合。在这里以及在前一偈颂中，于完全关联时，应当理解为业格。
761.Pūgānīti vassasamūhe, idha purimagāthāya ca accantasaṃyoge upayogavacanaṃ daṭṭhabbaṃ.
762“这样的”就是指这种样子的。“辛辣”是指极度痛苦；这是对中性形式的解说，就像“坐在一边”等例子那样。那些造作恶业的人，对不发怒、不怀恶意、戒行清净的仙人冒犯、辱骂之后，就会遭受这样辛辣、极其剧烈的痛苦——这就是句子的连接方式。
762.Etādisanti evarūpaṃ. Kaṭukanti atidukkhaṃ, bhāvanapaṃsakaniddesoyaṃ ‘‘ekamantaṃ nisīdī’’tiādīsu viya. Appaduṭṭhappadosinaṃ isiṃ subbataṃ āsajja āsādetvā pāpakammantā puggalā evarūpaṃ kaṭukaṃ ativiya dukkhaṃ paccantīti yojanā.
763“So”说的是那位王子饿鬼。“Tattha”指在地狱里。“Vedayitvā”就是感受、经历之后。“Nāmā”是以清楚明白、显而易见的方式。“Tato cuto”是从地狱死后。其余部分和前面说的一样。
763.Soti so rājaputtapeto. Tatthāti niraye. Vedayitvāti anubhavitvā. Nāmāti byattapākaṭabhāvena. Tato cutoti nirayato cuto. Sesaṃ vuttanayameva.
世尊就这样通过王子饿鬼这件事，让聚集在那里的大众生起了警醒，接着为他们开示了四圣谛。在开示圣谛结束时，许多人证得了入流果等圣果。
Evaṃ bhagavā rājaputtapetakathāya tattha sannipatitaṃ mahājanaṃ saṃvejetvā upari saccāni pakāsesi. Saccapariyosāne bahū sotāpattiphalādīni sampāpuṇiṃsūti.
食粪饿鬼事注释
8. Gūthakhādakapetavatthuvaṇṇanā
“从粪坑爬出来”这句话，是世尊住在祇园精舍时，针对一个吃粪的饿鬼说的。据说，离舍卫城不远的一个村子里，有位家主为自己常供养的比丘建了一座精舍。后来，各地来的比丘们到了那里，就住了下来。人们见到这些比丘，心生净信，便用精美的供养品来侍奉他们。那位常受供养的比丘受不了这个，被嫉妒心控制，就数落那些比丘的过失，让家主对他们心生不满。家主因此轻视并辱骂了那些比丘，连那位常受供养的比丘也一起骂了。后来，那位常受供养的比丘死后，就投生在那座精舍的厕所里，成了饿鬼；家主死后，则投生在那位比丘饿鬼的正上方，也成了饿鬼。那时，大目犍连尊者见到他，就问他：
Gūthakūpatouggantvāti idaṃ satthari jetavane viharante ekaṃ gūthakhādakapetaṃ ārambha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake eko kuṭumbiko attano kulūpakaṃ bhikkhuṃ uddissa vihāraṃ kāresi. Tattha nānājanapadato bhikkhū āgantvā paṭivasiṃsu. Te disvā manussā pasannacittā paṇītena paccayena upaṭṭhahiṃsu. Kulūpako bhikkhu taṃ asahamāno issāpakato hutvā tesaṃ bhikkhūnaṃ dosaṃ vadanto kuṭumbikaṃ ujjhāpesi. Kuṭumbiko te bhikkhū kulūpakañca paribhavanto paribhāsi. Atha kulūpako kālaṃ katvā tasmiṃyeva vihāre vaccakuṭiyaṃ peto hutvā nibbatti, kuṭumbiko pana kālaṃ katvā tasseva upari peto hutvā nibbatti. Athāyasmā mahāmoggallāno taṃ disvā pucchanto –
“从粪坑中爬出后，谁不凄惨地站着？
你无疑是造恶业者，你究竟相信什么？”
‘‘Gūthakūpato uggantvā, ko na dīno patiṭṭhasi; Nissaṃsayaṃ pāpakammanto, kiṃ nu saddahase tuva’’nti. –
说了这首偈颂。那饿鬼听了之后——
Gāthamāha. Taṃ sutvā peto –
“尊者，我是个饿鬼，落到悲惨境地，生在阎魔的世界里；
造了恶业之后，就从这里投生到饿鬼界去了。”
‘‘Ahaṃ bhadante petomhi, duggato yamalokiko; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gato’’ti. –
他用偈颂说明了自己的身份。接着，长老对他这样说道：
Gāthāya attānaṃ ācikkhi. Atha naṃ thero –
“你到底用身体、言语、心意造下了什么恶行？
你是因为什么业的果报，才遭受这样的苦呢？”
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kissakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasī’’ti. –
那个饿鬼所造的业，他用偈颂问了。那个饿鬼——
Gāthāya tena katakammaṃ pucchi. So peto –
我曾有一位常住比丘，他心怀嫉妒，吝惜家户；
他赖在我家里，吝啬又爱骂人。
‘‘Ahu āvāsiko mayhaṃ, issukī kulamaccharī; Ajjhāsito mayhaṃ ghare, kadariyo paribhāsako.
“闻其言已，我即辱骂诸比丘；
由彼业之果报，我从此处堕饿鬼界。”
‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, bhikkhavo paribhāsisaṃ; Tassakammavipākena, petalokaṃ ito gato’’ti. –
他用两首偈颂讲述了自己所造的业。
Dvīhi gāthāhi attanā katakammaṃ kathesi.
769当时，有个比丘是我的常住者，即在我的住处、由我建的精舍里，成了固定住在那里的常住者。他执著于我的家，即以攀附施主的方式，因贪著的执取而深深陷在我的家里。
769. Tattha ahu āvāsiko mayhanti mayhaṃ āvāse mayā katavihāre eko bhikkhu āvāsiko nibaddhavasanako ahosi. Ajjhāsito mayhaṃ ghareti kulūpakabhāvena mama gehe taṇhābhinivesavasena abhiniviṭṭho.
770“Tassāti”指的是那位常亲近家庭的比丘。“bhikkhavo”就是比丘们。“paribhāsisanti akkosiṃ”的意思是辱骂、责骂。以“petalokaṃ ito gato”这种说法，就是说他就这样投生到了饿鬼界，成了饿鬼。
770.Tassāti tassa kulūpakabhikkhussa. Bhikkhavoti bhikkhū. Paribhāsisanti akkosiṃ. Petalokaṃ ito gatoti iminā ākārena petayoniṃ upagato petabhūto.
长老听到这话，为了追问另一个人的去向，就问道：
Taṃ sutvā thero itarassa gatiṃ pucchanto –
“那个用朋友的样子伪装自己、其实不是朋友的，他是你家亲近的人。
那个没智慧的人，身体崩坏之后，又投生到哪一趣去了呢？”
‘‘Amitto mittavaṇṇena, yo te āsi kulūpako; Kāyassa bhedā duppañño, kiṃ nu pecca gatiṃ gato’’ti. –
他说了这首偈颂。其中，“以朋友的模样”是指以朋友般的形象，以朋友般的姿态。
Gāthamāha. Tattha mittavaṇṇenāti mittapaṭirūpena mittapaṭirūpatāya.
接着，那位饿鬼向长老说明这件事，说道：
Puna peto therassa tamatthaṃ ācikkhanto –
对于那个造了恶业的人，我就站在他头上、头顶。
他到了别人的地盘，反倒成了只伺候我的侍从。
‘‘Tassevāhaṃ pāpakammassa, sīse tiṭṭhāmi matthake; So ca paravisayaṃ patto, mameva paricārako.
