3. 大品·9. 《婆悉咤经》的注释
3. 大品义注 · 90 段
9. 《婆悉咤经》的注释巴利
9. Vāseṭṭhasuttavaṇṇanā
“如是我闻”这一句,是《婆悉咤经》的开头。这部经的缘起是什么呢?就是它在序分里已经说过的那些。至于义注,我们会沿用已有的解释方式,跳过那些意思明显的词句来讲。“伊车能伽罗”是一个村子的名字。“商吉”“哆卢伽”“兜德耶”这些,是婆罗门富豪们常用的称呼。“沸伽罗娑罗”和“生闻”,是两位占相者的名字。据说他们当中,有一位是在雪山旁边的池塘里、从莲花中出生的。有个苦行者摘下那朵莲花,看见里面躺着一个男孩,就把他抚养长大,然后带去见国王。因为他躺在莲花里,就给他取名叫“沸伽罗娑罗”。另一位则是在别处做占相者。据说他得到了“生闻”这个国师职位,也因此以这个名字为人所知。巴利
Evaṃme sutanti vāseṭṭhasuttaṃ. Kā uppatti? Ayameva yāssa nidāne vuttā atthavaṇṇanaṃ panassa vuttanayāni uttānatthāni ca padāni pariharantā karissāma. Icchānaṅgaloti gāmassa nāmaṃ. Brāhmaṇamahāsālānaṃ caṅkī tārukkho todeyyoti vohāranāmametaṃ. Pokkharasāti jāṇussoṇīti nemittikaṃ. Tesu kira eko himavantapasse pokkharaṇiyā padume nibbatto, aññataro tāpaso taṃ padumaṃ gahetvā tattha sayitaṃ dārakaṃ disvā saṃvaḍḍhetvā rañño dassesi. Pokkhare sayitattā ‘‘pokkharasātī’’ti cassa nāmamakāsi. Ekassa ṭhānantare nemittikaṃ. Tena kira jāṇussoṇināmakaṃ purohitaṭṭhānaṃ laddhaṃ, so teneva paññāyi.
他们以及其他所有同样有名的婆罗门大富豪,为什么都住在伊车能伽罗村呢?是为了读诵和探究吠陀。据说当时在憍萨罗国,精通吠陀的婆罗门们为了读诵吠陀和探究其义理,都会聚集在那个村子里。因此,他们也时不时地从自己封赐的村庄来到这里住下。巴利
Te sabbepi aññe ca abhiññātā abhiññātā brāhmaṇamahāsālā kasmā icchānaṅgale paṭivasantīti? Vedasajjhāyanaparivīmaṃsanatthaṃ. Tena kira samayena kosalajanapade vedakā brāhmaṇā vedānaṃ sajjhāyakaraṇatthañca atthūpaparikkhaṇatthañca tasmiṃyeva gāme sannipatanti. Tena tepi antarantarā attano bhogagāmato āgamma tattha paṭivasanti.
“婆悉咤与婆罗堕阇”是指婆悉咤和婆罗堕阇两个人。“这是中间的话题”是说:他们以符合朋友身份的方式一边交谈一边漫步时,就在那个话题的中间,另一个话题突然冒了出来,所以这样说。这里,祖父和祖母合称“祖父们”,同样,外祖父和外祖母合称“外祖父们”,祖父们和外祖父们合称“祖父们”。祖父们的寿量叫“祖父寿量”。“寿量”指寿命。这只是言语上的表达,但从意义上看,祖父们本身就是“祖父寿量”。“清净胎藏”是指清净的母腹,意思是说,他纯粹是从清净的婆罗门母胎中出生的。因为在“良好消化的能力”这类说法里,腹内的火被称为“消化力”,但在这里指的是母胎。“直到第七代”是指母亲的母亲、父亲的父亲,这样一代代往上逆推,直到第七代。“不被轻视”是关于出身,不被任何人以“他算什么”而看不起。“不被非难”是指从未因出身缺陷的指责而被非难过。“具足仪律”是指具足行仪。“令了知”是使之知道、使之觉悟,也就是使之不中断。“来吧”即“我们去吧”。巴利
Vāseṭṭhabhāradvājānanti vāseṭṭhassa ca bhāradvājassa ca. Ayamantarākathāti yaṃ attano sahāyakabhāvānurūpaṃ kathaṃ kathentā anuvicariṃsu, tassā kathāya antarā vemajjheyeva ayaṃ aññā kathā udapādīti vuttaṃ hoti. Saṃsuddhagahaṇikoti saṃsuddhakucchiko, saṃsuddhāya brāhmaṇiyā eva kucchismiṃ nibbattoti adhippāyo. ‘‘Samavepākiniyā gahaṇiyā’’tiādīsu hi udaraggi ‘‘gahaṇī’’ti vuccati. Idha pana mātukucchi. Yāva sattamāti mātu mātā, pitu pitāti evaṃ paṭilomena yāva satta jātiyo. Ettha ca pitāmaho ca pitāmahī ca pitāmahā, tathā mātāmaho ca mātāmahī ca mātāmahā, pitāmahā ca mātāmahā ca pitāmahāyeva. Pitāmahānaṃ yugaṃ pitāmahayugaṃ. Yuganti āyuppamāṇaṃ. Abhilāpamattameva cetaṃ, atthato pana pitāmahāyeva pitāmahayugaṃ. Akkhittoti jātiṃ ārabbha ‘‘kiṃ so’’ti kenaci anavaññāto . Anupakkuṭṭhoti jātisandosavādena anupakkuṭṭhapubbo. Vatasampannoti ācārasampanno. Saññāpetunti ñāpetuṃ bodhetuṃ, nirantaraṃ kātunti vuttaṃ hoti. Āyāmāti gacchāma.
600 “被认可并自认”的意思是:我们被老师们认可为“你们是三明者”,自己也这样承认。“我们是”就是成为。“两者”指两个人。他说“我是沸伽罗娑罗的弟子,这位青年是哆卢伽的”,这是为了显示老师的成就和自己的成就,真正的意思是:我是沸伽罗娑罗座下最年长的弟子、上首弟子,而这位是哆卢伽的门人。巴利
600.Anuññātapaṭiññātāti ‘‘tevijjā tumhe’’ti evaṃ mayaṃ ācariyehi ca anuññātā attanā ca paṭijānimhāti attho. Asmāti bhavāma. Ubhoti dvepi janā. Ahaṃ pokkharasātissa, tārukkhassāyaṃ māṇavoti ahaṃ pokkharasātissa jeṭṭhantevāsī aggasisso, ayaṃ tārukkhassāti adhippāyena bhaṇati ācariyasampattiṃ attano sampattiñca dīpento.
601 “三明者”是指通达三部吠陀的人。“究竟者”是指已经达到终点、圆满的人。“我们是”就是我们确实如此。现在,为了详细说明那种究竟圆满的状态,他说:“是读诵者……等等”。在这里,“读诵”是指吠陀。“由业”是指由十种善业道所造的业。因为前面针对七种身业和语业,他说过“贤者们,只要成为具戒者……”;针对三种意业,他又说“具足仪律”。确实具足这些,就是具足行仪。巴利
601.Tevijjānanti tivedānaṃ. Kevalinoti niṭṭhaṅgatā. Asmaseti amha bhavāma. Idāni taṃ kevalibhāvaṃ vitthārento āha – ‘‘padakasmā…pe… sādisā’’ti. Tattha jappeti vede. Kammunāti dasavidhena kusalakammapathakammunā. Ayañhi pubbe sattavidhaṃ kāyavacīkammaṃ sandhāya ‘‘yato kho bho sīlavā hotī’’ti āha. Tividhaṃ manokammaṃ sandhāya ‘‘vatasampanno’’ti āha. Tena samannāgato hi ācārasampanno hoti.
602-5 现在,他用另一种说法来说明这一点,说道:“我也以业而说。” “超越毁灭”是指已经越过了欠缺的状态,意思是圆满无缺。“到来”是指前往、到达。“礼敬”就是行礼致敬。“世间生起的眼”是指在无明黑暗的世间中,破除那黑暗,通过为世人开示现世利益等义理,成为眼目而出现于世间。巴利
602-5. Idāni taṃ vacanantarena dassento āha – ‘‘ahañca kammunā brūmī’’ti. Khayātītanti ūnabhāvaṃ atītaṃ, paripuṇṇanti attho. Peccāti upagantvā. Namassantīti namo karonti. Cakkhuṃ loke samuppannanti avijjandhakāre loke, taṃ andhakāraṃ vidhamitvā lokassa diṭṭhadhammikādiatthasandassanena cakkhu hutvā samuppannaṃ.
606 婆悉咤这样赞叹之后,因婆悉咤的请求,为了摄受这两个人,世尊说道:“我将为你们解说……”等等。其中,“将为解说”就是我将要解说。“次第”的意思是:婆罗门的想法暂且放一边,我将从昆虫、爬虫、草、树开始,为你们依次解说。应当这样理解此处的用意:这两位年轻人需要靠详细说法才能调伏。“种姓分别”就是对种姓的详细说明。“因为种种姓互不相同”是说,那些有情的种姓各各不同,有种种差别。巴利
606. Evaṃ abhitthavitvā vāseṭṭhena yācito bhagavā dvepi jane saṅgaṇhanto āha – ‘‘tesaṃ vo ahaṃ byakkhissa’’ntiādi. Tattha byakkhissanti byākarissāmi. Anupubbanti tiṭṭhatu tāva brāhmaṇacintā, kīṭapaṭaṅgatiṇarukkhato pabhuti vo anupubbaṃ byakkhissanti evamettha adhippāyo veditabbo, evaṃ vitthārakathāya vinetabbā hi te māṇavakā. Jātivibhaṅganti jātivitthāraṃ. Aññamaññā hi jātiyoti tesaṃ tesañhi pāṇānaṃ jātiyo aññā aññā nānappakārāti attho.
607 接着,在应当解说众生的种姓差别时,他先从非执受的事物开始说起:“草木你们也要知道。”这是为了什么?是为了更容易说明执受的事物。因为一旦把握了非执受事物的种姓差别,执受事物的种姓差别就会更加清楚。其中,所谓“草”,是指内部有髓、外部有坚实心材的植物,所以棕榈、椰子等也归入草类。所谓“树”,是指外部有髓、内部有坚实心材的植物。草和树合起来就是“草木”。他用业格复数来指称它们,所以说“草木你们也要知道”。“它们并不宣称”,意思是它们不会说“我是草”“我是树”。“特征由种姓所成”,即使它们不宣称,它们的形态也正是由各自的种姓所决定,与它们所从属的草等根本类别相同。这是什么原因呢?因为各种种姓彼此不同,也就是说,草的种姓是一类,树的种姓是另一类;即使在草当中,棕榈的种姓是一类,椰子的种姓又是另一类,应当这样详细展开。巴利
607. Tato pāṇānaṃ jātivibhaṅge kathetabbe ‘‘tiṇarukkhepi jānāthā’’ti anupādinnakānaṃ tāva kathetuṃ āraddho. Taṃ kimatthamiti ce? Upādinnesu sukhañāpanatthaṃ. Anupādinnesu hi jātibhede gahite upādinnesu so pākaṭataro hoti. Tattha tiṇāni nāma antopheggūni bahisārāni. Tasmā tālanāḷikerādayopi tiṇasaṅgahaṃ gacchanti. Rukkhā nāma bahipheggū antosārā. Tiṇāni ca rukkhā ca tiṇarukkhā. Te upayogabahuvacanena dassento āha – ‘‘tiṇarukkhepi jānāthā’’ti. Na cāpi paṭijānareti ‘‘mayaṃ tiṇā, mayaṃ rukkhā’’ti evampi na paṭijānanti. Liṅgaṃ jātimayanti apaṭijānantānampi ca tesaṃ jātimayameva saṇṭhānaṃ attano mūlabhūtatiṇādisadisameva hoti. Kiṃ kāraṇaṃ? Aññamaññā hi jātiyo, yasmā aññā tiṇajāti, aññā rukkhajāti; tiṇesupi aññā tālajāti, aññā nāḷikerajātīti evaṃ vitthāretabbaṃ.
