3. 大品·4. 供养饼经(孙陀利迦·婆罗堕阇经)的注释
3. 大品义注 · 67 段
4. 供养饼经(孙陀利迦·婆罗堕阇经)的注释巴利
4. Pūraḷāsasutta-(sundarikabhāradvājasutta)-vaṇṇanā
“如是我闻”等语,就是《供养饼经》。它的起因是什么?世尊在午饭后应做的事都做完之后,用佛眼观察世间,看见孙陀利迦·婆罗堕阇婆罗门已经具备了证得阿拉汉果的亲近依止缘,并且知道:“如果我到那里去,就会展开一场对话;对话结束时,这位婆罗门听我说法之后,会出家并证得阿拉汉果。”于是世尊就去了那里,主动引出话题,然后宣说了这部经。巴利
Evaṃme sutanti pūraḷāsasuttaṃ. Kā uppatti? Bhagavā pacchābhattakiccāvasāne buddhacakkhunā lokaṃ volokento sundarikabhāradvājabrāhmaṇaṃ arahattassa upanissayasampannaṃ disvā ‘‘tattha mayi gate kathā pavattissati, tato kathāvasāne dhammadesanaṃ sutvā esa brāhmaṇo pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇissatī’’ti ca ñatvā tattha gantvā kathaṃ samuṭṭhāpetvā imaṃ suttamabhāsi.
这里,“如是我闻”等话,是结集经典的人说的。“是什么出身”等话,是那位婆罗门说的;“我不是婆罗门”等话,是世尊说的。把这一切合在一起,就称为《供养饼经》。其中,和前面已经说过的内容相同,就按前面说过的方式理解;还没说的,我们来解释,但只解释那些含义不浅显的词句。“在憍萨罗”中,憍萨罗是指一些地方上的王子。他们居住的某一个地区,也依照习惯用语被称为“憍萨罗”。这里就是指在那个憍萨罗国。不过,有些人这样解释:“从前,有位大帕那达王子,看了种种戏剧表演等,却连一点微笑都没有。国王听说后下令:‘谁能让我儿子笑,我就用一切璎珞庄严他。’于是人们扔下犁具,聚集了一大群人。那些人花了超过七年时间,表演种种游戏等,还是没能让他笑。于是帝释天神派来一位天界舞者,他表演了天界戏剧,才让王子笑了。之后,那些人各自朝自己住处的方向散去。途中遇到亲朋好友,就互相问候:‘朋友,你安乐吗?朋友,你安乐吗?’因此,依据‘安乐’这个音声,那个地方就被称为‘憍萨罗’。”在名为孙陀利迦的河岸边……巴利
Tattha evaṃ me sutantiādi saṅgītikārakānaṃ vacanaṃ. Kiṃjacco bhavantiādi tassa brāhmaṇassa, na brāhmaṇo nomhītiādi bhagavato. Taṃ sabbampi samodhānetvā ‘‘pūraḷāsasutta’’nti vuccati. Tattha vuttasadisaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ, avuttaṃ vaṇṇayissāma, tañca kho uttānatthāni padāni anāmasantā. Kosalesūti kosalā nāma jānapadino rājakumārā. Tesaṃ nivāso ekopi janapado ruḷhisaddena ‘‘kosalā’’ti vuccati. Tasmiṃ kosalesu janapade. Keci pana ‘‘yasmā pubbe mahāpanādaṃ rājakumāraṃ nānānāṭakādīni disvā sitamattampi akarontaṃ sutvā rājā āṇāpesi ‘yo mama puttaṃ hasāpeti, sabbābharaṇehi naṃ alaṅkaromī’ti. Tato naṅgalāni chaḍḍetvā mahājanakāyo sannipati. Te ca manussā atirekasattavassāni nānākīḷikādayo dassentāpi taṃ nāsakkhiṃsu hasāpetuṃ. Tato sakko devanaṭaṃ pesesi, so dibbanāṭakaṃ dassetvā hasāpesi. Atha te manussā attano attano vasanokāsābhimukhā pakkamiṃsu. Te paṭipathe mittasuhajjādayo disvā paṭisanthāramakaṃsu ‘kacci bho kusalaṃ, kacci bho kusala’nti . Tasmā taṃ ‘kusala’nti saddaṃ upādāya so padeso ‘kosalo’ti vuccatī’’ti vaṇṇayanti. Sundarikāya nadiyā tīreti sundarikāti evaṃnāmikāya nadiyā tīre.
那时,世尊想要调伏那位婆罗门,就前往那条河的岸边,用袈裟连头一起盖住,在一棵树下坐下,安住在坐姿的威仪中。“孙陀利迦·婆罗堕阇”:那位婆罗门住在河边,也供奉火;“婆罗堕阇”是他的姓,所以这样称呼他。“供奉火”:指把供物投进火里,让火烧起来。“侍奉火供”:指通过清扫、涂抹火坛、施食等来侍奉火坛。“谁能吃这剩下的供物呢?”据说,那位婆罗门向火献供之后,看见剩下的乳粥,就这样想:“投进火里的乳粥已经被大梵天神吃了,可这里还有剩下的。如果我能把它布施给从梵天神口中出生的婆罗门,那父亲和儿子就都得到满足了,通往梵天的路也会被很好地清净。那我就去找一位婆罗门吧。”于是,为了见到婆罗门,他从座位上起身,向四方张望,心想:“谁能吃这剩下的供物呢?”巴利
Tena kho panāti yena samayena bhagavā taṃ brāhmaṇaṃ vinetukāmo gantvā tassā nadiyā tīre sasīsaṃ pārupitvā rukkhamūle nisajjāsaṅkhātena iriyāpathavihārena viharati. Sundarikabhāradvājoti so brāhmaṇo tassā nadiyā tīre vasati aggiñca juhati, bhāradvājoti cassa gottaṃ, tasmā evaṃ vuccati. Aggiṃ juhatīti āhutipakkhipanena jāleti. Aggihuttaṃ paricaratīti agyāyatanaṃ sammajjanūpalepanabalikammādinā payirupāsati. Ko nu kho imaṃ habyasesaṃ bhuñjeyyāti so kira brāhmaṇo aggimhi juhitvā avasesaṃ pāyāsaṃ disvā cintesi – ‘‘aggimhi tāva pakkhittapāyāso mahābrahmunā bhutto, ayaṃ pana avaseso atthi. Taṃ yadi brahmuno mukhato jātassa brāhmaṇasseva dadeyyaṃ, evaṃ me pitarā saha puttopi santappito bhaveyya, suvisodhito ca brahmalokagāmimaggo assa, handāhaṃ brāhmaṇaṃ gavesāmī’’ti. Tato brāhmaṇadassanatthaṃ uṭṭhāyāsanā catuddisā anuvilokesi – ‘‘ko nu kho imaṃ habyasesaṃ bhuñjeyyā’’ti.
在树林中某一棵树下:在那片树林里最殊胜的一棵树下。连头覆盖:连同头部一起把身体覆盖起来。可是世尊为什么这样做呢?难道他即使具有那罗延力,也不能抵挡降霜和寒风吗?这确实是有原因的。因为诸佛并不是一切都作身体保养,世尊这样做是为了引发交谈,他想:婆罗门来了,我就露出头来;婆罗门见到我之后,会怎么开口呢?我就顺着他的话题为他说法。见到后,从左方……便走近:据说那位婆罗门见到世尊后,把他认作婆罗门,心想:这个人连头覆盖着,整夜精勤修习,我给他布施净水,再把这份祭余给他吧。他就这样走近了。这位尊者是光头,这位是光头哩。头刚一露出来,看见发际,就说光头。接着更仔细地看,连一点发髻也看不见,于是轻蔑地说光头哩。婆罗门们的见解就是这样的。然后从那里:他从站立的那个地方看见,从那个地方起,也有因某种原因而剃头者。巴利
Aññatarasmiṃ rukkhamūleti tasmiṃ vanasaṇḍe seṭṭharukkhamūle. Sasīsaṃ pārutanti saha sīsena pārutakāyaṃ. Kasmā pana bhagavā evamakāsi, kiṃ nārāyanasaṅkhātabalopi hutvā nāsakkhi himapātaṃ sītavātañca paṭibāhitunti? Atthetaṃ kāraṇaṃ. Na hi buddhā sabbaso kāyapaṭijagganaṃ karonti eva, apica bhagavā ‘‘āgate brāhmaṇe sīsaṃ vivarissāmi, maṃ disvā brāhmaṇo kathaṃ pavattessati, athassa kathānusārena dhammaṃ desessāmī’’ti kathāpavattanatthaṃ evamakāsi. Disvāna vāmena…pe… tenupasaṅkamīti so kira bhagavantaṃ disvā brāhmaṇo ‘‘ayaṃ sasīsaṃ pārupitvā sabbarattiṃ padhānamanuyutto, imassa dakkhiṇodakaṃ datvā imaṃ habyasesaṃ dassāmī’’ti brāhmaṇasaññī hutvā eva upasaṅkami. Muṇḍo ayaṃ bhavaṃ, muṇḍako ayaṃ bhavanti sīse vivaritamatteva kesantaṃ disvā ‘‘muṇḍo’’ti āha. Tato suṭṭhutaraṃ olokento parittampi sikhaṃ adisvā hīḷento ‘‘muṇḍako’’ti āha. Evarūpā hi nesaṃ brāhmaṇānaṃ diṭṭhi. Tato vāti yattha ṭhito addasa, tamhā padesā muṇḍāpīti kenaci kāraṇena muṇḍitasīsāpi honti.