尊者，他人所遗之秽，即是我之饭食；
我之所遗，彼却赖以为生。
‘‘Yaṃ bhadante hadantaññe, etaṃ me hoti bhojanaṃ; Ahañca kho yaṃ hadāmi, etaṃ so upajīvatī’’ti. – gāthādvayamāha;
772这里，“他的”指的是我过去生做常客比丘时的那位饿鬼。“恶业”指的是行为恶劣。“我站在头上，站在头顶”意思是：我站在他头上，而且是正站在头顶上方，不是站在头部大小的虚空中。“到达他界”意思是：相对于人界而言，已经投生到他界，也就是饿鬼界。“正是我的”意思是：他正是我的侍从；这是省略的说法。
772. Tattha tassevāti tasseva mayhaṃ pubbe kulūpakabhikkhubhūtassa petassa. Pāpakammassāti pāpasamācārassa. Sīse tiṭṭhāmi matthaketi sīse tiṭṭhāmi, tiṭṭhanto ca matthake eva tiṭṭhāmi, na sīsappamāṇe ākāseti attho. Paravisayaṃ pattoti manussalokaṃ upādāya paravisayabhūtaṃ pettivisayaṃ patto. Mamevāti mayhaṃ eva paricārako ahosīti vacanaseso.
773尊者，在那厕所里，别人拉下、丢弃的粪便，我说“这是我的食物”，这粪便就是我每天的食物。我说“我拉下的”，就是吃了那些粪便之后我再拉出来的粪便。那常来这家讨食的饿鬼，每天就靠吃我拉下的粪便来活命、维持这个生命体，就是这个意思。
773.Yaṃ bhadante hadantaññeti bhadante, ayya mahāmoggalāna, tassaṃ vaccakuṭiyaṃ yaṃ aññe uhadanti vaccaṃ ossajanti. Etaṃ me hoti bhojananti etaṃ vaccaṃ mayhaṃ divase divase bhojanaṃ hoti. Yaṃ hadāmīti taṃ pana vaccaṃ khāditvā yampahaṃ vaccaṃ karomi. Etaṃ so upajīvatīti etaṃ mama vaccaṃ so kulūpakapeto divase divase khādanavasena upajīvati, attabhāvaṃ yāpetīti attho.
在这两者当中，那位家主辱骂那些贤善的比丘们说：“像你们这样受用饮食，还不如去吃粪！”而那个常到施主家亲近的人，不但怂恿家主也这样说，自己也同样辱骂，因此他的生计比之前更加令人厌恶。具寿大目犍连把这件事禀告了世尊。世尊以这件事作为起因，开示了呵责他人的过患之后，为在场的大众说法。那场说法给大众带来了大利益。
Tesu kuṭumbiko pesale bhikkhū ‘‘evaṃ āhāraparibhogato varaṃ tumhākaṃ gūthakhādana’’nti akkosi. Kulūpako pana kuṭumbikampi tathāvacane samādapetvā sayaṃ tathā akkosi, tenassa tatopi paṭikuṭṭhatarā jīvikā ahosi. Āyasmā mahāmoggallāno taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā upavāde ādīnavaṃ dassetvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
食粪饿鬼事注释
9. Gūthakhādakapetivatthuvaṇṇanā
774-81“从粪坑爬出来”这句话，是世尊住在祇园精舍时，针对一位吃粪的女饿鬼说的。她的故事和上一个故事相似。在那个故事里，是男居士建了精舍，所以是围绕男居士来讲的；而这里则是围绕女居士来讲的——只有这一点不同。其余的故事内容和偈颂都没有新的东西。
774-81.Gūthakūpatouggantvāti idaṃ satthari jetavane viharante aññataraṃ gūthakhādakapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Tassā vatthu anantaravatthusadisaṃ. Tattha upāsakena vihāro kāritoti upāsakassa vasena āgataṃ, idha pana upāsikāyāti ayameva viseso. Sesaṃ vatthusmiṃ gāthāsu ca apubbaṃ natthi.
10. 群饿鬼事注释
10. Gaṇapetavatthuvaṇṇanā
“裸身、容貌丑陋者等”这段话，是世尊住在祇园精舍时，针对众多饿鬼说的。据说在舍卫城，有许多人成群结伙，没有信心，缺乏净信，内心被悭吝的污垢所缠缚，背离了布施等善行。他们活了很久之后，身体毁坏，命终投生在城附近的饿鬼道中。有一天，具寿大目犍连在舍卫城托钵而行，途中看见那些饿鬼，便问道：
Naggā dubbaṇṇarūpātthāti idaṃ satthari jetavane viharante sambahule pete ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyaṃ kira sambahulā manussā gaṇabhūtā assaddhā appasannā maccheramalapariyuṭṭhitacittā dānādisucaritavimukhā hutvā ciraṃ jīvitvā kāyassa bhedā nagarassa samīpe petayoniyaṃ nibbattiṃsu . Athekadivasaṃ āyasmā mahāmoggallāno sāvatthiyaṃ piṇḍāya gacchanto antarāmagge pete disvā –
“你们赤身裸体，容貌丑陋，瘦得筋脉都凸出来；
肋骨都凸出来了，瘦得只剩皮包骨，各位贤友，你们在这里到底是什么人啊？”
‘‘Naggā dubbaṇarūpāttha, kisā dhamanisanthatā; Upphāsulikā kisikā, ke nu tumhettha mārisā’’ti. –
他用偈颂来问。其中，“dubbaṇṇarūpāttha”是说“你们是形体丑陋者”。“ke nu tumhettha”是说“你们是什么”。“mārisā”是他依其尊严来称呼他们。
Gāthāya pucchi. Tattha dubbaṇṇarūpātthāti dubbaṇṇasarīrā hotha. Ke nu tumhetthāti tumhe ke nu nāma bhavatha. Mārisāti te attano sāruppavasena ālapati.
那些饿鬼听了以后，就说：
Taṃ sutvā petā –
“尊者，我们是饿鬼，沦于苦处，居阎魔界；
造作恶业后，从此处生于饿鬼界。”
‘‘Mayaṃ bhadante petamhā, duggatā yamalokikā; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –
以偈颂说明了自己的饿鬼身份之后，长老又接着问：
Gāthāya attano petabhāvaṃ pakāsetvā puna therena –
“到底是以身、以语、以意做了什么恶行？
因何种业的果报，你从此处趣向饿鬼世间？”
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –
饿鬼们被偈颂问及所造之业。
Gāthāya katakammaṃ pucchitā –
在未封闭的诸渡口，我们曾四处搜寻半摩沙卡。
当可供布施的东西就在眼前时，我们却没有为自己造一座洲岛。
‘‘Anāvaṭesu titthesu, vicinimhaddhamāsakaṃ; Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano.
我们渴了走向河，河水却已干涸；
我们热了走向荫，暑热却转了过来。
‘‘Nadiṃ upema tasitā, rittakā parivattati; Chāyaṃ upema uṇhesu, ātapo parivattati.
那像火焰一样的热风，烧灼着朝我们吹过来；
尊者，这些我们都能承受，还有比这更糟的。
‘‘Aggivaṇṇo ca no vāto, ḍahanto upavāyati; Etañca bhante arahāma, aññañca pāpakaṃ tato.
我们确实走了好几由旬，肚子饿了，一心只想找吃的。
什么都没得到，只好折返回来。唉，我们真是福薄啊。
‘‘Api yojanāni gacchāma, chātā āhāragedhino; Aladdhāva nivattāma, aho no appapuññatā.