这说明了什么?凡是按出身而有差别的东西,不用靠自己声称,也不用靠别人教导,就能看出它和其他出身的不同。如果婆罗门是因为出身才成为婆罗门,那他也应该不用靠自己声称或别人教导,就能被认出和刹帝利、吠舍、首陀罗有差别,但事实上并不是这样,所以婆罗门并不是因为出身才成为婆罗门。接下来,他还会用“正如在这些出身当中”这个偈颂,直接用言语把这个意思讲出来。巴利
Tena kiṃ dīpeti? Yaṃ jātivasena nānā hoti, taṃ attano paṭiññaṃ paresaṃ vā upadesaṃ vināpi aññajātito visesena gayhati. Yadi ca jātiyā brāhmaṇo bhaveyya, sopi attano paṭiññaṃ paresaṃ vā upadesaṃ vinā khattiyato vessasuddato vā visesena gayheyya, na ca gayhati, tasmā na jātiyā brāhmaṇoti. Parato pana ‘‘yathā etāsu jātīsū’’ti imāya gāthāya etamatthaṃ vacībhedeneva āvikarissati.
608 608. 这样显示了非执受者的种类差别之后,为了显示执受者中的那种差别,他才说“然后,昆虫”等。其中,kīṭa 就是蛆虫,paṭaṅga 就是蝗虫。所谓“直到 kunthakipillika”,意思是以 kunthakipillika 为终点。巴利
608. Evaṃ anupādinnesu jātibhedaṃ dassetvā upādinnesu taṃ dassento ‘‘tato kīṭe’’ti evamādimāha. Tattha kīṭāti kimayo. Paṭaṅgāti paṭaṅgāyeva. Yāva kunthakipilliketi kunthakipillikaṃ pariyantaṃ katvāti attho.
609 “小的”指黑刺蚁之类的;“大的”指兔、猫之类的。因为它们全都有种种颜色。巴利
609.Khuddaketi kāḷakakaṇḍakādayo. Mahallaketi sasabiḷārādayo. Sabbe hi te anekavaṇṇā.
610 “腹足”是指以腹部为足,说的就是腹部本身就是它们的足。“长背”是指蛇从头部一直到尾端都是背,因此它们被称为“长背”。它们也有很多种类,比如毒蛇等。巴利
610.Pādūdareti udarapāde, udaraṃyeva yesaṃ pādāti vuttaṃ hoti. Dīghapiṭṭhiketi sappānañhi sīsato yāva naṅguṭṭhā piṭṭhi eva hoti, tena te ‘‘dīghapiṭṭhikā’’ti vuccanti. Tepi anekappakārā āsīvisādibhedena.
611 水生,指生于水中者。鱼类也有种种,按罗希塔鱼等类别区分。巴利
611.Odaketi udakamhi jāte. Macchāpi anekappakārā rohitamacchādibhedena.
612 有翅者就是指鸟。它们因为拥有翅膀,所以被称为有翅者。靠翅膀行走,所以叫翼行者。在空中飞行,所以叫飞行者。这些鸟也有很多种类,比如乌鸦之类的差别。巴利
612.Pakkhīti sakuṇe. Te hi pakkhānaṃ atthitāya ‘‘pakkhī’’ti vuccanti. Pattehi yantīti pattayānā. Vehāse gacchantīti vihaṅgamā. Tepi anekappakārā kākādibhedena.
613 613. 这样显示了陆行、水行、空行众生的种类差别之后,现在为了说明他显示这些的用意,说出“如同在这些”这个偈颂。它的含义,简略地说,应当依照前面所说的用意解释方式来理解。巴利
613. Evaṃ thalajalākāsagocarānaṃ pāṇānaṃ jātibhedaṃ dassetvā idāni yenādhippāyena taṃ dassesi, taṃ āvikaronto ‘‘yathā etāsū’’ti gāthamāha. Tassattho saṅkhepato pubbe vuttādhippāyavaṇṇanāvaseneva veditabbo.
614-6 不过,这里详细来说应当说明的内容,他自己就已经显示出来了,所以说“不以头发等”。这里的连接是这样的:前面所说的“在人当中没有种种由出身决定的相”,应当理解为就是“没有”。也就是说,不以头发等。因为并没有一个定则说“婆罗门的头发是这样,刹帝利的头发是那样”,不像象、马、鹿等那样。按照这个方式,一切都可以连接起来。“相不是由出身决定的,并非如在其他生类中那样”,这一句应当理解为是对前面所说内容的总结。它的连接是:正因为凭借这些头发等,在人当中没有种种由出身决定的相,所以应当知道:“在婆罗门等各类人当中,相不是由出身决定的,并非如在其他生类中那样。”巴利
614-6. Vitthārato panettha yaṃ vattabbaṃ, taṃ sayameva dassento ‘‘na kesehī’’tiādimāha. Tatrāyaṃ yojanā – yaṃ vuttaṃ ‘‘natthi manussesu liṅgaṃ jātimayaṃ puthū’’ti, taṃ evaṃ natthīti veditabbaṃ. Seyyathidaṃ, na kesehīti. Na hi ‘‘brāhmaṇānaṃ īdisā kesā honti, khattiyānaṃ īdisā’’ti niyamo atthi yathā hatthiassamigādīnanti iminā nayena sabbaṃ yojetabbaṃ. Liṅgaṃ jātimayaṃ neva, yathā aññāsu jātisūti idaṃ pana vuttassevatthassa nigamananti veditabbaṃ. Tassa yojanā – tadeva yasmā imehi kesādīhi natthi manussesu liṅgaṃ jātimayaṃ puthu, tasmā veditabbametaṃ ‘‘brāhmaṇādibhedesu manussesu liṅgaṃ jātimayaṃ neva yathā aññāsu jātīsū’’ti.
617 现在,为了说明即使没有生来就有的种姓差别,“婆罗门、刹帝利”这种差别是怎样产生的,说了“各别”这首偈。它的意思是:就像畜生那样,毛发等形相上的差异是随着胎生自然就有的,而在人类当中,婆罗门等各自的身体上并不存在这种差异。不过,虽然这种差异并不存在,但“婆罗门、刹帝利”这一套区分种种差别的名目,在人类当中只是依约定俗成的称呼而说,只是停留在日常言说的层面上而已。巴利
617. Idāni evaṃ jātibhede asantepi brāhmaṇo khattiyoti idaṃ nānattaṃ yathā jātaṃ, taṃ dassetuṃ ‘‘paccatta’’nti gāthamāha. Tassattho – etaṃ tiracchānānaṃ viya yonisiddhameva kesādisaṇṭhānānattaṃ manussesu brāhmaṇādīnaṃ attano attano sarīresu na vijjati. Avijjamānepi pana etasmiṃ yadetaṃ brāhmaṇo khattiyoti nānattavidhānapariyāyaṃ vokāraṃ, taṃ vokārañca manussesu samaññāya pavuccati, vohāramattena vuccatīti.
619-625 619-625. 世尊这样驳倒了婆罗堕阇的主张之后,接着说明:如果单凭出身就能成为婆罗门,那么生活、戒行、品行有缺陷的人也该是婆罗门了。可是古代的婆罗门以及世间其他有智慧的人,都不承认那种人具有婆罗门的资格。因此,为了支持婆悉咤的主张,世尊开示这一点时,说了“凡于人中任何人”等八首偈颂。其中,“护牛”是指守护田地,也就是从事农耕,因为大地被称为“牛”,由它分出来的部分就是田地。“种种技艺”是指纺织等各种手艺。“经商”是指做买卖。“受雇于人”是指为他人服劳役。“箭术”是指以武器谋生,也就是使用箭和矛。“国师业”是指担任国师的工作。巴利
619-625. Ettāvatā bhagavā bhāradvājassa vādaṃ niggahetvā idāni yadi jātiyā brāhmaṇo bhaveyya, ājīvasīlācāravipannopi brāhmaṇo bhaveyya. Yasmā pana porāṇā brāhmaṇā tassa brāhmaṇabhāvaṃ na icchanti loke ca aññepi paṇḍitamanussā, tasmā vāseṭṭhassa vādapaggahaṇatthaṃ taṃ dassento ‘‘yo hi koci manussesū’’tiādikā aṭṭha gāthāyo āha. Tattha gorakkhanti khettarakkhaṃ, kasikammanti vuttaṃ hoti. Pathavī hi ‘‘go’’ti vuccati, tappabhedo ca khettaṃ. Puthusippenāti tantavāyakammādinānāsippena. Vohāranti vaṇijjaṃ. Parapessenāti paresaṃ veyyāvaccena. Issatthanti āvudhajīvikaṃ, usuñca sattiñcāti vuttaṃ hoti. Porohiccenāti purohitakammena.
626 626. 这样,按照婆罗门的传统和世间的通称,已经论证了在谋生、戒行、品行上有缺陷的人不具有婆罗门的身份。既然如此,人就不是因为出身而成为婆罗门,而是因为功德才成为婆罗门。所以,不论出生在什么家族,只要具备功德,他就是婆罗门——这就是这里的正理。世尊从意义上确立了这一正理之后,又用言语把它表达出来,说道:“我不称他为婆罗门。”巴利
626. Evaṃ brāhmaṇasamayena ca lokavohārena ca ājīvasīlācāravipannassa abrāhmaṇabhāvaṃ sādhetvā evaṃ sante na jātiyā brāhmaṇo, guṇehi pana brāhmaṇo hoti. Tasmā yattha yattha kule jāto yo guṇavā, so brāhmaṇo, ayamettha ñāyoti evametaṃ ñāyaṃ atthato āpādetvā puna tadeva ñāyaṃ vacībhedena pakāsento āha ‘‘na cāhaṃ brāhmaṇaṃ brūmī’’ti.
它的意思是:而我呢,无论生在四种出生方式中的哪一种,即使特别是一位由被称为婆罗门的母亲所生的人,也就是按“两边都善生”等说法,婆罗门们所说的婆罗门清净出生的途径,即所谓的“生”,以及由“清净受胎”一语所说的母方圆满——因为是从那里出生,所以也说为“胎生、母生”。即使是这样胎生、母生的人,我也不仅凭胎生、母生这一点就称他为婆罗门。为什么?因为仅仅口称“贤者啊,贤者啊”,就使他与别的仍有执著的人不同,于是被称为“称贤者”,但这只是在他还有执著的时候。然而,如果有人无论生在什么家庭,都因没有贪等执著而成为无执著者,又因舍弃一切执取而成为无取著者,我就称这无执著、无取著者为婆罗门。为什么?因为他已断除诸恶。巴利
Tassattho – ahaṃ pana yvāyaṃ catūsu yonīsu yattha katthaci jāto, tatrāpi vā visesena yo brāhmaṇasamaññitāya mātari sambhūto, taṃ yonijaṃ mattisambhavaṃ yā cāyaṃ ‘‘ubhato sujāto’’tiādinā (dī. ni. 1.303; ma. ni. 2.424) nayena brāhmaṇehi brāhmaṇassa parisuddhauppattimaggasaṅkhātā yoni kathīyati, ‘‘saṃsuddhagahaṇiko’’ti iminā ca mātusampatti, tatopi jātasambhūtattā ‘‘yonijo mattisambhavo’’ti ca vuccati, tampi yonijaṃ mattisambhavaṃ iminā ca yonijamattisambhavamattena brāhmaṇaṃ na brūmi. Kasmā? Yasmā ‘‘bho bho’’ti vacanamattena aññehi sakiñcanehi visiṭṭhattā bhovādī nāma so hoti, sace hoti sakiñcano. Yo panāyaṃ yattha katthaci kule jātopi rāgādikiñcanābhāvena akiñcano, sabbagahaṇapaṭinissaggena ca anādāno, akiñcanaṃ anādānaṃ tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ. Kasmā? Yasmā bāhitapāpoti.