458 ‘我不是婆罗门’这句话里,na 这个字表示否定,no 这个字表示确定,就像‘na no samaṃ’等句子里的用法一样。由此说明:我绝不是婆罗门。‘我不是王族子弟’,是说我不是刹帝利。‘我不是吠舍’,是说我也不是吠舍。‘我不是任何人’,是说我也不属于任何首陀罗或旃陀罗之类。这样就断然否定了种姓出身的一切说法。为什么呢?因为就像河流一旦流入大海,出身良家而出家的人们,就舍弃了从前的名字和族姓。《巴哈拉达经》在这里正可以作证明。世尊这样否定了种姓出身之说以后,为了如实显示自己,便说:‘已遍知世间人的族姓,我无所执取,以慧行于世间。’怎么算是遍知族姓呢?世尊以三种遍知遍知了五蕴,五蕴既已遍知,族姓也就随之被遍知了。又因为贪等所依之物已不存在,所以他是无所执取者;以智慧了知之后,便以随智而转的身业等行于世间,因此说:‘遍知族姓……行于世间。’所谓 manta,说的就是智慧,他正是以这个而行,所以说‘mantaṃ carāmi loke’(我以慧行于世间),只是为了随顺音律而把长音缩成了短音。巴利
458.Na brāhmaṇo nomhīti ettha nakāro paṭisedhe, nokāro avadhāraṇe ‘‘na no sama’’ntiādīsu (khu. pā. 6.3; su. ni. 226) viya. Tena nevamhi brāhmaṇoti dasseti. Na rājaputtoti khattiyo namhi. Na vessāyanoti vessopi namhi. Udakoci nomhīti aññopi suddo vā caṇḍālo vā koci na homīti evaṃ ekaṃseneva jātivādasamudācāraṃ paṭikkhipati. Kasmā? Mahāsamuddaṃ pattā viya hi nadiyo pabbajjūpagatā kulaputtā jahanti purimāni nāmagottāni. Pahārādasuttañcettha (a. ni. 8.19) sādhakaṃ. Evaṃ jātivādaṃ paṭikkhipitvā yathābhūtamattānaṃ āvikaronto āha – ‘‘gottaṃ pariññāya puthujjanānaṃ, akiñcano manta carāmi loke’’ti. Kathaṃ gottaṃ pariññāsīti ce? Bhagavā hi tīhi pariññāhi pañcakkhandhe pariññāsi, tesu ca pariññātesu gottaṃ pariññātameva hoti. Rāgādikiñcanānaṃ pana abhāvena so akiñcano mantā jānitvā ñāṇānuparivattīhi kāyakammādīhi carati. Tenāha – ‘‘gottaṃ…pe… loke’’ti. Mantā vuccati paññā, tāya cesa carati. Tenevāha – ‘‘mantaṃ carāmi loke’’ti chandavasena rassaṃ katvā.
459-60 世尊这样把自己的身份表明之后,现在为了把责难推到那位婆罗门身上,指出“你连这么明显的特征都看见了,却还是不知道什么该问、什么不该问”,于是说道:“穿着僧伽梨……问姓。”在这里,按照裁剪和缝合的意思,三件衣都叫作“僧伽梨”;穿着、披着这些衣的人,就是“穿僧伽梨者”。“无家”就是没有家,意思是断除了渴爱。至于世尊在祇园里的大香舍、迦雷利圆堂、憍赏弥小屋、栴檀花鬘堂等各种住处,跟这个词并不对应。“剃除须发”,就是去除了须发,意思是已经剃掉了须发。“极其寂静者”,就是内心极其寂静、止息了热恼,或者说是防护其心者。“于此不被这些人所染着”,由于舍弃了对资具的贪爱,所以不被人们染着、不与世人混杂,完全独居。“婆罗门,我不堪”,即我这样穿着僧伽梨……于此不被这些人所染着,婆罗门啊,你却问我这种原本的名称姓氏,对于已经出家的人来说,这是不合适的问姓。巴利
459-60. Evaṃ attānaṃ āvikatvā idāni ‘‘evaṃ oḷārikaṃ liṅgampi disvā pucchitabbāpucchitabbaṃ na jānāsī’’ti brāhmaṇassa upārambhaṃ āropento āha – ‘‘saṅghāṭivāsī…pe… gottapañha’’nti. Ettha ca chinnasaṅghaṭitaṭṭhena tīṇipi cīvarāni ‘‘saṅghāṭī’’ti adhippetāni, tāni nivāseti paridahatīti saṅghāṭivāsī. Agahoti ageho, nittaṇhoti adhippāyo. Nivāsāgāraṃ pana bhagavato jetavane mahāgandhakuṭikarerimaṇḍalamāḷakosambakuṭicandanamālādianekappakāraṃ, taṃ sandhāya na yujjati. Nivuttakesoti apanītakeso, ohāritakesamassūti vuttaṃ hoti. Abhinibbutattoti atīva vūpasantapariḷāhacitto, guttacitto vā. Alippamāno idha māṇavehīti upakaraṇasinehassa pahīnattā manussehi alitto asaṃsaṭṭho ekantavivitto. Akallaṃ maṃ brāhmaṇāti yvāhaṃ evaṃ saṅghāṭivāsī…pe… alippamāno idha māṇavehi, taṃ maṃ tvaṃ, brāhmaṇa, pākatikāni nāmagottāni atītaṃ pabbajitaṃ samānaṃ appatirūpaṃ gottapañhaṃ pucchasīti.
听到这话,婆罗门为了摆脱责难,说道:贤者们,婆罗门们确实会跟婆罗门一起互相问:“你是婆罗门吧?”这里“是婆罗门吗”的意思就是“你是婆罗门吧”。这话是说:贤者,我不是在问不合适的问题。因为在我们婆罗门的规矩里,婆罗门们聚在一起时,就会这样问:“尊驾是婆罗门吗?尊驾是跋勒德瓦哲吗?”像这样来问出身和姓氏。巴利
Evaṃ vutte upārambhaṃ mocento brāhmaṇo āha – pucchanti ve, bho brāhmaṇā, brāhmaṇebhi saha ‘‘brāhmaṇo no bhava’’nti. Tattha brāhmaṇo noti brāhmaṇo nūti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – nāhaṃ bho akallaṃ pucchāmi. Amhākañhi brāhmaṇasamaye brāhmaṇā brāhmaṇehi saha samāgantvā ‘‘brāhmaṇo nu bhavaṃ, bhāradvājo nu bhava’’nti evaṃ jātimpi gottampi pucchanti evāti.
461-2 听完这番话,世尊为了让那位婆罗门的心变得柔软,就展示自己在吠陀咒语方面的精通,说道:‘如果你自称是婆罗门……二十四音节。’这段话的意思是:如果你说‘我是婆罗门’,却称我为非婆罗门,那么我就向你这位尊者请教那三句、二十四音节的萨维谛,请你告诉我。这里,世尊是针对以三皈依为本质的圣萨维谛——它是一切胜义吠陀、三藏的根本,为诸胜义婆罗门、一切诸佛所宣说,具足义与具足文——‘我皈依佛,我皈依法,我皈依僧’——而发问。即使那位婆罗门说别的,世尊也必定会指出那不是圣者律中的萨维谛,显示其无实质,而在此处令他安立。然而,那位婆罗门一听到‘我请教那三句、二十四音节的萨维谛’这句由梵音发出、依他自己宗派所成立的萨维谛相与文的言语,就断定:‘这位沙门确实已通达婆罗门宗义,而我却因无知以为‘这是非婆罗门’而轻蔑了他,这位正是善巧的、通达咒语的婆罗门。’于是为了问祭祀仪轨和应供者仪轨,问及此义,说出这三句不规则偈颂:‘依何……于世间。’这段话的意思是:依何、以何为意趣、希求何,仙人们、刹帝利们、婆罗门们以及其他人们,为了诸天神之义而举行祭祀。Yaññamakappayiṃsu中的ma是连词。Akappayiṃsu即安排、作。Puthū即众多,以施食施饮等种种差别而多种多样,众多仙人、人们、刹帝利、婆罗门依何而举行祭祀。他们问:‘他们的那业如何成就?’就是以这样的意趣发问。巴利
461-2. Evaṃ vutte bhagavā brāhmaṇassa cittamudubhāvakaraṇatthaṃ mantesu attano pakataññutaṃ pakāsento āha – ‘‘brāhmaṇo hi ce tvaṃ brūsi…pe… catuvīsatakkhara’’nti. Tassattho – sace tvaṃ ‘‘brāhmaṇo ahaṃ’’ti brūsi, mañca abrāhmaṇaṃ brūsi, tasmā bhavantaṃ sāvittiṃ pucchāmi tipadaṃ catuvīsatakkharaṃ, taṃ me brūhīti. Ettha ca bhagavā paramatthavedānaṃ tiṇṇaṃ piṭakānaṃ ādibhūtaṃ paramatthabrāhmaṇehi sabbabuddhehi pakāsitaṃ atthasampannaṃ byañjanasampannañca ‘‘buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi, dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi, saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’ti imaṃ ariyasāvittiṃ sandhāya pucchati. Yadipi hi brāhmaṇo aññaṃ vadeyya, addhā naṃ bhagavā ‘‘nāyaṃ, brāhmaṇa, ariyassa vinaye sāvittīti vuccatī’’ti tassa asārakattaṃ dassetvā idheva patiṭṭhāpeyya. Brāhmaṇo pana ‘‘sāvittiṃ pucchāmi tipadaṃ catuvīsatakkhara’’nti idaṃ attano samayasiddhaṃ sāvittilakkhaṇabyañjanakaṃ brahmassarena nicchāritavacanaṃ sutvāva ‘‘addhāyaṃ samaṇo brāhmaṇasamaye niṭṭhaṃ gato, ahaṃ pana aññāṇena ‘abrāhmaṇo aya’nti paribhaviṃ, sādhurūpo mantapāragū brāhmaṇova eso’’ti niṭṭhaṃ gantvā ‘‘handa naṃ yaññavidhiṃ dakkhiṇeyyavidhiñca pucchāmī’’ti tamatthaṃ pucchanto ‘‘kiṃnissitā…pe… loke’’ti imaṃ visamagāthāpadattayamāha. Tassattho – kiṃnissitā kimadhippāyā kiṃ patthentā isayo ca khattiyā ca brāhmaṇā ca aññe ca manujā devatānaṃ atthāya yaññaṃ akappayiṃsu. Yaññamakappayiṃsūti makāro padasandhikaro. Akappayiṃsūti saṃvidahiṃsu akaṃsu. Puthūti bahū annapānadānādinā bhedena anekappakāre puthū vā isayo manujā khattiyā brāhmaṇā ca kiṃnissitā yaññamakappayiṃsu. Kathaṃ nesaṃ taṃ kammaṃ samijjhatīti iminādhippāyena pucchati.
463 463. 于是世尊为了解答他这个问题,说出剩下的两句:‘在祭祀之时,若已达究竟者、极智者获得供养,我说他的祭祀得以成就。’这里,‘yadantagū’就是‘yo antagū’,把 o 音变成 a 音,再加上连接音 da,就像在‘asādhāraṇamaññesa’等句中的 m 音那样。它的意思是:凡是凭借三种遍知,已经到达轮回之苦的尽头,所以叫‘达究竟者’;又凭借四种道智,穿透烦恼而到达,所以叫‘极智者’。这样的人,在祭祀之时,仙人、人、刹帝利、婆罗门中任何一人的祭祀,面对任何食物,哪怕只是林中的叶子、根、果实等,只要获得供养——也就是得到某种应当布施之物,那么,那位施主的祭祀之业就会成就、圆满,成为大果。我说的就是这个意思。巴利
463. Athassa bhagavā tamatthaṃ byākaronto ‘‘yadantagū vedagū yaññakāle. Yassāhutiṃ labhe tassijjheti brūmī’’ti idaṃ sesapadadvayamāha. Tattha yadantagūti yo antagū, okārassa akāro, dakāro ca padasandhikaro ‘‘asādhāraṇamaññesa’’ntiādīsu (khu. pā. 8.9) makāro viya. Ayaṃ pana attho – yo vaṭṭadukkhassa tīhi pariññāhi antagatattā antagū, catūhi ca maggañāṇavedehi kilese vijjhitvā gatattā vedagū, so yassa isimanujakhattiyabrāhmaṇānaṃ aññatarassa yaññakāle yasmiṃ kismiñci āhāre paccupaṭṭhite antamaso vanapaṇṇamūlaphalādimhipi āhutiṃ labhe, tato kiñci deyyadhammaṃ labheyya, tassa taṃ yaññakammaṃ ijjhe samijjheyya, mahapphalaṃ bhaveyyāti brūmīti.