饥渴交煎，迷乱惊惶，被击仆于大地；
仰面翻腾，俯身扑倒。
‘‘Chātā pamucchitā bhantā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā; Uttānā paṭikirāma, avakujjā patāmase.
他们就在那里倒下，摔在地上；
我们用拳头捶胸、捶头，唉，我们真是福薄啊！
‘‘Te ca tattheva patitā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā; Uraṃ sīsañca ghaṭṭema, aho no appapuññatā.
尊者，我们应得这个，也应得比这更恶劣的。
当布施之物还在眼前时，我们却没有为自己点起一盏灯。
‘‘Etañca bhante arahāma, aññañca pāpakaṃ tato; Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano.
“他们确实从此命终，得生人道；
乐善好施、戒行具足，我等当广修众善。”
‘‘Te hi nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ; Vadaññū sīlasampannā, kāhāma kusalaṃ bahu’’nti. –
他们讲了自己所造的业。
Attanā katakammaṃ kathesuṃ.
788在那里，我们确实走了很多由旬。怎么走的呢？饿了、贪求食物的时候，也就是长时间被饥饿折磨，对食物贪著、极度渴望，就这样一路走去，结果什么食物都没得到，只好又折回来。少福，就是没有福报、没做过善事。
788. Tattha api yojanāni gacchāmāti anekānipi yojanāni gacchāma. Kathaṃ? Chātā āhāragedhinoti , cirakālaṃ jighacchāya jighacchitā āhāre giddhā abhigijjhantā hutvā, evaṃ gantvāpi kiñci āhāraṃ aladdhāyeva nivattāma. Appapuññatāti apuññatā akatakalyāṇatā.
789有时我们仰面朝天，四肢摊开，像被撒开一样躺着。有时我们俯身趴倒，整个人扑倒在地。
789.Uttānāpaṭikirāmāti kadāci uttānā hutvā vikiriyamānaṅgapaccaṅgā viya vattāma. Avakujjā patāmaseti kadāci avakujjā hutvā patāma.
790“Te ca”说的是：我们。“捶打胸膛和头”：俯身倒下之后，站不起来，浑身颤抖，感受着痛苦，就各自捶打自己的胸膛和头。剩下的内容跟前面说的一样。
790.Te cāti te mayaṃ. Uraṃ sīsañca ghaṭṭemāti avakujjā hutvā patitā uṭṭhātuṃ asakkontā vedhantā vedanāppattā attano attano uraṃ sīsañca paṭighaṃsāma. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva.
长老把这件事禀告了世尊。世尊以这件事作为说法的因缘，向在场的众人说法。大众听了之后，舍弃了悭吝的污垢，一心欢喜地去做布施等善行。
Thero taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano maccheramalaṃ pahāya dānādisucaritanirato ahosīti.
11. 华氏城鬼事注释
11. Pāṭaliputtapetavatthuvaṇṇanā
“你见过地狱、畜生道。”这句话，是世尊住在祇园精舍时，围绕一位天宫饿鬼而说的。据说，舍卫城和华氏城的许多商人乘船前往金地。其中有一位近事男，生病时对一个女人心生贪恋，就死掉了。他虽然造过善业，却没有投生天界，因为对那个女人心生贪恋，结果转生到大海中间，成了天宫饿鬼。而他贪恋的那个女人，正登上前往金地的船。那时，这个饿鬼想抓住那个女人，就挡住了船的去路。商人们琢磨：“这船到底为什么不走了？”于是抽签占卜凶吉。因为非人的力量，签连抽三次，都落到那个女人身上，也就是饿鬼所贪恋的那位。商人们看到这情形，就把一捆竹子放到海里，让那个女人坐到上面。那个女人刚一被放下去，船就飞快地朝金地驶去。那个非人把女人接到自己的天宫里，和她一起享乐。
Diṭṭhā tayā nirayā tiracchānayonīti idaṃ satthari jetavane viharante aññataraṃ vimānapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthivāsino kira pāṭaliputtavāsino ca bahū vāṇijā nāvāya suvaṇṇabhūmiṃ agamiṃsu. Tattheko upāsako ābādhiko mātugāme paṭibaddhacitto kālamakāsi. So katakusalopi devalokaṃ anupapajjitvā itthiyā paṭibaddhacittatāya samuddamajjhe vimānapeto hutvā nibbatti. Yassaṃ pana so paṭibaddhacitto, sā itthī suvaṇṇabhūmigāminiṃ nāvaṃ abhiruyha gacchati. Atha kho so peto taṃ itthiṃ gahetukāmo nāvāya gamanaṃ uparundhi. Atha vāṇijā ‘‘kena nu kho kāraṇena ayaṃ nāvā na gacchatī’’ti vīmaṃsantā kāḷakaṇṇisalākaṃ vicāresuṃ. Amanussiddhiyā yāvatatiyaṃ tassā eva itthiyā pāpuṇi, yassaṃ so paṭibaddhacitto. Taṃ disvā vāṇijā veḷukalāpaṃ samudde otāretvā tassa upari taṃ itthiṃ otāresuṃ. Itthiyā otāritamattāya nāvā vegena suvaṇṇabhūmiṃ abhimukhā pāyāsi. Amanusso taṃ itthiṃ attano vimānaṃ āropetvā tāya saddhiṃ abhirami.
她过了一年，对这样的处境感到厌倦，就向那个饿鬼哀求说：我住在这里，没办法为自己的来世做点有益的事。善哉，朋友，请把我带回华氏城吧。他经她这样哀求——
Sā ekaṃ saṃvaccharaṃ atikkamitvā nibbinnarūpā taṃ petaṃ yācantī āha – ‘‘ahaṃ idha vasantī mayhaṃ samparāyikaṃ atthaṃ kātuṃ na labhāmi, sādhu, mārisa, maṃ pāṭaliputtameva nehī’’ti. So tāya yācito –
“地狱、畜生、饿鬼、修罗，及人天诸趣，你皆已见；
你已亲见自身业果，我将把你完好无损地带到华氏城。
到那里去行善业。”
‘‘Diṭṭhā tayā nirayā tiracchānayoni, petā asurā athavāpi mānusā devā; Sayamaddasa kammavipākamattano, nessāmi taṃ pāṭaliputtamakkhataṃ; Tattha gantvā kusalaṃ karohi kamma’’nti. –
他说了这首偈颂。其中，“你见过地狱”是说，有些个别的地狱你也见过了。“畜生道”要这样连接理解：那些有大神力的畜生，比如龙、金翅鸟之类的，你也见过了。“饿鬼”是指受饥渴等不同痛苦折磨的饿鬼。“阿修罗”是指黑耳之类的阿修罗。“天神”是指一部分四大王天的天神。据说那个夜叉靠自己的神力，时不时带着她到处走，让她看个别地狱等地方，所以他才这么说。“亲自见到了自己业的果报”是说，她专门去到地狱等地方看的时候，亲眼见到了自己所造之业的果报，也就是直接看到了。“我会带你去安然无损的华氏城”是说，现在我就以人的模样，带你到那座安然无损、没被任何人破坏的华氏城。你到了那里以后，要做善业；因为你已经亲眼见到了业的果报，所以应当精勤地乐于行善。
Gāthamāha. Tattha diṭṭhā tayā nirayāti ekacce paccekanirayāpi tayā diṭṭhā. Tiracchānayonīti mahānubhāvā nāgasupaṇṇāditiracchānāpi diṭṭhā tayāti yojanā. Petāti khuppipāsādibhedā petā. Asurāti kālakañcikādibhedā asurā. Devāti ekacce cātumahārājikā devā. So kira attano ānubhāvena antarantarā taṃ gahetvā paccekanirayādike dassento vicarati, tena evamāha. Sayamaddasa kammavipākamattanoti nirayādike visesato gantvā passantī sayameva attanā katakammānaṃ vipākaṃ paccakkhato addasa adakkhi. Nessāmi taṃ pāṭaliputtamakkhatanti idānāhaṃ taṃ akkhataṃ kenaci aparikkhataṃ manussarūpeneva pāṭaliputtaṃ nayissāmi. Tvaṃ pana tattha gantvā kusalaṃ karohi kammaṃ, kammavipākassa paccakkhato diṭṭhattā yuttapayuttā puññaniratā hohīti attho.