627 还有进一步要说的,就是“断一切结”等二十七首偈颂。其中,“一切结”指十种结。“不战栗”指不因渴爱而战栗。“彼我”的意思是:我称那样的人为婆罗门——他因为超越了贪等执著,所以是“超越执著者”;因为四种轭都不存在了,所以是“离轭者”。巴利
627. Kiñca bhiyyo – ‘‘sabbasaṃyojanaṃ chetvā’’tiādikā sattavīsati gāthā. Tattha sabbasaṃyojananti dasavidhaṃ saṃyojanaṃ. Na paritassatīti taṇhāya na tassati. Tamahanti taṃ ahaṃ rāgādīnaṃ saṅgānaṃ atikkantattā saṅgātigaṃ, catunnampi yogānaṃ abhāvena visaṃyuttaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
628 系带是指以束缚的方式生起的瞋怒。皮绳是指以捆绑的方式生起的渴爱。锁链与次第连结是指伴随随眠次第的六十二种邪见的锁链。把这一切都断除而安住的人,因为已经拔掉了无明的门闩,所以是拔除门闩者;因为觉悟了四谛,所以是觉悟者——我说这样的人是婆罗门。这就是这段话的意思。巴利
628.Naddhinti nayhanabhāvena pavattaṃ kodhaṃ. Varattanti bandhanabhāvena pavattaṃ taṇhaṃ. Sandānaṃ sahanukkamanti anusayānukkamasahitaṃ dvāsaṭṭhidiṭṭhisandānaṃ, idaṃ sabbampi chinditvā ṭhitaṃ avijjāpalighassa ukkhittattā ukkhittapalighaṃ catunnaṃ saccānnaṃ buddhattā buddhaṃ ahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
629 有人即使被十种骂人的方式辱骂,被拳头、手掌等殴打,被脚镣、枷锁等捆绑,内心也不生气,能够忍受下来。因为他具备忍耐的力量,所以是“具忍力者”;又因为他一次次受生时,都以这股忍耐之力作为不退的军阵,所以是“有军阵者”。我说这样的人就是婆罗门,这就是这段话的意思。巴利
629.Aduṭṭhoti evaṃ dasahi akkosavatthūhi akkosañca pāṇiādīhi pothanañca andubandhanādīhi bandhanañca yo akuddhamānaso hutvā adhivāsesi, khantibalena samannāgatattā khantībalaṃ, punappunaṃ uppattiyā anīkabhūtena teneva khantībalānīkena samannāgatattā balānīkaṃ taṃ evarūpaṃ ahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
630 “持头陀支”是指具足头陀支的人。他因为具备四种清净戒而持戒圆满,因为渴爱不再增盛而无所增盛,因为调伏了六根而得到调伏,因为安住在最终的身体上而成为最后身者。我说这样的人就是婆罗门,这就是这段话的意思。巴利
630.Vatantanti dhutavatena samannāgataṃ, catupārisuddhisīlena sīlavantaṃ, taṇhāussadābhāvena anussadaṃ, chaḷindriyadamanena dantaṃ, koṭiyaṃ ṭhitena attabhāvena antimasārīraṃ tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
631 就像莲叶不沾水一样,同样地,如果有人对内在的两种欲都不沾染,不在那些欲里停留,我就说这个人是婆罗门,这就是这段话的意思。巴利
631.Yona limpatīti evameva yo abbhantare duvidhepi kāme na limpati, tasmiṃ kāme na saṇṭhāti, tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
632 “苦”是指五蕴的苦。“已放下负担”是指已经卸下五蕴的重担,从四种轭或一切烦恼中解脱出来。我说这样的人就是婆罗门——这就是这段话的意思。巴利
632.Dukkhassāti khandhadukkhassa. Pannabhāranti ohitakkhandhabhāraṃ catūhi yogehi sabbakilesehi vā visaṃyuttaṃ tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
633 具有甚深智慧的人,是指他具备在五蕴等甚深之法上生起的智慧;以法抉择的智慧而成为智者;对道与非道善巧了知,也就是清楚地知道“这是通往恶趣的路,这是通往善趣的路,这是通往涅槃的路,这不是路”;达到了称为阿拉汉果的最上义。我说这样的人就是婆罗门。巴利
633.Gambhīrapaññanti gambhīresu khandhādīsu pavattāya paññāya samannāgataṃ, dhammojapaññāya medhāviṃ, ‘‘ayaṃ duggatiyā, ayaṃ sugatiyā, ayaṃ nibbānassa maggo, ayaṃ amaggo’’ti evaṃ magge amagge ca chekatāya maggāmaggassakovidaṃ, arahattasaṅkhātaṃ uttamatthamanuppattaṃ tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
634 不杂处:因为完全没有见、闻、交谈、受用、身体接触这些交往,所以叫不杂处。两者:指在家人和出家人,跟这两类人都不杂处。无家屋而行:就是没有执著、没有贪恋地游行。我说这样的人才是婆罗门——这就是这句话的意思。巴利
634.Asaṃsaṭṭhanti dassanasavanasamullāpaparibhogakāyasaṃsaggānaṃ abhāvena asaṃsaṭṭhaṃ. Ubhayanti gihīhi ca anagārehi cāti ubhayehipi asaṃsaṭṭhaṃ. Anokasārinti anālayacāriṃ, taṃ evarūpaṃ ahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
635 “放下”就是舍弃、卸下。“于战栗者与稳固者中”:因为被渴爱所战栗,所以是战栗者;因为渴爱已无、坚固不动,所以是稳固者。“他不杀”:像这样,对一切众生都没有嗔恨,已经放下了棍棒,自己既不杀害任何众生,也不让别人去杀害。我说这样的人就是婆罗门——这就是这段话的意思。巴利
635.Nidhāyāti nikkhipitvā oropetvā. Tasesu thāvaresu cāti taṇhātāsena tasesu taṇhābhāvena thiratāya thāvaresu. Yo na hantīti yo evaṃ sabbasattesu vigatapaṭighatāya nikkhittadaṇḍo neva kañci sayaṃ hanati, na aññena ghāteti, tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
636 “不违”:世间大众因为嗔恨而彼此对立,但他在这些人当中没有嗔恨,所以是不违。即使别人手里没有拿着棍棒或刀剑,只要他们还不停止伤害他人,就仍然算是执杖者;而他在这些执杖者当中已经寂灭,已经放下棍棒。“于执取者中无执取”:有些人把五蕴执取为“我、我的”,所以是执取者;而他没有这种执取,所以是无执取。我说这样的人就是婆罗门——这就是这段话的意思。巴利
636.Aviruddhanti āghātavasena viruddhesupi lokiyamahājanesu āghātābhāvena aviruddhaṃ, hatthagate daṇḍe vā satthe vā avijjamānepi paresaṃ pahāradānato aviratattā attadaṇḍesu janesu nibbutaṃ nikkhittadaṇḍaṃ, pañcannaṃ khandhānaṃ ‘‘ahaṃ mama’’nti gahitattā sādānesu, tassa gahaṇassa abhāvena anādānaṃ taṃ evarūpaṃ ahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
637 “针尖”:他的贪等烦恼以及这种以掩盖他人功德为特征的抹黑,就像从针尖上掉落的芥子。正如芥子无法驻留于针尖,这些烦恼也无法驻留于他的心中。我说这样的人就是婆罗门——这就是这段话的意思。巴利
637.Āraggāti yassete rāgādayo ayañca paraguṇamakkhaṇalakkhaṇo makkho āraggā sāsapo viya papatito, yathā sāsapo āragge na santiṭṭhati, evaṃ citte na tiṭṭhati, tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
638 “不粗恶”就是不粗暴。“能使人知晓”就是能表达意义的话。“真实”就是如实的话。“不触怒”就是通过不会因令别人生气而触恼的言语。漏已尽的人只会说这样的话。因此,我说那个人就是婆罗门——这就是这段话的意思。巴利
638.Akakkasanti apharusaṃ. Viññāpaninti atthaviññāpaniṃ. Saccanti bhūtaṃ. Nābhisajeti yāya girāya aññaṃ kujjhāpanavasena na laggāpeyya. Khīṇāsavo nāma evarūpameva giraṃ bhāseyya. Tasmā tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
639 不管是衣服、装饰品之类的东西,长的还是短的;不管是摩尼宝珠、珍珠之类的东西,细的还是粗的;不管是按价值高低而说好或不好的——在这个世间,如果有人不拿取任何属于他人所拥有的东西,我说这个人就是婆罗门。这就是这段话的意思。巴利
639. Sāṭakābharaṇādīsu dīghaṃ vā rassaṃ vā, maṇimuttādīsu aṇuṃ vā thūlaṃ vā mahagghaappagghavasena subhaṃ vā asubhaṃ vā yo puggalo imasmiṃ loke parapariggahitaṃ nādiyati, tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
640 “无期望”就是没有渴爱。“离系”就是脱离一切烦恼。我说这样的人就是婆罗门。这就是这句话的意思。巴利
640.Nirāsāsanti nittaṇhaṃ. Visaṃyuttanti sabbakilesehi viyuttaṃ tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
641 “执著处”就是渴爱。“了知之后不再疑惑”,是说如实了知八种事,因此对以这八种事为对象的疑惑已经不再疑惑。“到达不死之境”,是说已经深入不死,也就是涅槃,并且已经证得。我说这样的人就是婆罗门——这就是这段话的意思。巴利
641.Ālayāti taṇhā. Aññāya akathaṃkathīti aṭṭha vatthūni yathābhūtaṃ jānitvā aṭṭhavatthukāya vicikicchāya nibbicikiccho. Amatogadhamanuppattanti amataṃ nibbānaṃ ogahetvā anuppattaṃ tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
642 “两者”是指把福行和恶行这两样都舍弃掉。 “系缚”是指贪等种种系缚。 “超越了”就是已经超越。 因为他超越了轮回之根——悲伤,所以是无悲伤;因为内心没有贪欲之尘等尘垢,所以是离尘;因为远离随烦恼,所以是清净。我说这样的人是婆罗门——这就是这段话的意思。巴利
642.Ubhoti dvepi puññāni pāpāni ca chaḍḍetvāti attho. Saṅganti rāgādibhedaṃ saṅgaṃ. Upaccagāti atikkanto. Tamahaṃ vaṭṭamūlasokena asokaṃ, abbhantare rāgarajādīnaṃ abhāvena virajaṃ, nirupakkilesatāya suddhaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
643 “无垢”是指远离像云翳那样的污垢。“清净”是指没有随烦恼。“明净”是指内心澄净。“不浊”是指没有烦恼的浑浊。“已耗尽喜有”是指对三有的渴爱已经彻底灭尽。我说这样的人是“婆罗门”——这就是这句话的意思。巴利
643.Vimalanti abbhādimalavirahitaṃ. Suddhanti nirupakkilesaṃ. Vippasannanti pasannacittaṃ. Anāvilanti kilesāvilattavirahitaṃ. Nandībhavaparikkhīṇanti tīsu bhavesu parikkhīṇataṇhaṃ tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
644 如果有比丘已经超越了这贪欲的泥沼、烦恼的险难、轮回的流转,以及不能通达四圣谛的无明;他渡过了四种瀑流,到达了彼岸;他修习两种禅那,因为没有渴爱而无所动摇,因为没有疑惑而不再疑惑,因为没有执取而无所执取,由于烦恼的寂灭而寂灭——我说这样的人是婆罗门。这就是这段话的意思。巴利
644.Yo bhikkhu imaṃrāgapalipathañceva kilesaduggañca saṃsāravaṭṭañca catunnaṃ saccānaṃ appaṭivijjhanakamohañca atīto, cattāro oghe tiṇṇo hutvā pāraṃ anuppatto, duvidhena jhānena jhāyī, taṇhāya abhāvena anejo, kathaṃkathāya abhāvena akathaṃkathī, upādānānaṃ abhāvena anupādiyitvā kilesanibbānena nibbuto, tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