464 464. 这时,婆罗门听了世尊这番开示——它契合究竟义,深奥难测,音声极其甜美,毫无瑕疵,圆满具足韵味——又想到世尊身体相好所显示的一切功德圆满,心中生起喜悦与欢欣,便说了一首偈颂:“确实如此……”其中,“婆罗门”一语是结集者所说的话,其余则是婆罗门自己说的。它的意思是:确实,我这次的供养已经成功了;今天我这份应当布施的法一定会成就、会圆满,会结出大果,因为我已经见到了这样一位通达吠陀的圣者。正因为我见到了像您这样殊胜的通达吠陀者,所以只有您才是那位通达吠陀者,没有别人。可是从前,因为见不到像您这样通达吠陀、达到究竟的圣者,像我们这样的人在祭祀中准备好的富罗腊萨、饭粥和糕饼,却被别人吃掉了。巴利
464. Atha brāhmaṇo taṃ bhagavato paramatthayogagambhīraṃ atimadhuragiranibbikārasarasampannaṃ desanaṃ sutvā sarīrasampattisūcitañcassa sabbaguṇasampattiṃ sambhāvayamāno pītisomanassajāto ‘‘addhā hi tassā’’ti gāthamāha. Tattha iti brāhmaṇoti saṅgītikārānaṃ vacanaṃ, sesaṃ brāhmaṇassa. Tassattho – addhā hi tassa mayhaṃ hutamijjhe, ayaṃ ajja deyyadhammo ijjhissati samijjhissati mahapphalo bhavissati yaṃ tādisaṃ vedagumaddasāma, yasmā tādisaṃ bhavantarūpaṃ vedaguṃ addasāma. Tvaññeva hi so vedagū, na añño. Ito pubbe pana tumhādisānaṃ vedagūnaṃ antagūnañca adassanena amhādisānaṃ yaññe paṭiyattaṃ añño jano bhuñjati pūraḷāsaṃ carukañca pūvañcāti.
465 465. 此后,世尊知道这位婆罗门对自己已生起净信,也已准备好接受教言。为了让婆罗门能清楚明白,世尊想用种种方式说明什么样的人值得供养,于是说出“所以,在此你……”这一偈颂。它的意思是:因为你对我有净信,所以,婆罗门啊,你才来到这里亲近我、向我提问——世尊这样说,是在指自己。现在,前面“求义者”这个词要和后面的词连起来理解:求义者,就是与求义之举相应的人,因为烦恼之火已完全熄灭,所以是“寂静”;因为瞋恚之烟已完全消散,所以是“无烟”;因为没有任何痛苦,所以是“无恼”;因为没有任何种种欲求,所以是“无求”。这样的人,你必定能在这里亲自见到;或者说,在这教法之中,你一定能找到、证得那位具足妙慧的漏尽应供者。另一种理解是:因为你对我有净信,所以,婆罗门啊,作为求义者,你应当来亲近、请问那位寂静、无烟、无恼、无求的圣者——这是世尊在指自己。当你这样请问时,必定能在这里找到具足妙慧的漏尽应供者。这里的文句应当这样连接来理解。巴利
465. Tato bhagavā attani pasannaṃ vacanapaṭiggahaṇasajjaṃ brāhmaṇaṃ viditvā yathāssa suṭṭhu pākaṭā honti, evaṃ nānappakārehi dakkhiṇeyye pakāsetukāmo ‘‘tasmātiha tva’’nti gāthamāha. Tassattho – yasmā mayi pasannosi, tasmā pana iha tvaṃ, brāhmaṇa, upasaṅkamma pucchāti attānaṃ dassento āha. Idāni ito pubbaṃ atthenaatthikapadaṃ parapadena sambandhitabbaṃ – atthena atthiko tassa atthatthikabhāvassa anurūpaṃ kilesaggivūpasamena santaṃ, kodhadhūmavigamena vidhūmaṃ, dukkhābhāvena anīghaṃ, anekavidhaāsābhāvena nirāsaṃ appevidha ekaṃsena idha ṭhitova idha vā sāsane abhivinde lacchasi adhigacchissasi sumedhaṃ varapaññaṃ khīṇāsavadakkhiṇeyyanti. Atha vā yasmā mayi pasannosi, tasmātiha, tvaṃ brāhmaṇa, atthena atthiko samāno upasaṅkamma puccha santaṃ vidhūmaṃ anīghaṃ nirāsanti attānaṃ dassento āha. Evaṃ pucchanto appevidha abhivinde sumedhaṃ khīṇāsavadakkhiṇeyyanti evampettha yojanā veditabbā.
466 这时,婆罗门按照教导去做,对世尊说:“我乐于祭祀……请告诉我。”其中,“祭祀”“供养”“布施”在意义上是一回事。所以意思是:我乐于布施,正因为乐于布施,所以想行布施,但我并不知道该怎么做;请尊者教导这样无知的我。而在教导时,请用浅显易懂的方式告诉我:布施在什么情况下才能成就。这里的义理连接应当这样理解。也有版本写作“如其祭祀”。巴利
466. Atha brāhmaṇo yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamāno bhagavantaṃ āha – ‘‘yaññe ratohaṃ…pe… brūhi meta’’nti. Tattha yañño yāgo dānanti atthato ekaṃ. Tasmā dānarato ahaṃ, tāya eva dānārāmatāya dānaṃ dātukāmo, na pana jānāmi, evaṃ ajānantaṃ anusāsatu maṃ bhavaṃ. Anusāsanto ca uttāneneva nayena yattha hutaṃ ijjhate brūhi metanti evamettha atthayojanā veditabbā. ‘‘Yathāhuta’’ntipi pāṭho.
467 于是,世尊想要回答他,便说道:“那么……我将为你宣说。”对于这位侧耳倾听的婆罗门,世尊为了教诫他,先说了“莫问出身”这个偈颂。其中,“莫问出身”的意思是:如果你期望布施得以成就、布施获得大果报,那就不要问他的出身。因为出身确实不是考察应供者的依据。而应当问他的“行”——更进一步说,要问他在戒行等功德上的差别。因为这才是考察应供者的依据。巴利
467. Athassa bhagavā vattukāmo āha – ‘‘tena hi…pe… desessāmī’’ti. Ohitasotassa cassa anusāsanatthaṃ tāva ‘‘mā jātiṃ pucchī’’ti gāthamāha. Tattha mā jātiṃ pucchīti yadi hutasamiddhiṃ dānamahapphalataṃ paccāsīsasi, jātiṃ mā puccha. Akāraṇañhi dakkhiṇeyyavicāraṇāya jāti. Caraṇañca pucchāti apica kho sīlādiguṇabhedaṃ caraṇaṃ puccha. Etañhi dakkhiṇeyyavicāraṇāya kāraṇaṃ.
现在,为了说明这个道理,他举了一个例子:“火确实是从木柴中生出来的”等等。这里的意思是:在这个世界上,火从木柴中生出,但并不是从婆罗树等木柴中生出的火就能发挥火的作用,从狗饮水槽等木柴中生出的火就不能发挥火的作用;而是因为火自身具备了光焰等特质,所以才能发挥作用。同样地,并不是生在婆罗门等家族就一定能成为应受供养的人,也不是生在旃陀罗等家族就不能成为应受供养的人。相反,无论出身低贱还是高贵,只要他是漏尽了的牟尼,具足坚定与惭耻之心,就是真正的良马。正是以坚定和惭耻为首的功德成就,使具足这些功德的人成为最上等的应受供养者。因为他以坚定持守功德,以惭耻遮止过失。正如所说的:“因为有惭耻,寂静的圣者们不做恶事。”因此我对你说——巴利
Idānissa tamatthaṃ vibhāvento nidassanamāha – ‘‘kaṭṭhā have jāyati jātavedo’’tiādi. Tatrāyamadhippāyo – idha kaṭṭhā aggi jāyati, na ca so sālādikaṭṭhā jāto eva aggikiccaṃ karoti, sāpānadoṇiādikaṭṭhā jāto na karoti, apica kho attano acciādiguṇasampannattā eva karoti. Evaṃ na brāhmaṇakulādīsu jāto eva dakkhiṇeyyo hoti, caṇḍālakulādīsu jāto na hoti, apica kho nīcākulīnopi uccākulīnopi khīṇāsavamuni dhitimā hirīnisedho ājāniyo hoti, imāya dhitihiripamukhāya guṇasampattiyā jātimā uttamadakkhiṇeyyo hoti. So hi dhitiyā guṇe dhārayati, hiriyā dose nisedheti. Vuttañcetaṃ ‘‘hiriyā hi santo na karonti pāpa’’nti. Tena te brūmi –
“ 别问出身,要问行为。
火确实是从木柴里生出来的。
即使出身低贱的家族,只要他是牟尼且意志坚定,
他是良马,被惭耻所制止。”巴利
‘‘Mā jātiṃ pucchī caraṇañca puccha, Kaṭṭhā have jāyati jātavedo; Nīcākulīnopi munī dhitīmā, Ājāniyo hoti hirīnisedho’’ti. –
这是简要说明,详细内容则应依照《阿摄惒经》(《中部》2.401以下)来理解。巴利
Esa saṅkhepo, vitthāro pana assalāyanasuttānusārena (ma. ni. 2.401 ādayo) veditabbo.
468 468. 世尊这样以四种姓清净来教导之后,现在为了说明在哪里供养能成就、以及怎样供养能成就,说了“以真谛调御者”等偈颂。其中,“以真谛”是指以胜义谛。因为证得胜义谛的人就是已调御的人,所以说“以真谛调御者”。“具足调伏”是指具备诸根的调伏。“达吠陀边际”是指通过吠陀到达了烦恼的尽头,或者是指到达了吠陀的尽头,即第四道智。“已修梵行”是指因为再也没有需要修行的了,所以已经完成了道上的梵行。“适时向他献应施”:了知自己应施之物现前的时机,以及那位应供者现前的时机,把握恰当时机,向如是的应供者献上应施之物,令布施成就。巴利
468. Evametaṃ bhagavā cātuvaṇṇisuddhiyā anusāsitvā idāni yattha hutaṃ ijjhate, yathā ca hutaṃ ijjhate, tamatthaṃ dassetuṃ ‘‘saccena danto’’tiādigāthamāha. Tattha saccenāti paramatthasaccena. Tañhi patto danto hoti. Tenāha – ‘‘saccena danto’’ti. Damasā upetoti indriyadamena samannāgato. Vedantagūti vedehi vā kilesānaṃ antaṃ gato, vedānaṃ vā antaṃ catutthamaggañāṇaṃ gato. Vūsitabrahmacariyoti puna vasitabbābhāvato vutthamaggabrahmacariyo. Kālena tamhi habyaṃ paveccheti attano deyyadhammaṭṭhitakālaṃ tassa sammukhībhāvakālañca upalakkhetvā tena kālena tādise dakkhiṇeyye deyyadhammaṃ paveccheyya, paveseyya paṭipādeyya.