这时，那个女人听了他的话，心里很高兴——
Atha sā itthī tassa vacanaṃ sutvā attamanā –
夜叉，你真心希望我得到利益；天神，你真心希望我得到利益。
我照你的话去做，你是我的老师。
‘‘Atthakāmosi me yakkha, hitakāmosi devate; Karomi tuyhaṃ vacanaṃ, tvaṃsi ācariyo mama.
“我曾亲眼见过地狱、畜生道、饿鬼、阿修罗，还有人和天人；
我亲眼看到了自己的业报，我要做许许多多的福德善行。”
‘‘Diṭṭhā mayā nirayā tiracchānayoni, petā asurā athavāpi mānusā devā; Sayamaddasaṃ kammavipākamattano, kāhāmi puññāni anappakānī’’ti. –
这时，那个饿鬼带着那个女人腾空而行，把她放在华氏城的中心，然后就离开了。她的亲戚朋友等人看见了她，都高兴地迎上来，说：“我们之前还以为你被扔进海里死了呢。哎呀，这位女子竟然被看到了，平安回来了！”于是他们问她经历了什么。她就从头到尾把自己亲眼所见、亲身经历的一切都讲给他们听。那些原本住在舍卫城的商人们后来陆续回到舍卫城时，来到世尊跟前，顶礼之后坐在一边，把这件事禀告了世尊。世尊以这件事为因缘，为四众弟子说法。大众听了之后，心生警醒，转而乐于行布施等善法。
Atha so peto taṃ itthiṃ gahetvā ākāsena gantvā pāṭaliputtanagarassa majjhe ṭhapetvā pakkāmi. Athassā ñātimittādayo taṃ disvā ‘‘mayaṃ pubbe samudde pakkhittā matāti assumha. Sā ayaṃ diṭṭhā vata, bho, sotthinā āgatā’’ti abhinandamānā samāgantvā tassā pavattiṃ pucchiṃsu. Sā tesaṃ ādito paṭṭhāya attanā diṭṭhaṃ anubhūtañca sabbaṃ kathesi. Sāvatthivāsinopi kho te vāṇijā anukkamena sāvatthiṃ upagatakāle satthu santikaṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinnā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā catunnaṃ parisānaṃ dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano saṃvegajāto dānādikusaladhammanirato ahosīti.
12. 芒果园饿鬼事注疏
12. Ambavanapetavatthuvaṇṇanā
这个莲池对你来说也很美这句话，是世尊住在舍卫城时，因芒果饿鬼而说的。据说舍卫城有位居士，家产耗尽。他的妻子去世了，只剩下一个女儿。他把女儿托付在朋友家里，借了一百迦利沙波那作本钱，办了货物，跟着商队出去做生意。没过多久，他连本带利赚到了五百迦利沙波那，就和商队一起往回走。半路上，盗贼围住了商队，商队的人四散逃跑。那位居士把钱币藏在一丛灌木里，自己躲在附近。盗贼抓住他，夺走了他的性命。他因为贪恋钱财，就在那里投生为饿鬼。
Ayañca te pokkharaṇī surammāti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante ambapetaṃ ārabbha vuttaṃ . Sāvatthiyaṃ kira aññataro gahapati parikkhīṇabhogo ahosi. Tassa bhariyā kālamakāsi, ekā dhītāyeva hoti. So taṃ attano mittassa gehe ṭhapetvā iṇavasena gahitena kahāpaṇasatena bhaṇḍaṃ gahetvā satthena saddhiṃ vaṇijjāya gato, na cireneva mūlena saha udayabhūtāni pañca kahāpaṇasatāni labhitvā satthena saha paṭinivatti. Antarāmagge corā pariyuṭṭhāya satthaṃ pāpuṇiṃsu, satthikā ito cito ca palāyiṃsu. So pana gahapati aññatarasmiṃ gacche kahāpaṇe nikkhipitvā avidūre nilīyi. Corā taṃ gahetvā jīvitā voropesuṃ. So dhanalobhena tattheva peto hutvā nibbatti.
商人们到了舍卫城，把她父亲的消息告诉了她。她因为父亲死了，又担心往后的生计，心里非常悲伤，放声大哭。这时，她父亲的一位居士朋友对她说：“就像陶器最终一定会碎，众生的生命也终究会坏灭。死亡是所有人都逃不掉的，也无法挽回。所以你不要为父亲过度悲伤，也不要哭。从今以后，我就是你的父亲，你就是我的女儿，你父亲该做的事由我来做。你就像在父亲家里一样，在这个家里安心住下，不要难过。”听了这些话，她的悲伤平息了下来，对那个人像对父亲一样恭敬尊重。她因为自己孤苦无依，就尽心侍奉他。她想为父亲做超度的事，于是煮了粥，又把颜色像朱砂一样、熟透了的甜芒果放在铜盘里，让婢女端着粥和芒果，一起去了寺院。她礼敬世尊之后，这样说：“世尊，请您接受我的供养，慈悲护念我。”世尊被大悲心所触动，为了满足她的心愿，便示意要坐下。她满心欢喜，在已经铺好的殊胜佛座上，铺上自己带来的非常洁净的布。世尊就在那个座位上坐下了。
Vāṇijā sāvatthiṃ gantvā tassa dhītuyā taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. Sā pitu maraṇena ājīvikābhayena ca ativiya sañjātadomanassā bāḷhaṃ paridevi. Atha naṃ so pitu sahāyo kuṭumbiko ‘‘yathā nāma kulālabhājanaṃ sabbaṃ bhedanapariyantaṃ, evameva sattānaṃ jīvitaṃ bhedanapariyantaṃ. Maraṇaṃ nāma sabbasādhāraṇaṃ appaṭikārañca, tasmā mā tvaṃ pitari atibāḷhaṃ soci, mā paridevi, ahaṃ te pitā, tvaṃ mayhaṃ dhītā, ahaṃ tava pitu kiccaṃ karomi, tvaṃ pituno gehe viya imasmiṃ gehe avimanā abhiramassū’’ti vatvā samassāsesi. Sā tassa vacanena paṭippassaddhasokā pitari viya tasmiṃ sañjātagāravabahumānā attano kapaṇabhāvena tassa veyyāvaccakārinī hutvā vattamānā pitaraṃ uddissa matakiccaṃ kātukāmā yāguṃ pacitvā manosilāvaṇṇāni suparipakkāni madhurāni ambaphalāni kaṃsapātiyaṃ ṭhapetvā yāguṃ ambaphalāni ca dāsiyā gāhāpetvā vihāraṃ gantvā satthāraṃ vanditvā evamāha – ‘‘bhagavā mayhaṃ dakkhiṇāya paṭiggahaṇena anuggahaṃ karothā’’ti. Satthā mahākaruṇāya sañcoditamānaso tassā manorathaṃ pūrento nisajjākāraṃ dassesi. Sā haṭṭhatuṭṭhā paññattavarabuddhāsane attanā upanītaṃ suvisuddhavatthaṃ attharitvā adāsi, nisīdi bhagavā paññatte āsane.