645 如果有人在这世间舍弃了两种欲,出家成为无家的人而游行,那么,我说他就是已经耗尽欲贪、已经耗尽生存渴求的婆罗门。这就是这句话的意思。巴利
645.Yo puggalo, idha loke, ubhopi kāme hitvā anāgāro hutvā paribbajati, taṃ parikkhīṇakāmañceva parikkhīṇabhavañca ahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
646 在这世间,如果有人舍弃了通过六门生起的渴爱,对居家生活毫无兴趣,成为无家者而游行出家,那么,因为渴爱和有都已彻底灭尽,我说这样的人就是婆罗门——他已经耗尽了渴爱和有。这就是这段话的意思。巴利
646.Yoidha loke chadvārikaṃ taṇhaṃ jahitvā gharāvāsena anatthiko anāgāro hutvā paribbajati, taṇhāya ceva bhavassa ca parikkhīṇattā taṇhābhavaparikkhīṇaṃ tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
647 “人轭”指的是人间的寿命,以及五种欲的束缚。“天轭”也是同样的道理。“超越”的意思是:有人舍弃了人轭,超越了天轭,从所有四种轭中彻底解脱出来,我说这样的人是婆罗门。巴利
647.Mānusakaṃ yoganti mānusakaṃ āyuñceva pañcavidhakāmaguṇe ca. Dibbayogepi eseva nayo. Upaccagāti yo mānusakaṃ yogaṃ hitvā dibbaṃ atikkanto, taṃ sabbehi catūhi yogehi visaṃyuttaṃ ahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
648 “喜”是指对五种欲的欢喜。“不喜”是指在阿兰若住处感到厌烦。“清凉”是指寂灭,“无依著”是指没有烦恼,“英雄”是指征服了一切五蕴世间之后安住不动、具足精进的人——我说这样的人是婆罗门。巴利
648.Ratinti pañcakāmaguṇaratiṃ. Aratinti araññavāse ukkaṇṭhitattaṃ. Sītibhūtanti nibbutaṃ, nirupadhinti nirupakkilesaṃ, vīranti taṃ evarūpaṃ sabbaṃ khandhalokaṃ abhibhavitvā ṭhitaṃ vīriyavantaṃ ahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
649 凡是清楚知道一切众生以种种方式死亡和结生的人,我说他不执取,所以是不执著者;因为行道善妙,所以是善逝者;因为觉悟了四圣谛,所以是觉悟者——我说这样的人是婆罗门。巴利
649.Yo vedīti yo sattānaṃ sabbākārena cutiñca paṭisandhiñca pākaṭaṃ katvā jānāti, tamahaṃ alaggatāya asattaṃ, paṭipattiyā suṭṭhu gatattā sugataṃ, catunnaṃ saccānaṃ buddhatāya buddhaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
650 对于“他所……”这句:那些天神等都不知道他的趣向,因为他诸漏已尽,我说他是漏尽者;因为他已经远离烦恼,我说他是阿拉汉、是婆罗门。这就是这段的意思。巴利
650.Yassāti yassete devādayo gatiṃ na jānanti, tamahaṃ āsavānaṃ khīṇatāya khīṇāsavaṃ, kilesehi ārakattā arahantaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
651 “过去”是指在过去诸蕴上,“以后”是指在未来诸蕴上,“中间”是指在现在诸蕴上。“执取”是说:在这些情形里,他没有被称为渴爱执取的任何执取。因此,我说他因远离贪等执取而“无所有”;又因为没有任何抓取,所以是“无取”——我说这样的婆罗门。巴利
651.Pureti atītakkhandhesu. Pacchāti anāgatesu. Majjheti paccuppannesu. Kiñcananti yassetesu ṭhānesu taṇhāgāhasaṅkhātaṃ kiñcanaṃ natthi. Tamahaṃ rāgakiñcanādīhi akiñcanaṃ. Kassaci gahaṇassa abhāvena anādānaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
652 因为无所畏惧、像公牛一样,所以称他为“公牛”;因为最为殊胜,所以称他为“殊胜者”;因为精进圆满,所以称他为“勇者”;因为他寻求戒蕴等种种广大功德,所以称他为“大仙”;因为他战胜了三魔,所以称他为“胜利者”;因为烦恼已经洗净,所以称他为“沐浴者”;因为觉悟了四圣谛,所以称他为“觉悟者”——我说,这样的人就是婆罗门。巴利
652. Acchambhitattena usabhasadisatāya usabhaṃ, uttamaṭṭhena pavaraṃ, vīriyasampattiyā vīraṃ, mahantānaṃ sīlakkhandhādīnaṃ esitattā mahesiṃ, tiṇṇaṃ mārānaṃ vijitattā vijitāvinaṃ, ninhātakilesatāya nhātakaṃ, catusaccabuddhatāya buddhaṃ taṃ evarūpaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
653 如果有人能清楚地回忆起自己的过去世,又能用天眼看见二十六种天界和四种恶趣,并且已经证得被称为“生死已尽”的阿拉汉果,我说这样的人才是婆罗门。巴利
653.Yo pubbenivāsaṃ pākaṭaṃ katvā jānāti, chabbīsatidevalokabhedaṃ saggaṃ, catubbidhaṃ apāyañca dibbacakkhunā passati, atho jātikkhayasaṅkhātaṃ arahattaṃ patto, tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
654 世尊这样从功德方面对婆罗门说完之后,为了指出那些坚持“婆罗门是由出身决定的”的人,并不知道这只是一种约定俗成的说法,他们的见解是错误见解,于是说了“这只是名称”等两首偈颂。它的意思是:所谓“婆罗门、刹帝利、婆罗堕阇、婆悉咤”这些姓名族姓,都是人为安立的,这在世间只是一种名称,应当理解为仅仅是约定俗成的称呼。为什么?因为这是依据共同认可而形成的。在各地,这些姓名族姓正是在出生时由亲戚们安立、造作出来的。如果不这样安立,那么任何人见到另一个人,都不会知道“这是婆罗门”或“这是婆罗堕阇”。巴利
654. Evaṃ bhagavā guṇato brāhmaṇaṃ vatvā ‘‘ye ‘jātito brāhmaṇo’ti abhinivesaṃ karonti, te idaṃ vohāramattaṃ ajānantā, sā ca nesaṃ diṭṭhi duddiṭṭhī’’ti dassento ‘‘samaññā hesā’’ti gāthādvayamāha. Tassattho – ‘‘yadidaṃ brāhmaṇo khattiyo bhāradvājo vāseṭṭho’’ti nāmagottaṃ pakappitaṃ, samaññā hesā lokasmiṃ, paññattivohāramattanti veditabbaṃ. Kasmā? Yasmā sammuccā samudāgataṃ samanuññāya āgataṃ. Tañhi tattha tattha jātakāleyevassa ñātisālohitehi pakappitaṃ kataṃ. No cetaṃ evaṃ pakappeyyuṃ, na koci kañci disvā ‘‘ayaṃ brāhmaṇo’’ti vā ‘‘bhāradvājo’’ti vā jāneyya.
655 那些不明事理的人,长久以来心中一直潜藏着这种被虚构出来的恶见。对于不知道“名号和族姓都是被虚构出来的,这不过是名号族姓而已,是为了世间交流才虚构出来的”的众生,这种恶见在他们心中长久潜藏。正因为这种潜藏,他们不了解那名号族姓的真相,就宣称“婆罗门是由出身决定的”——他们正是在无知中这样说的。巴利
655. Evaṃ pakappitañcetaṃ dīgharattamanusayitaṃ diṭṭhigatamajānataṃ, ‘‘pakappitaṃ nāmagottaṃ, nāmagottamattametaṃ saṃvohāratthaṃ pakappita’’nti ajānantānaṃ sattānaṃ hadaye dīgharattaṃ diṭṭhigatamanusayitaṃ, tassa anusayitattā taṃ nāmagottaṃ ajānantā te pabruvanti ‘‘jātiyā hoti brāhmaṇo’’ti, ajānantāyeva evaṃ vadantīti vuttaṃ hoti.
656-7 像这样,先说明“那些坚持‘婆罗门是由出身决定的’的人,不了解这不过是世间的称呼而已,他们的那种见解是错误见解”,接下来以毫无保留地直接否定出身论、确立业论的方式,说出了“不是因出身”等话。其中,为了详细解释“因业而成为婆罗门,因业而成为非婆罗门”这半首偈颂,又说了“农夫因业”等话。这里说的“因业”,是指由现在能生起耕田等业的思业。巴利
656-7. Evaṃ ‘‘ye ‘jātito brāhmaṇo’ti abhinivesaṃ karonti, te idaṃ vohāramattamajānantā, sā ca nesaṃ diṭṭhi duddiṭṭhī’’ti dassetvā idāni nippariyāyameva jātivādaṃ paṭikkhipanto kammavādañca niropento ‘‘na jaccā’’tiādimāha. Tattha ‘‘kammunā brāhmaṇo hoti, kammunā hoti abrāhmaṇo’’ti imissā upaḍḍhagāthāya atthavitthāraṇatthaṃ ‘‘kassako kammunā’’tiādi vuttaṃ. Tattha kammunāti paccuppannena kasikammādinibbattakacetanākammunā.
659 “见缘起”是指:因为“依靠这个条件,才会有这个结果”,这样看见缘起的人。“精通业果”是指:在应当受到恭敬或轻蔑的家族中,众生的投生是由业决定的;其他各种高贵或低贱的状态,也是在殊胜或低劣的业成熟时出现的——这样就是善巧于业果。巴利
659.Paṭiccasamuppādadassāti ‘‘iminā paccayena evaṃ hotī’’ti evaṃ paṭiccasamuppādadassāvino. Kammavipākakovidāti sammānāvamānārahe kule kammavasena uppatti hoti, aññāpi hīnapaṇītatā hīnapaṇīte kamme vipaccamāne hotīti evaṃ kammavipākakusalā.
660 在“依业而转”这首偈颂里,无论说“世间”、“众生”还是“有情”,意思其实只有一个,只是说法不同而已。这里的第一句,应当理解为是在否定“有一位梵天神、大梵天神……他是至高者、创造者、主宰者、一切已生与未生者之父”这种见解。因为世间依业而转,在各趣中依业而出生,那谁还能是它的创造者呢?第二句说明:这样依业而出生之后,在生命流转的过程中,也仍然是唯依业而转——由于过去业和现在业的差别,在体验苦乐时,呈现出低劣、殊胜等各种状态,持续不断地流转。第三句把同一个意思归纳为:这样,从一切方面来看,众生都被业所系缚,唯随业而流转,不会依其他方式。第四句用比喻把这个道理说清楚:就像行进中的车依靠车辖一样。正如车在行走时,车辖是系缚连接的关键,没有车辖连接,车就无法行走;同样,世间在生起和流转时,业就是系缚,离开业,既不会生起,也不会流转。巴利
660.‘‘Kammunāvattatī’’ti gāthāya pana ‘‘loko’’ti vā ‘‘pajā’’ti vā ‘‘sattā’’ti vā ekoyeva attho, vacanamattameva nānaṃ. Purimapadena cettha ‘‘atthi brahmā mahābrahmā…pe… seṭṭho sajitā vasī pitā bhūtabhabyāna’’nti (dī. ni. 1.42) imissā diṭṭhiyā nisedho veditabbo. Kammunā hi vattati tāsu tāsu gatīsu uppajjati loko, tassa ko sajitāti? Dutiyena ‘‘evaṃ kammunā uppannopi ca pavattiyampi atītapaccuppannabhedena kammunā eva pavattati, sukhadukkhāni paccanubhonto hīnapaṇītādibhāvaṃ āpajjanto pavattatī’’ti dasseti. Tatiyena tamevatthaṃ nigameti ‘‘evaṃ sabbathāpi kammanibandhanā sattā kammeneva baddhā hutvā pavattanti, na aññathā’’ti. Catutthena tamatthaṃ upamāya vibhāveti rathassāṇīva yāyatoti. Yathā rathassa yāyato āṇi nibandhanaṃ hoti, na tāya anibaddho yāti, evaṃ lokassa uppajjato ca pavattato ca kammaṃ nibandhanaṃ, na tena anibaddho uppajjati nappavattati.