469-71 “欲”指的是事欲和烦恼欲。“诸根善摄”意思是诸根被很好地收摄,也就是诸根不散乱。就像月亮从罗睺的吞捉中解脱出来,同样,那些从烦恼的吞捉中解脱的人,极其闪耀而且炽盛。“具念”指具足正念。“我所执取之物”指被渴爱和邪见所执取的东西。巴利
469-71.Kāmeti vatthukāme ca kilesakāme ca. Susamāhitindriyāti suṭṭhu samāhitaindriyā, avikkhittaindriyāti vuttaṃ hoti. Candova rāhuggahaṇā pamuttāti yathā cando rāhuggahaṇā, evaṃ kilesaggahaṇā pamuttā ye atīva bhāsanti ceva tapanti ca. Satāti satisampannā. Mamāyitānīti taṇhādiṭṭhimamāyitāni.
472 从“若人离诸欲”这一句开始,是就他自己而说的。其中,“离诸欲”是指舍弃了烦恼欲。“行于克胜”是指因为那些烦恼欲已被断除,所以他对事欲成为克胜而行的人。“生与死的终点”称为涅槃,他以自己智慧的力量了知了它。“犹如清凉的湖水”,就像在雪山中有阿耨达池、耳环池、造车者池、六牙池、鹍鸟池、慢达基尼池、狮子崖池这七个大湖,这些湖的水因为不被火和太阳的热恼所触及而恒常清凉,同样地,这位烦恼的热恼已经彻底息灭的人,就像那些清凉的湖水那样清凉。巴利
472.Yo kāme hitvāti ito pabhuti attānaṃ sandhāya vadati. Tattha kāme hitvāti kilesakāme pahāya. Abhibhuyyacārīti tesaṃ pahīnattā vatthukāme abhibhuyyacārī. Jātimaraṇassa antaṃ nāma nibbānaṃ vuccati, tañca yo vedi attano paññābalena aññāsi. Udakarahado vāti ye ime anotattadaho kaṇṇamuṇḍadaho rathakāradaho chaddantadaho kuṇāladaho mandākinidaho sīhappapātadahoti himavati satta mahārahadā aggisūriyasantāpehi asamphuṭṭhattā niccaṃ sītalā, tesaṃ aññataro udakarahadova sīto parinibbutakilesapariḷāhattā.
473 “等同”就是相等。“与等同者”是指与毗婆尸佛等诸佛等同。因为他们证悟的程度完全一样,所以被称为“等同者”。在他们应当证得的功德,或者应当断除的过失方面,彼此之间没有差别;但在时间长短、寿命、族姓、身量、出离方式、精进时长、菩提树、身光这八个方面,他们之间是有差别的。
也就是说:在最低限度上,他们用四不可数劫加百千劫来圆满波罗蜜;在最高限度上,则用十六不可数劫加百千劫来圆满。这是他们时间长短的差别。在最低限度上,他们出现在人寿百岁的时候;在最高限度上,则出现在人寿十万岁的时候。这是他们寿命的差别。他们或者出生在刹帝利家,或者出生在婆罗门家。这是他们族姓的差别。他们的身量有的高大,达到八十八肘;有的矮小,为十五肘或十八肘。这是他们身量的差别。他们出离时,有的乘象、马、车、轿等,有的从空中出离。比如:毗婆尸佛和拘留孙佛是乘马车出离的,尸弃佛和拘那含佛是乘象背出离的,毗舍婆佛是乘轿出离的,迦叶佛是从空中出离的,释迦牟尼是乘马背出离的。这是他们出离方式的差别。他们有的精勤七天,有的精勤半个月、一个月、两个月、三个月、四个月、五个月、六个月,或者一年、两年、三年、四年、五年、六年。这是他们精进时长的差别。他们的菩提树,或者是毕钵罗树,或者是榕树等其他树中的某一种。这是他们菩提树的差别。他们具足一寻光、八十肘光或无边的光明。其中,一寻光或八十肘光是所有佛陀都一样的,但无边的光明则有远有近:有的照一伽浮他、二伽浮他、一由旬、多由旬,乃至到达轮围世界的边际。吉祥佛的身光则照遍一万个轮围世界。尽管如此,一切佛陀的光明其实都是随心念而转的:哪位佛陀想要照多远,光就能到达多远。这是他们光明的差别。
除了这八种差别之外,在他们应当证得的功德或应当断除的过失等其他方面,彼此之间完全没有差别,因此才被称为“等同者”。就这样,他等同于这些等同者。巴利
473.Samoti tulyo. Samehīti vipassiādīhi buddhehi. Te hi paṭivedhasamattā ‘‘samā’’ti vuccanti. Natthi tesaṃ paṭivedhenādhigantabbesu guṇesu, pahātabbesu vā dosesu vemattatā , addhānaāyukulappamāṇābhinikkhamanapadhānabodhirasmīhi pana nesaṃ vemattatā hoti. Tathā hi te heṭṭhimaparicchedena catūhi asaṅkhyeyyehi kappasatasahassena ca pāramiyo pūrenti, uparimaparicchedena soḷasahi asaṅkhyeyyehi kappasatasahassena ca. Ayaṃ nesaṃ addhānavemattatā. Heṭṭhimaparicchedena ca vassasatāyukakāle uppajjanti, uparimaparicchedena vassasatasahassāyukakāle. Ayaṃ nesaṃ āyuvemattatā. Khattiyakule vā brāhmaṇakule vā uppajjanti. Ayaṃ kulavemattatā. Uccā vā honti aṭṭhāsītihatthappamāṇā, nīcā vā pannarasaaṭṭhārasahatthappamāṇā. Ayaṃ pamāṇavemattatā. Hatthiassarathasivikādīhi nikkhamanti vehāsena vā. Tathā hi vipassikakusandhā assarathena nikkhamiṃsu, sikhīkoṇāgamanā hatthikkhandhena, vessabhū sivikāya, kassapo vehāsena, sakyamuni assapiṭṭhiyā. Ayaṃ nekkhammavemattatā. Sattāhaṃ vā padhānamanuyuñjanti, aḍḍhamāsaṃ, māsaṃ, dvemāsaṃ, temāsaṃ, catumāsaṃ, pañcamāsaṃ, chamāsaṃ, ekavassaṃ dviticatupañcachavassāni vā. Ayaṃ padhānavemattatā. Assattho vā bodhirukkho hoti nigrodhādīnaṃ vā aññataro. Ayaṃ bodhivemattatā. Byāmāsītianantapabhāyuttā honti. Tattha byāmappabhā vā asītippabhā vā sabbesaṃ samānā, anantappabhā pana dūrampi gacchati āsannampi, ekagāvutaṃ dvigāvutaṃ yojanaṃ anekayojanaṃ cakkavāḷapariyantampi, maṅgalassa buddhassa sarīrappabhā dasasahassacakkavāḷaṃ agamāsi. Evaṃ santepi manasā cintāyattāva sabbabuddhānaṃ, yo yattakamicchati, tassa tattakaṃ gacchati. Ayaṃ rasmivemattatā. Imā aṭṭha vemattatā ṭhapetvā avasesesu paṭivedhenādhigantabbesu guṇesu, pahātabbesu vā dosesu natthi nesaṃ viseso, tasmā ‘‘samā’’ti vuccanti. Evametehi samo samehi.
“远离不等同者”是指:不等同,就是不相同;独觉佛等其余一切众生。因为和这些不等同者完全不相似,所以说“远离”。即使整个赡部洲都坐满了独觉佛,一个紧挨一个结跏趺坐,他们的功德加起来也比不上一位正自觉者功德的十六分之一,更何况声闻等人呢。因此说“远离不等同者”。“是如来”这一句,应当和“远离”连起来理解,两个词合在一起说。“有无边慧”就是智慧没有限度。拿世间凡夫的智慧和第八位圣者的智慧相比,第八位圣者的智慧更殊胜;拿第八位圣者的智慧和入流者的智慧相比,入流者的智慧更殊胜。这样一层层比上去,直到拿阿拉汉的智慧和独觉佛的智慧相比,独觉佛的智慧更殊胜;但拿独觉佛的智慧和如来的智慧相比,就不能说“更殊胜”,只能说如来的智慧“没有边际”。因此说“有无边慧”。“无染着”是指不被渴爱和邪见的污垢所染污。“在此世或彼世”是指在此世或在他世。这里的连接关系是:如来与等同者相同,与不等同者远离。为什么呢?因为如来有无边慧、无染着,在此世或彼世,所以如来值得供养。巴利
Visamehidūreti na samā visamā, paccekabuddhādayo avasesasabbasattā. Tehi visamehi asadisatāya dūre. Sakalajambudīpaṃ pūretvā pallaṅkena pallaṅkaṃ saṅghaṭṭetvā nisinnā paccekabuddhāpi hi guṇehi ekassa sammāsambuddhassa kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ , ko pana vādo sāvakādīsu. Tenāha – ‘‘visamehi dūre’’ti. Tathāgato hotīti ubhayapadehi dūreti yojetabbaṃ. Anantapaññoti aparimitapañño. Lokiyamanussānañhi paññaṃ upanidhāya aṭṭhamakassa paññā adhikā, tassa paññaṃ upanidhāya sotāpannassa. Evaṃ yāva arahato paññaṃ upanidhāya paccekabuddhassa paññā adhikā, paccekabuddhassa paññaṃ pana upanidhāya tathāgatassa paññā adhikāti na vattabbā, anantā icceva pana vattabbā. Tenāha – ‘‘anantapañño’’ti. Anūpalittoti taṇhādiṭṭhilepehi alitto. Idha vā huraṃ vāti idhaloke vā paraloke vā. Yojanā panettha – samo samehi visamehi dūre tathāgato hoti. Kasmā? Yasmā anantapañño anupalitto idha vā huraṃ vā, tena tathāgato arahati pūraḷāsanti.