于是她把粥端到世尊面前，世尊接受了粥。接着她又为僧团布施，把粥也给了比丘们。然后她洗净手，把芒果端到世尊面前，世尊享用了那些芒果。她礼敬世尊之后这样说：“尊者，我以供养坐垫、粥和芒果所修的这份布施功德，愿它能到达我父亲那里。”世尊说：“愿如此成就。”然后为她作了随喜。她礼敬世尊，右绕之后便离开了。凭着这份布施功德刚一回向，那个饿鬼就获得了芒果园、园林、宫殿、如意树、池塘，以及广大的天界福报。
Atha sā bhagavato yāguṃ upanāmesi, paṭiggahesi bhagavā yāguṃ. Atha saṅghaṃ uddissa bhikkhūnampi yāguṃ datvā puna dhotahatthā ambaphalāni bhagavato upanāmesi, bhagavā tāni paribhuñji. Sā bhagavantaṃ vanditvā evamāha – ‘‘yā me, bhante, paccattharaṇayāguambaphaladānavasena pavattā dakkhiṇā, sā me pitaraṃ pāpuṇātū’’ti. Bhagavā ‘‘evaṃ hotū’’ti vatvā anumodanaṃ akāsi. Sā bhagavantaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Tāya dakkhiṇāya samuddiṭṭhamattāya so peto ambavanauyyānavimānakapparukkhapokkharaṇiyo mahatiñca dibbasampattiṃ paṭilabhi.
后来，那些商人过了一段时间又外出经商，走上了同一条路，并在以前住过的地方住了一夜。那个天宫饿鬼看见他们后，就带着园林、宫殿等一起，向他们显现自己的样子。那些商人看到他之后，就问他所获得的那些福报：
Atha te vāṇijā aparena samayena vaṇijjāya gacchantā tameva maggaṃ paṭipannā pubbe vasitaṭṭhāne ekarattiṃ vāsaṃ kappesuṃ. Te disvā so vimānapeto uyyānavimānādīhi saddhiṃ tesaṃ attānaṃ dassesi. Te vāṇijā taṃ disvā tena laddhasampattiṃ pucchantā –
这座莲池既赏心悦目，又属于你；它有平缓好走的台阶，水量也很充足。
这处开满鲜花、蜂群环绕的好地方，你是怎么得到的？
‘‘Ayañca te pokkharaṇī surammā, samā sutitthā ca mahodakā ca; Supupphitā bhamaragaṇānukiṇṇā, kathaṃ tayā laddhā ayaṃ manuññā.
“这座令人欢喜的芒果园也是你的，它四季都结满果实；
这开满鲜花、蜂群环绕的天宫，你是怎么得到的？”
‘‘Idañca te ambavanaṃ surammaṃ, sabbotukaṃ dhārayate phalāni; Supupphitaṃ bhamaragaṇānukiṇṇaṃ, kathaṃ tayā laddhamidaṃ vimāna’’nti. –
他们说了这两首偈颂。
Imā dve gāthā avocuṃ.
796在这其中，“十分可意”是指极其令人愉悦；“平坦”是指表面平整；“美好渡口”是指因为有宝石做的阶梯，所以渡口很美；“大水”是指水量很多。
796. Tattha surammāti suṭṭhu ramaṇīyā. Samāti samatalā. Sutitthāti ratanamayasopānatāya sundaratitthā. Mahodakāti bahujalā.
797一切季节都宜人，是因为有开花结果的树木等，在所有的季节里都能带来安乐。因此说“结出果实”。盛开，是指永远盛开。
797.Sabbotukanti pupphūpagaphalūpagarukkhādīhi sabbesu utūsu sukhāvahaṃ. Tenāha ‘‘dhārayate phalānī’’ti. Supupphitanti niccaṃ supupphitaṃ.
饿鬼听了这些话，就讲述获得池塘等的因缘，说道：
Taṃ sutvā peto pokkharaṇiādīnaṃ paṭilābhakāraṇaṃ ācikkhanto –
“熟芒果、水、粥，清凉的树荫，令人愉悦；
因女儿所施的布施，我在此得到它。”
‘‘Ambapakkaṃ dakaṃ yāgu, sītacchāyā manoramā; Dhītāya dinnadānena, tena me idha labbhatī’’ti. –
他说了这首偈颂。其中，“由此我在这里得到”的意思是：我的女儿为了我，向世尊和比丘们布施了熟芒果、水和粥，凭着女儿所布施的这份布施，我在这里的天界芒果园中得到了四季不断的熟芒果，在这片令人愉悦的天界池中得到了天界的水；又因为布施了粥和敷具，所以在园林、宫殿、如意树等处，都能得到清凉宜人的树荫。这就是“得以成就”的意思。
Gāthamāha. Tattha tena me idha labbhatīti yaṃ taṃ bhagavato bhikkhūnañca ambapakkaṃ udakaṃ yāguñca mamaṃ uddissa dentiyā mayhaṃ dhītāya dinnaṃ dānaṃ, tena me dhītāya dinnadānena idha imasmiṃ dibbe ambavane sabbotukaṃ ambapakkaṃ, imissā dibbāya manuññāya pokkharaṇiyā dibbaṃ udakaṃ, yāguyā attharaṇassa ca dānena uyyānavimānakapparukkhādīsu sītacchāyā manoramā idha labbhati, samijjhatīti attho.
他这样说完之后，那个饿鬼就带着商人们过去，把五百个钱币指给他们看，说：“你们从这里拿一半，另一半用来还我欠的债后交给我的女儿，让她能安稳过日子。”商人们一路走到舍卫城，把事情告诉了他的女儿，还把自己分到的那一份也给了她。她拿出一百个钱币还给了债主，剩下的交给了父亲的朋友——那位家主，自己则靠做仆役维持生活。那位家主说：“这些全都归你吧。”就把财物还给了她，还让她做了自己长子的妻子，掌管家里的事务。
Evañca pana vatvā so peto te vāṇije netvā tāni pañca kahāpaṇasatāni dassetvā ‘‘ito upaḍḍhaṃ tumhe gaṇhatha, upaḍḍhaṃ mayā gahitaṃ iṇaṃ sodhetvā sukhena jīvatūti mayhaṃ dhītāya dethā’’ti āha. Vāṇijā anukkamena sāvatthiṃ patvā tassa dhītāya kathetvā tena attano dinnabhāgampi tassā eva adaṃsu. Sā kahāpaṇasataṃ dhanikānaṃ datvā itaraṃ attano pitu sahāyassa tassa kuṭumbikassa datvā sayaṃ veyyāvaccaṃ karonti nivasati. So ‘‘idaṃ sabbaṃ tuyhaṃyeva hotū’’ti tassāyeva paṭidatvā taṃ attano jeṭṭhaputtassa gharasāminiṃ akāsi.
她随着时间过去，生了一个儿子，就百般疼爱地照料他——
Sā gacchante kāle ekaṃ puttaṃ labhitvā taṃ upalālentī –
“你们要这样看待现世就能见到的业：布施、调伏、克制的果报。
我原本是主人家的婢女，如今成了这个家里的媳妇，当上了女主人。”
‘‘Sandiṭṭhikaṃ kammaṃ evaṃ passatha, dānassa damassa saṃyamassa vipākaṃ; Dāsī ahaṃ ayyakulesu hutvā, suṇisā homi agārassa issarā’’ti. –
她说了这首偈颂。
Imaṃ gāthaṃ vadati.