661 现在,因为世间就是这样被业所系缚,所以为了说明凭借最殊胜的业而获得最殊胜的状态,世尊说了以“由苦行”开头的两首偈颂。其中,“由苦行”指的是通过守护诸根来修行。“由梵行”指的是依靠学处而修的其他种种殊胜修行。“由自制”指的是以戒律来约束自己。“由调御”指的是以智慧来调伏自己。凭借这种具有最殊胜意义、与梵性相应的业,一个人就成为婆罗门。为什么?因为这就是最上的婆罗门,也就是说,这种业就是最上的婆罗门性。另有一种读法是“brahmānaṃ”,它的意思是:能带来梵性,即带来、招感、给予梵性。巴利
661. Idāni yasmā evaṃ kammanibandhano loko, tasmā seṭṭhena kammunā seṭṭhabhāvaṃ dassento ‘‘tapenā’’ti gāthādvayamāha. Tattha tapenāti indriyasaṃvarena. Brahmacariyenāti sikkhānissitena vuttāvasesaseṭṭhacariyena. Saṃyamenāti sīlena. Damenāti paññāya. Etena seṭṭhaṭṭhena brahmabhūtena kammunā brāhmaṇo hoti. Kasmā? Yasmā etaṃ brāhmaṇamuttamaṃ, yasmā etaṃ kammaṃ uttamo brāhmaṇabhāvoti vuttaṃ hoti. ‘‘Brahmāna’’ntipi pāṭho, tassattho – brahmaṃ ānetīti brahmānaṃ, brahmabhāvaṃ āneti āvahati detīti vuttaṃ hoti.
662 在第二首偈颂中,“寂静”是指烦恼已经止息的人。“梵天神”和“帝释”是说,他能成为梵天神,也是梵天神及帝释。凡是具备这种特质的人,就不只是婆罗门而已;在有智慧、有见识的贤者看来,他本身就是梵天神,也是帝释。意思就是说:“婆悉咤,你应当这样去了解。”其余部分和前面所讲的一样。巴利
662. Dutiyagāthāya santoti santakileso. Brahmā sakkoti brahmā ca sakko ca. Yo evarūpo, so na kevalaṃ brāhmaṇo, apica kho brahmā ca sakko ca so vijānataṃ paṇḍitānaṃ, evaṃ vāseṭṭha jānāhīti vuttaṃ hoti. Sesaṃ vuttanayamevāti.
10. 拘迦利经的注释巴利
10. Kokālikasuttavaṇṇanā
“如是我闻”这句是《拘迦利经》的开头。它的起因是什么?这将在释义中说明。在释义里,“如是我闻”等部分,也按照前面所说的方式解释。至于“那时,拘迦利”这里——这个拘迦利是谁?他又为什么前来拜访?解释如下:据说,这位拘迦利是拘迦利国拘迦利城拘迦利富商之子,出家后住在他父亲所建的寺院里,名叫“小拘迦利”,不是提婆达多的弟子。而那位被称为“大拘迦利”的,则是婆罗门之子。巴利
Evaṃme sutanti kokālikasuttaṃ. Kā uppatti? Imassa suttassa uppatti atthavaṇṇanāyameva āvi bhavissati. Atthavaṇṇanāya cassa evaṃ me sutantiādi vuttanayameva. Atha kho kokālikoti ettha pana ko ayaṃ kokāliko, kasmā ca upasaṅkamīti? Vuccate – ayaṃ kira kokālikaraṭṭhe kokālikanagare kokālikaseṭṭhissa putto pabbajitvā pitarā kārāpite vihāreyeva paṭivasati ‘‘cūḷakokāliko’’ti nāmena, na devadattassa sisso. So hi brāhmaṇaputto ‘‘mahākokāliko’’ti paññāyi.
据说,世尊住在舍卫城的时候,两位上首弟子带着大约五百位比丘在乡间游行。临近雨安居时,他们想找个安静的地方住下来,就把那些比丘打发走了,自己拿着衣钵,来到那个地区的那座城市,进了那座精舍。在那里,他们和拘迦利互相问候之后,对他说:“贤友,我们要在这里住三个月,请不要告诉任何人。”他答应说:“好的。”三个月过后,第二天一早,他先进城去告诉大家:“你们不知道吧,两位上首弟子来到这里住着,也没有人用资具邀请他们。”城里的人说:“尊者,您为什么不告诉我们呢?”他说:“告诉你们有什么用?你们没看见有两位比丘住在这里吗?他们就是上首弟子啊。”于是大家赶紧聚集起来,带来酥、蜜丸、布料等,放在拘迦利面前。他心想:“两位上首弟子极为少欲,知道这是由暗示的话而得到的利养,一定不会接受;不接受的话,肯定会说‘给住在这里的人吧’。那我就让他们把这些利养收下,然后我拿走。”他就这么做了。长老们一看到,就知道这是由暗示的话而得到的利养,心想:“这些资具既不适合我们,也不适合拘迦利。”于是没有说“给住在这里的人吧”,直接拒绝了,然后离开。拘迦利因此生起忧恼:“他们自己不受,也不让我得到,这算怎么回事!”巴利
Bhagavati kira sāvatthiyaṃ viharante dve aggasāvakā pañcamattehi bhikkhusatehi saddhiṃ janapadacārikaṃ caramānā upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya vivekavāsaṃ vasitukāmā te bhikkhū uyyojetvā attano pattacīvaramādāya tasmiṃ janapade taṃ nagaraṃ patvā taṃ vihāraṃ agamaṃsu. Tattha te kokālikena saddhiṃ sammoditvā taṃ āhaṃsu – ‘‘āvuso, mayaṃ idha temāsaṃ vasissāma, mā kassaci āroceyyāsī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā temāse atīte itaradivasaṃ pageva nagaraṃ pavisitvā ārocesi – ‘‘tumhe aggasāvake idhāgantvā vasamāne na jānittha, na te koci paccayenāpi nimantetī’’ti. Nagaravāsino ‘‘kasmā no, bhante, nārocayitthā’’ti. Kiṃ ārocitena, kiṃ nāddasatha dve bhikkhū vasante, nanu ete aggasāvakāti. Te khippaṃ sannipatitvā sappiguḷavatthādīni ānetvā kokālikassa purato nikkhipiṃsu. So cintesi – ‘‘paramappicchā aggasāvakā ‘payuttavācāya uppanno lābho’ti ñatvā na sādiyissanti, asādiyantā addhā ‘āvāsikassa dethā’ti bhaṇissanti, handāhaṃ imaṃ lābhaṃ gāhāpetvā gacchāmī’’ti . So tathā akāsi, therā disvāva payuttavācāya uppannabhāvaṃ ñatvā ‘‘ime paccayā neva amhākaṃ na kokālikassa vaṭṭantī’’ti cintetvā ‘‘āvāsikassa dethā’’ti avatvā paṭikkhipitvā pakkamiṃsu. Tena kokāliko ‘‘kathañhi nāma attanā aggaṇhantā mayhampi na dāpesu’’nti domanassaṃ uppādesi.
他们来到世尊跟前。世尊在自恣之后,如果自己不亲自到乡间游行,就会派上首弟子去,说:“比丘们,为了大众的利益,去游行吧……”等等。这是诸佛的惯例。那时,世尊自己不想出行,于是又把他们打发走:“去吧,比丘们,去游行吧。”他们便和大约五百位比丘一起游行,逐渐又来到了那个国家的同一座城市。城里的居民认出了长老们,就备好连同资具的布施,在城中央搭起棚子,做了供养,并把资具献给长老们。长老们收下后,交给了比丘僧团。拘迦利看到这一幕,心想:“这些人以前看似少欲,如今却被贪欲压倒,变成了恶欲之人。以前他们像是少欲、知足、远离的样子,如今却是恶欲、宣扬虚假功德、是恶比丘。”他走到长老们面前说:“贤友们,你们以前好像是少欲、知足、远离的人,如今却成了恶比丘。”说完,他拿起衣钵,立刻匆忙离开,心想:“我要把这件事禀告世尊。”于是朝舍卫城方向走去,逐渐来到世尊面前。这就是这里的拘迦利,他是因为这个缘由而来的。因此经文说:“那时,拘迦利比丘来到世尊那里”等等。巴利
Te bhagavato santikaṃ agamaṃsu. Bhagavā ca pavāretvā sace attanā janapadacārikaṃ na gacchati, aggasāvake peseti – ‘‘caratha, bhikkhave, cārikaṃ bahujanahitāyā’’tiādīni (mahāva. 32) vatvā . Idamāciṇṇaṃ tathāgatānaṃ. Tena kho pana samayena attanā agantukāmo hoti. Atha kho ime punadeva uyyojesi – ‘‘gacchatha, bhikkhave, caratha cārika’’nti. Te pañcamattehi bhikkhusatehi saddhiṃ cārikaṃ caramānā anupubbena tasmiṃ raṭṭhe tameva nagaraṃ agamaṃsu. Nāgarā there sañjānitvā saha parikkhārehi dānaṃ sajjetvā nagaramajjhe maṇḍapaṃ katvā dānaṃ adaṃsu, therānañca parikkhāre upanāmesuṃ. Therā gahetvā bhikkhusaṅghassa adaṃsu. Taṃ disvā kokāliko cintesi – ‘‘ime pubbe appicchā ahesuṃ, idāni lobhābhibhūtā pāpicchā jātā, pubbepi appicchasantuṭṭhapavivittasadisā maññe, ime pāpicchā asantaguṇaparidīpakā pāpabhikkhū’’ti. So there upasaṅkamitvā ‘‘āvuso, tumhe pubbe appicchā santuṭṭhā pavivittā viya ahuvattha, idāni panattha pāpabhikkhū jātā’’ti vatvā pattacīvaramādāya tāvadeva taramānarūpo nikkhamitvā gantvā ‘‘bhagavato etamatthaṃ ārocessāmī’’ti sāvatthābhimukho gantvā anupubbena bhagavantaṃ upasaṅkami. Ayamettha kokāliko, iminā kāraṇena upasaṅkami. Tena vuttaṃ ‘‘atha kho kokāliko bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkamī’’tiādi.