474 “凡无幻诈之处”这一颂,以及其它与此类似的偈颂,应当理解为:它们是为了断除这样一种想法而说的——即认为具有幻诈等过失的婆罗门是应受供养者。其中,“无我所”是指在有情诸行中,已经断除了“这是我的”这种我所执取的状态。巴利
474.Yamhina māyāti ayaṃ pana gāthā aññā ca īdisā māyādidosayuttesu brāhmaṇesu dakkhiṇeyyasaññāpahānatthaṃ vuttāti veditabbā. Tattha amamoti sattasaṅkhāresu ‘‘idaṃ mamā’’ti pahīnamamāyitabhāvo.
475 所谓“住所”,就是渴爱和邪见的住处。因为有了它,心就住在三种生命存在状态里,所以它被称为“心的住所”。或者说,因为舍弃不了它、没法离开它,心就住在那里,因此也叫“住所”。“执取”就是渴爱和邪见本身,或者是被它们所执取的法。“任何”就是哪怕极少、微不足道的。“不执取”就是因为那些住所和执取都不存在,所以对任何法都不执取。巴利
475.Nivesananti taṇhādiṭṭhinivesanaṃ. Tena hi mano tīsu bhavesu nivisati, tena taṃ ‘‘nivesanaṃ manaso’’ti vuccati. Tattheva vā nivisati taṃ hitvā gantuṃ asamatthatāya. Tenapi ‘‘nivesana’’nti vuccati. Pariggahāti taṇhādiṭṭhiyo eva, tāhi pariggahitadhammā vā. Kecīti appamattakāpi. Anupādiyānoti tesaṃ nivesanapariggahānaṃ abhāvā kañci dhammaṃ anupādiyamāno.
476 他安住在由道所生的定中。已渡越,就是已经超越了。了知法,就是了知一切应当了知之法。以最殊胜的见,就是以一切知智。巴利
476.Samāhito maggasamādhinā. Udatārīti uttiṇṇo. Dhammaṃ caññāsīti sabbañca ñeyyadhammaṃ aññāsi. Paramāya diṭṭhiyāti sabbaññutaññāṇena.
477 有漏是指与有的渴爱、对禅那的贪著、常见相应的贪。语是指言语。粗恶是指粗野、刺耳的言语。已灭尽是指已被烧毁。已消失是指已经灭去。不存在是指因为已被灭尽、已消失,所以不存在。这两组词应当互相搭配来理解:于一切处是指在一切蕴、处等之中。巴利
477.Bhavāsavāti bhavataṇhājhānanikantisassatadiṭṭhisahagatā rāgā. Vacīti vācā. Kharāti kakkhaḷā pharusā. Vidhūpitāti daḍḍhā. Atthagatāti atthaṅgatā. Na santīti vidhūpitattā atthaṅgatattā ca. Ubhayehi pana ubhayaṃ yojetabbaṃ sabbadhīti sabbesu khandhāyatanādīsu.
478 “被慢所缠缚的众生”是指那些被慢黏住的人。“遍知苦”是指以三种遍知彻底了知轮回之苦。“连同田与地”是指连同它的因和缘,也就是说,连同业与烦恼一起。巴利
478.Mānasattesūti mānena laggesu. Dukkhaṃ pariññāyāti vaṭṭadukkhaṃ tīhi pariññāhi parijānitvā. Sakhettavatthunti sahetupaccayaṃ, saddhiṃ kammakilesehīti vuttaṃ hoti.
479 不依止于渴爱,就是说不执著渴爱。见远离,就是见涅槃。为他人所领解,就是必须由别人告知才能了知。已超越邪见,就是已经超越了六十二种邪见。所缘,就是缘,也就是说,是后有之因。巴利
479.Āsaṃ anissāyāti taṇhaṃ anallīyitvā. Vivekadassīti nibbānadassī. Paravediyanti parehi ñāpetabbaṃ. Diṭṭhimupātivattoti dvāsaṭṭhibhedampi micchādiṭṭhiṃ atikkanto. Ārammaṇāti paccayā, punabbhavakāraṇānīti vuttaṃ hoti.
480 “胜劣”:指殊胜与低劣、美好与丑恶。“胜”或指外在的,“劣”指内在的。“已证知”:以智慧通达。“诸法”:指蕴、处等诸法。“于取尽解脱”:在涅槃中,以涅槃为所缘而解脱,意思是获得了以涅槃为所缘的解脱。巴利
480.Paroparāti varāvarā sundarāsundarā. Parā vā bāhirā, aparā ajjhattikā. Sameccāti ñāṇena paṭivijjhitvā. Dhammāti khandhāyatanādayo dhammā. Upādānakhaye vimuttoti nibbāne nibbānārammaṇato vimutto, nibbānārammaṇavimuttilābhīti attho.
481 见结灭尽与生灭尽的人:就是看见结的灭尽,也看见生的灭尽。这里,结的灭尽指的是有余涅槃界,生的灭尽指的是无余涅槃界。因为“灭尽”这个词,就是彻底灭尽、完全断除的意思。这里没有像“远离所生的喜乐”等语句中那样省略鼻音。“那位遣除者”,就是那位驱除者。“贪路”,指以贪为所缘,或者就是指贪本身。贪也是通往恶趣的道路,所以像“业道”一样被称为贪路。“清净、无过、无垢、无瑕”:因为身的行为等清净,所以是清净。人们说“这些众生因贪而有过、因嗔而有过、因痴而有过”,因为那些过失不存在,所以是无过。因为去除了八种人的污秽,所以是无垢。因为没有随烦恼,所以是无瑕。被随烦恼染污的人,就叫做有瑕。或者,因为清净所以无过,因为无过所以无垢,因为无垢所以无瑕。有垢的人就叫做有瑕。又或者,因为无垢所以不造作过失,因此是无瑕。造作过失会造成伤害,那种行为就叫做瑕。巴利
481.Saṃyojanaṃjātikhayantadassīti saṃyojanakkhayantadassī jātikkhayantadassī ca. Saṃyojanakkhayantena cettha saupādisesā nibbānadhātu, jātikkhayantena anupādisesā vuttā. Khayantoti hi accantakhayassa samucchedappahānassetaṃ adhivacanaṃ. Anunāsikalopo cettha ‘‘vivekajaṃ pītisukha’’ntiādīsu viya na kato. Yopānudīti yo apanudi. Rāgapathanti rāgārammaṇaṃ, rāgameva vā. Rāgopi hi duggatīnaṃ pathattā ‘‘rāgapatho’’ti vuccati kammapatho viya. Suddho nidoso vimalo akācoti parisuddhakāyasamācārāditāya suddho. Yehi ‘‘rāgadosā ayaṃ pajā, dosadosā, mohadosā’’ti vuccati. Tesaṃ abhāvā nidoso. Aṭṭhapurisamalavigamā vimalo, upakkilesābhāvato akāco. Upakkiliṭṭho hi upakkilesena ‘‘sakāco’’ti vuccati. Suddho vā yasmā niddoso, niddosatāya vimalo, bāhiramalābhāvena vimalattā akāco. Samalo hi ‘‘sakāco’’ti vuccati. Vimalattā vā āguṃ na karoti, tena akāco. Āgukiriyā hi upaghātakaraṇato ‘‘kāco’’ti vuccati.
482 他不观自己有我:当他以与智相应的心修观时,在自己的诸蕴中看不到另一个所谓的我,只看到诸蕴本身。至于那种把“我以自己了知自己”视为真实、坚固而生起的见解,因为它不存在,所以他不观自己有我,而是以智慧观见诸蕴。他依道定而入定;因为没有身谄曲等,所以正直;因为不为世间法所动摇,所以心坚住;因为不存在渴爱所说的动摇、以及五种心的荒芜与八处疑惑,所以无动摇、无荒芜、无疑惑。巴利
482.Attano attānaṃ nānupassatīti ñāṇasampayuttena cittena vipassanto attano khandhesu aññaṃ attānaṃ nāma na passati, khandhamattameva passati. Yā cāyaṃ ‘‘attanāva attānaṃ sañjānāmī’’ti tassa saccato thetato diṭṭhi uppajjati, tassā abhāvā attano attānaṃ nānupassati, aññadatthu paññāya khandhe passati. Maggasamādhinā samāhito, kāyavaṅkādīnaṃ abhāvā ujjugato, lokadhammehi akampanīyato ṭhitatto, taṇhāsaṅkhātāya ejāya pañcannaṃ cetokhilānañca aṭṭhaṭṭhānāya kaṅkhāya ca abhāvā anejo akhilo akaṅkho.
483 “痴之终结”:因为痴,以痴为条件,这是一切烦恼的别名。“于一切法有智见”:指已经亲证一切知智的人。因为对一切法的智,世尊已经以“我已证得”亲自作证并安住,所以说“于一切法有智见”。“正觉”指阿拉汉果。“无上”指不与独觉佛和声闻弟子共通。“安稳”指安全、无灾患、有庄严。“人”指男子。“清净”指纯净。在这里,因为无痴,所以没有一切过失;由此断尽轮回之因,持有最后之身;由于有智见,所以具足一切功德;由此证得无上正觉,从此以后再也没有应当断除或应当证得的东西。因此说:“到此为止,就是人的清净。”巴利
483.Mohantarāti mohakāraṇā mohapaccayā, sabbakilesānametaṃ adhivacanaṃ. Sabbesu dhammesu ca ñāṇadassīti sacchikatasabbaññutaññāṇo. Tañhi sabbesu dhammesu ñāṇaṃ, tañca bhagavā passi, ‘‘adhigataṃ me’’ti sacchikatvā vihāsi. Tena vuccati ‘‘sabbesu dhammesu ca ñāṇadassī’’ti. Sambodhinti arahattaṃ. Anuttaranti paccekabuddhasāvakehi asādhāraṇaṃ. Sivanti khemaṃ nirupaddavaṃ sassirikaṃ vā. Yakkhassāti purisassa. Suddhīti vodānatā. Ettha hi mohantarābhāvena sabbadosābhāvo, tena saṃsārakāraṇasamucchedo antimasarīradhāritā, ñāṇadassitāya sabbaguṇasambhavo. Tena anuttarā sambodhipatti, ito parañca pahātabbamadhigantabbaṃ vā natthi. Tenāha – ‘‘ettāvatā yakkhassa suddhī’’ti.