有一天，导师看到她智慧已经成熟，就放出光芒，示现自身，像站在她面前一样——
Athekadivasaṃ satthā tassā ñāṇaparipākaṃ oloketvā obhāsaṃ pharitvā sammukhe ṭhito viya attānaṃ dassetvā –
“不可爱者以可爱之相，不可意者以可意之貌；
苦以乐之形，吞没放逸之人。”
‘‘Asātaṃ sātarūpena, piyarūpena appiyaṃ; Dukkhaṃ sukhassa rūpena, pamattaṃ ativattatī’’ti. (udā. 18; jā. 1.1.100) –
世尊说完这首偈，偈颂结束时，她已证入入流果。第二天，她向以佛陀为首的比丘僧团供养饮食，然后把这件事禀告给世尊。世尊就以这件事为因由，为在场的大众开示佛法。那次开示给大众带来了很大的利益。
Imaṃ gāthamāha. Sā gāthāpariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhitā. Sā dutiyadivase buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānaṃ datvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
13. 轴树饿鬼事的注释
13. Akkharukkhapetavatthuvaṇṇanā
“他布施了什么，那东西却不存在”——这是施轴者饿鬼的故事。它的起因是怎样的呢？世尊住在舍卫城的时候，有一位住在舍卫城的近事男，把货物装满了几辆车，为了做生意去了外地，在那里把自己的货物卖掉之后，又把回程的货物装上车，朝着舍卫城的方向上路了。他走在路上的时候，在森林里，有一辆车的车轴断了。这时，有一个人为了取木材，让人拿着斧头和砍刀，从自己的村子出来，在树林里到处走，到了那个地方，看见那位近事男因为车轴断了而愁苦，心想：“这位商人因为在森林里断了车轴，正在受苦啊。”出于怜悯，他砍了一根树干，做成一根结实的车轴，装在车上送给了他。
Yaṃ dadāti na taṃ hotīti idaṃ akkhadāyakapetavatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavati sāvatthiyaṃ viharante aññataro sāvatthivāsī upāsako sakaṭehi bhaṇḍassa pūretvā vaṇijjāya videsaṃ gantvā tattha attano bhaṇḍaṃ vikkiṇitvā paṭibhaṇḍaṃ sakaṭesu āropetvā sāvatthiṃ uddissa maggaṃ paṭipajji. Tassa maggaṃ gacchantassa aṭaviyaṃ ekassa sakaṭassa akkho bhijji. Atha aññataro puriso rukkhagahaṇatthaṃ kuṭhāripharasuṃ gāhāpetvā attano gāmato nikkhamitvā araññe vicaranto taṃ ṭhānaṃ patvā taṃ upāsakaṃ akkhabhañjanena domanassappattaṃ disvā ‘‘ayaṃ vāṇijo akkhabhañjanena aṭaviyaṃ kilamatī’’ti anukampaṃ upādāya rukkhadaṇḍaṃ chinditvā daḷhaṃ akkhaṃ katvā sakaṭe yojetvā adāsi.
后来，他在另一个时候死了，就转生在那同一片森林地区，成了那里的地居天神。他回顾自己的业之后，夜里来到那位近事男的家，站在家门口——
So aparena samayena kālaṃ katvā tasmiṃyeva aṭavipadese bhummadevatā hutvā nibbatto. Attano kammaṃ paccavekkhitvā rattiyaṃ tassa upāsakassa gehaṃ gantvā gehadvāre ṭhatvā –
“你布施出去的东西不会（原样）留在你这里；那就去布施吧！布施之后，就能超越两边。
藉由这份布施，他能往至两者；你们要清醒，不要放逸。”
‘‘Yaṃ dadāti na taṃ hoti, detheva dānaṃ datvā ubhayaṃ tarati; Ubhayaṃ tena dānena gacchati, jāgaratha mā pamajjathā’’ti. –
说了这首偈颂。其中，“所布施的并不会变成那样”是说：布施者所施的任何应施之物，并不会在来世以那布施的果报的形式原样存在，而是另有许多可爱、可意的果报确实会产生。因此，“你们要布施！”就是说：无论如何都应当布施。接着说明其中的理由：“布施之后，两者都能超越”——布施之后，便能超越现世的苦与无益，也能超越来世的苦与无益。“以此布施，两者都能成就”是说：现世的乐和来世的乐，都以此布施而获得、而达到。这个意思也可以从利益自己和利益他人的角度来理解。“应当觉醒，切勿放逸”——为了成就这种能遮止两种无益、能成办两种利益的布施，你们应当觉醒，准备好布施所需之物，并在其中保持不放逸，这就是其含义。这里重复地说，是为了显示殷重。
Gāthamāha. Tattha yaṃ dadāti na taṃ hotīti yaṃ deyyadhammaṃ dāyako deti, na tadeva paraloke tassa dānassa phalabhāvena hoti, atha kho aññaṃ bahuṃ iṭṭhaṃ kantaṃ phalaṃ hotiyeva. Tasmā detheva dānanti yathā tathā dānaṃ detha eva. Tattha kāraṇamāha ‘‘datvā ubhayaṃ taratī’’ti , dānaṃ datvā diṭṭhadhammikampi samparāyikampi dukkhaṃ anatthañca atikkamati. Ubhayaṃ tena dānena gacchatīti diṭṭhadhammikaṃ samparāyikañcāti ubhayampi sukhaṃ tena dānena upagacchati pāpuṇāti, attano paresañca hitasukhavasenāpi ayamattho yojetabbo. Jāgaratha mā pamajjathāti evaṃ ubhayānatthanivāraṇaṃ ubhayahitasādhanaṃ dānaṃ sampādetuṃ jāgaratha, dānūpakaraṇāni sajjetvā tattha ca appamattā hothāti attho. Ādaradassanatthaṃ cettha āmeḍitavasena vuttaṃ.