世尊看见他急匆匆地赶来,当下作意便知道:“他是来辱骂上首弟子的。”又作意:“能不能阻止他呢?”结果观察到:“阻止不了,他已经对上座长老犯了过错,必定会投生到莲花地狱。”虽然已经这样看清了,但世尊为了不让别人非议——“听到有人诽谤舍利弗和目犍连,世尊竟然不加以制止”——同时也为了显示诽谤圣者的罪过极其严重,便用“mā heva”等方式再三遮止。这里的“mā heva”意思是“不要这样说”,也就是“不要这样说”。Pesalā 意为可爱戒者。Saddhāyiko 意为起信者,也就是说能带来净信。Paccayiko 意为可信赖者,也就是说能带来“确实如此”的确定。巴利
Bhagavā taṃ turitaturitaṃ āgacchantaṃ disvāva āvajjetvā aññāsi – ‘‘aggasāvake akkositukāmo āgato’’ti. ‘‘Sakkā nu kho paṭisedhetu’’nti ca āvajjento ‘‘na sakkā, theresu aparajjhitvā āgato, ekaṃsena padumaniraye uppajjissatī’’ti addasa. Evaṃ disvāpi pana ‘‘sāriputtamoggallānepi nāma garahantaṃ sutvā na nisedhetī’’ti parūpavādamocanatthaṃ ariyūpavādassa mahāsāvajjabhāvadassanatthañca ‘‘mā heva’’ntiādinā nayena tikkhattuṃ paṭisedhesi. Tattha mā hevanti mā evamāha, mā evaṃ abhaṇīti attho. Pesalāti piyasīlā. Saddhāyikoti saddhāgamakaro, pasādāvahoti vuttaṃ hoti. Paccayikoti paccayakaro, ‘‘evameta’’nti sanniṭṭhāvahoti vuttaṃ hoti.
“刚离开不久”是指他离开后没过多久,整个身体就长满了脓疮,连毛发尖那么小的空隙都没留下;脓疮冒出来,穿透骨头,遍布全身。这里因为依靠佛陀的威德,那样的业在佛陀面前不会成熟结果,可一旦离开佛陀的视线范围,立刻就结果了。所以他才离开不久,脓疮就冒了出来。因此经文说“刚离开不久的拘迦利”。那他为什么不在那里多待一会儿呢?是业力的作用。业一旦得到机会,必定要成熟,那股业力不让他留在那里。他被业力逼迫,就从座位上起身离开了。“Kaḷāyamattiyo”是像鹰嘴豆那么大。“Beluvasalāṭukamattiyo”是像嫩木苹果那么大。“Pabhijjiṃsū”是破裂了。那些脓疮破裂之后,整个身体就像熟透的波罗蜜果一样。他身体溃烂,遭遇灾祸,被剧苦压垮,躺在祇园的门屋里。那时,前来听法的人们看到他,就说:“呸,拘迦利!呸,拘迦利!你做了不该做的事,就是因为你那张嘴,才遭了这样的灾祸。”听到这些话,守护神也纷纷斥责他;守护神的斥责又传到虚空中的天神那里,就这样一层层传上去,直到阿迦尼吒天,整个过程中只响起了一声斥责。巴利
Acirapakkantassāti pakkantassa sato na cireneva sabbo kāyo phuṭo ahosīti kesaggamattampi okāsaṃ avajjetvā sakalasarīraṃ aṭṭhīni bhinditvā uggatāhi pīḷakāhi ajjhotthaṭaṃ ahosi. Tattha yasmā buddhānubhāvena tathārūpaṃ kammaṃ buddhānaṃ sammukhībhāve vipākaṃ na deti, dassanūpacāre pana vijahitamatte deti, tasmā tassa acirapakkantassa pīḷakā uṭṭhahiṃsu. Teneva vuttaṃ ‘‘acirapakkantassa ca kokālikassā’’ti. Atha kasmā tattheva na aṭṭhāsīti ce? Kammānubhāvena. Okāsakatañhi kammaṃ avassaṃ vipaccati, taṃ tassa tattha ṭhātuṃ na deti. So kammānubhāvena codiyamāno uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Kaḷāyamattiyoti caṇakamattiyo . Beluvasalāṭukamattiyoti taruṇabeluvamattiyo. Pabhijjiṃsūti bhijjiṃsu. Tāsu bhinnāsu sakalasarīraṃ panasapakkaṃ viya ahosi. So pakkena gattena anayabyasanaṃ patvā dukkhābhibhūto jetavanadvārakoṭṭhake sayi. Atha dhammassavanatthaṃ āgatāgatā manussā taṃ disvā ‘‘dhi kokālika, dhi kokālika, ayuttamakāsi, attanoyeva mukhaṃ nissāya anayabyasanaṃ pattosī’’ti āhaṃsu. Tesaṃ sutvā ārakkhadevatā dhikkāraṃ akaṃsu, ārakkhadevatānaṃ ākāsaṭṭhadevatāti iminā upāyena yāva akaniṭṭhabhavanā ekadhikkāro udapādi.
那时,有一位名叫都卢的比丘,是拘迦利的戒师,已经证得不来果,投生在净居天。他从定中出来后,听到那番呵责,就前来教导拘迦利,想让他对舍利弗和目犍连生起净信。但拘迦利连他的话也不接受,反而又冒犯了这位戒师,命终之后投生到莲花地狱。因此才说:“那时,拘迦利比丘就因为那病……(中略)……心怀怨恨。”巴利
Tadā ca turū nāma bhikkhu kokālikassa upajjhāyo anāgāmiphalaṃ patvā suddhāvāsesu nibbatto hoti. Sopi samāpattiyā vuṭṭhito taṃ dhikkāraṃ sutvā āgamma kokālikaṃ ovadi sāriputtamoggallānesu cittappasādajananatthaṃ. So tassāpi vacanaṃ aggahetvā aññadatthu tameva aparādhetvā kālaṃ katvā padumaniraye uppajji. Tenāha – ‘‘atha kho kokāliko bhikkhu tenevābādhena…pe… āghātetvā’’ti.
那时,娑婆主梵天神——这位梵天神是谁?他为什么来见世尊,说了这番话呢?原来,在迦叶世尊的教法时期,他是一位名叫萨哈咖的比丘,证得不来果后投生到净居天,那里的人称他为“娑婆主梵天神”。他心想:“我去拜见世尊,把莲花地狱的情形讲给他听,这样世尊就会告诉比丘们。那些善于把握法义脉络的比丘会追问地狱的寿量,世尊在解说时就能揭示诽谤圣者的严重过患。”正是出于这个原因,他才来见世尊,说了这番话。世尊果然照此而行,另一位比丘也恰好提问。世尊被问到时,便说出了“诸比丘,譬如……”等一整段开示。巴利
Atha kho brahmā sahampatīti ko ayaṃ brahmā, kasmā ca bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavocāti? Ayaṃ kassapassa bhagavato sāsane sahako nāma bhikkhu anāgāmī hutvā suddhāvāsesu uppanno, tattha naṃ ‘‘sahampati brahmā’’ti sañjānanti. So pana ‘‘ahaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā padumanirayaṃ kittessāmi, tato bhagavā bhikkhūnaṃ ārocessati. Kathānusandhikusalā bhikkhū tatthāyuppamāṇaṃ pucchissanti, bhagavā ācikkhanto ariyūpavāde ādīnavaṃ pakāsessatī’’ti iminā kāraṇena bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca. Bhagavā tatheva akāsi, aññataropi bhikkhu pucchi. Tena ca puṭṭho ‘‘seyyathāpi bhikkhū’’tiādimāha.
在这里,所谓“二十迦利量”,是按摩揭陀的量制来算的:四个摩揭陀的“钵他”等于憍萨罗国的一个“钵他”;按憍萨罗的钵他来算,四个钵他等于一“阿罗迦”,四个阿罗迦等于一“东那”,四个东那等于一“摩尼迦”,四个摩尼迦等于一“迦利”;以这个迦利为单位,二十迦利就是“二十迦利量”。“一车芝麻”是指装满一车的芝麻。“阿浮陀地狱”并不是另外单独存在一个叫“阿浮陀”的地狱,而是在无间地狱里,按“阿浮陀”这个数量单位来算寿量所得到的那一段时间,就假立名为“阿浮陀地狱”。同样的道理也适用于“尼罗浮陀”等说法。巴利
Tattha vīsatikhārikoti māgadhakena patthena cattāro patthā kosalaraṭṭhe eko pattho hoti, tena patthena cattāro patthā āḷhakaṃ, cattāri āḷhakāni doṇaṃ, catudoṇā mānikā, catumānikā khārī, tāya khāriyā vīsatikhāriko. Tilavāhoti tilasakaṭaṃ. Abbudo nirayoti abbudo nāma koci paccekanirayo natthi, avīcimhiyeva abbudagaṇanāya paccanokāso pana ‘‘abbudo nirayo’’ti vutto. Esa nayo nirabbudādīsu.
在这里,年数的计算也应该这样理解:就像一百个十万是一俱胝,同样,一百个十万俱胝叫作一钵俱胝;一百个十万钵俱胝叫作一俱胝钵俱胝;一百个十万俱胝钵俱胝叫作一那由他;一百个十万那由他叫作一尼那由他;一百个十万尼那由他是一阿浮陀;阿浮陀的二十倍是一尼罗浮陀。这个计算方法适用于所有情况。不过有些论师说:“这些名称是根据各地狱中哭喊哀号的不同形态,以及造业方式的不同而得的。”另一些人则说:“这些全都是寒地狱。”巴利
Tattha vassagaṇanāpi evaṃ veditabbā – yatheva hi sataṃ satasahassāni koṭi hoti, evaṃ sataṃ satasahassakoṭiyo pakoṭi nāma hoti, sataṃ satasahassapakoṭiyo koṭippakoṭi nāma, sataṃ satasahassakoṭippakoṭiyo nahutaṃ, sataṃ satasahassanahutāni ninnahutaṃ, sataṃ satasahassaninnahutāni ekaṃ abbudaṃ, tato vīsatiguṇaṃ nirabbudaṃ. Esa nayo sabbattha. Keci pana ‘‘tattha tattha paridevanānattenapi kammakaraṇanānattenapi imāni nāmāni laddhānī’’ti vadanti, apare ‘‘sītanarakā eva ete’’ti.
接着“此后”这句话,是针对那些说明这一含义及其特殊差别的偈颂组而说的。因为在这里,按照原文所引的二十首偈颂当中,“一百万”这一首偈只是说明前面已经讲过的含义,其余的偈颂则都是说明特殊差别的。不过,最后两首偈在《大注疏》所审定的传本中是没有的。因此我们才说“在二十首偈颂中”。巴利
Athāparanti tadatthavisesatthadīpakaṃ gāthābandhaṃ sandhāya vuttaṃ. Pāṭhavasena vuttavīsatigāthāsu hi ettha ‘‘sataṃ sahassāna’’nti ayamekā eva gāthā vuttatthadīpikā, sesā visesatthadīpikā eva, avasāne gāthādvayameva pana mahāaṭṭhakathāyaṃ vinicchitapāṭhe natthi. Tenāvocumha ‘‘vīsatigāthāsū’’ti.
663 这里,“斧头”是指粗恶语,因为它具有砍伤自己的作用,所以像斧头一样。“砍断”是指砍断自己那被称为善根的根本。巴利
663. Tattha kuṭhārīti attacchedakaṭṭhena kuṭhārisadisā pharusavācā. Chindatīti kusalamūlasaṅkhātaṃ attano mūlaṃyeva nikantati.
664 “应受谴责”就是指该被责备的事。或者,当一个人以最究竟的意义上值得称赞,却有人把邪欲等罪名强加到他身上来呵责他,这就是“谴责那应受称赞的人”。“他积聚”就是说他不断累积。“过失”就是罪过。巴利
664.Nindiyanti ninditabbaṃ. Taṃ vā nindati yo pasaṃsiyoti yo uttamaṭṭhena pasaṃsāraho puggalo, taṃ vā so pāpicchatādīni āropetvā garahati. Vicinātīti upacināti. Kalinti aparādhaṃ.