484 听世尊这样说后,那位婆罗门对世尊生起了更加深厚的净信,便以表达净信的方式说道:“我所供奉的……”这句话的意思是:我以前为了梵天神而投入火中供养的那些东西,到底是真的供养还是假的,我并不知道。但今天,愿我这份供养成为真实的供养,愿它确实是真实的供养——他这样祈求着说。我得到了那样一位具明行足的圣者,因为我就安住在这里,便得到了眼前这位具明行足的圣者。梵天神可以作证,您就是眼前的梵天神。因此他说:“愿世尊接受,愿世尊享用我的满饼。”他这样把剩下的祭品献了上去。巴利
484. Evaṃ vutte brāhmaṇo bhiyyosomattāya bhagavati pasanno pasannākāraṃ karonto āha ‘‘hutañca mayha’’nti. Tassattho – yamahaṃ ito pubbe brahmānaṃ ārabbha aggimhi ajuhaṃ, taṃ me hutaṃ saccaṃ vā hoti, alikaṃ vāti na jānāmi. Ajja pana idaṃ hutañca mayhaṃ hutamatthu saccaṃ, saccahutameva atthūti yācanto bhaṇati. Yaṃ tādisaṃ vedagunaṃ alatthaṃ, yasmā idheva ṭhito bhavantarūpaṃ vedaguṃ alatthaṃ. Brahmā hi sakkhi, paccakkhameva hi tvaṃ brahmā, yato paṭiggaṇhātu me bhagavā, paṭiggahetvā ca bhuñjatu me bhagavā pūraḷāsanti taṃ habyasesaṃ upanāmento āha.
487 于是,世尊按照《耕田婆罗堕阇经》里说过的方式,讲了两首偈颂。接着,那位婆罗门没有正确理解偈颂的意思,他心里想:“这个人并不是为自己求什么,而是另有所指地说‘应当用食物和饮料来侍奉圆满者、大仙、漏尽者、已止息悔恨的人’。”为了弄明白其中的含义,他说道:“善哉,世尊。”这里的“善哉”是表示请求的语气词。“那样”是指您所说的那种方式。“我能了知”就是我能明白。“那位”是指您在祭祀时寻求并应当供养的应供者,这是补足的文意。“达到”就是抵达。“您的教诫”就是您的教导。这段话的意思是:善哉,世尊,我依照您的教诫就能那样了知,请您告诉我那位圆满者;如果有人能受用像我这样的人所供养的食物,也就是我在祭祀时寻求并应当供养的那位应供者,请您指示给我,如果您自己不受用的话。巴利
487. Atha bhagavā kasibhāradvājasutte vuttanayena gāthādvayamabhāsi. Tato brāhmaṇo ‘‘ayaṃ attanā na icchati, kampi caññaṃ sandhāya ‘kevalinaṃ mahesiṃ khīṇāsavaṃ kukkuccavūpasantaṃ annena pānena upaṭṭhahassū’ti bhaṇatī’’ti evaṃ gāthāya atthaṃ asallakkhetvā taṃ ñātukāmo āha ‘‘sādhāhaṃ bhagavā’’ti. Tattha sādhūti āyācanatthe nipāto. Tathāti yena tvamāha, tena pakārena. Vijaññanti jāneyyaṃ. Yanti yaṃ dakkhiṇeyyaṃ yaññakāle pariyesamāno upaṭṭhaheyyanti pāṭhaseso. Pappuyyāti patvā. Tava sāsananti tava ovādaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti. Sādhāhaṃ bhagavā tava ovādaṃ āgamma tathā vijaññaṃ ārocehi me taṃ kevalinanti adhippāyo. Yo dakkhiṇaṃ bhuñjeyya mādisassa, yaṃ cāhaṃ yaññakāle pariyesamāno upaṭṭhaheyyaṃ, tathārūpaṃ me dakkhiṇeyyaṃ dassehi, sace tvaṃ na bhuñjasīti.
488-90 488-90. 于是,世尊用浅显明白的方式指出什么样的人值得供养,说了‘sārambhā yassa’等三首偈颂。其中,‘sīmantānaṃ vinetāraṃ’里的‘sīmā’指界限,也就是善人所行持的范围;这个界限的尽头、终点、后分,就叫做‘sīmantā’,指的是烦恼;能引导人去除这些烦恼的人,就是这个词的意思。也有人说,‘sīmantā’指佛陀所应教化的有学圣者和凡夫,能引导、调御他们的人,也是这个词的意思。‘jātimaraṇakovidaṃ’指对‘如是生,如是死’通达善巧者;‘moneyyasampannaṃ’指慧具足,或具足身牟尼等;‘bhakuṭiṃ vinayitvānā’指去除某些智浅之人见到乞者便皱眉的举动,而变得和颜悦色。‘Pañjalikāti paggahitaañjalino hutvā’指举起合掌。巴利
488-90. Athassa bhagavā pākaṭena nayena tathārūpaṃ dakkhiṇeyyaṃ dassento ‘‘sārambhā yassā’’ti gāthāttayamāha. Tattha sīmantānaṃ vinetāranti sīmāti mariyādā sādhujanavutti, tassā antā pariyosānā aparabhāgāti katvā sīmantā vuccanti kilesā, tesaṃ vinetāranti attho. Sīmantāti buddhaveneyyā sekkhā ca puthujjanā ca, tesaṃ vinetārantipi eke. Jātimaraṇakovidanti ‘‘evaṃ jāti evaṃ maraṇa’’nti ettha kusalaṃ. Moneyyasampannanti paññāsampannaṃ, kāyamoneyyādisampannaṃ vā. Bhakuṭiṃ vinayitvānāti yaṃ ekacce dubbuddhino yācakaṃ disvā bhakuṭiṃ karonti, taṃ vinayitvā, pasannamukhā hutvāti attho. Pañjalikāti paggahitaañjalino hutvā.
491 这时,婆罗门赞叹着世尊,说了‘buddho bhava’这首偈颂。其中,‘āyāgo’的意思是应当被供养的人;或者,供物从各处带来而在此处献祭,所以叫‘āyāgo’,也就是说,它是布施物品的依托之处。这里以及前面几首偈颂中没有解释的部分,因为意思已经很明显,就算不解释也能明白,所以没有加以注释。从这里往后,则完全按照《耕田婆罗堕阇经》里所说的方式来理解。巴利
491. Atha brāhmaṇo bhagavantaṃ thomayamāno ‘‘buddho bhava’’nti gāthamāha. Tattha āyāgoti āyajitabbo, tato tato āgamma vā yajitabbametthātipi āyāgo, deyyadhammānaṃ adhiṭṭhānabhūtoti vuttaṃ hoti . Sesamettha ito purimagāthāsu ca yaṃ na vaṇṇitaṃ, taṃ sakkā avaṇṇitampi jānitunti uttānatthattāyeva na vaṇṇitaṃ. Ito paraṃ pana kasibhāradvājasutte vuttanayamevāti.
《摩伽经》的注释巴利
5. Māghasuttavaṇṇanā
如是我闻这句是《摩伽经》的开头。它的起因是什么?就是在这部经的序分里已经说过的那个因缘。这位摩伽青年是个乐善好施的施主。他心里这样想:“布施给前来乞讨的穷困者等等,布施出去到底有大果报,还是没有大果报?我要去问沙门乔达摩这件事——听说沙门乔达摩了知过去、未来和现在。”于是他就去到世尊那里请问,世尊按照他问的内容作了回答。结集经典的人把摩伽青年的话和世尊的话这三方面合在一起,所以称为《摩伽经》。巴利
Evaṃme sutanti māghasuttaṃ. Kā uppatti? Ayameva yāssa nidāne vuttā. Ayañhi māgho māṇavo dāyako ahosi dānapati. Tassetadahosi – ‘‘sampattakapaṇaddhikādīnaṃ dānaṃ dinnaṃ mahapphalaṃ hoti, udāhu noti samaṇaṃ gotamaṃ etamatthaṃ pucchissāmi, samaṇo kira gotamo atītānāgatapaccuppannaṃ jānātī’’ti. So bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pucchi. Bhagavā cassa pucchānurūpaṃ byākāsi. Tayidaṃ saṅgītikārānaṃ brāhmaṇassa bhagavatoti tiṇṇampi vacanaṃ samodhānetvā ‘‘māghasutta’’nti vuccati.
在这里,‘rājagaha|王舍城’就是指那座叫这个名字的城市。它因为曾被曼陀多王和大典尊等人占据,所以叫做‘王舍城’。对此也有人用别的说法来解释。管他们怎么说呢,这不过是那座城市的名字罢了。不过,这座城市在佛陀的时代和转轮王的时代是城市,其他时候则是空的,被夜叉占据,成了他们的游乐林。这样说明了世尊乞食的村落之后,接着指出他居住的地方:‘在灵鹫山’。应当知道,因为秃鹫曾栖息在这座山的山峰上,或者它的山峰形状像秃鹫,所以叫做‘灵鹫山’。巴利
Tattha rājagaheti evaṃnāmake nagare. Tañhi mandhātumahāgovindādīhi pariggahitattā ‘‘rājagaha’’nti vuccati. Aññepettha pakāre vaṇṇayanti. Kiṃ tehi, nāmametaṃ tassa nagarassa? Taṃ panetaṃ buddhakāle ca cakkavattikāle ca nagaraṃ hoti, sesakāle suññaṃ hoti yakkhapariggahitaṃ, tesaṃ vasantavanaṃ hutvā tiṭṭhati. Evaṃ gocaragāmaṃ dassetvā nivāsaṭṭhānamāha – ‘‘gijjhakūṭe pabbate’’ti. So ca gijjhā tassa kūṭesu vasiṃsu, gijjhasadisāni vāssa kūṭāni, tasmā ‘‘gijjhakūṭo’’ti vuccatīti veditabbo.
再说“那时……说了”这里,“摩伽”是那位婆罗门的名字。“青年”这个称呼,是因为他还没有结束在学生住处的生活,但按出生来说,他已经很老了。也有人说,这是出于“过去的习惯”,就像宾吉耶青年一样。他确实已经一百二十岁,但因为过去的习惯,还是被称为“宾吉耶青年”。其余内容跟前面说的一样。巴利
Atha kho…pe… avocāti ettha māghoti tassa brāhmaṇassa nāmaṃ. Māṇavoti antevāsivāsaṃ anatītabhāvena vuccati, jātiyā pana mahallako. ‘‘Pubbāciṇṇavasenā’’ti eke piṅgiyo māṇavo viya. So hi vīsavassasatikopi pubbāciṇṇavasena ‘‘piṅgiyo māṇavo’’ tveva saṅkhaṃ agamāsi. Sesaṃ vuttanayameva.