商人办完自己的事，就返程了，一路辗转回到舍卫城。第二天，他去拜见导师，行礼之后坐在一边，把这件事的经过禀告给了世尊。世尊就以这件事作为因由，为在场的众人开示佛法。那场开示让大众得到了很大的利益。
Vāṇijo attano kiccaṃ tīretvā paṭinivattitvā anukkamena sāvatthiṃ patvā dutiyadivase satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinno taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
第14篇 聚财饿鬼事注释
14. Bhogasaṃharaṇapetivatthuvaṇṇanā
“我们积聚了财富”这一句，就是《积聚财富饿鬼事》的由来。它的起因是什么呢？据说，世尊住在竹林精舍的时候，王舍城有四个女人，靠短斤少两之类的手段，用酥油、蜂蜜、油、粮食等做买卖，用不正当的方式积聚财富过日子。她们死后，投生到城外护城河岸边，成了女饿鬼。夜里，她们被痛苦压得受不了——
Mayaṃbhoge saṃharimhāti idaṃ bhogasaṃharaṇapetivatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavati veḷuvane viharante rājagahe kira catasso itthiyo mānakūṭādivasena sappimadhuteladhaññādīhi vohāraṃ katvā ayoniso bhoge saṃharitvā jīvanti. Tā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā bahinagare parikhāpiṭṭhe petiyo hutvā nibbattiṃsu. Tā rattiyaṃ dukkhābhibhūtā –
“我们用正当和不正当的手段攒下了财富；
那些人享用，而我们成了苦的承受者。”
‘‘Mayaṃ bhoge saṃharimhā, samena visamena ca; Te aññe paribhuñjanti, mayaṃ dukkhassa bhāginī’’ti. –
那些哭喊的女子发出可怕的巨大声响，放声哀号。人们听到后，惊慌害怕，天亮时准备好了以佛陀为首的比丘僧团的大布施，邀请世尊和比丘僧团，用精美的嚼食和啖食供养他们。世尊吃完饭、收好钵后，他们坐到一旁，把这件事禀告了世尊。世尊说：“近事男们，那个声音对你们没有什么妨碍。只是有四个饿鬼女，被痛苦压垮，讲述自己造下的恶业，以悲叹的方式大声哭喊，这样说道——”
Vippalapantiyo bheravena mahāsaddena viraviṃsu. Manussā taṃ sutvā bhītatasitā vibhātāya rattiyā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ sajjetvā satthāraṃ bhikkhusaṅghañca nimantetvā paṇītena khādanīyena bhojanīyena parivisitvā bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ upanisīditvā taṃ pavattiṃ nivedesuṃ. Bhagavā ‘‘upāsakā tena vo saddena koci antarāyo natthi, catasso pana petiyo dukkhābhibhūtā attanā dukkaṭaṃ kammaṃ kathetvā paridevanavasena vissarena viravantiyo –
“我们用正当和不正当的手段攒下了这些财富，
其他人享用，而我们是苦的分享者。”
‘‘Mayaṃ bhoge saṃharimhā, samena visamena ca; Te aññe paribhuñjanti, mayaṃ dukkhassa bhāginī’’ti. –
说了这首偈颂。
Imaṃ gāthamāhaṃsūti avoca.
这里，“财富”是指因具有可供受用的意义而被称为“财富”的衣物、装饰品等各类资具。“我们积攒”是指心被悭吝的污垢完全控制，不给任何人任何东西，只是不断囤积。“以正当和不正当的方式”是指以合乎道理和不合乎道理的方式，或者以看似合乎道理实则不合乎道理的方式。我们用这些方式积攒的那些财富，如今却被别人享用着。“我们是苦的承受者”意思是：因为我们没有做过任何善行，又造作了恶业，所以如今成了饿鬼道中巨大痛苦的承受者，正在遭受极大的痛苦。
Tattha bhogeti paribhuñjitabbaṭṭhena ‘‘bhogā’’ti laddhanāme vatthābharaṇādike vittūpakaraṇavisese. Saṃharimhāti maccheramalena pariyādinnacittā kassaci kiñci adatvā sañcinimha. Samena visamena cāti ñāyena ca aññāyena ca, ñāyapatirūpakena vā aññāyena te bhoge amhehi saṃharite idāni aññe paribhuñjanti. Mayaṃ dukkhassa bhāginīti mayaṃ pana kassacipi sucaritassa akatattā duccaritassa ca katattā etarahi petayonipariyāpannassa mahato dukkhassa bhāginiyo bhavāma, mahādukkhaṃ anubhavāmāti attho.
世尊就这样先说了那些饿鬼女所说的偈颂，接着讲了她们的经历，以此为因缘，为到场的集会大众说法，然后开示了诸圣谛。在圣谛开示结束时，许多人证得了入流果等果位。
Evaṃ bhagavā tāhi petīhi vuttaṃ gāthaṃ vatvā tāsaṃ pavattiṃ kathetvā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desetvā upari saccāni pakāsesi, saccapariyosāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
第15章 长者子饿鬼事的义疏
15. Seṭṭhiputtapetavatthuvaṇṇanā
“六万年”这一段，讲的是长者子饿鬼的故事。它的起因是什么呢？那时，世尊住在舍卫城的祇园精舍。当时，憍萨罗国的波斯匿王盛装打扮，骑在最殊胜的象背上，带着庞大的王室威势和庄严，在城中巡游。他经过某户人家的楼上时，那家有个女子打开窗户，正望着国王的威仪。国王看见一个女子，容貌端美，宛如天女。因为遇到从未见过的景象，烦恼突然涌起，心被缠住了。虽然国王身边并不缺少出身好、举止端正等各方面都殊胜的后宫女子，但心之本性轻浮又难以控制，他就对这女子生起了爱恋牵挂。他给坐在后面的随从使了个眼色，示意说：“你去查清楚这座楼和这个女人。”然后就进了王宫。其余情节，都应当按照《庵婆萨卡罗饿鬼事》里所讲的方式来理解。
Saṭṭhivassasahassānīti idaṃ seṭṭhiputtapetavatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena kho pana samayena rājā pasenadi kosalo alaṅkatappaṭiyatto hatthikkhandhavaragato mahatiyā rājiddhiyā mahantena rājānubhāvena nagaraṃ anusañcaranto aññatarasmiṃ gehe uparipāsāde vātapānaṃ vivaritvā taṃ rājavibhūtiṃ olokentiṃ rūpasampattiyā devaccharāpaṭibhāgaṃ ekaṃ itthiṃ disvā adiṭṭhapubbe ārammaṇe sahasā samuppannena kilesasamudācārena pariyuṭṭhitacitto satipi kularūpācārādiguṇavisesasampanne antepurajane sabhāvalahukassa pana duddamassa cittassa vasena tassaṃ itthiyaṃ paṭibaddhamānaso hutvā pacchāsane nisinnassa purisassa ‘‘imaṃ pāsādaṃ imañca itthiṃ upadhārehī’’ti saññaṃ datvā rājagehaṃ paviṭṭho. Aññaṃ sabbaṃ ambasakkarapetavatthumhi āgatanayeneva veditabbaṃ.
不过这里有个不同之处：在这个故事里，那个人在太阳还没落山时就回来了。城门已经关了，他就把带来的红土和青莲花挂在城门的门扇上，然后去祇园躺下休息。国王则已经躺到御床上睡着了。到了半夜，他听到有人用很大的嗓音唱出“sa”“na”“du”“so”这四个音节。据说，这些音节是过去世住在舍卫城的四位长者子唱出来的。他们当时被财富迷醉，年轻力壮时因为邪淫造下了许多恶业，后来死后就投生在这座城附近的一口铜釜地狱里，受着煎熬。他们挣扎到铜釜口边时，想要各自说一首偈颂，才说出第一个音节，就感受到剧苦，又沉回了铜釜里。
Ayaṃ pana viseso – idha puriso sūriye anatthaṅgateyeva āgantvā nagaradvāre thakite attanā ānītaṃ aruṇavaṇṇamattikaṃ uppalāni ca nagaradvārakavāṭe laggetvā nipajjituṃ jetavanaṃ agamāsi. Rājā pana sirisayane vāsūpagato majjhimayāme sa-iti na-iti du-iti so-iti ca imāni cattāri akkharāni mahatā kaṇṭhena uccāritāni viya vissaravasena assosi. Tāni kira atīte kāle sāvatthivāsīhi catūhi seṭṭhiputtehi bhogamadamattehi yobbanakāle pāradārikakammavasena bahuṃ apuññaṃ pasavetvā aparabhāge kālaṃ katvā tasseva nagarassa samīpe lohakumbhiyaṃ nibbattitvā paccamānehi lohakumbhiyā mukhavaṭṭiṃ patvā ekekaṃ gāthaṃ vatthukāmehi uccāritānaṃ tāsaṃ gāthānaṃ ādiakkharāni , te paṭhamakkharameva vatvā vedanāppattā hutvā lohakumbhiṃ otariṃsu.