665 “这是罪过”就是指这个过失。“在骰子中”是指在赌博用的骰子游戏里。“连同自己的一切所有和自己本身”是说把自己的全部财产连同自己本人都一起押上。“对诸善逝”也是同样的道理:因为已经善巧地到达、并且到达了殊妙之处,所以称为善逝,也就是诸佛、独觉佛和声闻弟子。“若是使心生嗔恚”,意思是如果有人染污了自己的心。这里要说的是:这种心的嗔恨本身就是极大的罪过。巴利
665.Ayaṃ kalīti ayaṃ aparādho. Akkhesūti jūtakīḷanaakkhesu. Sabbassāpi sahāpi attanāti sabbena attano dhanenapi attanāpi saddhiṃ. Sugatesūpi suṭṭhu gatattā, sundarañca ṭhānaṃ gatattā sugatanāmakesu buddhapaccekabuddhasāvakesu. Manaṃ padosayeti yo manaṃ padūseyya. Tassāyaṃ manopadoso eva mahattaro kalīti vuttaṃ hoti.
666 为什么这么说?因为“即使有成百上千……”等等,说的是恶业;因为按年数来算,那段时间有那么长——在那段时间里,他把毁谤圣者的话和心念投向恶业,因此堕入恶道地狱,在那里受苦报。这就是简要说明莲花地狱中寿命的长短。巴利
666. Kasmā? Yasmā sataṃ sahassānaṃ…pe… pāpakaṃ, yasmā vassagaṇanāya ettako so kālo, yaṃ kālaṃ ariyagarahīvācaṃ manañca paṇidhāya pāpakaṃ nirayaṃ upeti, tattha paccatīti vuttaṃ hoti. Idañhi saṅkhepena padumaniraye āyuppamāṇaṃ.
667 现在,再用另一种方式来说明“对善逝心生嗔恨,这才是更大的罪过”这个道理,于是开始说“说不实语者”等话。其中,“说不实语者”是指因为毁谤圣者而说假话的人。“地狱”指莲花地狱等。“死后成为同类”是说从这个世界命终之后,因为投生到地狱,就成为那里的同类。“他世”指来世。巴利
667. Idāni aparenapi nayena ‘‘ayameva mahattaro kali, yo sugatesu manaṃ padūsaye’’ti imamatthaṃ vibhāvento ‘‘abhūtavādī’’ti ādimāha. Tattha abhūtavādīti ariyūpavādavasena alikavādī. Nirayanti padumādiṃ. Pecca samā bhavantīti ito paṭigantvā nirayūpapattiyā samā bhavanti. Paratthāti paraloke.
668 668. 接着还有什么呢——“若对无嗔害者……”。在这里应当知道:因为心中没有嗔恨,所以是“无嗔害者”;因为没有无明的垢染,所以是“清净者”;因为没有邪恶的欲望,所以是“无可责难者”。或者也可以这样连接:因为是无嗔害者,所以是清净者;因为是清净者,所以是无可责难者。巴利
668. Kiñca bhiyyo – yo appaduṭṭhassāti. Tattha manopadosābhāvena appaduṭṭho, avijjāmalābhāvena suddho, pāpicchābhāvena anaṅgaṇoti veditabbo. Appaduṭṭhattā vā suddhassa, suddhattā anaṅgaṇassāti evampettha yojetabbaṃ.
669 669. 这样说明了对于善逝起嗔心是更严重的罪过后,现在要说出名为“所遮止事偈”的十四首偈颂。据说这些偈是尊者大目犍连在拘迦利临终时教导他而说的,也有人说是大梵天神说的。与这部经合在一起、具有同一含义的提要就是“yo lobhaguṇe anuyutto”等句。其中,在第一首偈里,首先因为被称为“guṇa”,又因为反复多次生起,所以贪本身就是“贪欲”,这是渴爱的同义词。“不纳言者”是指不能领受言语教导的人,因为他们连佛陀的教诫也不接受。“悭吝者”是指具有五种悭吝的人。“喜好离间语”是指想要离间上首弟子们。其余的意义都很明显。这里说的是:拘迦利贤友,像你这样的人,被与贪相应的渴爱所驱使,成为贪欲的追随者、无信者、吝啬者、不纳言者、悭吝者、喜好离间语者;你用言语辱骂其他甚至不应与之说话的人。因此我对你说“口恶者”等这三首偈。巴利
669. Evaṃ sugatesu manopadosassa mahattarakalibhāvaṃ sādhetvā idāni vāritavatthugāthā nāma cuddasa gāthā āha. Imā kira kokālikaṃ mīyamānameva ovadantenāyasmatā mahāmoggallānena vuttā, ‘‘mahābrahmunā’’ti eke. Tāsaṃ iminā suttena saddhiṃ ekasaṅgahatthaṃ ayamuddeso ‘‘yo lobhaguṇe anuyutto’’tiādi. Tattha paṭhamagāthāya tāva ‘‘guṇo’’ti niddiṭṭhattā anekakkhattuṃ pavattattā vā lobhoyeva lobhaguṇo, taṇhāyetaṃ adhivacanaṃ. Avadaññūti avacanaññū buddhānampi ovādaṃ aggahaṇena. Maccharīti pañcavidhamacchariyena. Pesuṇiyaṃ anuyuttoti aggasāvakānaṃ bhedakāmatāya. Sesaṃ pākaṭameva. Idaṃ vuttaṃ hoti – yo, āvuso kokālika, tumhādiso anuyuttalobhataṇhāya lobhaguṇe anuyutto assaddho kadariyo avadaññū maccharī pesuṇiyaṃ anuyutto, so vacasā paribhāsati aññaṃ abhāsaneyyampi puggalaṃ. Tena taṃ vadāmi ‘‘mukhaduggā’’ti gāthāttayaṃ.
670 这段里含义不清楚的词,意思是这样:口恶,就是嘴巴不干净、说话不善;口不平等,就是说话偏邪不公。已消失,就是已经离去、不复存在。说假话的人,就是说虚妄不实之言的人。非圣者,就是不是圣者,是凡夫。非善人,就是不是善人,是恶人。毁坏增长者,就是破坏已生起的善法、摧毁增长的人。破坏已生起者,就是毁坏他人善法增长的人。最下人,就是最卑劣的人、最末等的人。厄运者,就是不吉祥的人、倒霉的人。卑生子,就是对佛陀来说是卑劣之子。巴利
670. Tassāyaṃ anuttānapadattho – mukhadugga mukhavisama, vibhūta vigatabhūta, alikavādi, anariya asappurisa, bhūnahu bhūtihanaka, vuḍḍhināsaka, purisanta antimapurisa, kali alakkhipurisa, avajāta buddhassa avajātaputta.
671 你扬起了尘土:你把烦恼的尘垢撒到了自己身上。坑:所谓坑。也有写成Papāta的读法,意思一样,指悬崖。还有写成Papada的读法,意思是大地狱。巴利
671.Rajamākirasīti kilesarajaṃ attani pakkhipasi. Papatanti sobbhaṃ. ‘‘Papāta’’ntipi pāṭho, so evattho. ‘‘Papada’’ntipi pāṭho, mahānirayanti attho.
672 “已去”这句话里,“ha”是个语气词,“taṃ”指那些善业或不善业。或者,“已去”是指已经去做、已经走上那条路,也就是已经积聚起来的意思。“自有”是说,因为造了那个业,业就成了造作者自己的。他一定会承受那个业,那个业不会从他那里消失——这就是这句话要表达的意思。而且正因为他会承受,所以才说“愚人……中略……造恶业的人会见到苦”。巴利
672.Eti hatanti ettha ha-iti nipāto, tanti taṃ kusalākusalakammaṃ. Atha vā hatanti gataṃ paṭipannaṃ, upacitanti attho. Suvāmīti sāmi tassa kammassa katattā. So hi taṃ kammaṃ labhateva, nāssa taṃ nassatīti vuttaṃ hoti. Yasmā ca labhati, tasmā dukkhaṃ mando…pe… kibbisakārī.
673 现在,为了说明愚人所见到的那种苦,接着用“铁桩所击之处”等话来加以阐明。其中,前半首偈颂的意思是:世尊针对那个“铁桩所击之处”说过:“比丘们,地狱卒对他施行一种叫‘五缚’的刑罚。”他遭受的就是这个;当他这样遭受时,就被按倒在烧得通红的铁地上,地狱卒在五个部位捶打他,于是他遭受那根烧红的、被称为铁桩的锋利铁矛——对此世尊说过“他们把烧红的铁桩钉入他手中”等等。后半首偈颂,则是说他在那里被烧煮了许多千年之后,为了体验剩余的痛苦,逐渐来到苦咸水河边,世尊针对他到达那里后所受的“他们把烧红的铁球放进他嘴里,把烧红的铜液灌进他嘴里”之事而说。其中,ayo 就是铁。guḷasannibha 就是像木苹果一样的形状。这里,由 ayogahaṇa 应知是铜液,由另一个应知是铁球。patirūpa 就是与所造之业相应的。巴利
673. Idāni yaṃ dukkhaṃ mando passati, taṃ pakāsento ‘‘ayosaṅkusamāhataṭṭhāna’’ntiādimāha. Tattha purimaupaḍḍhagāthāya tāva attho – yaṃ taṃ ayosaṅkusamāhataṭṭhānaṃ sandhāya bhagavatā ‘‘tamenaṃ, bhikkhave, nirayapālā pañcavidhabandhanaṃ nāma kāraṇaṃ karontī’’ti (ma. ni. 3.250; a. ni. 3.36) vuttaṃ, taṃ upeti, evaṃ upento ca tattheva ādittāya lohapathaviyā nipajjāpetvā nirayapālehi pañcasu ṭhānesu ākoṭiyamānaṃ tattaṃ khilasaṅkhātaṃ tiṇhadhāramayasūlamupeti, yaṃ sandhāya bhagavatā vuttaṃ ‘‘tattaṃ ayokhilaṃ hatthe gamentī’’tiādi. Tato parā upaḍḍhagāthā anekāni vassasahassāni tattha paccitvā pakkāvasesānubhavanatthaṃ anupubbena khārodakanadītīraṃ gatassa yaṃ taṃ ‘‘tattaṃ ayoguḷaṃ mukhe pakkhipanti, tattaṃ tambalohaṃ mukhe āsiñcantī’’ti vuttaṃ, taṃ sandhāya vuttaṃ. Tattha ayoti lohaṃ. Guḷasannibhanti beluvasaṇṭhānaṃ. Ayogahaṇena cettha tambalohaṃ, itarena ayoguḷaṃ veditabbaṃ. Patirūpanti katakammānurūpaṃ.
674 接下来这些偈颂里说“不悦耳”,意思是:那些喊着“抓住他!打他!”之类话的地狱卒,不会说柔和动听的话。“不迎面奔来”,意思是:他们不会带着和善的表情迎面跑来,不会和颜悦色地靠近,而是带来灾祸和毁灭才靠近——这就是这句话要表达的意思。“不成为庇护而来”,意思是:他们不会作为保护者、遮蔽处、归依处而来,而是来抓、来杀才靠近——这就是这句话要表达的意思。“躺在铺开的炭火上”,意思是:被扔上炭山之后,在无数千年里躺在铺开的炭火上。“烈火炽燃”,意思是:从四周燃烧、在一切方向都猛烈燃烧的火。“进入”,意思是:被扔进大地狱,沉没其中。所谓大地狱,就是那个被称为“四角狱”的,站在一百由旬外看它的人,眼睛都会裂开。巴利
674. Tato parāsu gāthāsu na hi vaggūti ‘‘gaṇhatha, paharathā’’tiādīni vadantā nirayapālā madhuravācaṃ na vadanti. Nābhijavantīti na sumukhabhāvena abhimukhā javanti, na sumukhā upasaṅkamanti, anayabyasanamāvahantā eva upasaṅkamantīti vuttaṃ hoti. Na tāṇamupentīti tāṇaṃ leṇaṃ paṭisaraṇaṃ hutvā na upagacchanti, gaṇhantā hanantā eva upentīti vuttaṃ hoti. Aṅgāre santhate sayantīti aṅgārapabbataṃ āropitā samānā anekāni vassasahassāni santhate aṅgāre senti. Ginisampajjalitanti samantato jalitaṃ sabbadisāsu ca sampajjalitaṃ aggiṃ. Pavisantīti mahāniraye pakkhittā samānā ogāhanti. Mahānirayo nāma yo so ‘‘catukkaṇṇo’’ti (a. ni. 3.36) vutto, naṃ yojanasate ṭhatvā passataṃ akkhīni bhijjanti.