在“乔达摩贤者啊……我布施”这一段里,“施与者、施主”是指既是施与者又是施主。如果有人受别人差遣,拿别人的东西去布施,那他也是施与者,但因为对那份布施没有自主权,所以不算施主。而这个人是用自己的东西来布施,所以他说:“乔达摩贤者啊,我是施与者,是施主。”这里的意思就是这样。不过在别的地方,也可以按“偶尔被吝啬压倒的是施与者,没被压倒的是施主”这样的方式来解说。“知言者”:是指能听懂乞求者话的人——他们一开口,我就能以“此人应得此,彼人应得彼”来分辨,或以能感知大恩惠的心去了解。“可乞求者”:是指值得乞求的人。如果有人一看到乞求者就皱眉,说粗恶语等,那他就不是可乞求者。而我并非如此,以此显示。“依法”:远离不与取、欺骗等不正当方式,以乞食行来求取,也就是靠乞求——因为乞求是婆罗门寻求财富的法,而他们乞求时,由他人出于帮助之意所施与的财富,才名为法得、法获。他也是这样寻求而获得的。所以他说:“我依法寻求财富……以法所得。” “我更多地施与”:是指我比那更多地施与,没有限量,这里显示我是按所得财富的限量来施与。巴利
Ahañhi, bho gotama…pe… pasavāmīti ettha dāyako dānapatīti dāyako ceva dānapati ca. Yo hi aññassa santakaṃ tenāṇatto deti, sopi dāyako hoti, tasmiṃ pana dāne issariyābhāvato na dānapati. Ayaṃ pana attano santakaṃyeva deti. Tenāha – ‘‘ahañhi, bho gotama , dāyako dānapatī’’ti. Ayameva hi ettha attho, aññatra pana antarantarā maccherena abhibhuyyamāno dāyako anabhibhūto dānapatītiādināpi nayena vattuṃ vaṭṭati. Vadaññūti yācakānaṃ vacanaṃ jānāmi vuttamatteyeva ‘‘ayamidamarahati ayamida’’nti purisavisesāvadhāraṇena bahūpakārabhāvagahaṇena vā. Yācayogoti yācituṃ yutto. Yo hi yācake disvāva bhakuṭiṃ katvā pharusavacanādīni bhaṇati, so na yācayogo hoti. Ahaṃ pana na tādisoti dīpeti. Dhammenāti adinnādānanikativañcanādīni vajjetvā bhikkhācariyāya, yācanāyāti attho. Yācanā hi brāhmaṇānaṃ bhogapariyesane dhammo, yācamānānañca nesaṃ parehi anuggahakāmehi dinnā bhogā dhammaladdhā nāma dhammādhigatā ca honti, so ca tathā pariyesitvā labhi. Tenāha – ‘‘dhammena bhoge pariyesāmi…pe… dhammādhigatehī’’ti. Bhiyyopi dadāmīti tato uttaripi dadāmi, pamāṇaṃ natthi, ettha laddhabhogappamāṇena dadāmīti dasseti.
“确实”这个词,是表示确定无疑的语气。因为布施确实受到一切佛、独觉佛和声闻弟子的称赞,哪怕只是布施给畜生也一样。经里就是这么说的:“布施在一切地方都受到称赞,布施从来没有在任何地方被指责过。”所以世尊也是用完全肯定的语气称赞他,说道:“青年,你确实……积累。”剩下的部分意思很明白。就这样,世尊说了“他积累很多福德”之后,那位婆罗门还想进一步听关于供养因受供者而清净的道理,就继续问世尊。因此结集者说:“那时,摩伽青年以偈颂请问世尊。”这段话的意思和前面说的一样。巴利
Tagghāti ekaṃsavacane nipāto. Ekaṃseneva hi sabbabuddhapaccekabuddhasāvakehi pasatthaṃ dānaṃ antamaso tiracchānagatānampi dīyamānaṃ. Vuttañcetaṃ ‘‘sabbattha vaṇṇitaṃ dānaṃ, na dānaṃ garahitaṃ kvacī’’ti. Tasmā bhagavāpi ekaṃseneva taṃ pasaṃsanto āha – ‘‘taggha tvaṃ māṇava…pe… pasavasī’’ti. Sesaṃ uttānatthameva. Evaṃ bhagavatā ‘‘bahuṃ so puññaṃ pasavatī’’ti vuttepi dakkhiṇeyyato dakkhiṇāvisuddhiṃ sotukāmo brāhmaṇo uttari bhagavantaṃ pucchi. Tenāhu saṅgītikārā – ‘‘atha kho māgho māṇavo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsī’’ti. Taṃ atthato vuttanayameva.
492 在“我问……”这些偈颂里,“知言者”是指懂得语言的人,也就是说,他能以一切方式了解众生所说的话背后的用意。“净化”是指因为应供者而变得清净,成为大果报。这里的文义衔接是这样的:一位值得被乞求的施主,作为在家者,为了求福德而把食物和饮料布施给其他人,以此作供养,而不是只把一撮供品丢进火里;而且他只是为了求福德,并不是为了期待对方回报、好名声或赞誉等。像这样一位供养者,他的供养怎样才能清净呢?巴利
492.Pucchāmahantiādigāthāsu pana vadaññunti vacanaviduṃ, sabbākārena sattānaṃ vuttavacanādhippāyaññunti vuttaṃ hoti. Sujjheti dakkhiṇeyyavasena suddhaṃ mahapphalaṃ bhaveyya. Yojanā panettha – yo yācayogo dānapati gahaṭṭho puññatthiko hutvā paresaṃ annapānaṃ dadaṃ yajati, na aggimhi āhutimattaṃ pakkhipanto, tañca kho puññapekkhova na paccupakārakalyāṇakittisaddādiapekkho, tassa evarūpassa yajamānassa hutaṃ kathaṃ sujjheyyāti?
493 493. “以应供者令欢喜成就”中的“如是者”,是指具有这样性质、堪受乞求的人,应以应供者令其欢喜、成就、净化;唯有这样,才能使那供养有大果报,而不是别的意思。通过这句话,就回答了他所问的“行供养者的供养如何得以清净”。巴利
493.Ārādhaye dakkhiṇeyyebhi tādīti tādiso yācayogo dakkhiṇeyyehi ārādhaye sampādaye sodhaye, mahapphalaṃ taṃ hutaṃ kareyya, na aññathāti attho. Imināssa ‘‘kathaṃ hutaṃ yajamānassa sujjhe’’ iccetaṃ byākataṃ hoti.
494 世尊,请为我说明应供者。在此处,若谁是适合乞求者,他布施给他人而供养,请世尊为我说明应供者,应当这样理解其关联。巴利
494.Akkhāhi me bhagavā dakkhiṇeyyeti ettha yo yācayogo dadaṃ paresaṃ yajati, tassa me bhagavā dakkhiṇeyye akkhāhīti evaṃ yojanā veditabbā.
495 当时,世尊用种种理趣开示应受供养者,诵出了‘ye ve asattā’等偈颂。其中,‘asattā’是指不被贪等结缚所粘着;‘kevalino’是指所作已办;‘yatattā’是指心已善加守护。巴利
495. Athassa bhagavā nānappakārehi nayehi dakkhiṇeyye pakāsento ‘‘ye ve asattā’’tiādikā gāthāyo abhāsi. Tattha asattāti rāgādisaṅgavasena alaggā. Kevalinoti pariniṭṭhitakiccā. Yatattāti guttacittā.
496-7 已调伏,是以无上的调伏而调伏;已解脱,是以慧解脱和心解脱而解脱;无恼,是因为未来已没有轮回之苦;无求,是因为现在已没有烦恼。应当知道,这首偈的第二偈,是以阐明修习威力的方式来说的。这里有一部经可以证明:“诸比丘,一位专心投入修习的比丘在安住时,即使他心里没有生起这样的欲求:‘但愿我的心能不执著而从诸漏中解脱!’他的心仍然会不执著地从诸漏中解脱。”巴利
496-7.Dantā anuttarena damathena, vimuttā paññācetovimuttīhi, anīghā āyatiṃ vaṭṭadukkhābhāvena, nirāsā sampati kilesābhāvena. Imissā pana gāthāya dutiyagāthā bhāvanānubhāvappakāsananayena vuttāti veditabbā. ‘‘Bhāvanānuyogamanuyuttassa, bhikkhave, bhikkhuno viharato kiñcāpi na evaṃ icchā uppajjeyya ‘aho vata me anupādāya āsavehi cittaṃ vimucceyyā’ti (a. ni. 7.71), atha khvāssa anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccatī’’ti idaṃ cettha suttaṃ sādhakaṃ.
498-502 对贪……中略……在他们当中没有幻诈……中略……不陷溺于渴爱:就是说不倾心于欲爱等渴爱。应度越:意思是已经度越。渴爱:指色爱等六种渴爱。于有非有:指为常见或为断见。或者也可以理解为“有的无有”,即为了后有的生起。于此界或彼界:这是对“于任何世间”这一句的详细展开说明。巴利
498-502.Rāgañca…pe… yesu na māyā…pe… na taṇhāsu upātipannāti kāmataṇhādīsu nādhimuttā. Vitareyyāti vitaritvā. Taṇhāti rūpataṇhādichabbidhā . Bhavābhavāyāti sassatāya vā ucchedāya vā. Atha vā bhavassa abhavāya bhavābhavāya, punabbhavābhinibbattiyāti vuttaṃ hoti. Idha vā huraṃ vāti idaṃ pana ‘‘kuhiñci loke’’ti imassa vitthāravacanaṃ.
504 已离贪……(中略)……已寂灭的人,就是已经止息的人,意思是使烦恼平息下来的人。由于已经寂灭,所以他们是离贪的,也是没有嗔恨的。在这里,“已经舍弃”是指在当前这个世间舍弃了正在运作的五蕴之后,从此再也没有要去的地方——这就是这句话的意思。此后,也有人诵出这样一首偈颂:“那些舍弃了欲乐、不再执著而行的人,因为善于自我约束,就像梭子一样正直。”巴利
504.Yevītarāgā…pe… samitāvinoti samitavanto, kilesavūpasamakārinoti attho. Samitāvitattā ca vītarāgā akopā. Idha vippahāyāti idhaloke vattamāne khandhe vihāya, tato paraṃ yesaṃ gamanaṃ natthīti vuttaṃ hoti. Ito paraṃ ‘‘ye kāme hitvā agahā caranti, susaññatattā tasaraṃva ujju’’nti imampi gāthaṃ keci paṭhanti.
506-8 ‘已舍弃’就是舍弃的意思。也可以读作‘Jahitvānā’,意思一样。‘自依’是说,那些诸漏已尽的人,只以自己的功德作为自己的依靠而游行世间,所以被称为自依。‘那些于此’里的‘ha’是虚词,只是用来补足音节。它的意思是:他们对这当中的蕴、处、界等相续,如实了知这些蕴、处、界等的本质,以无常等方式去了知。他们了知‘这是最后一生,不再有后有’,也就是‘这是我的最后一生,现在不再有后有’。巴利
506-8.Jahitvāti hitvā. ‘‘Jahitvānā’’tipi pāṭho, ayamevattho. Attadīpāti attano guṇe eva attano dīpaṃ katvā vicarantā khīṇāsavā vuccanti. Ye hetthāti hakāro nipāto padapūraṇamatte. Ayaṃ panattho – ye ettha khandhāyatanādisantāne yathā idaṃ khandhāyatanādi tathā jānanti, yaṃsabhāvaṃ taṃsabhāvaṃyeva sañjānanti aniccādivasena jānantā. Ayamantimā natthi punabbhavoti ayaṃ no antimā jāti, idāni natthi punabbhavoti evañca ye jānantīti.