国王听到那个声音后，吓得浑身发抖，惊恐不安，汗毛直竖，在痛苦中熬过了后半夜。天亮后，他叫人把国师请来，把这件事告诉了他。国师看出国王又怕又慌，自己又贪图利养，心想：“这下可好了，我正好有办法为自己和婆罗门们弄到供养。”于是说道：“大王，这可是大灾祸啊！您应该举办一场四物全备的祭祀。”国王听了他的话，就命令大臣们：“去把四物全备祭祀要用的东西都准备好。”末利王后听说后，对国王这样说：“大王，您为什么听了婆罗门的话，就想要去做那种杀害、伤害无数生命的事呢？难道不该去请教那位一切处智行无碍的世尊吗？世尊怎么对您说，您就照着做。”国王听了她的话，就前往世尊那里，把这件事禀告了世尊。世尊说：“大王，这件事不会给您带来任何障碍。”然后，世尊从头讲起那些投生在铁釜地狱里的众生的事，并诵出他们各自开口所说的偈颂：
Rājā pana taṃ saddaṃ sutvā bhītatasito saṃviggo lomahaṭṭhajāto taṃ rattāvasesaṃ dukkhena vītināmetvā vibhātāya rattiyā purohitaṃ pakkosāpetvā taṃ pavattiṃ kathesi. Purohito rājānaṃ bhītatasitaṃ ñatvā lābhagiddho ‘‘uppanno kho ayaṃ mayhaṃ brāhmaṇānañca lābhuppādanupāyo’’ti cintetvā ‘‘mahārāja, mahā vatāyaṃ upaddavo uppanno, sabbacatukkaṃ yaññaṃ yajāhī’’ti āha. Rājā tassa vacanaṃ sutvā amacce āṇāpesi ‘‘sabbacatukkayaññassa upakaraṇāni sajjethā’’ti. Taṃ sutvā mallikā devī rājānaṃ evamāha – ‘‘kasmā, mahārāja, brāhmaṇassa vacanaṃ sutvā anekapāṇavadhahiṃsanakakiccaṃ kātukāmosi, nanu sabbattha appaṭihatañāṇacāro bhagavā pucchitabbo? Yathā ca te bhagavā byākarissati, tathā paṭipajjitabba’’nti. Rājā tassā vacanaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā ‘‘na, mahārāja, tatonidānaṃ tuyhaṃ koci antarāyo’’ti vatvā ādito paṭṭhāya tesaṃ lohakumbhiniraye nibbattasattānaṃ pavattiṃ kathetvā tehi paccekaṃ uccāretuṃ āraddhagāthāyo –
六万年，完全圆满；
在地狱里受苦的我们，什么时候才能熬到头？
‘‘Saṭṭhivassasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso; Niraye paccamānānaṃ, kadā anto bhavissati.
没有尽头，尽头从何而来？尽头根本看不见。
就像这样，恶行已由你和我造下，朋友们。
‘‘Natthi anto kuto anto, na anto paṭidissati; Tathā hi pakataṃ pāpaṃ, tuyhaṃ mayhañca mārisā.
我们过着糟糕的生活：明明有能力布施，却没有布施。
当可布施之物存在时，我们却没有为自己作一盏灯。
‘‘Dujjīvitamajīvimha, ye sante na dadamhase; Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano.
“确实，我从此处离开后，获得了人的投生；
我要广行布施、具足戒行，做很多善事。”
‘‘Sohaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ; Vadaññū sīlasampanno, kāhāmi kusalaṃ bahu’’nti. –
把（偈颂）补完整之后，才说了出来。
Paripuṇṇaṃ katvā kathesi.
802802. 其中，“六万年”指的是六万个年头。据说，投生到那个铜锅地狱里的众生，向下沉的时候，要经过三万年才到达最底层；从那里再向上升，也要经过三万年才到达锅口边缘。凭着这样的认知，那个众生本想说出“整整六万年，完全圆满”这首偈颂，刚说出“整”字，就遭受了极其剧烈的痛苦，脸朝下栽了下去。不过，世尊替国王把那首偈颂补完整之后才开示。其余的偈颂也应当这样理解。其中，“什么时候才到头”：说的是在铜锅地狱里被煎熬的我们，这种苦到底什么时候才会有尽头、才会彻底结束呢？
802. Tattha saṭṭhivassasahassānīti vassānaṃ saṭṭhisahassāni. Tasmiṃ kira lohakumbhiniraye nibbattasatto adho ogacchanto tiṃsāya vassasahassehi heṭṭhimatalaṃ pāpuṇāti, tato uddhaṃ uggacchantopi tiṃsāya eva vassasahassehi mukhavaṭṭipadesaṃ pāpuṇāti, tāya saññāya so ‘‘saṭṭhivassasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso’’ti gāthaṃ vattukāmo sa-iti vatvā adhimattavedanāppatto hutvā adhomukho pati. Bhagavā pana taṃ rañño paripuṇṇaṃ katvā kathesi. Esa nayo sesagāthāsupi. Tattha kadā anto bhavissatīti lohakumbhiniraye paccamānānaṃ amhākaṃ kadā nu kho imassa dukkhassa anto pariyosānaṃ bhavissati.
803“确实如此”这句话，是要把语格转换过来说：就像你我的这个苦没有尽头，也看不到尽头，同样地，你和我都以那种方式造下了恶业。
803.Tathā hīti yathā tuyhaṃ mayhañca imassa dukkhassa natthi anto, na anto paṭidissati, tathā tena pakārena pāpakaṃ kammaṃ pakataṃ tayā mayā cāti vibhattiṃ vipariṇāmetvā vattabbaṃ.
804“恶活命”是指被智者呵责的活法。“当我们有”是说当我们有可以布施的东西时。“我们并没有施与”是说我们没有布施。为了让前面这个意思更加清楚，所以又说：“有可以布施的东西时，我们却没有为自己修成依靠。”
804.Dujjīvitanti viññūhi garahitabbaṃ jīvitaṃ. Ye santeti ye mayaṃ sante vijjamāne deyyadhamme. Na dadamhaseti na adamha. Vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano’’ti vuttaṃ.
805“那我”：就是“我”。“必当”是表达思虑、盘算的语气词。“从此”：从这个铜锅地狱。“离去后”：离开之后。“获得人身之生处”：得到人的生处，也就是人的身份。“知恩能施”：指有布施的戒行，或者能听懂乞求者的话。“戒具足”：指戒行和品行都具足。“我将广作众善”：不像以前那样陷入放逸，我要做很多、大量的善业福德，也就是积累福德的意思。
805.Sohanti so ahaṃ. Nūnāti parivitakke nipāto. Itoti imasmā lohakumbhinirayā. Gantvāti apagantvā. Yoniṃ laddhāna mānusinti manussayoniṃ manussattabhāvaṃ labhitvā. Vadaññūti pariccāgasīlo, yācakānaṃ vā vacanaññū. Sīlasampannoti sīlācārasampanno. Kāhāmi kusalaṃ bahunti pubbe viya pamādaṃ anāpajjitvā bahuṃ pahūtaṃ kusalaṃ puññakammaṃ karissāmi, upacinissāmīti attho.
导师说完这些偈颂后，又详细地开示了法。开示结束时，那个搬运黏土莲花的男子证得了入流果。国王生起了警醒之心，断除了对他人财物的贪图，满足于自己的妻子。
Satthā imā gāthāyo vatvā vitthārena dhammaṃ desesi, desanāpariyosāne mattikārattuppalahārako puriso sotāpattiphale patiṭṭhahi. Rājā sañjātasaṃvego parapariggahe abhijjhaṃ pahāya sadārasantuṭṭho ahosīti.