675 用铁网缠住后再打,就像猎鹿人打鹿那样杀害他们。这是《天使经》里没有说到的刑罚方式。像盲人一样走向黑暗:因为造作了黑暗,就像盲人一样,由于黑暗极为深重,所以被称为“黑暗”的,名叫烟焰地狱,他们投生到那里去。据说在那里,他们闻到刺鼻的浓烟,眼睛就破裂了,因此说“像盲人一样”。那黑暗如浓雾一般弥漫——意思是那盲目的黑暗,就像浓雾一样弥漫。也有读作“已展开”的。这也是《天使经》里没有说到的刑罚方式。巴利
675.Jālena ca onahiyānāti ayojālena paliveṭhetvā migaluddakā migaṃ viya hananti. Idaṃ devadūte avuttakammakāraṇaṃ. Andhaṃva timisamāyantīti andhakaraṇena andhameva bahalandhakārattā ‘‘timisa’’nti saññitaṃ dhūmaroruvaṃ nāma narakaṃ gacchanti. Tatra kira nesaṃ kharadhūmaṃ ghāyitvā akkhīni bhijjanti, tena ‘‘andhaṃvā’’ti vuttaṃ. Taṃ vitatañhi yathā mahikāyoti tañca andhatimisaṃ mahikāyo viya vitataṃ hotīti attho. ‘‘Vitthata’’ntipi pāṭho. Idampi devadūte avuttakammakāraṇameva.
676 接着是“铁制的”:这个铁锅深达地际,有二十四万由旬深,里面装满了铜液,与锅口齐平。所谓“在其中长夜”,就是在那些铜锅里长时间地被煎煮。“如火烧聚”,就是像火聚一样。“沸腾翻滚”,就是沸腾翻滚着,一时向上、一时向下,据说像在泡沫中翻滚一样被煎煮。这应当依照《天使经》所说的方式来理解。巴利
676.Atha lohamayanti ayaṃ pana lohakumbhī pathavipariyantikā catunahutādhikāni dveyojanasatasahassāni gambhīrā samatittikā tatralohapūrā hoti. Paccanti hi tāsu cirarattanti tāsu kumbhīsu dīgharattaṃ paccanti. Agginisamāsūti aggisamāsu . Samuppilavāteti samuppilavantā , sakimpi uddhaṃ sakimpi adho gacchamānā pheṇuddehakaṃ paccantīti vuttaṃ hoti. Devadūte vuttanayeneva taṃ veditabbaṃ.
677 在脓血混合的铜锅里。“在那里怎样呢”——就是在那里面。“无论哪个方向”——各方和四隅。“他躺卧”——就是前去。也有写成“abhiseti”的读法,那里的意思是无论哪个方向都紧紧依附、无法摆脱。“他受苦”——就是被逼迫。也有写成“kilijjati”的读法,意思是腐烂。“接触着”——就是被那脓血碰到。这也是《天使经》中没有提到的刑罚方式。巴利
677.Pubbalohitamisseti pubbalohitamissāya lohakumbhiyā. Tattha kinti tattha. Yaṃ yaṃ disakanti disaṃ vidisaṃ. Adhisetīti gacchati. ‘‘Abhisetī’’tipi pāṭho, tattha yaṃ yaṃ disaṃ allīyati apassayatīti attho. Kilissatīti bādhīyati. ‘‘Kilijjatī’’tipi pāṭho, pūti hotīti attho. Samphusamānoti tena pubbalohitena phuṭṭho samāno. Idampi devadūte avuttakammakāraṇaṃ.
678 “蛆虫的住处”:就是蛆虫居住的地方。这也是铜锅地狱,在《天使经》里称为“粪坑地狱”。掉进那里面的众生,被针嘴虫割开皮肤等,啃食骨髓。“无法离去,因为没有岸边”:没办法离开,因为没有岸。“tīravamatthi”也是一种读法,意思一样。这里说的“tīrava”就是指岸边。“因为四周完全像锅壁一样”:那口铜锅上方也是封闭的,四周完全像锅壁一样围住,所以说没有办法离开,没有岸边。巴利
678.Puḷavāvasatheti puḷavānaṃ āvāse. Ayampi lohakumbhīyeva devadūte ‘‘gūthanirayo’’ti vuttā, tattha patitassa sūcimukhapāṇā chaviādīni chinditvā aṭṭhimiñjaṃ khādanti. Gantuṃ na hi tīramapatthīti apagantuṃ na hi tīraṃ atthi. ‘‘Tīravamatthī’’tipi pāṭho, soyevattho. Tīrameva ettha ‘‘tīrava’’nti vuttaṃ. Sabbasamā hi samantakapallāti yasmā tassā kumbhiyā uparibhāgepi nikujjitattā sabbattha samā samantato kaṭāhā, tasmā apagantuṃ tīraṃ natthīti vuttaṃ hoti.
679 剑叶林也和《天使经》里说的一样。那片林子从远处看,就像一座可爱的芒果园,地狱众生因为贪心走进去,这时被风吹动的叶子纷纷落下,割断他们的四肢和身体各部分。所以说“他们走进去,身体被割碎”,意思是进去之后,身体被彻底割断。关于“钩住舌头,来回拖打”:在那剑叶林里,那些说妄语的地狱众生快速奔跑后跌倒,地狱卒用钩子把他们的舌头拉出来,就像人们把湿皮铺在地上,用木桩钉住捶打一样,钉住之后,又用斧头反复劈砍,把每一段都切碎打散;断碎的部分又会重新长出来。也有读作“āracayāracayā”的,意思是拖来拖去、拽来拽去。这也是《天使经》里没有提到的刑罚。巴利
679.Asipattavanaṃ devadūte vuttanayameva. Tañhi dūrato ramaṇīyaṃ ambavanaṃ viya dissati, athettha lobhena nerayikā pavisanti, tato nesaṃ vāteritāni pattāni patitvā aṅgapaccaṅgāni chindanti. Tenāha – ‘‘taṃ pavisanti samucchidagattā’’ti. Taṃ pavisanti tato suṭṭhu chinnagattā hontīti. Jivhaṃ baḷisena gahetvā ārajayārajayā vihanantīti tattha asipattavane vegena dhāvitvā patitānaṃ musāvādīnaṃ nerayikānaṃ nirayapālā jivhaṃ baḷisena nikkaḍḍhitvā yathā manussā allacammaṃ bhūmiyaṃ pattharitvā khilehi ākoṭenti, evaṃ ākoṭetvā pharasūhi phāletvā phāletvā ekamekaṃ koṭiṃ chindetvā vihananti, chinnachinnā koṭi punappunaṃ samuṭṭhāti. ‘‘Āracayāracayā’’tipi pāṭho, āviñchitvā āviñchitvāti attho. Etampi devadūte avuttakammakāraṇaṃ.
680 灰河:就是《天使经》里说的那条“巨大的碱水河”。据说这条河看上去像恒河一样满是水。地狱众生想着“我们下去洗澡、喝水吧”,就掉了进去。锋利的刀刃:就是锐利的刀锋,意思是带有锋利刀锋的。据说那条河的上方、下方和两岸,都像排列着一排排锋利的刀刃一样,因此它被称为“锋刃之河”。他们因渴求水而接近那锋刃之河,“接近”就是依附上去的意思。当他们这样接近时,被恶业驱使,那些愚痴的人就沉坠到里面。巴利
680.Vetaraṇinti devadūte ‘‘mahatī khārodakā nadī’’ti (ma. ni. 3.269) vuttanadiṃ. Sā kira gaṅgā viya udakabharitā dissati. Athettha nhāyissāma pivissāmāti nerayikā patanti. Tiṇhadhārakhuradhāranti tiṇhadhāraṃ khuradhāraṃ, tikkhadhārakhuradhāravatinti vuttaṃ hoti. Tassā kira nadiyā uddhamadho ubhayatīresu ca tiṇhadhārā khurā paṭipāṭiyā ṭhapitā viya tiṭṭhanti, tena sā ‘‘tiṇhadhārā khuradhārā’’ti vuccati. Taṃ tiṇhadhārakhuradhāraṃ udakāsāya upenti allīyantīti attho. Evaṃ upentā ca pāpakammena coditā tattha mandā papatanti bālāti attho.
681 “黑色的、杂色的”:这个词要和后面的“狗”连起来理解。意思是黑色和杂色的狗在咬食。“鸦群”:就是黑乌鸦群。“贪婪的”:指生起了很强的贪欲,也有人说是指“大鹫”。“鹰”:就是鹰鸟,也有人说这是“鹰的名称”。“乌鸦”:指不是黑色的普通乌鸦。这些也是《天使经》里没有提到的刑罚。其中有些前面已经说过了,这里就不再重复,因为属于前后相关的内容,可以理解为已经讲过了。巴利
681.Sāmā sabalāti etaṃ parato ‘‘soṇā’’ti iminā yojetabbaṃ. Sāmavaṇṇā kammāsavaṇṇā ca soṇā khādantīti vuttaṃ hoti . Kākolagaṇāti kaṇhakākagaṇā. Paṭigiddhāti suṭṭhu sañjātagedhā hutvā, ‘‘mahāgijjhā’’ti eke. Kulalāti kulalapakkhino, ‘‘senānametaṃ nāma’’nti eke. Vāyasāti akaṇhakākā. Idampi devadūte avuttakammakāraṇaṃ. Tattha vuttānipi pana kānici idha na vuttāni, tāni etesaṃ purimapacchimabhāgattā vuttāneva hontīti veditabbāni.
682 如今,把这一切地狱里的生活状况展示出来之后,为了教导,说了“实在是困苦啊”这首偈颂。它的意思是:在这地狱里,造恶的人亲身感受到种种不同业行所感召的生存方式,实在是困苦。因此,在这里,当残余的寿命还在、生命相续还存在的时候,人既然还活在这个世上,就应当通过皈依等善法的修持,成为一个精勤尽责的人。成为尽责的人之后,也应当不间断地去做,不应有片刻放逸,不应陷入放逸。这是这里的总括注释。至于其余那些文句,因为按照前面已说的方式,意义浅显易懂,所以就没有逐词注释。巴利
682. Idāni sabbamevetaṃ narakavuttiṃ dassetvā ovadanto ‘‘kicchā vatāya’’nti gāthamāha. Tassattho – kicchā vata ayaṃ idha narake nānappakārakammakaraṇabhedā vutti, yaṃ jano phusati kibbisakārī. Tasmā idha jīvitasese jīvitasantatiyā vijjamānāya idha loke ṭhitoyeva samāno saraṇagamanādikusaladhammānuṭṭhānena kiccakaro naro siyā bhaveyya. Kiccakaro bhavantopi ca sātaccakāritāvaseneva bhaveyya, na pamajje muhuttampi na pamādamāpajjeyyāti ayamettha samuccayavaṇṇanā. Yasmā pana vuttāvasesāni padāni pubbe vuttanayattā uttānatthattā ca suviññeyyāneva, tasmā anupadavaṇṇanā na katāti.
1 2 3 4 5 6