509 世尊现在正是针对自己而说这首偈颂——所谓“通达吠陀者”。其中,“具念”是指具足六种常住处之念;“达到正觉”是指证得一切智;“众多天与人的皈依处”是指破除众多天与人的怖畏,从而成为他们的皈依处。巴利
509. Yo vedagūti idāni attānaṃ sandhāya bhagavā imaṃ gāthamāha. Tattha satimāti chasatatavihārasatiyā samannāgato. Sambodhipattoti sabbaññutaṃ patto. Saraṇaṃ bahūnanti bahūnaṃ devamanussānaṃ bhayavihiṃsanena saraṇabhūto.
510 婆罗门听到关于应受供养者的这番话后,心里很欢喜,说道:“确实没有白费。”这里说“你在此处确实如实了知这一切”,意思是:你在这世上,对这一切应当了知的事物,都如实了知,都按它们真实的样子了知,它们是什么样,你就了知它们是什么样。又说“因为你确实通达了这法”,意思是:你确实已经善巧通达了这法界;正因为善巧通达了这法界,所以无论你想了知什么,都能了知——这就是这段话的用意。巴利
510. Evaṃ dakkhiṇeyye sutvā attamano brāhmaṇo āha – ‘‘addhā amoghā’’ti. Tattha tvañhettha jānāsi yathā tathā idanti tvañhi ettha loke idaṃ sabbampi ñeyyaṃ yathā tathā jānāsi yāthāvato jānāsi, yādisaṃ taṃ tādisameva jānāsīti vuttaṃ hoti. Tathā hi te vidito esa dhammoti tathā hi te esā dhammadhātu suppaṭividdhā, yassā suppaṭividdhatā yaṃ yaṃ icchasi, taṃ taṃ jānāsīti adhippāyo.
511 婆罗门这样称赞世尊之后,从应受供养者的圆满功德中了解了祭祀的圆满,接着又想听闻由施主圆满而六支具足的祭祀圆满,于是进一步问道:“那位应求而施的人……”这里的连接意思是:世尊,请告诉我,那位应求而施、施与他人而举行祭祀者的祭祀圆满。巴利
511. Evaṃ so brāhmaṇo bhagavantaṃ pasaṃsitvā dakkhiṇeyyasampadāya yaññasampadaṃ ñatvā dāyakasampadāyapi taṃ chaḷaṅgaparipūraṃ yaññasampadaṃ sotukāmo ‘‘yo yācayogo’’ti uttaripañhaṃ pucchi. Tatrāyaṃ yojanā – yo yācayogo dadaṃ paresaṃ yajati, tassa akkhāhi me bhagavā yaññasampadanti.
512 512. 于是世尊以两首偈颂为他开示。此处的义理连接是:摩伽,你应当祭祀;而作为祭祀者,应于一切处令心清净,于三个时段皆令心净信。如此,你的这……巴利
512. Athassa bhagavā dvīhi gāthāhi akkhāsi. Tatthāyaṃ atthayojanā – yajassu māgha, yajamāno ca sabbattha vippasādehi cittaṃ, tīsupi kālesu cittaṃ pasādehi. Evaṃ te yāyaṃ –
“ 布施之前就先心怀欢喜,布施时也要让心平静安稳;
布施之后,心里感到满意,这就是祭祀的圆满。”巴利
‘‘Pubbeva dānā sumano, dadaṃ cittaṃ pasādaye; Datvā attamano hoti, esā yaññassa sampadā’’ti. (a. ni. 6.37; pe. va. 305) –
已经说了祭祀的成就,具足这项成就的祭祀就会圆满。在这里,也许有人会问:怎样才能让心清净?靠舍断嗔恚。怎样才是舍断嗔恚?以祭祀为所缘。对祭祀者来说,这个祭祀就是所缘:他的心以慈爱为先导,以正见之灯驱散无明的黑暗,所施之物就叫应施之法。他依止这个祭祀所缘而安住,因此舍断以应施之法为因的贪、以受施者为因的嗔,以及以这两者为根源的无明。这样就把三种根源都舍断了,也就是舍断嗔恚。如此一来,他对财物离贪,对众生也应当断除嗔恚。因为舍断了嗔恚,他就舍断了五盖。然后,他以遍满无量众生,或者对一个众生无余遍满的方式,依次修习无量慈心,达到近行定与安止定的区分。为了让修习不断增长,他日夜不间断,在一切威仪中都不放逸,以名为慈禅那的所缘,遍满一切方向,这就叫无量。巴利
Yaññasampadā vuttā, tāya sampanno yañño bhavissati. Tattha siyā ‘‘kathaṃ cittaṃ pasādetabba’’nti? Dosappahānena. Kathaṃ dosappahānaṃ hoti? Yaññārammaṇatāya. Ayañhi ārammaṇaṃ yajamānassa yañño ettha patiṭṭhāya jahāti dosaṃ, ayañhi sattesu mettāpubbaṅgamena sammādiṭṭhipadīpavihatamohandhakārena cittena yajamānassa deyyadhammasaṅkhāto yañño ārammaṇaṃ hoti, so ettha yaññe ārammaṇavasena pavattiyā patiṭṭhāya deyyadhammapaccayaṃ lobhaṃ, paṭiggāhakapaccayaṃ kodhaṃ, tadubhayanidānaṃ mohanti evaṃ tividhampi jahāti dosaṃ. So evaṃ bhogesu vītarāgo, sattesu ca pavineyya dosaṃ tappahāneneva pahīnapañcanīvaraṇo anukkamena upacārappanābhedaṃ aparimāṇasattapharaṇena ekasatte vā anavasesapharaṇena appamāṇaṃ mettaṃ cittaṃ bhāvento puna bhāvanāvepullatthaṃ, rattindivaṃ satataṃ sabbairiyāpathesu appamatto hutvā tameva mettajjhānasaṅkhātaṃ sabbā disā pharate appamaññanti.
514 那时,婆罗门不知道这慈心就是“通往梵天神之路”,只是听到了一种超越自己境界的慈心修习,就对世尊生起了更强的“一切智”的崇敬。因为他自己一心向往梵天,以为往生梵天就是清净和解脱,于是为了问通往梵天之路,说了“谁得清净”这首偈颂。其中,针对修集能往生梵天的福德的人,他说“谁得清净、解脱”;针对不修集的人,他说“并且被系缚”。“以何自我”就是以什么原因。“今日亲见梵天神为证”就是今天我已亲见梵天神为证。“真实语”是指以极大的恭敬,对着与梵天神等同的世尊发誓。“如何往生”同样是以极大的恭敬再次追问。“光耀者”是对世尊的称呼。巴利
514. Atha brāhmaṇo taṃ mettaṃ ‘‘brahmalokamaggo aya’’nti ajānanto kevalaṃ attano visayātītaṃ mettābhāvanaṃ sutvā suṭṭhutaraṃ sañjātasabbaññusambhāvano bhagavati attanā brahmalokādhimuttattā brahmalokūpapattimeva ca suddhiṃ muttiñca maññamāno brahmalokamaggaṃ pucchanto ‘‘ko sujjhatī’’ti gāthamāha. Tatra ca brahmalokagāmiṃ puññaṃ karontaṃ sandhāyāha – ‘‘ko sujjhati muccatī’’ti, akarontaṃ sandhāya ‘‘bajjhatī cā’’ti. Kenattanāti kena kāraṇena. Sakkhi brahmajjadiṭṭhoti brahmā ajja sakkhi diṭṭho. Saccanti bhagavato brahmasamattaṃ ārabbha accādarena sapathaṃ karoti. Kathaṃ upapajjatīti accādareneva punapi pucchati. Jutimāti bhagavantaṃ ālapati.
在这里,如果有比丘以慈心修到第三禅或第四禅,再以这个禅那作为观禅的基础来修观,最终证得阿拉汉果,那么他就是清净的、解脱的,但这样的人不会往生梵天。反过来,如果有人以慈心修到第三禅或第四禅之后,用“这才是寂静”等方式去贪著那个禅那,他就会被系缚。禅那不退失的人,就以那个禅那往生梵天。所以世尊对于清净解脱的人,不认可他往生梵天,因此根本不提这种人;对于被系缚的人,则指出他以那个禅那往生梵天。世尊就这样以适合婆罗门的方式,说出了“他祭祀”这首偈颂。巴利
Tattha yasmā yo bhikkhu mettāya tikacatukkajjhānaṃ uppādetvā tameva pādakaṃ katvā vipassanto arahattaṃ pāpuṇāti, so sujjhati muccati ca, tathārūpo ca brahmalokaṃ na gacchati. Yo pana mettāya tikacatukkajjhānaṃ uppādetvā ‘‘santā esā samāpattī’’tiādinā nayena taṃ assādeti, so bajjhati. Aparihīnajjhāno ca teneva jhānena brahmalokaṃ gacchati, tasmā bhagavā yo sujjhati muccati ca, tassa brahmalokagamanaṃ ananujānanto anāmasitvāva taṃ puggalaṃ yo bajjhati. Tassa tena jhānena brahmalokagamanaṃ dassento brāhmaṇassa sappāyena nayena ‘‘yo yajatī’’ti imaṃ gāthamāha.
515 这里说的“三种”,是针对三个时段的净信而说的。由此显示施者方面的三支。所谓“他应通过应供者达成”,意思是:那样的人,具有那样的性质,能成就三种圆满,他应通过应供者——诸漏已尽的圣者——来成就、圆满三种祭祀的圆满。由此显示受施者方面的三支。这样如法祭祀之后,他具足祈求,意思是:他以该祭祀作为慈心禅那足处的方式,如法祭祀了具足六支的祭祀之后,他求乞相应;依靠这六支祭祀作为亲依止,以慈心禅那,我说他往生梵天。这样鼓励那位婆罗门之后,结束了这段说法。其余所有偈颂的意义都浅显易懂。从这里往后,也都是前面所说的方式。巴利
515. Tattha tividhanti tikālappasādaṃ sandhāyāha. Tena dāyakato aṅgattayaṃ dasseti. Ārādhaye dakkhiṇeyyebhi tādīti tañca so tādiso tividhasampattisādhako puggalo tividhaṃ yaññasampadaṃ dakkhiṇeyyehi khīṇāsavehi sādheyya sampādeyya. Iminā paṭiggāhakato aṅgattayaṃ dasseti. Evaṃ yajitvā sammā yācayogoti evaṃ mettajjhānapadaṭṭhānabhāvena chaḷaṅgasamannāgataṃ yaññaṃ sammā yajitvā so yācayogo tena chaḷaṅgayaññūpanissayena mettajjhānena upapajjati brahmalokantibrūmīti brāhmaṇaṃ samussāhento desanaṃ samāpesi. Sesaṃ sabbagāthāsu uttānatthameva. Ito parañca pubbe vuttanayamevāti.
1 2 3 4 5 6